KLEINE DAGEN

Van Bernard Dewulf verschenen eerder bij
Uitgeverij Atlas:

Waar de egel gaat (poëzie)
Blauwziek (poëzie)
Bijlichtingen. Kijken naar schilders
Alkestis (vertaling Bernard Dewulf)
Loerhoek
Naderingen. Kijken & zoeken naar schilders

Bernard Dewulf

Kleine dagen

Uitgeverij Atlas
Amsterdam/Antwerpen

Eerste druk, september 2009
Tweede druk, oktober 2009
© 2009 Bernard Dewulf

Omslagontwerp: Zeno
Vormgeving binnenwerk: Adriaan de Jonge
Omslagillustratie: Gordana Adamovic Mladenovic
Foto auteur: Patrick De Spiegelaere

ISBN 9789045068510
D/2009/0108/605
NUR 301

www.uitgeverijatlas.nl

Kleine dagen

Hij wordt wakker in gevechtshouding. Wat hem betreft beginnen de vijandelijkheden nu. Maar de vijand heeft geen zin, het aanhijsen van het harnas valt elke ochtend zwaarder. De ontgoocheling bij de agressor is groot, hij stroopt zijn pyjamamouwtjes woest weer af en wurgt zijn teddybeer.

Waarom wil jij altijd vechten, vraag ik in de neutrale zone van de badkamer.

Omdat dat leuk is.

Waarom is dat leuk?

Hij haalt zijn schoudertjes op. Omdat ik de sterkste ben. Een kort gesnuif. Blik op oneindig.

Het ontbijt is traditioneel vredesgebied. Maar hij is paraat, zijn blik zit diep, met snor is hij een mini-Viking.

Als het brood binnen is, geef ik hem een por. Dat is het teken. Eén onnavolgbare beweging brengt hem in de gewenste houding. Zijn gezicht staat op dankbaar en verbeten. Een laatste keer kijkt hij mij aan, dan begint het boksen, beuken, stampen, hijgen, kreunen, met volle inzet en genadeloos. Hij beleeft de ochtend van zijn leven.

In het midden van de storm vraag ik me af: temt hij nu zichzelf? Klopt hij de man uit de jongen? Temmen vaders hun zonen door liefdevol hun slagen te incasseren, ochtend na ochtend? Wie zal het zeggen. Over veertig jaar zoekt hij de jongen in de man. Soms zou hij dan nog eens goed willen doorslaan, maar waar is de geliefde vijand?

Plotseling houdt hij op. Hij laat zijn mouwtjes af. Volkomen gelukzaligheid op zijn gezicht. Jongetje is klaar voor de strijd met de andere mannetjes op school.

Ben jij opa? vraagt ze. Het is geen vraag, het is een marsorder. Er ploft een pop op mijn schoot en we zijn vertrokken. Ik opa. Zij moeder. Pop kindje.

Moeder, zij dus, komt thuis van het werk. Of opa, ik dus, goed voor haar, de pop, heeft gezorgd? Nee, zeg ik treiterig. Jij moet ja zeggen, zegt ze. Boertje gelaten? vraagt ze. Wie, ik? vraag ik. Nee-ee, zegt ze. Ze rukt het kind van mijn schoot, schudt de pop door elkaar. Zo, zegt ze.

En nu ben jij de juf. En dan de dode peter. En dan gewoon papa. En vervolgens mama. En dan weer opa. Enzovoort. Tot alles en iedereen in haar prille iemand samenhoort.

Vliegensvlug, alsof de tijd al dringt, schakelt ze van het ene verband naar het andere. Ergens zit een schone chip die bij mij al bestoft is. Met summiere gebaren, houdingen, intonaties en mondstandjes switcht ze moeiteloos door hiërarchieën, verwantschappen en relaties. Levenden, doden, dingen, verhoudingen, allemaal zijn ze gelijk voor haar even eenvoudige als ondoorgrondelijke wet. In vijf minuten heeft ze een soort samenleving samengeveinsd waarover zij autoritair regeert.

Het is een roes van despotisme. En zolang ik onderdanig meespeel is zij verlicht. Maar hapert mijn inlevingsvermogen, taant mijn belangstelling of ben ik iets te tegendraads, dan vaardigt ze streng haar ultieme oekaze uit. ‘Jij weet niet wie jij bent.’

Haar eigen lip gaat dan hangen. De pop crasht. Opa, juf en de anderen trekken zich na de repetitie voor haar wereldbeeld terug in duistere coulissen.

