Boeken van Ayaan Hirsi Ali

De zoontjesfabriek
De maagdenkooi

Ayaan Hirsi Ali

De maagdenkooi

Uitgeverij Augustus
Amsterdam · Antwerpen

Eerste druk, augustus 2004

Tweede druk, november 2004

Copyright © 2004 Ayaan Hirsi Ali en uitgeverij Augustus, Amsterdam
Omslagfoto Ad van Denderen
Foto auteur Ad van Denderen
Vormgeving omslag Judith van den Bos

ISBN 9789045703565

NUR 740

WWW.AUGUSTUS.NL

WWW.BOEKENWERELD.COM

De maagdenkooi

De Arabische cultuur – die, via de islam, ook verbreid is naar nietArabische samenlevingen – loopt in veel opzichten ver achter bij het westen. Uitzicht op verbetering is er, maar komt moeizaam. De Arab Human development-rapporten van de Verenigde Naties, opgesteld door Arabische wetenschappers,¹ zijn een eerste stap in de goede richting. Deze zijn uitgebracht in 2002 en 2003 en de schrijvers ervan leggen de vinger op de zere plek. Zij concluderen dat het in de Arabische wereld schort aan (individuele) vrijheid, kennis en rechten voor vrouwen. De nog aanwezige rijkdom is uitsluitend gebaseerd op de olie die door westerse ondernemingen uit de grond wordt gehaald, de economische groei is de laagste ter wereld (met uitzondering van zuidelijk Afrika) en het analfabetisme is omvangrijk en hardnekkig. Zo worden per jaar in de Arabische wereld niet meer dan 300 buitenlandse boeken in vertaling uitgegeven (alleen al in Nederland zijn dat er jaarlijks bijna 5000²). Met de naleving van de mensenrechten is het er eveneens beroerd gesteld. De Arabische overheden plegen geweld tegen hun eigen bevolking en de verschillende bevolkingsgroepen plegen geweld tegen elkaar. Mensen worden onderdrukt en de positie van vrouwen is naar mijn idee nergens zo slecht als in de islamitische wereld. De VN-rapporten melden dat vrouwen nagenoeg zijn uitgesloten van het publieke en politieke leven en dat de wetgeving inzake huwelijk, echtscheiding, erfrecht en overspel extreem in het nadeel van vrouwen is.

De situatie in de islamitische wereld wordt in mindere mate weerspiegeld in de positie van moslimimmigranten³ in West-Europa, ook in Nederland. Moslims die geëmigreerd zijn naar West-Europa, hebben hun overtuigingen meegenomen. Opvallend is dat westerse moslimmannen oververtegenwoordigd zijn in de gevangenissen en moslimvrouwen in de opvangcentra voor mishandelde vrouwen en in de hulpverlening als slachtoffer. Veel moslims doen het slecht in het onderwijs en op de arbeidsmarkt.Zij maken te weinig gebruik van de door het westen geboden onderwijsvoorzieningen en mogelijkheden op de arbeidsmarkt en profiteren onvoldoende van de vrijheden hier, die in hun landen van herkomst zeer schaars zijn.

Wat is het toch dat de vooruitgang van moslims zo in de weg staat? Waarom kunnen ze de kloof met het westen maar niet dichten, en waarom kunnen ze niet gewoon meedoen in de westerse samenleving?

Deze achterstand van moslims is volgens deskundigen te verklaren uit verschillende factoren, zoals westers imperialisme en ongunstige klimatologische omstandigheden. Daarnaast wordt de achterstand verklaard uit het feit dat veel islamitische natiestaten te plotseling en op kunstmatige wijze gesticht zijn en tot dictaturen zijn verworden. Dictators uit deze staten zijn door westerse mogendheden in het zadel geholpen of de dictatuur wordt in stand gehouden door de Verenigde Staten.

De veronderstelling dat bovenstaande factoren de oorzaak zijn van de wereldwijde achterstand van moslims is door de historicus Bernard Lewis overtuigend weerlegd. Hij verklaart het eerder uit een soort gevoel van verongelijktheid van moslims ten opzichte van westerlingen. Eeuwenlang beschouwden de moslims de westerlingen als dom en achterlijk. Maar vanaf de twaalfde eeuw heeft het joods-christelijke westen de islamitische beschaving niet alleen ingehaald, maar ook voorbijgestreefd.

