ALLE DAGEN SCHULD

MIRJAM POOL

ALLE DAGEN
SCHULD

Praktijkverhalen over armoede

UITGEVERIJ AUGUSTUS
AMSTERDAM • ANTWERPEN

De auteur ontving een beurs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst

Eerste druk, november 2007

Tweede druk, januari 2008

Derde druk, februari 2008

Vierde druk, april 2008

Vijfde druk, augustus 2008

Zesde druk, december 2008

Copyright © 2007 Mirjam Pool en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagfoto Plainpicture/Imagestore

Vormgeving omslag en binnenwerk Nanja Toebak

Foto van de auteur Truus van Gog

ISBN 9789045702261

NUR 320

www.augustus.nl

1

EINDELIJK WEER EEN ECHTE MAALTIJD

Onderuitgezakt zit Dennis Piek aan zijn computertafel te telefoneren. Hij draait een beetje heen en weer op z’n bureaustoel, krabt aan een wondje op zijn arm, vlak onder een tattoo van een panter. Hij gaapt, zegt ja en nee, mompelt dat het dan maar moet. Zijn vriendin Chantal zit op de bank met haar hoofd te schudden.

‘Oké dan, ajuus.’ Hij gooit zijn mobieltje naast het toetsenbord en bromt: ‘Ze komen eten.’

‘Vanavond?’ vraagt Chantal.

Dennis knikt en laat een boer.

‘Het kan niet,’ zegt Chantal. Er verschijnen vlekken in haar gezicht. Meteen zet ze baby Jake van haar schoot op de bank en loopt langs de eettafel naar het keukenblok. Zonder duidelijk doel begint ze spullen te verplaatsen op het overvolle aanrecht. Over een van de kastdeurtjes loopt een plakkerig spoor dat vliegen aantrekt.

‘Patrick zegt dat ze komen,’ roept Dennis (25) vanaf zijn stoel bij de pc. ‘Ze hebben het nog steeds niet rond met de soos.’

‘Ik dacht dat ze deze week eindelijk weer zouden beuren.’

‘Blijkbaar dus niet.’

Chantal – 22, bleek en mollig, Dennis’ naam staat slordig in haar arm getatoeëerd – is van haar stuk gebracht en aan het redderen geslagen. Veel resultaat heeft het niet. Ze loopt met een vaatdoekje naar het tafeltje bij de bank, maar laat het daar liggen zonder de ketchup en de kruimels shag op te vegen. Ze wil een pak sap wegzetten, stoot daarbij een bus babyvoeding om in de gootsteen die ze vervolgens niet opruimt. In de kleine leefruimte die dit jarendertig-arbeiderswoninkje biedt, trekken haar drie kinderen continu de aandacht. Baby Jake probeert van de bank te kruipen, zoontje Jeremy van vier is zijn tweejarige zusje Janice aan het klieren. Als Chantal Jeremy bij de arm pakt, begint hij zo hard te gillen dat ze van ellende maar weer teruggaat naar het keukenhoekje en een smerig etensbord van gisteren in de vuilnisbak leegschraapt.

Vader Dennis neemt een slok bier uit zijn beugelflesje en schreeuwt naar zijn oudste kind dat hij stil moet zijn. Het helpt, heel even.

Chantal moppert tegen hem dat hij Patrick had moeten afpoeieren. Ze mogen best langskomen, Dennis’ zus Sandra en haar vriend Patrick, maar niet om te eten.

‘Maar ze komen wel,’ zegt Dennis. ‘Ik kan er ook niks aan doen.’

Mopperig zet hij op zijn computer een liedje van de Twentse volkszanger Alwie Kroeze aan dat hij zojuist heeft gedownload. Hij baalt ervan dat hij gisteren aan zijn vader heeft verteld dat het maandgeld van de Stadsbank binnen was. Vandaag weten Sandra en Patrick het dus ook en willen er meteen van profiteren. Als broer en zwager kan hij niet weigeren. Hij wil geen gedonder in de familie, heeft bovendien voor een deel dezelfde kennissen als Patrick. Iemand niet helpen, weegt zwaar en zou als een lopend vuurtje rondgaan.

‘We doen het gewoon als de vorige keer,’ zegt hij tegen Chantal. ‘Wees nou maar kalm. Er is niks aan de hand.’

Chantal zet voor de kinderen de tv op Nickelodeon en neemt zuchtend weer plaats op de bank. Hoewel er ruimte genoeg lijkt, moet ze vlak naast mij zitten.

De eerste keer dat ik hier kwam, koos ik de verkeerde hoek en zakte direct weg in de kapotte vering. Chantal schaamde zich, maar Dennis sloeg zich op z’n knieën van plezier.

‘Dit zoek je toch?’ vroeg hij schaterend. ‘Ik zei toch dat je bij ons aan het goede adres was.’

Het is maar wat je goed noemt, maar in dit geval heeft hij gelijk. Ik ben nieuwsgierig naar de praktijk van de armoede. Ik wil weten wat het betekent om niet te kunnen rondkomen van je geld, hoe het dagelijks leven van minimagezinnen eruitziet achter de anonieme voordeuren. Ik ben op zoek naar de gezichten achter de kale cijfers in kranten en rapporten. Dennis en Chantal behoren tot die gezichten. Ze leven met drie jonge kinderen van een bijstandsinkomen waar – deels terecht en deels door administratieve fouten – ook nog eens een flink deel op wordt ingehouden, ze hebben torenhoge schulden, zitten bij de Stadsbank in een budgetteringstraject, krijgen van een liefdadigheidsproject eens per twee weken een boodschappenpakket, en hebben geen enkel perspectief op verbetering.

Ze zijn deze situatie gewend. Als kind hadden ze het beiden niet veel anders. Dennis slaat zonder morren maaltijden over om op die manier zijn kinderen te kunnen laten eten. Zijn eigen vader deed dat vroeger net zo voor hem en zijn zusjes.

Vanavond willen ze eindelijk weer eens goed gaan eten. Met hun eigen gezin, van hun eigen geld. Vanochtend hebben ze het maandgeld gepind dat de Stadsbank momenteel voor hen weet vrij te houden. Ze hebben nu zeventig euro ‘in de tuk’. Met een euro of veertig – een tientje houden ze achter de hand voor de rest van de maand, de andere twintig gaat naar een kennis die al een tijdje nogal dwingend zijn lening komt terugeisen – zijn ze langs verschillende supermarkten gegaan om een voorraadje aan te leggen voor de komende vier weken. Ze hebben Bambix gekocht, koekjes en drinken voor de kinderen, vissticks en ander diepvriesspul, een kilo-aanbieding verse hamburgers en de currysaus waar ze beiden zo gek op zijn.

