PROLOOG

ROME, NOVEMBER 58 N.C.

Er waren niet veel mensen die van Nero’s feesten genoten. Ze leken eindeloos door te gaan, en deze keer was geen uitzondering.

Het lag niet aan de uitgebreide gerechten, allemaal met zorg opgediend door tientallen schaars geklede – of geheel ontklede – slaven en slavinnen. Evenmin aan de gesprekken, oppervlakkig, plichtmatig en humorloos, of aan het amusement, dat bestond uit een eindeloos herhaalde serie heldendichten in de favoriete stijl van de keizer, zowel in het Grieks als in het Latijn, en uitgevoerd door een irritant zelfgenoegzame lierspeler die geen moment aan zichzelf twijfelde en wist dat hij bij Nero in de gunst stond. Zelfs de vulgaire massaliteit van het feest – maar liefst dertig banken, elk met plaats voor drie onderuitgezakte gasten aan een laag tafeltje, in een hoefijzervorm rond de lierspeler opgesteld – gaf geen aanstoot meer, omdat het inmiddels de norm was geworden onder Nero’s bewind.

Nee, geen van die dingen was de reden voor de afkeer van Titus Flavius Sabinus voor dit samenzijn en zijn vurige bede aan heer Mithras dat er maar snel een eind aan mocht komen. Het was iets heel anders. Het was de angst.

De angst lag over de kamer als een onzichtbaar gladiatorennet, dat met loden gewichten tegen de grond gehouden werd en door de retiarius met koorden steeds strakker werd aangetrokken, totdat het iedereen gevangenhield en ontsnappen niet meer mogelijk was. De meeste gasten waren al verstrengeld in dit net, hoewel ze het niet lieten blijken en trachtten zich zo gewoon mogelijk te gedragen. Na vierenhalf jaar van Nero’s heerschappij was het inmiddels tot de Romeinse elite doorgedrongen dat het geringste spoor van angst de keizer tot nog ernstiger excessen dreef.

Zo was het niet altijd geweest. Tijdens de eerste jaren van zijn bewind had Nero zich, althans in het openbaar, nog redelijk beheerst, hoewel hij zijn adoptiebroer Britannicus – de werkelijke erfgenaam van keizer Claudius, die wegens zijn jeugd was gepasseerd – eerst had verkracht en toen vergiftigd. Maar die schanddaad, in elk geval de broedermoord, kon nog worden gerechtvaardigd als politieke noodzaak. Britannicus immers had kunnen opgroeien tot een boegbeeld van algemene onvrede, die in een strijd had kunnen uitmonden. Zijn dood, zo ging de redenering, had mogelijk een volgende burgeroorlog voorkomen en was dus een offer voor de goede zaak. Daarom waren mensen bereid de moord op Britannicus op de avond voor zijn veertiende verjaardag, de dag van zijn volwassenheid, door de vingers te zien.

Na de dood van zijn enige serieuze rivaal en de eliminatie van een paar minder gevaarlijke opponenten had Nero zich tevredengesteld met een leven van decadente luxe en het bestuur van het rijk grotendeels overgelaten aan zijn voormalige mentor en huidige raadgever Lucius Annaeus Seneca en de prefect van de praetoriaanse garde, Sextus Afranius Burrus. Zelf gaf hij zich liever over aan zijn twee grote passies: wagenrennen en zingen, twee liefhebberijen die hij uiteraard in alle beslotenheid bedreef. Het was ondenkbaar voor een patriciër, laat staan de keizer, om in het openbaar bij zulk minderwaardig tijdverdrijf te worden betrapt. Nero, zich bewust van zijn waardigheid, liep daarom niet te koop met zijn voorliefde voor de genoegens van slaven en vrijgelatenen. Alleen een kleine kliek van ingewijden op de Palatijn was ervan op de hoogte. In de ogen van het Romeinse volk was de Gouden Keizer, zoals ze hun princeps graag zagen – de man wiens haar schitterde als de ochtendzon – dan ook een rechtschapen en edelmoedig heerser, zoals bleek uit de prachtige spelen en volksfeesten die hij organiseerde. Voor de buitenwereld was hij keurig getrouwd met Claudia Octavia, de dochter van Claudius, en gedroeg hij zich als een waardige Romein. Het huwelijk berustte in feite op incest, maar in het algemeen belang werd ook dat feit genegeerd. De werkelijkheid was een heel ander verhaal.

De laatste tijd besefte de kleine kring rond de keizer dat alleen Nero zelf zijn bizarre gedrag kon beteugelen. Als hij dat niet wilde, was dat zijn eigen keus. Seneca en Burrus, die samen de jeugdige princeps tot een gematigde en rechtvaardige heerser probeerden te kneden, konden weinig uitrichten tegen de behoeften van de eenentwintigjarige Nero.

En die behoeften waren exorbitant.

In elk geval te exorbitant voor de strakke opvattingen van zijn jonge, hooggeboren echtgenote, die links van haar man zetelde, met de lege blik in haar ogen die niet meer was geweken sinds Nero haar vier jaar geleden had vernederd door met een vrijgelaten slavin het bed te delen en haar de kans te ontnemen een opvolger te baren. Maar zelfs de charmes van die ex-slavin, Acte, waren niet toereikend om de lusten te bevredigen van een jongeman die wist dat hij met iedereen alles kon doen wat hij maar wilde.

En zijn behoeften leken onverzadigbaar. Deze buitensporige zwelgpartijen voor de elite van Rome – die daartoe op het allerlaatste moment werd opgetrommeld, hoe ongelegen soms ook – waren misschien nog het onschuldigst. Nero’s andere uitspattingen waren veel verwerpelijker. Aan een van die uitspattingen, vermoedde Sabinus toen Tigellinus, de prefect van de vigiles, zijn bank naderde, zou de keizer zich vermoedelijk later nog bezondigen.

Tigellinus, een man met donkere ogen en een scherp gezicht, boog zich naar Sabinus toe en fluisterde hem iets in het oor. ‘De Quirinaal, vanaf het vierde uur.’ En met de grijns van een valse hond tikte hij Sabinus neerbuigend op de wang voordat hij weer verdween.

Sabinus zuchtte, dronk zijn kroes leeg en hield die achter zich om te worden bijgevuld door een naakte jonge slaaf, die helemaal met zilverlak was beschilderd. Zachtjes richtte hij het woord tot zijn corpulente buurman: ‘Als ik u was, oom, zou ik naar huis vertrekken zodra het feest is afgelopen, als er nog ooit een eind aan komt. Hij wil er vannacht weer opuit. Ik hoorde net van Tigellinus dat zijn vigiles vannacht vanaf het vierde uur niet op de Quirinaal zullen patrouilleren, afgezien van Nero’s persoonlijke lijfwacht om hem te beschermen.’

Zijn oom, Gaius Vespasius Pollo, streek een zorgvuldig gekrulde, zwartgeverfde haarlok uit zijn met kohl opgemaakte ogen en staarde hem aan, duidelijk geschrokken dat de Romeinse nachtwacht zich zou terugtrekken uit de buurt waar hij woonde. ‘Toch niet weer de Quirinaal, jongen? We zijn nog maar net bekomen van Nero’s strooptocht van vorige maand.’

Sabinus knikte en nam bedachtzaam een slok uit zijn bijgevulde kroes. ‘Eén huurkazerne en twee woningen tot de grond toe afgebrand, vijf of zes meisjes verkracht, talloze gebroken botten, een paar moorden en de gedwongen zelfmoord van Julius Montanus omdat hij zich probeerde te verdedigen tegen – zoals hij meende – een slaaf met een belachelijke pruik.’

Gaius’ onderkin en hangwangen trilden van verontwaardiging terwijl hij nog een ansjovispasteitje nam. ‘Een man met de rang van senator, die bevel kreeg om zelfmoord te plegen, hoewel hij zijn excuses al had aangeboden aan de overvaller die hij met geweld in bedwang hield: niemand anders dan de keizer zelf. Echt, het loopt de spuigaten uit, al meer dan een jaar. Hoe lang moeten we dit nog accepteren?’ Gaius schoof het pasteitje in één keer naar binnen.

‘Dat weet u zelf ook wel. Zolang Nero het nodig vindt. Dat vindt hij nu eenmaal leuk, en zolang Otho en die andere knullen hem aanmoedigen, kan het alleen maar erger worden.’ Sabinus wierp een blik naar de lange, goedgebouwde en opvallend knappe jongeman rechts van de keizer. Marcus Salvius Otho, drie jaar ouder dan Nero, was, met onderbrekingen, al zijn minnaar sinds Nero’s tiende.

‘En als stadsprefect, verantwoordelijk voor wet en orde in de stad, sta jij voortdurend in je hemd, beste jongen.’ Gaius sloot zich aan bij het enthousiaste applaus van Nero, die openlijk weende bij de slotakkoorden van de zanger.

Sabinus verhief zijn stem boven de overdreven bijval uit. ‘U weet heel goed dat ik daar niets aan kan doen. Tigellinus meldt me waar hij zijn patrouilles moet terugtrekken, zodat ik een centurie van een van de stadscohorten achter de hand kan houden voor het geval Nero moet worden gered of zijn strooptocht tot rellen leidt. Hij beweert dat hij het geweld tot een minimum probeert te beperken.’

‘Ja, m’n reet!’ viel Gaius uit, en hij nam nog een pasteitje. ‘Hoe meer geweld, des te beter, vindt de keizer. Want iedereen schrikt zich een ongeluk, en hoe banger we voor Nero zijn, des te groter zijn macht en die van Tigellinus. Goddank staan er vier van Tigrans mannen klaar om me veilig thuis te brengen. Hoewel, sinds hij Magnus is opgevolgd als leider van de Zuid-Quirinale Kruispuntbroederschap betaal ik me wel een ongeluk voor zijn diensten. En dat alleen omdat jij je werk niet goed doet.’