Een verklaring van binnenuit wordt gegeven door islamisten zoals Sayyid Kutb en Hassan al-Banna, de grondleggers van de radicale islam. Volgens hen kan de oemma, de gemeenschap, alleen gedijen als ze zich aan de letter van de koran en de hadith, de overleveringen van de profeet Mohammed, houdt. Zij vinden dat de moslims het rechte pad dat de profeet Mohammed voor hen had uitgestippeld, hebben verlaten en zodoende hun ellende over zichzelf hebben afgeroepen. Deze stelling is door de aanhangers ervan in verschillende landen empirisch getoetst door fundamentalistische regimes tot stand te brengen die pretenderen zich wél aan de letter van de islamitische traditie te houden. Aangezien die regimes in Iran en in Saoedi-Arabië op instorten staan en het door Bin Laden gesteunde Taliban-regime in Afghanistan is omvergeworpen, moet de islamistische theorie eigenlijk als weerlegd beschouwd worden. De politiek die de islam naar de letter volgt, heeft dramatisch gefaald. En de islam beschikt niet over een geloofwaardig en werkbaar politiek model. Maar ik moet de islamisten gelijk geven in hun stelling dat de overgrote meerderheid van de moslims er maar niet in slaagt te leven als puriteinse gelovigen die alle geboden en verboden van Allah nauwgezet navolgen.

De problemen – agressie, economische en wetenschappelijke stagnatie, onderdrukking, epidemieën en sociale onrust – waarmee de meeste van de omstreeks 1,2 miljard moslims ter wereld, verspreid over vijf continenten, worden geconfronteerd, zijn niet zomaar te verklaren uit een of twee factoren. Wie een precieze verklaring zoekt, zal die vinden in een combinatie van factoren die in de tijd verschillen en die soms regionaal zijn. In mijn ogen komt één element onvoldoende terug in de bestaande literatuur over verklarende factoren. Dit is de seksuele moraal van de islam.⁴Een moraal die eigen is aan premoderne tribale samenlevingen maar die wel geheiligd is in de koran en verder uitgewerkt in de overleveringen van de profeet. Bij veel moslims komt deze moraal tot uitdrukking in de obsessie met het maagdenvlies.⁵ Aan het maagdenvlies wordt zo’n grote waarde gehecht dat men blind is voor de menselijke en maatschappelijke catastrofes die het gevolg zijn van deze obsessie.

‘Een meisje met een gebroken maagdenvlies is als een gebruikt voorwerp,’ wordt vaak tegen een moslimmeisje gezegd. Een voorwerp dat je maar één keer kunt gebruiken welteverstaan en dat daarna voorgoed waardeloos is geworden. Zo’n meisje dat haar ‘zegel van ongebruikt zijn’ kwijt is, vindt geen huwelijkspartner meer en is gedoemd de rest van haar leven in haar ouderlijk huis te slijten. Omdat de ontmaagding buiten het huwelijk heeft plaatsgevonden, heeft ze bovendien haar familie misschien wel tot in detiende graad van bloedverwantschap onteerd. Voortaan zullen andere families over hen roddelen. Ze zullen zeggen dat die familie bekendstaat om haar losse vrouwen die zich zomaar weggeven ‘aan de eerste de beste man’. Het meisje wordt dan ook gestraft door haar familie, een straf die varieert van een scheldpartij tot uitstoting of opsluiting, zelfs tot een gedwongen huwelijk met de man die verantwoordelijk is voor de ontmaagding of met een vreemde die zo genereus is dat hij bereid is de ‘schaamte’ van de familie toe te dekken.⁶ Zulke ‘genereuze mannen’ zijn vaak arm, zwakzinnig, oud, impotent of dit alles tegelijk. In het ergste geval wordt ze vermoord. De Verenigde Naties melden dat jaarlijks 5000 meisjes om die reden worden vermoord in islamitische landen, waaronder het zogenaamd liberale Jordanië.⁷

Om dit wrede lot te voorkomen doen moslimfamilies er alles aan om ervoor te zorgen dat het maagdenvlies van hun dochters voor het huwelijk ongeschonden blijft. De manier waarop ze dat doen verschilt al naar gelang het land en de specifieke omstandigheden waarin men leeft en de middelen waarover men beschikt. Maar overal zijn de maatregelen ter behoud van het maagdenvlies gericht op de meisjes, de bezitters van het vlies, en niet op de mannen die het zouden kunnen verbreken.