Bier voor Dennis kon er niet meer af, maar hij heeft goede drinkmaten in de buurt die graag met een kratje bij hem langskomen. Met hen heeft hij de afspraak dat degene die het ruimst in zijn geld zit, z’n bier met de anderen deelt. Om zelf zijn aandeel te kunnen leveren, doet hij zo nu en dan een handeltje in het een of ander of fixt hij tegen betaling een computer. Zolang ze zo weinig geld krijgen van de Stadsbank, vindt hij dat hij alleen met extra inkomsten zijn alcoholverslaving mag onderhouden. Het geld van de Stadsbank is voor zijn gezin.

Chantal voelde zich eerder vandaag nog zo goed over al dat eten in huis. Ze keek ernaar uit om als een echt gezin om de tafel te zitten. Voor vanavond is er appelmoes en diepvriesspinazie, aangevuld met een pot rode kool uit het boodschappenpakket van vorige week. Ze wil hamburgers bakken en jus uit een zakje maken voor over de aardappelen. Voor toe is er afgeprijsde vla met chocoladebolletjes. Ze had het zich zo mooi voorgesteld: de kinderen zouden eindelijk eens rustig zijn bij het avondeten, Dennis zou niet boos hoeven worden en ze zouden het einde van de maaltijd halen met hen alle vijf nog aan tafel. Nu ze weet dat Patrick en Sandra en hun baby’tje Marcia langskomen, is het bij voorbaat al verziekt.

Patrick en Sandra staan er nog slechter voor dan zij. Officieel, tenminste. Omdat Patrick weigert te gaan werken, worden ze al tijden gekort op hun bijstandsuitkering en hebben ze de afgelopen twee maanden zelfs helemaal geen geld gekregen van de sociale dienst. Dat is natuurlijk belachelijk – Chantal vindt het misdadig hoe de soos gezinnen kapotmaakt – maar Patrick liegt dat hij barst als hij zegt dat hij niet aan centen kan komen. Van Sandra vindt ze het niet erg; die zit met de baby en kan er verder niets aan doen. Maar Patrick, die altijd een grote bek heeft en zo kan zeiken over dat het vies is hier in huis en dat ze niet goed voor de kinderen zorgen, die kan ze wel schieten. En het is wel leuk en aardig dat hij hen alvast terug uitnodigt voor over een poosje, hij weet zelf ook wel dat daar toch niets van komt. Patrick en Sandra wonen aan de andere kant van Almelo en Dennis en Chantal hebben al sinds jaar en dag geen geld voor een strippenkaart. Op de enige fiets die ze bezitten kunnen ze natuurlijk nooit met hun vijven, en lopen zit er ook niet in. Dennis zegt dat hij dat door z’n fysieke kwalen niet volhoudt, en buiten dat: vier kilometer heen en terug met drie jengelende kleine kinderen en maar één kinderwagen…?

Zoontje Jeremy heeft de tv harder gezet. Om te laten zien wie de baas is, overstemt Dennis hem met de muziek op z’n computer.

‘Ik ga naar Melissa,’ roept Chantal.

‘Nee. Jij gaat niet naar Melissa. Als mijn zus komt, ga jij niet naar je eigen zus.’

‘Ik heb geen zin in Patrick.’

‘Ik ook niet, maar ze komen toch.’

Onder de herrie van schietende spacewezens en een refrein over de mooie nachten van Barbados, maakt Chantal een begin met de aardappels. Ze schilt ze en snijdt ze tot frietjes die ze straks, als Patrick en Sandra zijn gearriveerd, zal bakken in een pan met oude zonnebloemolie. Daar moeten ze het maar mee doen. Ze biedt geen vlees aan, geen groente, geen toetje.

Meer is er niet, zal ze zeggen, en Dennis verzint wel iets over een cashbetaling aan deurwaarder Tijhuis, of iets anders waar ze direct hun geld aan moesten uitgeven. Mocht Patrick wantrouwend de keukenkastjes opentrekken – wat hij al eens heeft gedaan – dan zal hij geen spoor vinden van de boodschappen die vandaag zijn gekocht. Het eerste wat Dennis en Chantal gaan doen als ik weg ben, is alle nieuwe aankopen op de bovenverdieping verstoppen onder hun bed. Later, nadat de gasten vertrokken zijn, halen ze de spullen weer naar beneden en maken ze nog iets extra’s klaar om hun maag te vullen. Iets lekkers, waar ze echt zin in hebben. Als het ervan komt, tenminste. De vorige keer was de avond geeindigd in ruzie en hadden ze er pas de volgende dag weer aan gedacht dat er spullen uit de koelkast en de diepvries onder hun bed lagen.

Dennis en Chantal zijn gastvrije mensen. Dat wil zeggen: hij vindt het altijd leuk als ik langskom en zij zet de tv zacht en probeert, ondanks haar apathische trekjes en de afleiding die de kinderen veroorzaken, deel te nemen aan het gesprek. Dennis’ standaardvraag is of ik een biertje wil. Ik zeg dan nee en hij reageert: ‘Och ja, je moet nog werken.’ Dat vindt hij dan verschrikkelijk grappig.

In de zee van tijd die elke dag weer voor Dennis ligt, ben ik een welkome afwisseling. Na het officiële begin van de eerste afspraak en de kennismaking, kom ik regelmatig ook spontaan even langs. Net als de meeste andere mensen die ik volg, gedraagt hij zich bij die spontane bezoekjes anders dan bij de bezoeken die ik van tevoren met hen afspreek. Een afspraak schept afstand en kan de mensen het idee geven dat ze me iets moeten ‘leveren’. De sociale wenselijkheid ligt dan meteen op de loer, maar die interesseert me niet. Ook waak ik ervoor om niet alleen maar te spreken over problemen, geld, de sociale dienst of de deurwaarder. Sommige bezoekjes worden zelfs ronduit gezellig.

Bij Aukje Veenstra duurt het lang voordat het een beetje gezellig wordt. Uiteindelijk vindt ze altijd dat ik te vroeg weer vertrek, maar geanimeerd worden onze gesprekken nooit. Aukje is de vrouw van de stiltes, ze kan op haar dooie gemak een peuk wegroken zonder een woord te zeggen. Ze is of boos of moe of allebei, haalt continu haar schouders op over zichzelf.

Ik heb haar telefoonnummer gekregen van een maatschappelijk werker, die haar vooraf heeft gepolst of ze wil meewerken. Als ik haar voor de eerste keer opbel en vraag of we een afspraak kunnen maken, zegt ze vlak: ‘Dat moet dan maar.’