Een opstootje in een hoek van de zaal bespaarde Sabinus een hakkelend antwoord. Tot de nauwelijks verhulde woede van de meeste gasten kwam de minnares van de keizer de zaal binnen, de ex-slavin Acte, duur gekleed en gekapt, en behangen met juwelen, in een vulgaire stijl die duidelijk maakte dat ze niet wist wat ze met haar nieuwe rijkdom en positie moest beginnen. Ze hield even halt terwijl haar slavinnen – ook de omvang van haar gevolg getuigde van slechte smaak – zonder enige noodzaak bleven staan om haar jurk en haar hoge, ingewikkelde blonde kapsel en uitbundig opgemaakte gezicht bij te werken. Het meisje wierp een triomfantelijke, hautaine blik om zich heen, totdat haar oog op Nero viel. Ze sloeg haar slavinnen bij zich vandaan en schreed op de keizer toe.

Opeens viel er een gespannen stilte in de zaal en richtten alle ogen zich op de keizerin.

‘Ik geloof dat het tijd voor mij wordt om te vertrekken, dierbare echtgenoot,’ zei Claudia Octavia, terwijl ze met een vloeiende, elegante beweging overeind kwam. ‘Ik rook net een vleug van iets wat mij niet bekomt, dus ga ik maar even liggen om mijn maag tot rust te laten komen.’ En zonder te wachten op permissie van Nero, die meer aandacht had voor Actes doorschijnende gewaad en de afwezigheid van enige onderkleding, verliet Claudia Octavia waardig en met rechte rug de zaal.

‘Ze heeft steun in brede kring,’ fluisterde Gaius tegen Sabinus. ‘Van Calpurnus Piso, Thrasea Paetus, Romes somberste stoïcijn, en Faenius Rufus, om maar een paar namen te noemen.’

Terwijl Nero zijn als slavin geboren minnares uitbundig begroette en Acte haar best deed om iedereen duidelijk te maken hoezeer ze in de gunst stond, wierp Sabinus een blik op drie senatoren van middelbare leeftijd, op een bank tegenover hem. De mannen keken afkeurend hoe de dochter van de vorige keizer aan de kant werd gezet door een ordinair geklede sekspop. Hun echtgenotes, naast hen op de bank, wendden nadrukkelijk het hoofd af van zo’n belediging voor de vrouwelijke waardigheid. ‘Ik heb het jaarlijkse verslag van Faenius Rufus als prefect van de graanvoorraad nog eens doorgenomen, en ik heb de indruk dat hij zijn positie nauwelijks heeft misbruikt om zich te verrijken, afgezien van wat gunsten hier en daar.’

‘Hij heeft al heel lang de reputatie van een eerlijk bestuurder, beste jongen, op het roekeloze af. Hij vertegenwoordigt de waarden en opvattingen van een ouderwetse republikein – een Cato, geen Crassus. Wat Piso en Thrasea betreft, de goden mogen weten wat zij denken over een keizer die zich zo gedraagt tegenover een dochter van de Claudii, ook al was haar vader een kwijlende idioot. En wat ze van Nero’s strooptochten door de stad vinden… denk jíj daar maar niet te lang over na, beste kerel.’

Sabinus gaf geen antwoord maar luisterde naar een volgend lied van de lierspeler en staarde fronsend in zijn kroes, geërgerd dat hij er maar niet in slaagde de betere wijken van Rome voldoende te beveiligen. Sinds hij bijna twee jaar geleden naar Rome was teruggeroepen uit de provincies Moesia, Macedonia en Thracië, waar hij gouverneur was geweest, en onverwachts tot prefect van Rome was benoemd, belast met het toezicht op de dagelijkse gang van zaken in de stad, had Sabinus tevergeefs geprobeerd erachter te komen aan wie hij deze positie te danken had. Noch zijn oom, noch zijn broer Vespasianus had hem bij die zoektocht naar zijn anonieme weldoener behulpzaam kunnen zijn. Natuurlijk vond Sabinus het verontrustend om niet te weten wie hij iets verschuldigd was en wanneer hij die schuld zou moeten inlossen, maar hij was heel tevreden met zijn functie en de bijbehorende status. Immers, hij mocht zich nu een van de vijf invloedrijkste bestuurders van de stad noemen, na de keizer zelf – officieel gesproken dan.

Officieus waren er anderen die meer invloed hadden op de keizer dan hijzelf: Seneca, Burrus en de consuls. Maar de belangrijkste twee waren toch Otho en Tigellinus. Hoewel Sabinus zijn meerdere was omdat de vigiles en de stadscohorten onder bevel stonden van de prefect van Rome, liet Tigellinus zich niet commanderen. De man had zijn schaamteloze losbandigheid gebruikt om zich in te likken bij de keizer, in wie hij onmiddellijk een verwante geest herkende. Het was Tigellinus die Britannicus in bedwang had gehouden toen Nero hem van achteren nam, tijdens die laatste, fatale maaltijd van de jongen in deze zelfde zaal. Het feit dat hij zijn ondergeschikte niet in de hand had deed de glans van Sabinus’ status wel verbleken. Het leek nu of hij al het geweld tolereerde, dat gestaag toenam nu steeds meer jonge kerels meenden dat de wandaden van de keizer in de stad hun ook het recht gaven zich te misdragen.

‘Uit dat gesprekje van zonet…’ stoorde een stem hem in zijn overpeinzingen. ‘Hoewel, mag ik het wel een gesprekje noemen? Eigenlijk niet, want u hebt geen woord teruggezegd tegen Tigellinus, is het wel, prefect? Het was meer een bevel – een bevel van een ondergeschikte! En uit dat bevel leid ik af dat Nero er vannacht weer opuit zal trekken?’

‘Heel scherpzinnig, Seneca,’ antwoordde Sabinus, zonder de moeite te nemen zich om te draaien.

‘Alweer een triomf voor orde en gezag in deze stad. Achteraf vraag ik me af of het wel verstandig van me was om u, tegen dat aanzienlijke bedrag aan smeergeld, in deze functie te benoemen. Misschien had ik beter wat minder steekpenningen kunnen accepteren ten gunste van een betere kandidaat.’

Sabinus staarde nog altijd voor zich uit. ‘Hebt u ooit iets gedaan in het algemeen belang?’

‘Dat is niet terecht, Sabinus. In elk geval heb ik de afgelopen jaren de keizer in de hand gehouden.’

‘Dat lukt nu dus niet meer. U geniet er zeker van om mij in mijn hemd te zetten als stadsprefect? O, tussen haakjes, door wie bent u eigenlijk omgekocht om mij die baan te geven?’

‘Ik heb het u al eerder gezegd: als man van strenge principes kan ik die informatie natuurlijk niet prijsgeven. Niet zonder de juiste… hoe zal ik het zeggen… motivatie? Ja, dat is het woord: motivatie. Maar genoeg hierover. Ik wilde u spreken over uw verzoek.’

‘O ja?’ Sabinus had zich nog steeds niet omgedraaid.

‘Ja. Alle consulposten zijn al vergeven.’

‘Verkocht, bedoelt u.’

‘Wat een onzin. Een keizer koopt geen consulaat.’

‘Jammer voor uw beurs.’

‘Dat heb ik niet gehoord. Het zal nog zeker drie jaar duren voordat uw schoonzoon in aanmerking komt, en over de prijs valt niet te onderhandelen: twee miljoen sestertiën.’

‘Twee miljoen? Dat is twee keer het lidmaatschap van de Senaat!’ Eindelijk draaide Sabinus zich om, maar de gezette gestalte van Seneca verwijderde zich alweer, op weg naar Marcus Valerius Messalla Corvinus, de gezworen vijand van Sabinus en Vespasianus sinds hij wijlen Clementina, Sabinus’ vrouw, had ontvoerd in opdracht van Caligula, die haar diverse malen met grof geweld had verkracht. Zijn woede over Seneca’s prijs maakte onmiddellijk plaats voor nieuwsgierigheid. ‘Wat heeft Corvinus met Seneca te bespreken, oom?’

‘Eh, wat… beste kerel?’

Sabinus herhaalde zijn vraag.

‘Een lucratieve gouverneurspost. Volgens de geruchten probeert hij Lusitania te krijgen, vanwege de fiscale mogelijkheden van de garum-handel. Er valt veel te verdienen met vissaus, maar dat had je al begrepen.’

‘Je vraagt je alleen af waar hij het geld vandaan haalt om Seneca mee om te kopen.’

‘O, dat is geen probleem. Als Corvinus bereid is een exorbitante rente te betalen, leent Seneca hem wel het bedrag voor zijn eigen smeergeld, mits hij iemand vindt die garant kan staan. Dat kost hem nog extra, maar hij verdient het wel terug als hij Lusitania krijgt.’

Zo werkte het dus, peinsde Sabinus. Seneca leek alleen geïnteresseerd in de rijkdom die zijn positie hem opbracht, tot heimelijk genoegen van de paar mensen die zijn filosofische verhandelingen hadden gelezen. Toch was hij daarin geen uitzondering. Zijn voorganger Pallas, de belangrijkste Flavische steunpilaar tijdens Claudius’ keizerschap en het begin van Nero’s bewind, was rijk geworden als Claudius’ voornaamste adviseur, voordat hij – net als zijn minnares, Nero’s moeder Agrippina – bij Nero uit de gunst raakte. Inmiddels was hij verbannen naar zijn landgoed op het platteland en speelde hij geen rol meer in de Romeinse politiek. Toch had Pallas het er beter vanaf gebracht dan zijn eigen voorganger Narcissus, de man die hij met slinkse manoeuvres had verdrongen. Ondanks al zijn geld, of misschien wel juist daarom, was Narcissus uiteindelijk terechtgesteld.