Dat vond ik ook leuk, zeg ik. Hij speelt met meccano en een oeroude geur verspreidt zich over de woonkamer tot diep in mijn hoofd. Ja, vroeger, zegt hij zonder op te zien.

Vroeger komt later wel. In zijn hersenen wordt gewerkt aan de juiste verbindingen.

Naar schatting de helft van zijn eigen korte vroeger is al verloren. De andere, jongste helft is meer een uitgestrekt gisteren dan iets van twee, drie jaar oud. Hoe zou hij dus moeten weten dat zijn vader een verleden heeft?

Wanneer zal dat verleden voor het eerst echt tot hem doordringen? Misschien pas op de dag dat een gewone geur die dertig, veertig jaar geruisloos heeft overleefd, het gewone moment van vandaag als iets buitengewoons terugbrengt in zijn woonkamer en zijn hoofd.

Op slag zal er dan zo verschrikkelijk veel verleden zijn. Dat van hemzelf, dat van hemzelf met ouders, van hemzelf alleen, van zijn ouders als kinderen, van zijn ouders als ouders, van de ouders van zijn ouders. Dat van zijn eigen kinderen.

En ergens zal een intern meccanowerk opstarten. Stukjes en beetjes zullen aaneengeschroefd willen worden. Uit een schijnbaar niets zal zo’n geur langskomen en dan zal het werk plots opschieten. Waarna weer nieuwe onderdelen zullen verschijnen, die weer nieuwe verbindingen zullen vergen. En zo zal het nooit stoppen, tot het ophoudt.

En zo zit hij nu argeloos in zijn eerste woonkamer te sleutelen aan zijn verleden. En aan stukjes en beetjes in mijn hoofd.

De kinderen tijdelijk weggeschonken voor een goed doel: hun plezier en mijn rust. Etmalen van vrede strekken zich voor mij uit. Onvergetelijke dagen worden het, tot de laatste tik van de klok gevuld met ontspanning, liederlijkheid en meesterwerken.

Ook de klok zelf zal stokken, de tijd zal neerdalen, als vanouds plaatsnemen aan de keukentafel, zijn rusteloze benen strekken en zijn tijd nemen om eens rond te kijken. Rommel zal sprakeloos op zijn plaats liggen, deuren zullen vanzelf dichtgaan, snoep zal onbegeerd in de kasten rusten.

Rimpels zullen hun graafwerken opschorten, aandacht zal terug zijn van overal tegelijk geweest, hersens zullen afkoelen in hun pan.

Zeven films zal ik doen, zes vlekkeloze terrassen, vijf voltallige opera’s, vier zeurloze wandelingen, drie gangbare ontbijten, twee vergeten borsten, één onbesproken sigaret. En nooit zal ik zeggen ‘afblijven’.

Ik zal tussendoor de geheimen van de nacht ontdekken, de belladonna uit de veronachtzaamde vrouwenogen kijken, tot het krieken van de dag de wereld veranderen, aan de rivier staan wenen om de schoonheid van de zonsopgang en het hamerende hoofd.

Ik zal de vuilnismannen broederlijk groeten, de pendelende gezinshoofden op de eerste tram triomfantelijk monsteren, ondoorgrondelijk thuiskomen, de film insteken, de opera aanzetten, de vergeten borsten tot mij nemen, de nachtgeur die opstijgt uit mijn vaderkleren tot diep in het geheugen opsnuiven, de wezenlijke eenvoud van een ontbijt herontdekken, de wrede stilte van de wereld zonder kinderen. En wandelen, wandelen zal ik, rusteloos om de keukentafel waar de tijd te wachten zit om op te staan.

Ondraaglijke dagen worden het.

Het is een zomeravond en de schemering valt. In de nagloeiende tuin klimt het jongetje de boom in. Ik zit in het huis, het wereldnieuws komt mij ter ore, en ik zie het gebeuren.

De dag daalt, het jongetje stijgt. In de dalende dag klimt het jongetje op. Over het klimmende jongetje daalt de dag neer.

Het is of de dag hem uiteindelijk omhelst. Het is of hij de dag aantrekt voor de nacht.

Het is een gebeurtenis.

De lenigheid van schemering en jongetje. Hun volmaakt soepele samenspel. De deemoed van de dag, de overmoed van het jongetje. De dag die zich dalend over hem ontfermt, zoals wij denken dat eindigende dagen dat doen.