Mijn eerste bezoek aan Aukje is ook mijn kennismaking met de wijk de Kerkelanden. De Kerkelanden is de eerste naoorlogse nieuwbouwwijk van Almelo. Hoewel hij direct achter het station ligt en hemelsbreed vlak bij het centrum, is het altijd een geïsoleerde plek gebleven. Het gebied wordt van zuidoost naar noordwest van de rest van de stad afgesneden door het brede niemandsland van treinspoor en emplacement en het erachter gelegen Overijssels Kanaal. De andere randen worden begrensd door drukke, doorgaande wegen.

De straatnamen rieken naar vooruitgangsgeloof, verwijzen naar staatslieden en politici die vernieuwing hebben gebracht en gepredikt. De Thorbecke- en de Troelstralaan zijn belangrijke, verbindende wegen. Kleinere straten en hofjes heten naar mannen die zich sterk hebben gemaakt voor sociale wetgeving en arbeidersrechten, naar mensen als Aalberse, Talma, Ariëns en Van Houten. In de verzuilde verhoudingen van de jaren vijftig heeft het Almelose gemeentebestuur de vernoemingen keurig over de politieke en religieuze gezindten verdeeld.

Kort na de oorlog, in de jaren van wederopbouw en welvaartsgroei, moet hier optimisme hebben geheerst. Er kwamen eerzame burgers wonen: onderwijzers, dokters, advocaten en de beter betaalde, geschoolde werklieden. Het vele groen en de weidse opzet waren aantrekkelijk en in die tijd een moderniteit. Wie in de Kerkelanden woonde, had het gemaakt.

Inmiddels is de Kerkelanden in Almelo al tientallen jaren met afstand de wijk met de slechtste reputatie. De Kerkelanden staat voor achterstand, asocialen en criminaliteit. Haar beruchtheid strekt zich uit tot ver buiten de stadsgrenzen. De onderwijzers, dokters en advocaten waaierden al in het begin van de jaren zeventig uit naar betere, grote woningen in nieuwere wijken. Werklozen, arbeidsongeschikten en bijstandsgerechtigden vormden een steeds grotere meerderheid. De straten die heten naar de mannen van de vooruitgang staan nu volop in de computerbestanden van sociale dienst en UWV.

In 1997 werd de Kerkelanden door NRC Handelsblad gebombardeerd tot armste wijk van Nederland. Hoewel de wijk in de statistieken alweer voorbijgestreefd is door wijken in andere steden en binnen Almelo is ingehaald door de wijk Sluitersveld, is de sociaal-economische positie van de bewoners nog steeds ronduit slecht. Met hulp van het rijk loopt er al enige tijd een vernieuwingsproject in het kader van het grotestedenbeleid. De duplexwoningen in het centrum van de wijk zijn al verdwenen. Het grootste deel van de portiekwoningen ten zuiden van de Thorbeckelaan is nu dichtgetimmerd; binnenkort zal het eerste blok worden gesloopt. Er komt duurdere nieuwbouw voor in de plaats. Een deel van de Kerkelanders is gedwongen verhuisd naar andere Almelose buurten, anderen zullen volgen als ook hun woningen met de grond gelijk worden gemaakt. Voorlopig maakt de aanblik van puin en dichtgetimmerde blokken en de overvloed aan openbare ruimte de wijk alleen maar extra desolaat.

De rijtjeshuizen in het gedeelte ten noorden van de Troelstralaan mogen blijven staan. In het najaar van 2005 heeft de woningbouwvereniging de buitenboel een opknapbeurt gegeven. Het straatbeeld is van bruine baksteen veranderd in geverfde gevels van pastel. De zachte kleuren contrasteren met de ruige reputatie van de wijk. Op verzoek van de buurtbewoners, die inspraak hadden bij de vernieuwingen, heeft ieder voortuintje eenzelfde ijzeren hekwerkje gekregen. Met dit druilerige weer zijn er weinig mensen buiten, maar de mensen die ik zie, kijken met achterdocht naar de onbekende die hun huis passeert.

Ik fiets een hofje in met spekjesgele woningen. Een van deze huizen is van Aukje, maar omdat de nummerplaatjes nog niet zijn teruggeplaatst, weet ik niet precies waar ik moet zijn. Een man die eruitziet als een junkie en wat onduidelijk rondhangt bij een plantsoen, komt naar me toe. Nadat ik Aukjes naam heb genoemd, brengt hij me naar de juiste voordeur. In het betegelde voortuintje ligt een verroeste bistrostoel op z’n kant, ernaast ligt een beeld van een gans zonder snavel.

Het is halfdrie in de middag, Aukje doet open in haar ochtendjas. Op de bank in de kleine woonkamer zit een man te roken. Hij kijkt niet op, heeft alleen oog voor de reclame op de televisie waarin een vrouw demonstreert hoe je op een of ander apparaat je dijen strakker kunt trainen. ‘Mien ex,’ zegt Aukje achteloos en nodigt me naar de eettafel. Twee Maltezer leeuwtjes achtervolgen elkaar wild blaffend tussen de stoelpoten door. Aukje sluit ze op in een kooi naast de schoorsteenmantel. De hondjes blaffen en stoeien verder, maar houden daarmee op als de ex vanaf de bank een aansteker naar de kooi mikt. ‘Ik word gek van die beesten,’ mompelt Aukje.

Ze gaapt, vertelt dat ze net klaar is met haar middagdutje. Met haar lange, dunne vingers haalt ze tabak uit een baaltje Evergreen en draait een shagje. ‘Hij rookt Van Nelle,’ zegt ze met een hoofdknik naar de bank, ‘maar ik heb geen geld voor een A-merk.’

Over een maand wordt Aukje achtendertig en beleeft ze haar twintigjarig jubileum in de bijstand. Monotoon vat ze samen hoe het haar in die twee decennia in financieel opzicht is vergaan: van redelijk naar minder naar beroerd. Eerst kon ze best aardig rondkomen van haar uitkering, maar naarmate haar twee kinderen ouder werden en het leven duurder, zakte ze steeds verder weg in de min. De laatste tijd gaat het eigenlijk wel weer wat beter. Sinds ze geen last meer heeft van deurwaarders is er rust gekomen in haar leven. Een halfjaar geleden is ze op de rechtbank van Almelo toegelaten tot de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). Op voorwaarde dat ze geen nieuwe schulden maakt, kan ze over drie jaar verlost zijn van haar huidige. Een bewindvoerster handelt de zaken af met de schuldeisers en houdt in de gaten of Aukje zich aan de regels houdt. Daarnaast zit ze in budgetbeheer bij Stadsbank Oost-Nederland. De Stadsbank zorgt ervoor dat haar vaste lasten worden betaald. Aukje ontvangt iedere week zeventig euro om van te leven, het resterende bedrag gaat naar de boedelrekening van de bewindvoerster die gedurende drie jaar zo veel mogelijk geld opspaart om aan de schuldeisers uit te betalen.