Niet in staat te bedenken hoe hij Seneca’s krankzinnige prijs zou kunnen betalen voor het consulaat van zijn schoonzoon Lucius Caesennius Paetus, en niet bereid het geld van de man zelf te lenen, verdiepte Sabinus zich maar weer in de zaak die hem had beziggehouden toen hij die middag onverwachts was ontboden voor dit feestje van de keizer. Sommige taken van de prefect van Rome waren minder zwaar dan andere, en het ondervragen van gevangenen die de veiligheid van het rijk bedreigden was min of meer een verzetje. Vooral als die gevangene geen burgerrechten meer had en Sabinus zich meer vrijheden kon veroorloven. Het genoegen was deze keer nog groter, omdat het geen officiële kwestie was. De man om wie het ging was naar hem toe gestuurd door zijn broer, Vespasianus, om te worden opgesloten en verhoord. Als een gunst die Vespasianus nog aan iemand schuldig was, hoewel Sabinus geen idee had aan wie, en waarom.

‘Beste vrienden….’ Nero’s hese stem sneed door het applaus toen de zanger eindelijk klaar was met zijn lied. Sabinus schrok op uit zijn gedachten. ‘Ik zou willen dat we de tijd hadden voor nog zo’n goddelijk geschenk van de goden.’ Nero strekte een hand uit naar de hemel en keek er even naar, met een uitdrukking van diepe dankbaarheid op zijn gezicht. Toen gleed zijn blik naar de lierspeler en haalde hij lang en diep adem, met gesloten ogen, alsof hij de zoetste geuren opsnoof. ‘Terpnus hier is gezegend door Apollo met zijn honingzoete stem en zijn vaardige vingers.’

Er klonk instemmend gemompel op uit de menigte, hoewel de muziekkenners onder het publiek Nero’s prijzende woorden wat overdreven vonden. Nero knikte naar Terpnus, richtte zich toen op en zoog zijn longen vol. Terpnus sloeg een akkoord aan, en tot ieders verbazing – hoewel sommige gasten al iets vermoedden – kweelde de keizer opeens een lange, mekkerende noot, ongeveer op de toonhoogte van het akkoord, maar niet echt krachtig of zuiver. Toch verwelkomde Nero’s publiek het als een wonder van muzikale harmonie en niet als de weinig welluidende poging die het in werkelijkheid was. Er klaterde een luid applaus op zodra de noot een treurige dood stierf op de lippen van de keizer. Dames die door Nero ruw waren verkracht en anderen die vreesden dat ze binnenkort aan de beurt zouden zijn, klapten zedig in hun handen, terwijl hun echtgenoten de man toejuichten die hun vrouwen zou onteren, hun bezit zou stelen en hun leven zou vernietigen. Sabinus en Gaius deden van harte mee aan het eerbetoon, hoewel ze elkaar niet durfden aan te kijken.

‘Vrienden,’ kraste Nero, ‘al drie jaar studeer ik nu bij Terpnus, die het aangeboren talent van jullie keizer tot leven doet komen. Ik heb met loden gewichten op mijn borst gelegen, ik heb klysma’s en braakmiddelen gebruikt, ik heb me verre gehouden van appels en ander voedsel dat slecht is voor de stem. Dat alles heb ik gedaan onder de leiding van de grootste zanger van zijn tijd. Binnenkort zal ik dus klaarstaan om voor u op te treden!’

Het bleef even stil toen iedereen besefte dat hier een taboe werd doorbroken. Immers, vooraanstaande figuren, laat staan de keizer, hoorden niet in het openbaar op te treden. Maar het volgende moment barstte de menigte uit in luid gejuich, alsof Nero zojuist hun grootste wens had vervuld, waarvan niemand had gedacht dat die ooit werkelijkheid zou worden.

Nero zag het aan, half weggedraaid, met zijn linkerhand op zijn hart en zijn rechter uitgestrekt naar zijn gasten. Tranen drupten over de bleke huid van zijn wangen en bleven hangen in zijn pluizige blonde baard, wat voller onder zijn kin, waar ondanks zijn jeugd al een onderkin zichtbaar werd als gevolg van het goede leven. In die pose liet hij zich alle adoratie welgevallen. ‘Vrienden,’ zei hij ten slotte, met heftige emotie in zijn stem, ‘ik kan jullie vreugde goed begrijpen. Hoe heerlijk is het niet dat jullie nu ook kunnen genieten van mijn talent, mijn stem, het prachtigste instrument dat ik ken.’

Acte, die inmiddels de plaats van Claudia Octavia had ingenomen, leek niet erg onder de indruk van die bewering.

‘Net zo prachtig als mijn nieuwe vrouw, princeps?’ zei Otho lachend, een beetje dronken. Hij was al zo lang Nero’s naaste adviseur dat hij als enige in Rome de vrijheid genoot om grapjes te maken met de keizer.

Nero leek niet in het minst geïrriteerd door de interruptie. Met een glimlach draaide hij zich om naar zijn vriend en voormalige minnaar. ‘De hele avond geef je nu al hoog op over de charmes van Poppaea Sabina. Als je haar naar Rome brengt, Otho, zal ik voor haar zingen en kun je de schoonheid van mijn stem en je nieuwe vrouw persoonlijk vergelijken.’

Otho hief zijn kroes naar Nero. ‘Dat zal ik zeker doen, princeps, om vervolgens de winnaar eens flink te pakken. Over vier dagen is ze hier.’

Die aankondiging werd begroet met luid gejoel en dubbelzinnig commentaar van de jonge knullen die zichzelf als onderdeel beschouwden van het keizerlijk gevolg. Ze zwegen abrupt na een vernietigende blik van Nero. Zodra het weer stil was, keek de keizer de zaal rond met gespeelde nederigheid. ‘Spoedig, vrienden, zal ik voor u klaarstaan. Tot die tijd moet ik nog ijverig repeteren. Gegroet!’ Met een gekunsteld gebaar wenkte hij Acte, Otho, Terpnus en zijn jeugdige aanhang; hij draaide zich om en verliet de zaal. Tot opluchting van de achterblijvers, want het einde van het feest betekende ook het einde van de angst.

‘Ik red me wel, beste jongen,’ verklaarde Gaius toen hij met Sabinus het Forum Romanum bereikte, waar de plavuizen, nat van een lichte motregen, glommen in het licht van de talloze fakkels van hun eigen lijfwacht en die van andere groepjes op weg naar huis. ‘Het is maar een halve mijl de heuvel op en bovendien heb ik Tigrans mannen om me te beschermen.’

Sabinus vertrouwde het toch niet. ‘Als u maar niet treuzelt.’ Hij sloeg de grootste en minst snuggere van de vier fakkeldragers op zijn schouder. ‘Dus geen ruzie zoeken, Sextus. En neem een route die goed verlicht is.’

‘Geen ruzie, en een goed verlichte route. Tot uw orders,’ antwoordde Sextus terwijl hij de instructies verwerkte. ‘En doet u de groeten van de jongens aan senator Vespasianus en aan Magnus, als u ze ziet.’

‘Ik zal het doen.’ Sabinus pakte zijn oom bij de arm. ‘Op het tweede uur vertrekken we naar Aquae Cutillae.’

‘Ik zorg ervoor dat ik met mijn koets bij de Porta Collina sta. Laten we hopen dat mijn zuster het nog twee dagen volhoudt, want zo lang doen we er wel over.’

Sabinus glimlachte, maar toen betrok zijn ronde gezicht toch in de halfschaduw van de fakkels. ‘Moeder is vastbesloten. Ze wil de Styx niet eerder oversteken dan dat ze ons gezien heeft.’

‘Vespasia heeft er altijd plezier in gehad om de baas te spelen over haar mannen. Het zou me niet verbazen als ze met opzet zou sterven voordat we er zijn, alleen om ons een schuldgevoel te bezorgen omdat we ons vertrek een dag moesten uitstellen.’

‘Daar was niets aan te doen, oom. De staatszaken van Rome hebben nu eenmaal voorrang boven persoonlijke beslommeringen.’

‘Zo is het altijd geweest, jongen, en niet anders. Ik zie je morgen.’

Sabinus keek zijn oom na toen hij door een zuilengang op weg ging naar het forum van Caesar aan de voet van de Quirinaal en uit het zicht verdween, met zijn lijfwachten om hem heen als vier met toortsen gewapende kolossen, die de loerende gevaren van de nachtelijke stad moesten bezweren.

Met een gebed tot zijn heer Mithras om zijn stervende moeder nog twee dagen te bewaren, draaide hij zich om en liep de paar passen naar de Capitolijn en het Tullianum aan de voet.

‘Hoe gaat het met hem, Blaesus?’ vroeg Sabinus toen de met ijzer beslagen houten deur van de gevangenis werd geopend door een gespierde, kale man in een tuniek en een gevlekt leren schort als bescherming.

Blaesus haalde zijn schouders op. ‘Ik heb het niet gecontroleerd, prefect. Zo nu en dan hoorde ik hem wel kreunen daarbeneden, maar verder blijft hij rustig. In elk geval heeft hij uit eigen vrije wil nog geen woord gezegd, als u dat bedoelt.’

‘Ja, eigenlijk wel.’ Zuchtend liet Sabinus zich op de enige makkelijke stoel in de lage ruimte zakken en keek naar een luik in de verre hoek, nog net zichtbaar bij het vage schijnsel van een olielamp in het midden van de enige tafel. ‘Laten we hem maar naar boven halen en zien hoe het gaat. Misschien moeten we hem meer onder druk zetten nu. Ik heb de antwoorden vanavond nog nodig. Morgen vertrek ik voor een paar dagen uit de stad.’