Het jongetje gaat zitten op een te dunne tak. Ik zie het gebeuren. Maar ook de boom is barmhartig. De tak wordt onbegrijpelijk dik. Iets in mij gelooft dat nu, in dit onmetelijke ogenblik, alles barmhartig wil zijn voor mijn jongetje in de boom. Zelfs de twijfelachtige takken willen hem dragen.

Het jongetje zit en kijkt. Tuin en tijd aan zijn voeten.

Wat wordt hij klein daar hoog. Wat verdwijnt hij nu haastig in het dikkende donker. Wat is hij machtig, prinsje van de schemering. Wat is hij de koning, zijn vader ver in het huis, te rijk. Wat raak ik hem kwijt nu in de afdaling der dagen. Wat zie ik hem wuiven daar, armen los in de lucht. Wat lijkt hij weg te vliegen. Wat wuif ik, verlamd in het licht, terug.

Wat als de avond mijn jongetje nu loslaat. Wat als de avond mij nu in het huis overslaat, zomaar, en hem aan de dunne takken, het onmogelijke vliegen overlaat.

Let it ride!

Het is de officiële strijdkreet. Hij roept hem zoals Tarzan het zou doen.

Wij trekken aan onze lanceerkoorden en de twee tollen vliegen de wok in.

De zijne is een echte, de mijne een valse. De mijne wordt door lagen plakband bij elkaar gehouden, de zijne blinkt van strijdlust.

Weken heeft hij gezeurd om een ‘echte’ Beyblade, geen namaak meer van de kermis. Weken heb ik gezegd dat het nu genoeg was geweest. Dat ik dol werd van het getol. Gek van het getrek. Dat knikkers tenslotte de eeuwen hebben overleefd.

Langzaam echter heeft de sirenezang van Dragoon en Draciel, de infantiele fictie van het Beyblade-universum, mij verzocht. Ouderschap vindt de vreemdste leemten in de geest. Nu geloof ik het zelf ook haast. Hoe volgens het officiële jargon Dragoon ‘in het stadion rondzwerft om de beste aanvalspositie in te nemen’ en Draciel er ‘zijn stukje grond verdedigt’.

Uit alle richtingen word ik belaagd. Er schieten vonken uit de wok.

Die wok, een geroest relict uit kinderlozer tijden, is ons zogenoemde stadion. Een exemplaar uit de winkel komt er niet in. Wie zegt ‘een wok is een stadion’, die tovert. Dat moet hij leren.

Master Dragoon, maak hem af! roept hij nu. Hij staat wijdbeens gebogen over het stadion op de keukenvloer. Met een nijdige lendenslag gooit Master Dragoon mijn Draciel eruit. Armpjes gaan de hoogte in. Vader, slechts met plakband bij elkaar gehouden, zoeft door de keuken.

Zie je wel, Master Dragoon is de beste, zegt hij.

Dan mag ik hem nu hebben, zeg ik.

Geloof je in hem? vraagt hij.

Jaja.

Omdat ze altijd iedereen kan zijn heeft ze een stethoscoop gekregen. Een echte. Zo kan ze altijd iedereen echt onderzoeken. Op ziekte en echtheid. Iedereen moet nu altijd iets hebben. Permanent hypochonders in huis. Soms verklaart ze genezen, soms dood. Soms twijfelt ze. Zegt dat als we braaf zijn, we zullen blijven leven. Anders – en dan trekt ze haar treurigste gezicht.

Ze zorgt voor afwisseling in de eindeloze reeks diagnoses. De zieken mogen zich niet vervelen. Dan blijven ze meedoen.

Na mijn dertiende aandoening zeg ik dat ik langskom omdat ik me zo gezond voel. Ze springt uit haar vel. Dat kán niet. Toch wel, zeg ik. Luister maar. Pruilend zet ze het moeilijke woord aan mijn hart. Nee, zegt ze, niets te horen. Jij bent nog dood. Niks ervan, zeg ik. Geef eens hier. Ze weigert. Ik mag, zeg ik, toch wel naar mijn eigen hart luisteren. Pff, zegt ze.

Dan ben ik in het midden van mijn leven en hoor ik voor het eerst mijn eigen hart. Nog nooit heeft een dokter bedacht mij deelgenoot te maken van mezelf. Harteloze wereld.