Haar ochtendjas valt iets te ver open. De rooiige huid steekt af tegen de vale nachtpon, die door ouderdom een ongewild decolleté maakt. Haar hele gezicht staat op spanning, van haar kaken tot aan haar slapen, terwijl haar ogen op een vreemde manier dof blijven, vermoeid. Haar haar is duidelijk niet geknipt door een kapper en valt in kartelige lokken over haar voorhoofd.

Zeventig euro per week is niet veel, vindt ze, maar het is wel beter voor haar om in budgettering te zitten. En bovendien: de laatste jaren voordat ze bij de Stadsbank kwam, had ze het nog veel krapper dan nu. Om de deurwaarders tevreden te houden was ze aflossingen aangegaan die eigenlijk veel te hoog voor haar waren. Geregeld was er geen geld meer voor de dagelijkse boodschappen of om kleren of schoenen te kopen voor de kinderen. Die kleding bestelde ze dan maar bij postorderbedrijven als Wehkamp, tot ook daar de schulden te hoog opliepen en ze er niets meer mocht aanschaffen. Haar huur werd door de sociale dienst al sinds jaar en dag direct aan de woningbouwvereniging overgemaakt, dus een huurschuld had ze niet.

Misschien, zo denkt ze achteraf, was dat ook wel de reden waarom het zo lang duurde voordat tot haar doordrong dat ze een probleem had. Hier in de buurt had ze al verschillende keren meegemaakt dat de woningbouwvereniging wegens te hoog opgelopen achterstanden een woning had ontruimd. Ook haar oudste zus, een getrouwde vrouw met zes kinderen, was ooit wegens een huurschuld uit haar huis gezet. Het leek haar het ergste wat iemand kon overkomen, maar een schrikbeeld was het niet: haar kon het immers niet gebeuren. Lange tijd vertrouwde ze er maar op dat het met haar eigen financiële malaise uiteindelijk wel weer goed zou komen.

Dat het niet meer goed zou komen, besefte ze op een dag in de spreekkamer van haar maatschappelijk werker. Ze had na lange tijd weer eens een afspraak gemaakt omdat ze zo slecht sliep en de hele tijd liep te janken in huis. Ze dacht dat het te maken had met haar overleden ouders, iets met onverwerkt verdriet en zo. Het liefst wilde ze een pilletje zodat ze wat rustiger werd, maar ze was bang dat haar huisarts dat niet meer zou geven. Ze had al vaker kalmerende medicijnen gehad, maar de laatste keer dat ze een recept had meegekregen had de dokter gezegd dat hij zo langzamerhand toch echt liever zag dat ze met haar problemen aan de slag ging. Het had zo bedreigend geklonken dat ze hem niet meer durfde te bellen voor nieuwe pillen. Ze hoopte dat haar hulpverlener een goed woordje voor haar wilde doen.

De maatschappelijk werker vroeg wat voor problemen de dokter zou kunnen bedoelen, maar Aukje haalde haar schouders op. Ach, haar zoon Richard was lastig, maar dat was hij altijd, en ze wilde wel dat haar ex wat minder vaak over de vloer kwam, maar dat was ook geen nieuw verhaal. Nou ja, en die deurwaarders, die schulden, dat er helemaal geen geld meer was… Opeens begon ze te huilen. Met horten en stoten vertelde ze wat er speelde. De maatschappelijk werker keek haar indringend aan en zei: ‘Jij hebt meer aan schuldhulpverlening dan aan een pil.’

Aukje wordt boos als ze over haar schulden vertelt. Ze heeft heus wel steekjes laten vallen hier en daar, maar uiteindelijk lag het toch echt aan de ‘rekenings’, aan het steeds duurdere leven, aan de sociale dienst die alleen bijzondere bijstand wilde geven voor haar koelkast terwijl ze ook een nieuwe wasmachine nodig had. ‘Alles gaat bij mij altijd tegelijk stuk, maar daar heeft de soos weer geen boodschap aan.’ Eerst dacht ze nog dat de Wehkamp haar vriend was omdat ze daar wel een wasmachine kon krijgen, maar later ondervond ze wat de afbetalingen betekenden met de bijbehorende rente en de verhogingen daarbovenop vanwege onbetaalde termijnen.

Het geniepigste van alles waren nog wel die deurwaarderskosten die alles zo de hoogte in joegen. Daar kan ze echt razend om worden. ‘Lui die al geld hebben en niets tekortkomen, willen nog rijker worden door mij.’ Ze heeft nooit een uitbundig leven geleid, ging nooit op vakantie, kocht alleen wel eens iets voor de kinderen, maar verder nooit iets van luxe of iets wat niet noodzakelijk was. ‘Ik heb niks,’ zegt ze verontwaardigd. ‘Niet eens een breedbeeld. Mijn broers en zussen hebben er al tijden een, maar ik moet het nog steeds doen met zo’n gewoon oud ding. Ik heb echt al in geen jaren iets voor mezelf gekocht.’

Straks, over tweeënhalf jaar, als ze met succes de WSNP heeft beëindigd, zal haar allereerste aanschaf een breedbeeldtelevisie zijn. Verder heeft ze geen wensen. ‘Ik wil gewoon zijn zoals iedereen. De tv is toch het eerste waar je op let als je ergens over de vloer komt.’

Ik wil graag weten hoe hoog de totale schuld is die nu wordt gesaneerd. Defensief kijkt ze me aan, ze werpt ook een blik naar haar ex die nog steeds op de bank naar de tv zit te kijken en doet alsof hij ons gesprek niet volgt. Aukje rookt eerst haar peuk helemaal op en terwijl ze een nieuw shagje draait, mompelt ze: ‘Bijna tienduizend euro.’

Wat betekent bijna?

‘Nou… Tienduizend en dan nog wat erbij.’

Zoiets als twaalf-, dertienduizend?

‘Zo ongeveer. Zeg maar veertien.’

Geïrriteerd wappert ze het onderwerp weg. Ze weet het eigenlijk ook niet precies, zegt ze. Nadat de schuldsanering was uitgesproken, doken er ook nog wat schulden op van langer geleden, die bij het totale pakket zijn gevoegd. ‘En nu regelt die bewindvoerster alles, dus hoef ik er ook niet meer naar om te kijken.’