Blaesus gebaarde naar de hoek. Een harige reus van een man, slechts gekleed in een lendendoek, kwam overeind van een stapel vodden in de schaduw, waar hij had gelegen. In zijn hand hield hij een bot waarvan Sabinus de herkomst liever niet wilde weten. ‘Naar beneden, Schatje,’ zei Blaesus terwijl hij het luik aan een touw omhoogtrok. ‘Breng hem naar boven. Je mag hem bijten, één keertje maar.’

Schatje gromde wat. Zijn gezicht was vlak, alsof het met een spade was platgeslagen. Er kwam een loerende blik in zijn ogen, hij liet het bot vallen en knikte heftig, als teken dat hij de instructies had begrepen. Het gedrocht liet zich door het gat zakken en verdween. Walgend van de man vroeg hij zich af wat zijn werkelijke naam was, maar hij vond het toch beneden zijn waardigheid om daarnaar te informeren.

Een kreet van pijn vanuit de cel beneden, de enige andere ruimte in het openbare gevang van Rome, weerkaatste tegen de kale stenen muren, gevolgd door een luid gegrom – waarschijnlijk Schatje, die de gevangene beval om voort te maken. Even later verscheen het hoofd van de enige bewoner van het Tullianum door het gat in de vloer. De man hees zich met zijn armen omhoog en kronkelde wanhopig met zijn lichaam om te ontkomen aan het afzichtelijke beest beneden. Na nog een paar angstige, hijgende seconden bevrijdde de doodsbenauwde gevangene zich uit zijn donkere hol, ongedeerd maar naakt, met aangekoekt vuil in zijn lange haar en baard.

‘Goeienavond, Venutius,’ fleemde Sabinus, alsof hij dolblij was de gevangene te zien. ‘Gelukkig heeft Schatje je niet als avondmaal verorberd, zie ik. Dan kunnen we nu misschien de draad weer oppakken van ons gesprek van vanmiddag.’

Venutius verhief zich tot zijn volle lengte. Zijn borst, armen en dijen waren krachtig en gespierd, en ondanks zijn naaktheid straalde hij een zekere waardigheid uit toen hij neerkeek op zijn cipier. ‘Ik heb u niets te zeggen, Titus Flavius Sabinus. En als burger van Rome kunt u me nergens toe dwingen totdat ik een beroep op de keizer heb gedaan, zoals mijn recht is.’

Sabinus glimlachte zonder humor. ‘Dat burgerrecht heb je verspeeld als aanvoerder van de Brigantes bij hun opstand tegen Rome. Je burgerrechten zijn vervallen, zoals ik je al eerder zei. Iedereen zal begrijpen dat een verrader geen juridische bescherming meer verdient. De keizer weet niets van je aanwezigheid in Rome, en dat is maar goed ook, want ik denk dat hij je onmiddellijk zou laten executeren. Dus vraag ik je nog eens vriendelijk en voor de laatste keer: wie heeft je het geld gegeven voor jullie opstand daar in Britannia?’

Venutius kromp ineen en stapte bij het luik vandaan toen Schatje naar boven kwam, brommend in zichzelf op zangerige toon, alsof hij voldaan was over zijn werk. ‘Ik heb de bescherming van iemand die heel dicht bij de keizer staat. U kunt mij niets doen,’ zei Venutius zodra Schatje zijn bot weer had opgeraapt en zich naar zijn bed van vodden had teruggetrokken om erop te knagen.

‘En iemand die heel dicht bij de keizer staat heeft mij juist gevraagd erachter te komen hoe jij aan dat geld bent gekomen.’ Dat was een leugen, wist Sabinus, maar dicht genoeg bij de waarheid om geloofwaardig te zijn. ‘En diegene heeft haast. Hij wil vanavond nog antwoord.’ Sabinus knikte naar Blaesus.

‘Schatje!’ blafte Blaesus een bevel. ‘Leg dat bot neer.’

Het monster gromde, diep en langdurig, toen het met zichtbare tegenzin gehoorzaamde.

‘Zodra hij niet meer op dat bot mag knagen, krijgt hij honger,’ verklaarde Sabinus tegen Venutius, die een bezorgde blik wierp op het harige gedrocht in de hoek.

Schatje gromde opnieuw, en Venutius keek van Sabinus naar de cipier en terug. ‘Niemand heeft mijn opstand gefinancierd. Het was mijn eigen geld. Toen mijn vrouw, dat kreng van een Cartimandua, bij me wegliep om met die intrigant Vellocatus te gaan hokken, wilde ik wraak nemen en haar verdrijven. Dat is me gelukt.’

‘Maar het moet heel wat geld hebben gekost om zo’n groot leger op de been te brengen en te houden. En nog meer om de overlevenden van Cartimandua’s troepen op te nemen in je eigen leger.’

Schatje gromde nog eens en liet een harde scheet toen hij overeind kwam en kwijlend naar Venutius staarde.

‘Ik had de schatkist van Cartimandua gevonden,’ antwoordde Venutius haastig. ‘Die zat aardig vol met pas geslagen denarii, tienduizenden munten, plus nog eens honderden of misschien wel duizenden aurei.’

‘Romeins geld, dat je hebt gebruikt voor een opstand tegen Rome,’ merkte Sabinus op, terwijl Schatje met zware stappen door de ruimte slofte.

Venutius’ gezicht vertoonde een emotie die voor een Britannische hoofdman heel uitzonderlijk was: angst. ‘Toen ik Cartimandua had verslagen, kon ik niet meer terug. Mijn mannen waren aangespoord door de druïden. Myrddin, de opperdruïde van heel Britannia, kwam naar ons toe. Om mijn eigen positie veilig te stellen moest ik wel in het geweer komen tegen het Romeinse gezag.’ Venutius deinsde terug voor Schatje, die een blik naar zijn heer en meester wierp om te zien of hij deed wat er van hem verlangd werd.

Blaesus glimlachte en knikte goedkeurend naar zijn huisdier.

Venutius stond inmiddels met zijn rug tegen de muur. Schatje rochelde dreigend en kwam steeds dichterbij. ‘Ik had geen keus.’

‘O, jawel. Je had naar Rome kunnen vluchten, naar je weldoener, om jezelf aan de genade van de keizer uit te leveren. In plaats daarvan heb je al die pas geslagen munten gebruikt om tegen de keizer in verzet te komen. En nu probeer je de schuld af te schuiven op de druïden.’

Met een verrassend lenige sprong wierp Schatje zich op de Britannische hoofdman, grauwend en grommend van honger. Venutius gilde toen hij plat op zijn rug werd gesmeten, met het monster schrijlings boven op hem, klauwend naar zijn borst.

Sabinus kwam overeind en volgde het tafereel. Het leek een scène uit een nachtmerrie, een griezelverhaal, maar Sabinus vertrok geen spier. ‘Nou? Waar kwam dat geld vandaan?’

‘Het was een lening!’ schreeuwde Venutius toen Schatje zijn kaken opensperde, met tanden die vlijmscherp waren geslepen door al die afgekloven botten. Zijn hoofd boog zich naar de gevangene.

‘En het geld van je vrouw?’

‘Ook geleend. Roep dat monster terug!’

Grommend van voldoening begroef Schatje zijn tanden in Venutius’ gespierde borstkas en scheurde een lap vlees los, schuddend met zijn hoofd als een roofdier.

Met wanhoopskreten als van een verdoolde ziel in de Hades jammerde Venutius om genade, snikkend bij het vooruitzicht om door dit gedrocht te worden verslonden. Naarmate Schatjes kaken zich verder aan zijn lijf vergrepen, nam Venutius’ gejammer nog toe, terwijl hij met zijn vuisten tevergeefs op de behaarde kop en rug van het schepsel beukte. Smekend keek hij Sabinus aan.

‘En wie had jou en je vrouw dat geld geleend?’ vroeg Sabinus met gefronste wenkbrauwen.

Schatje wierp zijn hoofd in zijn nek en verspreidde een fontein van bloed – zwarte druppels in het schemerlicht.

Venutius staarde vol ontzetting naar de druipende riblap die aan de afzichtelijke, malende kaken bungelde. Zijn ogen draaiden weg toen hij zag hoe Schatje zich tegoed deed aan zijn vlees. Ten slotte begon hij te brullen, luider nog dan eerst, en schreeuwde een naam: ‘Seneca!’

DEEL I

AQUAE CUTILLAE, NOVEMBER 58 N.C.

HOOFDSTUK I

Ze was stervende. Vespasianus twijfelde daar niet aan toen hij neerkeek op zijn moeder, Vespasia Polla. Het schijnsel van de late middagzon dat door het smalle raam boven haar bed sijpelde, verlichtte de kleine, eenvoudig ingerichte slaapkamer vanwaaruit Vespasia haar laatste reis zou moeten aanvaarden. Haar gezicht, gerimpeld en wasbleek, stond vredig. Haar ogen waren gesloten; haar dunne lippen, droog en gebarsten, trilden bij iedere hortende ademtocht, en haar lange grijze haar lag los op het hoofdkussen, zorgvuldig door een van haar slavinnen in een waaier gespreid, zodat ze ook in de dood haar vrouwelijke waardigheid zou bewaren.

Vespasianus gaf een kneepje in de broze hand die hij in de zijne hield terwijl hij een gebed sprak tot zijn beschermgod Mars, in de hoop dat de boodschapper die hij naar Rome had gestuurd op tijd zou aankomen, zodat zijn broer en oom hier nog konden zijn voordat Vespasia de diensten van de veerman nodig had. Hij beloofde de god het offer van een witte stier als zijn gebed zou worden verhoord.

Vespasianus voelde een hand op zijn schouder en keek op. Het was Flavia, al negentien jaar zijn echtgenote, die naast hem stond.