Bijna ademloos luister ik toe. Eerst is er slechts een dof geruis en gesuis, als van een radio naast de zenders. Dat moet het geluid van mijn lichaam zijn. Mijn lichaam ruist en suist als een internetverbinding. Ik probeer een melodie te vinden. Dan zwelt uit dat geweld iets aan dat even snel weer verdwijnt. Het is de hartslag. Maar het is geen slag, het is een zwelling. Met het geluid van een diepe, lijzige bas. Het hart is een zwellende bas.

Hoor je iets, vraagt ze. Ja, zeg ik. Dan ben je weer levend. En dat ze ook naar haar hart wil luisteren. Maar hoe we ook zoeken, ze krijgt het niet te horen. Ik heb geen hart, zegt ze. Jawel, zeg ik, jij hebt zelfs een mooi hart. Maar ik hoor het niet. Blijven luisteren, zeg ik, blijven luisteren.

Woensdagmiddag. Hij hangt aan een klimtouw in zijn kindertijd en leert zichzelf fluiten. Hij wil fluitend door het leven gaan, zoals zijn vriendjes. In dezelfde middag zit ik op een bank, niet echt fluitend, al kan ik het wel. En de krant lezen kan ik ook.

In die krant gaat het over hem. Over de commercialisering van zijn leefwereld. Hij is nu een markt. Hij bengelt in een ‘gemediatiseerd kind-zijn’.

Niet zuigen, zeg ik, blázen. Lippen tuiten als een muis.

‘Volwassenen geven vaak de indruk dat ze boven de kinderwereld staan.’ Dat staat er. Wat een vreemde zin. Waar moeten ze dan staan? Eronder, erin? Ernaast? ‘En ze klagen over de commercialisering van de kinderwereld, terwijl ze zelf ook in een gecommercialiseerde wereld leven.’ Wat een vreemde redenering. Nu mogen we dus al niet meer zeuren over de commercie omdat, terwijl, aangezien die alomtegenwoordig is in alle werelden.

Tong tegen de ondertanden, zeg ik. En ineens lukt het. Zijn eerste gefluit. Wij juichen.

Het gaat hier over jou, zeg ik. Hij probeert meteen een verwonderd fluitje uit. De overmoed. Een meneer heeft jou bestudeerd aan de universiteit en zegt: ‘Ik pleit voor de afschaffing van het onderscheid tussen de kinder- en de volwassenenwereld.’

Ik kijk naar hem op. Wat vind je daarvan? Hij tuit zijn lippen, maar er komt niets meer uit. Blijven proberen, zeg ik. Intussen pleit ik voor de afschaffing van het onderscheid.

Tussen dag en nacht. Tussen man en vrouw. Tussen de ander en mij. Tussen vroeger en nu. Goed en kwaad. Rug en buik. Spreken en zwijgen. Leven en dood. Binnen en buiten. Gekleed en bloot. Flieren en fluiten. Droom en werkelijkheid.

Kleuterschool en universiteit.

Wie minstens één keer per dag een geluksgevoel ervaart, lees ik, zal lang leven. In ons laboratorium gebeurt dan iets goedertierens. Iets met hormonen, tégen demonen.

Ik zal lang leven. Dagelijks, immers, mag ik hem naar school doen.

Het is een en al ritueel.

Jas aan, boekentas niet vergeten. Koek mee. Schoenen dicht. Fiets naar buiten. Helm op. Soms die van een toernooiridder. In deze tijd van het jaar: sjaal en muts en wanten. Boekentas op de rug. Voeten op de steuntjes. Goed vasthouden. En hij: ja-ja.

Als ze ja-ja beginnen te zeggen schieten ze op.

Dan rijden we. Samen onderweg, alleluja. Soms zingt hij. Mijn jongen achter op de fiets die zingt in het winterlicht. Soms een ochtendhumeur op het voetpad dat opkijkt en lacht. Als hij zo blijft zingen tot ik doodga zal ik lang leven.

Soms zing ik mee. Het verkeer scheert langs ons onaantastbaar duet. Ik zing het noodlot weg. Hij zingt omdat hij nog een vogel is.

Hij zal niet zingen tot ik doodga. Ook daarom doe ik mee. De tijd overzingen. En hem zingend hier houden, de tijd, rijdend op de fiets naar zijn school.

Ook daar, in de school, is het allemaal ritueel. Helm af, boekentas in het rek, omhelzing, braaf zijn, ja-ja, dag papa en weg is hij. Huppelend. Huppelend het geheugen in en uit.