De schulden kunnen haar niet meer schelen. Voor haar gevoel was ze er al vanaf toen ze van de rechter hoorde dat ze in de WSNP mocht, en doordat ze bij de Stadsbank is hoeft ze ook nauwelijks meer aan de lopende vaste lasten te denken. Wat haar betreft blijft ze voor altijd in de budgettering zitten. Dat is beter voor haar, en ook voor haar dochter en zoon. ‘Toen ik nog geld in mijn handen had, ging ik te vaak voor die twee door de knieën. Als ze iets vroegen, dan dacht ik te vaak: vooruit maar. Nieuwe kleren, een Nintendo, een nieuwe fiets met hun verjaardag en zo. Nu kan ik gewoon zeggen dat ik het niet heb. Dan leren ze het wel af om te zeuren.’

Zeuren doen de kinderen nog steeds, trouwens. En ze schoppen behoorlijke scènes. Vanochtend bijvoorbeeld was de twaalfjarige Andrea weer nijdig omdat ze vindt dat ze voor gek loopt met haar roze bomberjack van de discount waar aan alle kanten de voering naar buiten pluist. Ze gaat daarom de hele week al zonder jas naar school. Aukje vindt het niet zo erg als Andrea kou zou vatten. Als haar dochter ziek wordt, moet ze thuisblijven en hoeft dan dus ook niet te zeuren over haar jas. En hopelijk zal ze daarna haar les hebben geleerd en toch gewoon dat bomberjack dragen. Het lijkt Aukje trouwens wel gezellig als Andrea thuisblijft. Ze zit zelf de hele dag tussen deze vier muren en daar zitten best wat saaie uurtjes tussen.

Met Richard van vijftien ligt het moeilijker. Hij stelt minder hoge eisen dan Andrea, maar kan wel verschrikkelijk boos worden als hij zijn zin niet krijgt. Richards agressie is ook de reden waarom ze haar duurdere, snelle internetabonnement heeft behouden. Zolang hij z’n online spelletjes kan blijven spelen en zich vermaakt met illegaal downloaden heeft hij iets te doen en hoeft ze geen nieuwe games voor zijn Nintendo te kopen. Bovendien voorkomt ze dan dat hij uit ergernis over de trage verbinding de computer vernielt. Hij is daar gemakkelijk toe in staat. Vorige week nog had hij slaande ruzie met zijn moeder omdat hij de tv op Samson en Gert wilde zetten en zij erop stond om The Bold and the Beautiful te zien. Helemaal buiten zinnen had hij de tv van het tafeltje geschopt, waarna hij zich boven opsloot in de douche en de spiegel aan diggels sloeg.

De politie moest eraan te pas komen om Richard te kalmeren. Agenten forceerden de deur van de douche en namen de jongen mee naar het bureau. In overleg met de gezinsvoogd van de William Schrikkerstichting, waar Richard onder toezicht staat, werd besloten om direct te proberen een uithuisplaatsing te regelen. Hij stond al op de nominatie om naar een instelling te gaan omdat hij al bijna twee jaar niet naar school was geweest, maar nu hij in de cel zat kon men waarschijnlijk de wachtlijst wel omzeilen.

Aukje stond voor een groot probleem. Als Richard ergens intern zou gaan, moest hij spulletjes hebben om mee te nemen. Toevallig kon ze de volgende ochtend weer haar weekgeld pinnen. Ze maakte het op aan een fatsoenlijke pyjama, een toilettas met toebehoren, ondergoed, sokken en twee nieuwe spijkerbroeken. ‘Hij had helemaal niets wat er nog uitzag. Alles zat vol gaten en hij liep met enorme korting op de broek. Ik schaamde me kapot voor hoe hij erbij liep.’

Toen ze met de nieuwe aanwinsten op het politiebureau kwam, werd ze opgewacht door een ziedende gezinsvoogd. Richard was ervandoor gegaan toen een agent hem ophaalde uit de cel.

Daar gaat m’n zeventig euro, was het eerste wat Aukje dacht. Ze nam zich voor haar zoon er flink de les over te lezen, maar toen hij na middernacht eindelijk weer opdook bij de achterdeur, was ze vooral blij dat hij er weer was. Dat van die badkamerspiegel was ook het ergste niet, want ze hoefde haar eigen kop toch al niet per se te zien. Bovendien was de wastafel nog heel en werkte de tv nog gewoon, dus eigenlijk viel het allemaal best mee. Aukjes zus Tiny, een alleenstaande moeder die twee straten verderop op de Kerkelanden woont, was zo aardig om hun een week lang elke avond een pannetje eten te brengen en een paar broden te kopen.

Het is onduidelijk wat er nu met Richard gaat gebeuren. De gezinsvoogd is hem nog niet komen halen en wil nu eerst afwachten wat de kinderrechter volgende week beslist. Richard moet zich samen met een vriendje verantwoorden voor de nepmeldingen die ze hebben gedaan bij 112. De laatste keer, een maand geleden, was echt een spektakel geweest: vanuit het huis van Richards oma hadden ze gebeld over een uitslaande brand bij de overburen. Politie en brandweer waren in vol ornaat de Kerkelanden in gestoven, Richard en zijn vriendje keken gniffelend toe van achter de gordijnen. Het lachen verging hun toen de politie de straat overstak en aanbelde bij oma. Ze hadden de vaste telefoon gebruikt, de melding was direct getraceerd. Op het bureau bekenden ze dat ze het kunstje vaker hadden uitgehaald.

‘Maar toen deden ze het met mobieltjes,’ zegt Aukje, geërgerd over het feit dat haar zoon zo dom tegen de lamp is gelopen. Ze wil niet goedpraten wat hij heeft gedaan, ze vindt het ook terecht als hij gestraft wordt, maar wat ze vervelend vindt is dat hij zich met dit soort acties nog meer bemoeienis van instanties op de hals haalt. Dan zit zij straks weer met hem tegenover zo’n rechter die allerlei dingen vertelt die ze zelf ook heus wel weet. ‘En als die vent het waagt om een geldboete op te leggen, dan vlieg ik hem aan.’ Ze heeft geen geld om zo’n boete te betalen en is bang dat ze vanwege nieuwe schulden uit de WSNP wordt gezet. Als dat gebeurt, kan het hele deurwaarderscircus weer op volle toeren gaan draaien.