Hij had zo vurig zitten bidden dat hij niet had gemerkt dat ze binnenkwam. Haar gezicht was zwaar beschilderd en ze droeg weelderige sieraden, met een hoog opgemaakt kapsel, een wijnrode stola en een saffraangele palla van de mooiste wol, die haar goede figuur accentueerden. Vespasianus voelde enige ergernis dat zijn vrouw een sterfkamer binnenkwam alsof ze op het punt stond een feest te geven voor hoge gasten, maar hij hield zijn mond, omdat hij wist dat het nu eenmaal nooit bij Flavia opkwam zich wat minder opzichtig te kleden. Daarom beperkte hij zich maar tot de familiezaken: ‘Zijn de jongens nog op jacht met Magnus en zijn nieuwe honden?’

‘Titus wel, maar Domitianus is een halfuurtje geleden met een van de slaven teruggekomen, verongelijkt omdat Magnus hem iets had verboden, ik weet niet wat. Daarna kneep en krabde hij zijn zus.’

‘Domitilla heeft het wel eens zwaarder te verduren.’

‘Ze is twee keer zo oud als hij en gaat binnenkort trouwen. Ze hoeft dit gedrag niet te accepteren van een jochie van zeven. Ik heb hem overgedragen aan zijn kindermeid, Phyllis. Die houdt hem wel onder de duim. En ik heb hem verzekerd dat jij hem een flink pak slaag zult geven zodra…’ Flavia zweeg. Ze wist heel goed waarom haar man hun jongste zoon op dit moment niet tot de orde kon roepen. ‘Moge moeder Isis haar dood verzachten. Zal ik de dokters nog eens roepen?’

Vespasianus schudde zijn hoofd. ‘Wat kunnen ze doen? Als ze dat gezwel in haar buik wegsnijden, zal ze nog eerder sterven dan wanneer ze niets doen. Bovendien heeft ze ze de vorige keer zelf weggestuurd.’

Flavia snoof onwillekeurig. ‘Ze weet het nu eenmaal beter. Dat was altijd al zo.’

‘Als je tot elke prijs een zinloze vete met een stervende vrouw in stand wil houden, Flavia,’ zei Vespasianus knarsetandend, ‘doe dat dan in je eigen hoofd en in je eigen kamer. Ik ben er niet voor in de stemming en ik heb geen tijd voor dat vrouwelijke gekibbel.’

Flavia verstrakte en liet haar hand van Vespasianus’ schouder zakken. ‘Het spijt me, echtgenoot. Het was niet oneerbiedig bedoeld.’

‘Ja, dat was het wel.’ Vespasianus richtte zijn aandacht weer op zijn moeder toen zijn vrouw haastig en geïrriteerd de kamer verliet. Even later verdwenen haar voetstappen naar de tuin van de binnenplaats.

Iets langer dan negenenveertig jaar was Vespasia Polla nu al een deel van zijn leven, en terwijl hij haar nog een kneepje in haar hand gaf, bedankte hij haar, omdat hij heel goed wist dat noch hij noch zijn broer ooit consul zou zijn geworden zonder haar inzet en ambitie voor haar familie. De familie van zijn vader bestond uit eerzame, provinciale ruiters van Sabijnse afkomst, met het bijbehorende accent. Vespasia kwam uit een familie met een senator die het tot praetor had gebracht – haar oudere broer, Gaius Vespasius Pollo. Die connectie had ze ook gebruikt om de carrière van haar zoons in Rome van de grond te krijgen, en dankzij Gaius’ connectie met Antonia, de nicht van Augustus, schoonzuster van Tiberius, moeder van Claudius, grootmoeder van Caligula en overgrootmoeder van Nero, was Vespasianus terechtgekomen in het moeras van keizerlijke politiek, waarin hij en zijn broer nog maar net het hoofd boven water hadden kunnen houden. Ze hadden allebei de top van de cursus honorum bereikt, de ladder van militaire en bestuurlijke rangen die de structuur vormde voor de elite van Rome. In elk geval waren ze hoger gestegen dan de meeste nieuwkomers mochten verwachten als ze uit een familie kwamen die geen traditie had binnen de Senaat. Na zijn consulaat was Sabinus benoemd tot gouverneur van een provincie, en inmiddels was hij stadsprefect van Rome. Ja, dacht Vespasianus, terwijl hij zich over zijn dunne kruin streek – het enige haar dat nog restte op zijn overigens kale schedel – Vespasia kon trots zijn op haar inspanningen voor de familie.

Toch had ze in Vespasianus’ ogen één ding nagelaten. Ze zou een geheim meenemen in het graf, een geheim dat bijna net zo oud was als hijzelf. Dat geheim werd beschermd door een eed die, op last van Vespasia, was gezworen door alle getuigen van het incident. Ook door Sabinus, toen nog een jongen van bijna vijf. Het incident had zich voorgedaan tijdens de ceremonie van Vespasianus’ naamdag, negen dagen na zijn geboorte, nu exact negenenveertig jaar geleden, en het had te maken met de tekens op de lever van de offers – een os, een wild zwijn en een ram. Wat die tekens waren, had niemand hem kunnen vertellen, vanwege de eed. Maar hij wist dat zijn ouders geloofden dat de tekens zijn toekomst voorspelden, omdat hij hen daar ooit over had horen praten. Hij was toen zestien, en ze spraken in heel vage termen. De inhoud van de voorspelling kende hij nog altijd niet. En nu ging zijn moeder op weg naar het schaduwrijke land aan de overzijde van de Styx, zonder dat ze de getuigen van het offer had verlost van hun eed. Maar dankzij bepaalde vreemde gebeurtenissen en profetieën in de loop van zijn leven had Vespasianus zich toch een redelijk beeld kunnen vormen van wat de voortekenen zoveel jaren geleden over zijn toekomst hadden voorspeld. En dat beeld was net zo krankzinnig als onwaarschijnlijk binnen de huidige politieke situatie, met het principaat in handen van één enkele familie.

Maar als die lijn zou uitsterven, wat dan? Als de keizer kinderloos zou sterven, waar moest de nieuwe keizer dan worden gevonden?

Met die gedachte had Vespasianus een belangrijk aandeel gehad in de oorlog die nog altijd voortwoedde tussen Rome en Parthië, over het in naam autonome koninkrijk Armenia. Die oorlog werd door de machten achter de troon gezien als een goede manier om de positie van de jonge keizer Nero te versterken, en Vespasianus steunde dat idee. Hij wilde dat Nero nog een tijdje zou regeren, omdat hij vermoedde – of bijna zeker wist – dat Nero zich te buiten zou gaan aan excessen waarbij de uitspattingen van zijn voorgangers kinderspel zouden lijken, goed voor een glimlach. Als het inderdaad zo zou gaan, betwijfelde Vespasianus dat Rome een volgende keizer uit dezelfde familie zou accepteren. En in welke hoek zou er dan worden gezocht? De kandidaat zou de rang van consul moeten hebben, en aantoonbare ervaring als militair. Daarvan waren er nogal wat in Rome, inclusief Vespasianus zelf. Maar, redeneerde hij, als het iemand zoals hij moest worden, waarom hijzelf dan niet?

En dat was wat Vespasia met zich mee zou nemen in het graf: de bevestiging, of niet, van Vespasianus’ vermoeden. Maar zelfs als ze nog bij bewustzijn zou komen, zou hij haar nooit meer tot andere gedachten kunnen brengen.

‘Heer?’ stoorde een stem hem in zijn overpeinzingen.

Vespasianus draaide zich om en zag het silhouet van zijn slaaf afgetekend in de deuropening. ‘Wat is er, Hormus?’

‘Pallo stuurde me om u te melden dat uw broer is gearriveerd.’

‘Mars zij gedankt. Maak onze mooiste witte stier gereed om te offeren, zodra Sabinus en mijn oom mijn moeder hebben gezien.’

‘Uw oom, heer?’

‘Ja.’

‘Dat moet een misverstand zijn. Uw broer is hier in zijn eentje aangekomen, zonder uw oom.’

Hoewel het atrium van het grote huis op het Flavische landgoed bij Aquae Cutillae profiteerde van de vloerverwarming van een hypocaustum en er ook een groot vuur loeide in de haard, voelde de kamer toch kil aan na de warmte van Vespasia’s sterfkamer. Vespasianus wreef zijn armen toen hij Hormus volgde over de rustieke mozaïekvloer, met afbeeldingen van de verschillende manieren waarop de familie in haar onderhoud voorzag door de bewerking van het land. Voordat ze de voordeur hadden bereikt, stapte Pallo, de oude opzichter van het landgoed, al naar binnen en hield de deur open voor Sabinus, die stoffig en verfomfaaid was van de reis.

‘Is ze nog onder ons?’ viel Sabinus met de deur in huis.

Vespasianus draaide zich om en liep met zijn broer mee. ‘Nog net.’

‘Dat is goed genoeg. Ik geloof niet dat ik ooit zo snel uit Rome hiernaartoe ben gekomen.’

‘Heb je oom Gaius ergens onderweg achtergelaten?’

Sabinus schudde zijn hoofd toen ze door het tablinum liepen, de studeerkamer aan het einde van het atrium, op weg naar de tuin. ‘Ik ben bang van niet. Hij voelde zich niet goed genoeg voor de reis.’

‘Wat mankeert hem dan?’

Sabinus keek hem aan toen ze Vespasia’s kamer hadden bereikt. Zijn ogen stonden bezorgd – om de naderende dood van hun moeder of om de situatie van hun oom, dat wist Vespasianus niet. ‘Dat zal ik je vertellen zodra we hebben gezien hoe moeder…’ Hij maakte zijn zin niet af. Ze beseften allebei maar al te goed welk tafereel hun wachtte.

Vespasianus opende de deur en liet Sabinus voorgaan. Toen hij achter zijn broer naar binnen stapte, sloeg Vespasia tot hun verrassing haar ogen op. Een bleek lachje gleed over haar lippen. ‘Mijn jongens,’ zei ze schor. ‘Ik wist dat ik jullie nog samen zou zien voordat het einde kwam.’