Hier begint zijn eigen, geheime dag.

Ik sta erbij en ik kijk ernaar. Altijd nog even kijken. Al die vogels op zo’n speelplaats. Fladderend in de tijd van hun leven. Altijd nog even opslaan. Morgen is het misschien voorbij. Morgen is hij te zwaar. Te gegroeid. Morgen zingt hij niet meer. Morgen fietst hij mij voorbij. Keihard onderweg, ontsnapt naar zijn toekomst.

Dagje pretpark. Zo heet dat. Niet praatpark of prietpraatpark of frietvraatpark, gewoon pretpark.

Dagje pretpark met dochter. Als vader. De andere leden van mijn vergaarde persoonlijkheid zijn streng toegesproken. Vooral de estheet. Dit is een pretpark, heb ik gezegd.

Ik ben niet alleen. Het is lente, dan is men alleen binnen nog alleen. En dan nog.

We zijn met duizenden. Grote en kleine. Bij de kleine mooie en lelijke. Bij de grote vrouwen en mannen. Bij de eerste meer mooie dan bij de laatste. Dat zie ik zelfs als vader.

Maar wat zit ik nu te zien. Ogen, zwijg.

Dochter is de mooiste van allemaal. Gelukkig is ze meegekomen. Zij speelt. Ik lees. Soms speel ik mee, soms kijk ik rond. Dolle pret. ‘God kon niet overal zijn,’ lees ik, ‘daarom heeft hij moeders gemaakt.’ Tanks rijden af en aan, bestuurd door moeders met ingebouwde gps.

Ik haal het zand van tussen haar tenen en we kopen een ijsje. Een Magnum, de mooiste. Dat donkerbruine jasje over dat boterwitte vel. Bijna word ik, likkend, overhoopgereden door een gestoorde tank. Lente in de Gazastrook.

Zij gaat nu schaapjes strelen.

‘Moeders zijn prachtig,’ lees ik intussen, ‘echtgenotes niet te vertrouwen.’ Men leest wat in een pretpark. Ik kijk rond. Echtgenotes zijn hier niet. Althans niet herkenbaar. Op zoek dan naar prachtige moeders, doorlikkend aan de Magnum. Daar komt geen einde aan.

Het geluk is met mij. Er gaat een prachtige moeder voorbij. Magnums kraken zo goddelijk. De bijgaande vader, tevens piloot van de tank, houdt halt en krabt zich diepgaand in de bilspleet.

Lentejeuk. Preutpark. Protpark.

Dochter heeft genoeg gestreeld. Een beetje moe gestreeld. Wil in een tank zitten. Geen sprake van, zeg ik. Wij gaan een hele dag dolle pret maken. Kom, we gaan naar de flamingo’s. Die hebben roze ondergoed aan, zoals jij. Ik pak haar op en zwier haar rond, reuzesterk. Zotte papa, zegt ze.

Hoe hij ligt. Als een stilgezet beeld van hoe hij overdag loopt te leven. Als de holle mal van zijn dagelijkse overvolle zelf.

Hij ademt volmaakt ritmisch. Een ademtocht als een metronoom.

Zo verlaten als hij nu lijkt, zo bevolkt is zijn bed. Half onder zijn gesloten hoofd geschoven ligt een open ‘Jommeke’. Hij is ingedommeld bij plaat 42. Zijn nachtlamp is nog aan. Altijd, zo stel ik me voor, overmant de slaap hem voor zijn hand de schakelaar bereikt. Slaap is nu nog groter dan hij. Ooit wordt dat anders.

In de curve van zijn hals ligt Winnie de Poeh. Terug van weggeweest. Ineens weer lievelingsbeest. Links ligt Grote Beer, onder de arm die onderweg was. Grote Beer is hij het trouwst. Alle passies, elk gescharrel hebben zij doorstaan. Grote Beer heeft een groot hart. Dat van opa, dat niet meer bestaat en toch trouwhartig naast hem ligt.

Rechts rust Kangoeroe. Tegen zijn rug. Wat hij in Kangoeroe ziet weet ik niet. Grote Beer is voor het leven, Kangoeroe voor het nachtleven. Zoiets. Het precieze verschil is een geheim waar ik niet naar vraag.

Zo ingebed, als een juweel in watten, ligt hij dus te slapen. Hij heeft zich in zijn afwezigheid verzekerd van liefde. Elke avond wordt ze ritueel geschikt. Meestal in dezelfde verhoudingen. Soms kan Grote Beer zijn rug op. Dan hebben ze ruzie misschien.