De vader van Richard en Andrea, de ex, zit op de bank de kamer blauw te blazen en bemoeit zich niet met het gesprek. Hij blijkt Bert te heten en woont om de hoek, in de Abraham Kuyperstraat. Dat huis is zijn geboortehuis, hij woont er al zevenenveertig jaar, samen met zijn moeder – de oma bij wie Richard 112 had gebeld. Bert is een labiele man met meerdere zelfmoordpogingen op zijn naam, een voormalig WAO’er die inmiddels in de bijstand zit. Alle keren dat ik Aukje zal bezoeken, is hij er ook, zwijgzaam op de bank of bij de pc, of hij komt tijdens het gesprek via de achterdeur binnen om op de bank of aan de pc te gaan zitten. Hij houdt zich afzijdig van de opvoeding van zijn kinderen, betaalt er met goedvinden van Aukje (of is het berusting?) ook niet aan mee. Wel heeft hij de computer bekostigd, nadat de vorige door toedoen van Richard kapot was gegaan. Ook mogen de kinderen bij hem en zijn moeder eten als Aukje niets in huis heeft.

De woonkamer is zo klein dat Aukje moet inschuiven als Bert bij de computertafel wil zitten. In plaats van schuin tegenover, zit ze nu naast me, wat haar meteen de gelegenheid geeft om mee te kijken met Bert. Het blijkt tijd om te msn’en. Bert logt in en leest voor wie er allemaal online zijn. Met de muis bestuurt hij de webcam en brengt Aukje en mij vol in beeld. Ik zie mezelf terug op het scherm met achter me de grote kaketoebeelden op de schoorsteenmantel en de foto van Aukjes overleden ouders. Naast mij begint Aukje te zwaaien naar haar vrienden van de chat.

‘Nou nou,’ bromt Bert, maar Aukje leeft helemaal op. Ze heeft de naam van haar favoriete maatje ontdekt en wijst haar aan op het scherm.

‘Die vrouw komt helemaal uit Breda,’ vertelt ze. ‘Over twee weken gaat ze met haar man een ritje maken met hun nieuwe auto en halen ze me op voor een weekendje bij hen thuis.’

Ze weet niet zoveel over deze WeberFan076 te vertellen, behalve dat zij altijd tips heeft over leuke sites en dat het van het begin af aan helemaal klikte tussen hen. De vrouw uit Breda is namelijk ook verslingerd aan The Bold. Vrijwel elke dag kletsen ze in steekwoorden even bij over de nieuwste ontwikkelingen.

Bert vraagt aan WeberFan076 van welk merk die nieuwe auto ook alweer was. ‘Dan weet je waar je naar moet uitkijken,’ zegt hij tegen Aukje.

Het zal de eerste keer in zes jaar zijn dat ze buiten Twente komt, het wordt de langste reis die ze ooit heeft gemaakt. Ze is benieuwd hoe het land beneden de rivieren eruitziet.

2

HET BOODSCHAPPENPROJECT

Het centrum van Almelo, een onopvallend hoekhuis. Vlak boven de stoep, rechts van de voordeur, bevindt zich een kelderraam. Wie knielt kan een glimp opvangen van wat erachter ligt opgeslagen. De onwetende gluurder zal fronsen, misschien bij zichzelf mompelen: ‘Zeker bang dat er oorlog uitbreekt.’ Veel baby’s daar in huis, zal hij denken, of: ze moeten hier wel volkomen verzot zijn op pindakaas.

De heer des huizes houdt inderdaad van pindakaas, maar de zes traytjes met in totaal 72 potten die in de voorraadkelder staan, zijn niet voor hem. Hij en zijn echtgenote hebben ook al dik dertig jaar geen luiers meer nodig voor hun kinderen. Ze zijn niet verslaafd aan soep, lijden niet aan buikloop en zijn niet in extreme mate schoon op zichzelf. De enorme hoeveelheid blikken, pakken toiletpapier, zakken waspoeder en flessen shampoo wacht op een bestemming buitenshuis.

De achterpoort wordt opengetrokken, Nolda (68) en Herman (77) Schepers komen naar buiten en dragen volle dozen en plastic tassen naar de zilvergrijze Suzuki Wagon die naast huis geparkeerd staat. Ze verdwijnen weer naar binnen, komen terug met meer dozen en tassen, herhalen dat dan nogmaals. Op een aantal tassen is een notitiebriefje geplakt met een adres erop, waar steeds meer dere tassen en dozen bij horen. Herkenbaar als groepjes krijgen de spullen een plek in de achterbak, op de bank en achter de stoelen. Herman loopt nog een extra keer met nog een aantal tassen en een los pak luiers. Nolda gooit de achterklep dicht en gaat alvast in de auto zitten.

Vandaag bestaat de ronde uit twee spoedgevallen en vier adresjes die al wat langer op de lijst staan, verspreid door Almelo. De klant in de Lindestraat ontvangt zijn laatste pakket. Nolda heeft voor hem een dubbele voorraad waspoeder, zodat hij daar in ieder geval een tijdje mee vooruit kan. Het spoedgeval op de Govert Flinckstraat krijgt een voedselpakket voor een week, twee bussen babyvoeding, extra luiers, kleertjes, een dekentje en een zuigfles. De maatschappelijk werker die vanochtend in nood naar Nolda belde, had gemeld dat er bij de kersverse, zeventienjarige moeder helemaal niets in huis was. Het meisje was volledig onvoorbereid op het moederschap en heeft op dit moment geen enkel inkomen. Familie en kennissen hebben haar de rug toegekeerd, de vader van het kind is onbekend. Nolda hoopt dat het meisje haar binnenlaat zodat ze kan bekijken wat er in het huis ontbreekt. Als het moet, zou ze meteen een wiegje en een koelkast kunnen regelen.

Gewoontegetrouw een liedje neuriënd sluit Herman de poort en neemt plaats achter het stuur. Eigenlijk had hij vanmiddag naar zijn bijenkasten willen gaan, die op een veldje aan de rand van de stad staan, maar Nolda claimde op tijd de auto en zijn hulp. De vrijwilliger die normaal gesproken dit ritje doet, bleek verhinderd, en het was niet gelukt om een vervanger te vinden.

Voordat ze wegrijden controleert Nolda of ze nog briefgeld in haar portemonnee heeft. Als de zeventienjarige moeder een beet-je bij de pinken lijkt en niet verslaafd aan alcohol of drugs, stopt ze haar misschien wel een twintigje toe.