De broers liepen naar het bed toe. Sabinus nam de stoel, Vespasianus bleef naast hem staan.

Vespasia stak een hand uit naar hen allebei. ‘Ik ben zo trots op wat jullie voor onze familie hebben gedaan. Het huis Flavius is nu een geslacht om rekening mee te houden.’ Ze wachtte even terwijl ze moeizaam ademhaalde. Haar ogen vielen half dicht. Vespasianus en Sabinus zwegen. Dit was niet het moment om haar in de rede te vallen. ‘Maar hier blijft het niet bij, mijn zoons. Mars heeft gesproken. Sabinus, ik heb een brief voor je achtergelaten, veilig in Pallo’s hand. Lees hem, en volg mijn adviezen zodra de gelegenheid zich voordoet.’ Weer hapte ze naar lucht, zodat de broers hun adem inhielden totdat ze weer in staat was om door te gaan. ‘Ik zal je niet ontslaan van de eed die je zoveel jaren geleden hebt gezworen. Maar die andere gelofte, op bevel van jullie vader – een gelofte niet alleen aan Mars maar aan alle goden, ook heer Mithras, om elkaar te helpen – weegt uiteindelijk toch zwaarder, als het nodig mocht zijn.’ Haar handen grepen die van haar zoons toen haar broze gestalte verkrampte in een paar zware hoestbuien, de ene nog heviger dan de andere.

Vespasianus bracht een beker water naar haar lippen, en ze dronk. Het bracht onmiddellijk verlichting.

‘En dat zal zeker nodig zijn, Sabinus,’ vervolgde Vespasia, nu met veel zwakkere stem. ‘Want je zult je broer de weg moeten wijzen.’ Ze richtte haar waterige ogen op Vespasianus. ‘En jij, Vespasianus, zult die hulp hard nodig hebben. Besluiteloosheid kan noodlottig zijn.’

‘Ik geloof dat ik de inhoud van de voorspelling wel ken, moeder,’ waagde Vespasianus. ‘Alleen…’

‘Probeer er niet naar te raden, Vespasianus,’ viel Vespasia hem in de rede. Haar stem was nu nauwelijks meer dan een gefluister. ‘En spreek er zeker niet over, met wie dan ook. Het feit dat wij belangrijke tekenen hebben gezien bij de ceremonie van je naamdag mag nooit bekend worden buiten de familie. Misschien denk je dat je de betekenis kunt raden, maar dat is niet zo, geloof me. Er waren drie levers, drie verschillende tekens. Ik heb ze alle drie beschreven in mijn brief aan Sabinus, om zijn geheugen op te frissen omdat hij toen nog zo jong was.’ Ze sloot haar ogen, vermoeid door de inspanning van het spreken, maar toch ging ze verder. ‘Het gaat om wat, wanneer, en vooral ook hoe.’

‘Vertel het me dan nu, moeder.’

Vespasia leek daarover na te denken terwijl ze zwaar ademde. ‘Dan zou ik de goden verzoeken. Een man die al van tevoren op de hoogte is van zijn lot, hoe en wanneer zich dat voltrekt, zou zijn beslissingen laten kleuren door andere overwegingen dan zijn eigen angsten en ambities. Dat zou hem uit zijn evenwicht brengen en uiteindelijk zijn ondergang worden. Niet iedere voorspelling komt uit.’

‘Ik weet het,’ zei Vespasianus, denkend aan wat Myrddin, de onsterfelijke druïde van Britannia, had gezegd toen hij had geprobeerd hem te doden. ‘Een man kan altijd vrijwillig de dood aanvaarden.’

‘Een man kan ook te hard werken aan de vervulling van een profetie. Daardoor kan hij het tijdsbestek zodanig veranderen dat de verschillende noodzakelijke factoren voor de afloop van de voorspelling niet meer goed samenvallen en de hele zaak misloopt. Ik heb alle getuigen een eed laten zweren om twee redenen. Allereerst om het verborgen te houden voor diegenen die fanatiek hun positie zouden beschermen, en in de tweede plaats om de details ook voor jou geheim te houden, zodat je altijd je intuïtie zult volgen in plaats van de route waarvan jij denkt dat die voor jou is uitgestippeld.’ Vespasia opende haar ogen, moe van al die woorden. Ze ademde moeilijk en oppervlakkig. ‘Misschien vermoed je iets van wat er gaat gebeuren, Vespasianus, maar het is Sabinus die de sleutel in handen houdt van het hoe en wanneer. Om jou te weerhouden van overijlde actie, zal hij die kennis bewaren tot het moment dat jij er klaar voor bent. Dan pas treedt de eed in werking die jullie op last van je vader aan elkaar hebben gezworen. Als ik er straks niet meer ben, hebben jullie samen de macht om dit huis tot een van de grote families van Rome te maken.’

Langzaam gleed Vespasia’s blik van de een naar de ander, en haar beide zoons bogen het hoofd als erkenning van haar wensen. Ze voelden dat haar greep wat krachtiger werd, voordat ze hun handen losliet. Toen ze hun hoofd weer oprichtten, keken ze in de dode ogen van het lichaam dat ooit hun moeder was geweest.

‘Ik doe het niet! Ik ga er niet heen! Ze is nooit aardig tegen me geweest.’ Ze stonden in het tablinum. Domitianus keek zijn ouders woedend aan en balde zijn vuisten, klaar om te slaan. Phyllis, zijn kindermeid, stond achter hem, met haar handen op zijn schouders.

‘Je bedoelt dat ze probeerde jou manieren bij te brengen,’ antwoordde Vespasianus, die moeite had om rustig te blijven tegenover de brutaliteit van zijn jongste zoon. ‘En je kunt een draai om je oren krijgen als je nu niet snel naar die kamer gaat om eer te bewijzen aan het lichaam van je overleden grootmoeder.’

‘Ik krijg toch nog een pak slaag voor vanmiddag, dus waarom zou ik?’

‘Omdat je een dubbel pak rammel krijgt als je niet doet wat je gezegd wordt.’

Het kind reageerde op dat dreigement op de aloude manier. Hij stak zijn tong uit en probeerde zich los te wringen uit de handen van zijn kindermeid. Maar hoewel Phyllis pas twintig was, kende ze alle kunsten van kleine jongetjes en had ze hem al bij zijn haren te pakken voordat hij twee stappen had gedaan.

‘Breng hem maar hier,’ zei Vespasianus terwijl hij zijn riem losmaakte.

Phyllis, een stevige meid, met een houding die duidelijk maakte dat ze geen verzet van snotneuzen accepteerde, sleurde de spartelende Domitianus naar zijn vader, die naar de tafel wees. ‘Leg hem daar neer.’

Worstelend met het lastige kind wist Phyllis hem toch voorover op de tafel te krijgen. Daar hield ze hem bij de schouders vast, met de greep van een worstelaar, maar Domitianus had zijn benen nog vrij om haar te schoppen. Vespasianus was zo kwaad dat hij er geen acht op sloeg. Het was niet de eerste keer dat hij ziedde van woede om de halsstarrigheid van zijn zoon. Hij wikkelde de riem met de gesp om zijn rechtervuist, greep het uiteinde in zijn hand, maakte er een lus van en hield met zijn andere hand de trappelende benen in bedwang. In zijn verdriet om de dood van zijn moeder en zijn woede om het gebrek aan respect bij zijn zoon sloeg hij erop los, totdat de jongen zo begon te krijsen dat het Flavia angstig te moede werd. Met moeite wist Vespasianus zich te beheersen.

Hijgend liet hij de riem weer zakken. Achter zich hoorde hij iemand giechelen, en toen hij omkeek zag hij zijn dochter, Domitilla, die vanuit het atrium door de gordijnen loerde.

‘Dank u, vader,’ zei Domitilla, met een stralende lach die hem deed denken aan Flavia toen hij haar voor het eerst ontmoet had in Cyrenaica. ‘Dat had die kleine etter wel verdiend.’

Ze stonden allemaal rond het lichaam in de kleine sterfkamer, Vespasianus, Sabinus, Flavia en de drie kinderen – Domitianus zachtjes snotterend, en Titus, de oudste zoon, nog in jachtkledij. Zwijgend staarden ze naar de overledene, die er nog precies zo bij lag als ze gestorven was, onaangeroerd totdat het grafritueel kon beginnen. Buiten de kamer hadden alle slaven en vrijgelatenen van de familie zich in de schemerdonkere tuin van de binnenplaats verzameld, klaar om hun rol te spelen in het rouwbeklag.

Na een eerbiedige periode van reflectie stapte Sabinus, als oudste bloedverwant, naar voren en knielde bij Vespasia neer. ‘Moge uw ziel nu overgaan,’ fluisterde hij, voordat hij zich naar haar toe boog, haar lippen kuste en met zijn handpalm over haar ogen streek om ze voorgoed te sluiten en de overgang van haar ziel te bezegelen. ‘Vespasia Polla!’ riep Sabinus uit. ‘Vespasia Polla!’

Vespasianus en de rest van de familie riepen nu ook de naam van de overledene, al gauw gevolgd door de mannen van de huishouding buiten de kamer, terwijl de vrouwen jammerden van verdriet. Het geluid weerkaatste door het huis toen het aanzwol in kracht en heftigheid.

Vespasianus schreeuwde zijn keel bijna schor bij het roepen van haar naam, maar tevergeefs, want zijn moeder was aan haar laatste reis begonnen en kon hem niet meer horen.

Toen Sabinus vond dat het ritueel een gepaste tijd geduurd had, kwam hij overeind en stak zijn handen onder de armen van het lichaam, terwijl Vespasianus haar enkels pakte. Samen tilden ze Vespasia van het bed en legden haar op de grond. Nadat ze die laatste plicht hadden volbracht, lieten de mannen het lichaam over aan de zorgen van Flavia, Domitilla en de andere vrouwen, die het moesten wassen en zalven, voordat Vespasia in haar mooiste kleren naar het atrium zou worden gebracht en opgebaard met haar voeten naar de voordeur.