’s Morgens komen ze alle drie mee naar de badkamer. Daar worden ze afgelegd op een handdoek. Schijndood tot ’s avonds. Nu hij weer aanwezig is, staat er nieuwe liefde klaar. Als het koud is, dekt hij ze nog toe. Daarna begint zijn dag. Hij rekt de weekte uit zijn lijfje. Checkt onverhoeds toegenomen spieren in de spiegel. Benoemt zijn slachtoffers van de komende dag. Voorspelt zijn woekerwinsten. Kijkt zijn jongste schijnbewegingen na. Wringt een hanenkam in zijn haar. En zegt, ik ben Jerommeke.

Zolang de voorraad strekt, daarna is er weer Grote Beer.

Wij noemen het het kleine parkje. Er is ook een groot. Dat heet het grote park.

Logisch.

Het kleine is dichtbij, ligt tussen de huizen. Het grote is verder weg, heeft ruimte nodig. Parkadem. Het kleine is onze grote tuin. Thuis hebben we een klein tuintje. Dat heet tuin.

Wij kennen maar één klein parkje, dus noemen we het zo. Het is zijn roepnaam in het gezinsjargon. Ook na de uitbreiding van de lidstaten blijft dat aan. Wij wonen in Europa en de globale wereld en zo verder, maar als uitdijend universum heeft het parkje geen concurrentie.

Ook wanneer wij versleten zullen zijn, en zij met hun kinderen op bezoek komen, zullen wij van het kleine parkje spreken. ‘Weet je nog, die boom.’ Tenminste, zo stel ik het me voor. Maar misschien weten ze weinig of niets meer, zoals ik weinig of niets meer weet. Opa ziet weer bomen, zullen ze dan denken.

Toekijkend uit het zwarte gat achter een zonnebril in dat parkje, houdt het me soms bezig. Terwijl zij pret maken vraag ik me af: wat zullen ze nog weten van die pret? Is er iets dat er nu die pret inprent? Wanneer heeft voor het eerst iets onuitwisbaars uit dat parkje in hun geheugen vaste voet gekregen?

In dat parkje hebben ze zoveel voor het eerst. Voor het eerst de boom in, met het klimmen van de tijd hoger en hoger. Voor het eerst geschommeld, met het groeiende lichaam almaar zwieriger. Voor het eerst alleen het bosje in, per seizoen dieper. Voor het eerst een kamp gemaakt, het eerste eigen huis.

Maar wanneer dus levert het geheugen zijn eerste verblijfsvergunning af? Soms, zo toekijkend uit het zwarte gat, denk ik: was ik maar draadloos, ADSL, met ze verbonden. Ik stuurde ze alles door wat ze, in het paradijs, aan het doen zijn. En ik zorgde dat het opgeslagen werd.

Maar ik ben niet draadloos met ze verbonden. Toch niet zo.

Het is weer Moederdag geweest. Moederkesdag. Moekesdag. De dag dat ik een miljard bloemen zou kopen.

Moeders zijn monsters. Moeders zijn engelen.

Rozen zouden het zijn. Die ruiken goed en ze doen pijn. Hoe mijn moeder rook weet ik niet meer. Misschien brengt de dementie haar geur straks terug. Dementie doet dat. Lang geleden zoek gewaaide geuren terughalen door scheuren in het geheugen.

Moeders zijn vrouwen, vaak andere vrouwen dan voor ze moeder waren. Dat stemt de bijbehorende vaders niet altijd tot vreugde. Die vaders denken dan weer vaak dat ze dezelfde mannen zijn van voor het vaderschap. Uit één stuk. En ze willen dezelfde vrouw terug. Hetzelfde stuk. Ook uit één stuk. Aan wie hebben al die vaders gisteren, behalve aan hun moeder, bloemen gegeven of pannenlappen? Aan hun vrouw, of aan de moeder van hun kinderen?

Aan moeder de vrouw.

Zo lossen wij dat hier op. De twee in één. Moeder de vrouw, zeggen wij.

Vreemde woordengroep is het. Hij suggereert dat ze samenvallen, in één adem: moeder-de-vrouw. Maar wanneer bestaat die enige adem? Er is een verschil tussen rozen en pannenlappen. Je kunt de pannenlappen rond de stengels van de rozen wikkelen en zo afgeven. Maar wat is de boodschap dan.