Elke doordeweekse dag rijdt er in de stad minstens één auto rond voor het Almelose Boodschappenproject. Beladen met boodschappenpakketten gaan ze een lijstje adressen af. De vrijwilligers – die uit discretie nooit een route krijgen in de wijk waar ze zelf wonen – bellen aan, geven de spullen af en gaan weer weg. Ze gebruiken hun eigen, onopvallende auto; niets verraadt dat ze bezig zijn voor een organisatie die de minst bedeelden van Almelo van eten en andere benodigdheden voorziet. Er is alleen een snelle overdracht van tasjes en dozen bij de voordeur, als een transactie die eigenlijk in het verborgene moet blijven.

Nolda Schepers is de enige van het Boodschappenproject die de mensen beter kent. Bij een deel van de ‘klanten’ is ze wel eens over de vloer geweest en van iedereen weet ze details over hun situatie. Sinds de oprichting in 1994 is Nolda de drijvende kracht achter het Boodschappenproject en degene die de aanvragen verwerkt. Hulpverleners, pastors, diakenen en andere tussenpersonen melden de kandidaten bij haar aan, zij vergewist zich ervan of de tussenpersonen op de hoogte zijn van de criteria. Alleen mensen die in acute financiële nood verkeren, komen in aanmerking voor een boodschappenpakket, en alleen als er geen andere oplossing mogelijk is. Wie, bijvoorbeeld, nog aanspraak zou kunnen maken op een voorschot bij de sociale dienst, moet eerst die optie nagaan.

Een deel van de klanten klopt bij haar aan omdat ze door het (ten onrechte) uitblijven van een uitkering of toeslag te weinig geld overhouden om van te leven. Anderen zijn door plotselinge financiële tegenslag in de problemen geraakt. Weer anderen leven al langere tijd van een te schamel inkomen en worden door het boodschappenpakket aan wat extra ademruimte geholpen. De hulp is altijd van tijdelijke aard en duurt zo kort mogelijk; het gros van de klanten staat voor drie à vier weken genoteerd, enkelen krijgen maanden achtereen een pakket. Als een klant naar Nolda’s idee wat al te lang op het lijstje staat, belt ze naar de tussenpersoon om te vragen of de hulp nog steeds nodig is.

Ze moet nu eenmaal streng zijn. Ze is er beducht op dat de mensen afhankelijk worden. Het boodschappenpakket is bedoeld als tijdelijke ondersteuning, als een bruggetje naar betere tijden. De gratis middelen moeten de klanten er niet van weerhouden om het zo snel mogelijk zelf weer te rooien.

Er zijn meer redenen om streng te zijn. De pakketten worden betaald uit schenkingen van kerken, bedrijven en particulieren en aangevuld met giften in natura die spontaan bij huize Schepers worden langsgebracht. De gulle gevers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun bijdrage alleen ten goede komt aan de mensen die de boodschappen echt nodig hebben. Een praktisch maar minstens zo zwaarwegend argument is ten slotte het gebrek aan mankracht. Het project steunt op slechts een klein aantal vrijwilligers en daarom mogen de routelijstjes niet te lang worden. Momenteel heeft ze voor vier dagen een vaste vrijwilliger om boodschappen te rijden, Nolda doet het de overgebleven dag noodgedwongen zelf. Daarnaast brengt ze alle ‘spoedjes’ rond die er iedere week wel weer zijn, neemt ze bij gebrek aan vervanging dikwijls een ronde van een vrijwilliger over, stelt ze dagelijks alle boodschappenpakketten samen en regelt ze waar ze maar kan allerlei extra’s voor haar klanten, van tweedehands witgoed tot een laatste kans bij de woningbouwvereniging.

Alsof het nog niet genoeg is, brengt ze ook nog brood rond in de stad. Twee Almelose bakkers sparen de broden op die ze niet verkocht hebben en geven een seintje als de vriezers vol zitten. Een vrijwilliger neemt de ene bakker voor zijn rekening, Nolda en Herman de andere. Een deel van de mensen die brood krijgen, zijn oud-klanten van het Boodschappenproject en worden op deze manier nog wat langer ondersteund. Per keer kan het aantal broden oplopen tot zo’n tweehonderdvijftig; de bakkers leveren ze aan in grote bedrijfsvuilniszakken.

Nog twee adressen en dan zijn Nolda en Herman klaar met hun boodschappenrit. De man in de Lindestraat neemt bij de voordeur zijn laatste pakket in ontvangst en geeft Nolda een eeltige hand. Na drie maanden heeft hij eindelijk de eerste betaaldatum van zijn WW-uitkering zwart op wit. Over een paar dagen hoopt hij weer te kunnen pinnen en de dingen op orde te brengen.

‘Je mag nog best een week of twee door, hoor,’ zegt Nolda. ‘Voor de zekerheid.’

De man zegt dat hij dat niet wil. Toen hij de brief van het UWV binnenhad, heeft hij zijn pastor meteen naar Nolda laten bellen om te zeggen dat hij het zelf weer kon redden.

‘Maar is het dan ook meteen weer in orde met je huur en alles?’

De man verzekert haar dat het goedkomt. Wel heeft hij belangstelling voor Nolda’s aanbod om nog een tijdje langer brood te krijgen. Het scheelt immers toch weer in de uitgaven en het idee dat er in ieder geval altijd iets te eten in huis is, stelt hem gerust.

‘Komt voor elkaar. En als je toch nog een pakket nodig hebt, dan trek je aan de bel hè?’

De man belooft het en zegt mompelend gedag. Nog voordat Nolda de paar stappen naar de auto heeft kunnen zetten, heeft hij de voordeur al dichtgedaan.

Het laatste adres is nog geen tweehonderd meter verderop. Nolda stapt uit voor het arbeiderswoninkje en probeert of er iemand thuis is. Ze weet al dat de bel het niet doet en klopt daarom op het woonkamerraam dat met een tabaksgeel rolgordijn is afgedekt. Als er niets gebeurt, klopt ze nog een keer, ongeduldiger nu.

Chantal Boerma doet open. ‘O,’ zegt ze. Ze ziet eruit alsof ze net heeft gehuild. Ze roept naar Dennis dat hij moet komen helpen. Samen sjouwen ze de tasjes naar binnen die Nolda en Herman bij de voordeur zetten. Dennis zegt niets maar ziet er opgefokt uit.

‘Gaat het goed?’ vraagt Nolda.

‘Ja hoor…’ zegt Chantal dof. ‘Bedankt weer.’

De deur valt in het slot. Het echtpaar Schepers rijdt terug naar huis.