‘Dus morgen moet het gebeuren,’ zei Magnus – al jarenlang Vespasianus’ vriend, ondanks het verschil in hun maatschappelijke status – toen Sabinus zijn laatste gebed had uitgesproken voor het huisaltaar in het atrium en een muntje onder de tong van zijn dode moeder had gelegd.

‘Ja,’ antwoordde Vespasianus, terwijl hij de plooi van zijn toga liet zakken waarmee hij zijn hoofd had bedekt tijdens de godsdienstige ceremonie. ‘Pallo zal de slaven de hele nacht laten doorwerken om een brandstapel voor haar te bouwen en haar tombe gereed te maken.’

Vragend draaide Magnus zijn gegroefde en gehavende gezicht, getekend door een leven van ruim achtenzestig jaar, naar Vespasianus toe. Zijn linkeroog, een primitieve glazen replica, leek hem net zo doordringend aan te staren als het andere. ‘Haar tombe? Bedoelt u dat u die al had besteld, nog vóór haar dood?’

‘Ja, natuurlijk. Anders hadden de slaven hem vannacht niet gereed kunnen maken.’

‘Was dat niet een beetje voorbarig, als ik het zeggen mag? Ik bedoel, stel dat ze was opgeknapt. Dan zou het bijna lijken alsof u hoopte dat ze zou sterven en nauwelijks kon wachten.’

‘Natuurlijk niet. Een heleboel mensen bestellen de tombe al van tevoren, omdat je een betere prijs van de steenhouwers kunt krijgen als ze zich niet hoeven te haasten.’

Magnus krabde zich eens onder zijn grijze haar en zoog fluitend wat lucht tussen zijn tanden. ‘Aha.’ Hij knikte ironisch, alsof het hem duidelijk was. ‘Ook in de dood moet je op een voordeeltje bedacht zijn. Heel verstandig. Ze was immers maar uw moeder. U wilt toch geen onnodige kosten maken, is het wel?’

Vespasianus glimlachte, gewend aan de kritiek van zijn vriend op zijn zuinige instelling. ‘Het maakt mijn moeder niets uit of haar as al morgen in een tombe wordt geplaatst of eerst nog vier of vijf dagen in een mand moet liggen, enkel omdat een steenhouwer exact dezelfde tombe uithakt voor twee keer zoveel geld.’

‘Vast niet,’ beaamde Magnus terwijl de rest van de familie langs Vespasia – ogenschijnlijk slapend op haar baar – liep, op weg naar het triclinium, waar de slaven klaarstonden om het avondeten op te dienen. ‘Maar misschien is fatsoen soms belangrijker dan zuinigheid, zeker bij de dood van een familielid. U wilt toch niet het verkeerde voorbeeld geven aan de volgende generatie? We worden er geen van allen jonger op, als u begrijpt wat ik bedoel.’

‘O, zeker. Maar als je wilt suggereren dat mijn kinderen mij misschien bij mijn dood niet de eer zullen bewijzen die ik verdien, dan vergis je je. Titus en Domitilla zullen mij de laatste eer bewijzen met een prachtige tombe.’

‘Hoe weet u dat?’

‘Omdat ik die tegelijk met de tombe voor mijn moeder heb besteld en extra korting heb gekregen omdat ik er twee wilde afnemen!’

Onwillekeurig schoot Magnus in de lach om de onverbloemde krenterigheid van zijn vriend. ‘Maar ik hoor wel dat u Domitianus niet noemt bij de kinderen die u de laatste eer moeten bewijzen.’

Vespasianus schudde spijtig zijn hoofd toen hij omkeek naar zijn jongste zoon, die door Phyllis met krachtige hand werd meegetrokken naar zijn kamer. Zijn protesten waren aan dovemansoren gericht, want de familie was er net zo aan gewend als aan het gekletter van de fontein in het impluvium. ‘Ik mag hem natuurlijk niet afschrijven, maar ik vrees dat hij nooit enig respect voor iets of iemand zal kunnen opbrengen als hij er niet onmiddellijk voordeel bij heeft.’

‘Is dat geen houding om te prijzen in een zoon? Als bewijs van zijn nietsontziende ambitie?’

‘Normaal zou ik dat met je eens zijn, Magnus. Waarom zou iemand tijd besteden aan iets waar hij niets aan heeft? Maar ik gebruikte niet zomaar het woord “onmiddellijk”. Want dat is Domitianus’ werkelijke probleem, ben ik bang. Als het hem niet meteen iets oplevert, ziet hij het nut er niet van in. Hij heeft totaal geen geduld, geen besef van de langere termijn. Met andere woorden, hij mist de aangeboren slimheid om vooruit te zien en tactisch te manoeuvreren, de belangrijkste voorwaarden om succes te hebben en te overleven in deze maatschappij. Zonder die eigenschappen heeft hij niet veel kans.’

Magnus verzonk een moment in somber gepeins voordat hij zijn goede oog weer op Vespasianus richtte. ‘Zal ik u vertellen waarom ik Domitianus vanmiddag terug naar huis heb gestuurd?’

‘Moet ik dat weten?’

‘U zult er kwaad om worden, maar inderdaad, ik vind dat u het moet weten. Als u de jongen er maar niet voor straft.’

‘Laat horen dan.’

Magnus knikte en wenkte Titus, die naar hen toe kwam. ‘Vertel je vader eens wat je broertje vanmiddag heeft gedaan.’

Titus, inmiddels achttien en het evenbeeld van zijn vader, met een krachtige borstkas, een rond gezicht, een geprononceerde neus, grote oren en ogen die meestal vriendelijk twinkelden, keek een beetje bezorgd.

‘Het geeft niet,’ stelde Vespasianus hem gerust. ‘Wees maar niet bang voor de gevolgen.’

Titus keek nog altijd sceptisch. ‘Nou, als het moet… Ik weet niet precies hoe het gebeurde, maar we waren al minstens drie uur op jacht, zonder dat we nog iets hadden gezien, en Domitianus gedroeg zich zoals altijd, klagend dat de honden hun best niet deden, dat de paarden te langzaam waren, de slaven te luidruchtig, en dat Magnus een waardeloze jager was, die steeds de verkeerde beslissingen nam en de verkeerde route koos. Opeens hieven Castor en Pollux hun kop, snoven een geur op en stormden een heuvel met laag struikgewas op, vlak boven de wei beneden.’

‘Een geschikte schuilplaats voor herten die bij het grazen waren gestoord,’ merkte Vespasianus op.

‘Inderdaad, vader. Daarom gingen we erachteraan, hoewel het de eerste keer niets had opgeleverd. En jawel hoor, opeens zagen we een bok en zijn twee hinden uit het struikgewas vluchten. Ze renden de heuvel op, met de honden in hun spoor. Maar een van de hinden was duidelijk drachtig en raakte al snel achterop. Castor en Pollux hadden haar te pakken voordat Magnus ze terug kon roepen om ons de kans te geven voor een dodelijk schot. Magnus reed eropaf en sleurde de honden weg, maar de hinde had veel bijtwonden opgelopen, en door de agitatie kwamen de weeën.’ Titus keek even naar Magnus, die bemoedigend knikte. ‘Magnus en ik konden de hinde natuurlijk niet doden terwijl ze lag te bevallen. Dat hoort nu eenmaal niet, ik kan niet uitleggen waarom. Dus trokken we ons een eindje terug en wachtten tot de natuur haar loop had genomen. Ten slotte was het volbracht en verhief het kalf zich op wankele poten, terwijl de moeder, ondanks haar verwondingen, haar jong schoonlikte. Wij besloten het paar te laten gaan, in de hoop dat ze in de toekomst nog een mooi doelwit konden vormen.’

Vespasianus’ gezicht verstrakte. Hij begon iets te vermoeden, maar hoopte dat hij zich vergiste.

‘We waren nog niet ver weg toen Magnus merkte dat Domitianus niet meer bij ons was. Geen van de slaven had hem zien wegrijden, dus moest hij opzettelijk zijn pony hebben ingehouden om achterop te raken bij de jacht.’

Vespasianus kreeg een akelig gevoel in zijn maag, ervan overtuigd dat dit verhaal walgelijk zou aflopen.

‘Nou, we reden terug naar de plek waar de hinde haar jong had geworpen, en daar vonden we Domitianus, maar van het hert was geen spoor meer te bekennen.’ Titus zweeg en keek nog eens naar Magnus.

‘De waarheid, Titus,’ zei Magnus. ‘Spaar hem niet.’

Titus slikte. ‘Het kalf was er nog wel. Het wankelde hulpeloos rond. We hoorden Domitianus lachen, en toen we dichterbij kwamen, zagen we ook waarom. Hij had het diertje de ogen uitgestoken. Het had nog geen halfuur geleden het levenslicht gezien, maar nu was het al blind.’

Vespasianus probeerde de geweldige woede te beheersen die hij voelde opkomen. Het leek alsof een wurgende hand hem bij de keel greep. De afloop was nog afschuwelijker dan hij had gevreesd. ‘Hoe?’

Titus maakte een grimas en keek Magnus nog eens aan, met duidelijke tegenzin om door te gaan.

‘Met zijn duimen.’ Het was Magnus die antwoord gaf, met een stem die niet luider klonk dan een gefluister. ‘Ze zaten onder het bloed.’ Hij greep Vespasianus bij de arm om hem te weerhouden. ‘Niet doen! We hebben het u alleen verteld omdat u beloofde niets te ondernemen.’

Vespasianus probeerde zich los te rukken. ‘Ik sla die kleine etter halfdood!’

‘Nee, dat doet u niet. Hij heeft vandaag al genoeg slaag gehad, heb ik begrepen. Maar ik ben het met u eens dat hij een lesje moet leren.’

Vespasianus gaf zijn verzet op, en zijn lichaam kwam tot rust. Maar zijn gezicht stond nog steeds gespannen, met de strakke blik die hij zich had aangeleerd in zijn tijd als legaat van de Tweede Augusta. ‘Wat had je in gedachten?’

‘Laten we morgen, na de begrafenis, op jacht gaan. Er ligt toch een redelijk groot bos op het landgoed?’

‘Ja, aan de oostkant.’

‘Mooi, want met de hulp van een wild zwijn kunnen we hem het verschil duidelijk maken tussen jagen om de sport en zinloze wreedheid tegen een hulpeloos dier.’

‘Seneca?’ Vespasianus sprak de naam voor de tweede keer hardop uit sinds hij die van Sabinus had gehoord, maar nog altijd sloeg het nergens op.

Ze zaten in zijn studeerkamer bij het atrium, genietend van de warmte van de haard en een goede wijn uit de eigen wijngaard, na een maaltijd die om begrijpelijke redenen in bedrukte stemming was verlopen.

‘Dat zei hij,’ bevestigde Sabinus, ‘en ik heb geen reden om aan te nemen dat hij loog. Per slot van rekening werd hij op dat moment half verslonden door een schepsel dat niet de indruk wekte dat het zou stoppen tot de allerlaatste hap.’

‘Maar waarom zou Seneca een opstand van de Brigantes willen financieren?’

‘Venutius zei niet dat hij de opstand als zodanig had gefinancierd, alleen dat het een lening was geweest van Seneca. Ik kan me niet voorstellen dat onze stoïcijnse vriend Venutius al te uitvoerig heeft gevraagd wat hij met het geld van plan was. Zulke details interesseren hem niet. Het gaat hem alleen om de exorbitante rente die hij rekent. En blijkbaar denkt hij dat hij voor een lening in de provincie een nog hoger percentage kan vragen.’

‘Ik weet het. En het lukt hem ook nog, als ik het zo hoor.’ Vespasianus nam een slok wijn en dacht een tijdje na. ‘Wat heb je met Venutius gedaan?’ vroeg hij ten slotte.

‘Niets. Ik heb hem achtergelaten bij Blaesus en zijn huisdier. Ik neem aan dat hij zich wel zal gedragen, om niet door het monster te worden verorberd.’

‘En verder weet niemand dat hij daar gevangenzit?’

Sabinus schudde zijn hoofd. ‘En wil je me nu misschien vertellen waar dit over gaat?’

Vespasianus haalde zijn schouders op en zette zijn kroes op de tafel tussen hen in. ‘Het is een gunst aan iemand, zoals ik al zei.’

‘Aan wie?’

‘Domitilla’s toekomstige echtgenoot, Quintus Petillius Cerialis.’

‘Cerialis?’

‘Nou, feitelijk zijn oudere broer.’

‘Caesius Nasica? Was hij niet de man die Venutius heeft verslagen en gevangengenomen met het Negende Legioen Hispana? Als hij hem in handen had, waarom heeft hij hem dan niet in Britannia verhoord, in plaats van hem helemaal naar Rome te sturen? Ze hebben daar toch genoeg harige monsters die hun tanden in een gevangene willen zetten?’

‘Ja, vast. Erger nog, zoals wij allebei weten. Maar de nieuwe gouverneur van Britannia had Nasica gevraagd om Venutius zo snel mogelijk uit de provincie weg te krijgen, omdat hij wist dat Cartimandua wel een manier zou vinden om haar ex-echtgenoot te vermoorden, zelfs als hij in veilige bewaring zat. Die vrouw zal nooit opgeven voordat ze haar doel bereikt heeft.’

‘Wat maakt het uit of ze hem zou hebben vermoord?’

‘Zonder Venutius zou gouverneur Paulinus geen middelen meer hebben om Cartimandua te bedreigen. Als zij zich nu niet gedraagt, kan hij haar vervangen door een even legitieme koning.’

‘Hoewel Venutius al een keer in opstand is gekomen en inmiddels een flink stuk uit zijn borstkas mist, zodat hij als koning waarschijnlijk wraak zal nemen door opnieuw te rebelleren?’

‘Ja, zelfs dan. Maar zover komt het niet, want Cartimandua durft het er niet op aan te laten komen, uit angst haar machtspositie te verliezen. Je moet wel bedenken dat Britannia op dit moment geen winstgevende provincie is. Het kost ons veel meer om de vrede daar te bewaren dan we aan belastingen binnenkrijgen, en bovendien is de helft van het gebied nog niet eens veroverd. We moeten een groot aantal stammen onder de duim houden, op welke manier dan ook, als we de rest een voor een willen verslaan om er een echte provincie van te maken. Sommige kringen hier vinden al dat we ons beter helemaal uit Britannia kunnen terugtrekken. Dan zou het rijk veel minder geld kwijt zijn. Maar weer zo’n smadelijke aftocht, vijftig jaar na de nederlaag tegen Arminius in het Teutoburger Woud en onze terugtocht uit Germania Magna, zou andere opstandige gebieden maar op ideeën brengen. Daarbij denk ik aan Judaea, maar ook in Pannonia is het vaak onrustig, net als in het noorden van Hispania. Als we over vijftig jaar nog een Romeins Rijk willen overhouden, kunnen we het ons niet veroorloven Britannia te verliezen, hoe onbesuisd de oorspronkelijke invasie ook was.’

‘Goed, dat begrijp ik. We houden Venutius veilig hier in Rome als garantie dat de Brigantes geen moeilijkheden zullen maken terwijl Paulinus doorgaat met zijn veroveringen, en Rome niet gedwongen wordt tot een vernederende aftocht met gevaarlijke repercussies. Maar waarom zo geheimzinnig? Het lijkt alsof jij Paulinus en Nasica helpt bij het formuleren van een keizerlijke strategie zonder medeweten van de keizer zelf. En hoewel Nero niet veel belangstelling heeft voor politiek – behalve om zijn schatkist te spekken of zijn ijdelheid te strelen – ben je toch gevaarlijk bezig.’

Vespasianus tikte met zijn wijsvinger tegen de zijkant van zijn neus en boog zich over de tafel. Het flakkerende lamplicht weerkaatste in zijn ogen en wierp grillige schaduwen over zijn gezicht. ‘Informatie, Sabinus! Met informatie maak je vrienden, en Paulinus wilde iets weten. Inmiddels hebben we ontdekt waar Venutius’ geld vandaan kwam, en dat was ons niet gelukt als hij meteen aan de keizer was uitgeleverd, omdat Seneca dan tussenbeide was gekomen om zijn reputatie te beschermen. Ik kan die informatie nu aan Nasica doorgeven, die op zijn beurt Paulinus op de hoogte kan brengen. Dat geeft Paulinus zoveel macht over Seneca dat hij geen kapitaal aan smeergeld meer hoeft te betalen als hij na Britannia een volgende lucratieve standplaats wil. Ik weet niet hoe iemand op de gedachte kwam dat het geld afkomstig moest zijn van een vertrouweling van de keizer, zoals Seneca, maar Nasica stond erop dat Venutius in het diepste geheim werd opgesloten en verhoord. Ik hielp hem graag, omdat Nasica over een jaartje wel afscheid zal nemen van de Negende Hispana en Paulinus ons heeft beloofd zijn invloed aan te wenden om Cerialis de positie van zijn oudere broer toe te spelen.’

Eindelijk begreep Sabinus het. ‘Aha! Dus jij probeerde gewoon je toekomstige schoonzoon de status te geven die je dochter in jouw ogen verdient? Dat valt te prijzen, maar is het niet riskant om buiten de keizer om te gaan?’

‘Zolang niemand weet dat Venutius in Rome zit, kan me weinig gebeuren. Zodra we moeder hebben begraven, reis ik met jou naar Rome terug om Venutius van je over te nemen.’

‘Wat wil je met hem doen?’

‘Iets wat hem niet erg zal bevallen. Ik draag hem over aan Caratacus. Die zal hem graag in een heel kleine cel opsluiten. Venutius is immers de man die hem, samen met zijn ex-vrouw, aan ons heeft verraden. Caratacus zorgt er wel voor dat hij niet kan ontsnappen.’

Sabinus grijnsde even tegen zijn broer. ‘Daar kun je wel op rekenen, ja. Geen mens zal hem daar vinden. En als dat achter de rug is, kunnen we bedenken hoe we wraak moeten nemen voor die aanslag op oom Gaius.’

Na alle vermoeienissen van de dag was Vespasianus bijna vergeten dat hun oom verstek had laten gaan. ‘Wat is er precies gebeurd?’

‘Een van Nero’s strooptochten.’

‘Heeft hij Gaius te pakken genomen?’

‘Gaius zei dat het niet Nero zelf was, maar Terpnus, de lierspeler. Hoewel Nero hem ophitste, terwijl Otho, Tigellanus en een paar anderen Tigrans lijfwacht met messen bedreigden.’

‘Heeft Terpnus hem in elkaar geslagen?’

‘Ja. En daarna heeft hij over hem heen gepist en hem bewusteloos op straat achtergelaten, met een brandende fakkel in zijn reet gestoken, wat iedereen kennelijk vreselijk grappig vond.’

De broers keken elkaar over de tafel aan en kwamen tot een stilzwijgende afspraak voordat ze hun bekers grepen en in één teug leegden.

‘We regelen het wel via Tigran,’ verklaarde Vespasianus, terwijl hij met de rug van zijn hand over zijn lippen veegde. ‘Na die vernedering voor zijn mannen zal hij er graag voor zorgen dat Terpnus nooit meer lier kan spelen.’