Thuisgekomen gaat Herman zich meteen verkleden om alsnog naar zijn bijen te gaan. Nolda luistert het antwoordapparaat af. Tijdens haar afwezigheid hebben er meerdere mensen gebeld. Twee hebben een boodschap achtergelaten. Een maatschappelijk werker vraagt of Nolda wil terugbellen in verband met een nieuwe klant, een kerkenraadslid meldt dat een kerkganger van de gereformeerde gemeente op eigen initiatief etenswaren heeft ingezameld en die nu aan het Boodschappenproject wil overdragen. Nolda maakt er notities van, pakt dan de telefoon om de maatschappelijk werker te bellen die het zeventienjarige spoedgeval had aangebracht waar ze vanmiddag is geweest. Ze stuit op een voicemail en spreekt die in. ‘Zeg, dat meiske van de Govert Flinck, met dat kindje. Weet jij hoe het zit met dat huis? Ze zegt dat het van haar is, maar ik heb mijn twijfels. Er stond ook een andere naam bij de deur. Ik wil haar graag helpen om de boel wat leefbaarder te maken, met een verfje en een behangetje en zo, want het is echt te treurig voor woorden, maar dan wil ik eerst wel weten hoe het zit. Ik ga niet zomaar het huis van een ander opkalefateren. O ja, en je vertelt me nog even hoe het nou zit met haar inkomen hè?’

Ze drukt de haak even in en begint meteen aan het volgende telefoontje. Aan de medewerker van het Meubelproject, een organisatie die gebruikt meubilair verzamelt en gratis weggeeft aan mensen met een minimuminkomen, vraagt ze of hij een vloerkleed, een tafel en een ‘lekkere stoel’ opzij kan zetten. En heeft hij toevallig ook nog een commode staan? Vervolgens belt ze naar een kennis van de kerk en meldt dat ze belangstelling heeft voor het wiegje waar hij vanaf wil.

Op een notitieblaadje schrijft ze: spulletjes G. Flinck. Vanavond, als hopelijk het wiegje wordt gebracht, zal ze uit haar voorraadje servies wat dingen bij elkaar zoeken om erbij te doen. De tienermoeder had slechts een bord, een kopje, twee pannen, een mes en een lepel in huis, en een nieuwe, bij Prénatal gestolen zuigfles.

Bellen over Piekjes, noteert ze ook nog. Dat telefoontje stelt ze nog even uit. Ze zit al een tijdje met Dennis en Chantal in haar maag. Die twee zijn inmiddels meer dan een halfjaar onafgebroken klant van het Boodschappenproject, en hebben daarvoor ook een aantal malen hulp gehad. De laatste stand van zaken die ze doorkreeg van Dennis’ contactpersoon, een medewerkster van Aveleijn, dateert alweer van een tijdje terug. Er was toen van alles mis met de Stadsbank, de huurtoeslag en weet zij allemaal wat, maar omdat het al wel een stuk beter leek te gaan, besloot Nolda de hulp alvast af te bouwen naar eens per twee weken. Al een tijdje vraagt ze zich af of ze daar goed aan doet. Ze wil niet dat het gezinnetje achteroverleunt en de boodschappen als vanzelfsprekend beschouwt, maar wil het ook niet tekortdoen. Ze heeft het vanmiddag niet willen opwerpen bij Dennis en Chantal zelf. Daar was duidelijk de sfeer niet naar en bovendien: ze zou toch geen hoogte van hen krijgen. Uit eerdere gesprekken weet ze dat het stel zelf nauwelijks op een rij heeft hoe het ervoor staat.

Ik leer Nolda Schepers kennen in de openbare bibliotheek van Almelo. Het plaatselijke comité Arm en Arm organiseert in februari traditiegetrouw de Maand van de Armoede. De editie van 2006 wordt afgesloten met een discussiebijeenkomst in de bibliotheek. Hoe verder de avond vordert, des te duidelijker wordt het dat de gemeenteraadsverkiezingen van begin maart voor de deur staan. Panellid en wethouder Sociale Zaken Mieke Kuik – die tot vervelens toe het zinnetje ‘en daar ben ik heel eerlijk in’ tussen haar woorden stopt – maakt deel uit van het panel en beijvert zich vooral in verbloemingen en obligate bezorgdheid. Ze blijft iedereen die het woord achterstandswijk gebruikt onverdroten verbeteren omdat ze liever van uitdagingen spreekt.

Het centrale onderwerp van de avond – de negatieve effecten van armoede op kinderen en hoe die effecten te voorkomen – verdwijnt steeds verder naar de achtergrond. De mondigste mensen in het publiek zijn lokale politici, die over de hoofden van de andere aanwezigen goedmoedig met elkaar bakkeleien over van alles en nog wat. Gaandeweg ontstaat er zelfs een vervelend oudejongens-krentenbroodsfeertje.

Juist als de avond definitief lijkt te verzanden, staat in het publiek een keurig geklede mevrouw op die met besliste stem het woord eist. Ze is blond, klein van stuk en spreekt enigszins geaffecteerd. Op scherpe toon verwoordt ze hoe ze over het verloop van de bijeenkomst denkt. ‘Ik erger me wild aan het gedrag van bepaalde mensen hier. Wie reclame wil maken voor z’n politieke clubje, moet dat maar ergens anders doen. We hebben het hier over een serieus en ernstig onderwerp waar ik nog helemaal niemand een oplossing voor heb horen geven. En mevrouw Kuik: ik word een beetje boos als u dingen gaat ontkennen waarover wij al lang geleden bij u aan de bel hebben getrokken. Het lijkt wel of u helemaal niet weet wat er speelt!’

Hier en daar klinkt applaus. De wethouder wacht rustig tot het publiek weer stil is en gaat er eens goed voor zitten. ‘Ik moet helaas constateren Nolda, dat ik het niet helemaal met je eens ben. Natuurlijk is het zo, en daar ben ik heel eerlijk in, dat er ook in Almelo...’ enzovoorts.

Het is duidelijk dat Kuik ontzag heeft voor de vrouw die het Boodschappenproject coördineert. Aan het eind van haar repliek nodigt ze haar van harte uit voor een goed gesprek op het stadhuis. Nolda Schepers accepteert de uitnodiging, maar blijft de rest van de avond haar ongenoegen kenbaar maken met handgebaren en gezucht. Met de discussie komt het niet meer goed.

Met politieke discussies heeft ze eigenlijk niet zoveel op, vertelt ze een week later, zittend op de bank in de woonkamer. ‘Ik hou niet zo van dat geklets. Ik steek liever m’n handen uit de mouwen.’

Op de salontafel staat dezelfde koffiemelk waarvan in de kelder een partij is opgeslagen. De koekjes op de schaal komen van een plaatselijke ondernemer. Hij had er dozenvol van overgehouden na een grote receptie en dacht dat Nolda er vast wel mensen blij mee kon maken.