Als het over hun seksualiteit gaat worden mannen in de islamitische cultuur gezien als onverantwoordelijke, enge beesten die bij het zien van een vrouw onmiddellijk alle zelfbeheersing verliezen. Dat doet me denken aan wat ik meemaakte toen ik nog heel klein was. Mijn oma had een geitenbok. Wij speelden voor het huis en ‘s avonds vlak voor het donker werd, kwamen alle geiten van de buurt in een lange stoet terug naar huis. Een heel lief gezicht. Maar zodra mijn oma’s geitenbok de andere geiten zag ging hij er in galop op af en besprong de eerste de beste geit die hij te pakken kon nemen. In onze kinderogen was dat heel gemeen. Wij vroegen oma: ‘Wat is die geitenbok toch aan het doen?’ Haar antwoord was dat zij daar niets mee te maken had; als de buren niet wilden dat hun geiten besprongen werden, moesten ze ze zelf maar langs een ander pad naar huis leiden.

In de islam wordt de man voorgesteld als zo’n geitenbok. Als hij een onbedekte vrouw ziet, springt hij er meteen op. Die veronderstelling maakt zichzelf waar. Een moslimman heeft geen reden zichzelf te leren beheersen. Dat hoeft hij niet. Dat wordt hem ook niet geleerd. Moslimmannen krijgen geen seksuele opvoeding. Soms gaat het goed, maar dat is dan puur geluk, zuiver toeval. De seksuele moraal is uitsluitend op de vrouwen gericht.

Al op heel jonge leeftijd worden meisjes met wantrouwen omringd. Ze leren heel vroeg dat ze onbetrouwbare wezens zijn die een gevaar kunnen vormen voor de clan. Iets in hen maakt mannen gek. Vorig jaar ontmoette ik op een islamitische school Achmed, een vader die me vertelde dat hij in het verleden een nietpraktiserende moslim was geweest. Hij dronk, had relaties buiten het huwelijk en hield zich nauwelijks aan de zuilen van de islam. Sinds enkele jaren was hij, zoals hij zelf zei, bekeerd. Hij las de koran en wilde zijn dochter islamitisch opvoeden. Ik vroeg hem waarom zijn dochter, een kind van zeven jaar, met een hoofddoek moest lopen. ‘Ik ken de islam,’ zei ik tegen hem, ‘een hoofddoek hoeft pas als een meisje in de puberteit komt.’ ‘Ja,’ zei hij, ‘maar ze moet hem leren dragen, zodat het straks vanzelf gaat.’ Hij legde me de regels van de islam uit met betrekking tot de hoofddoek en zei: ‘Hier in Nederland zijn de vrouwen bijna bloot in de zomer. Dan gebeuren er ongelukken.’ Achmed was zelf getuige geweest van een dergelijk ongeluk, vertelde hij. Afgelopen zomer zag hij hoe een vrachtwagen op een andere vrachtwagen botste. ‘De chauffeur van de vrachtwagen die de botsing veroorzaakte keek niet recht voor zich uit, maar naar de blote benen van een mooie vrouw die voorbijliep.’

Daarom moeten meisjes zich bedekken en onzichtbaar maken en daarom voelen ze zich voortdurend schuldig en beschaamd, want het is bijna onmogelijk om gewoon te leven én onzichtbaarte zijn voor mannen. Meisjes denken voortdurend dat ze iets verkeerd doen. Niet alleen de uiterlijke vrijheid om te gaan en testaan waar je wilt, maar ook de innerlijke vrijheid wordt heel sterk geremd. Mijn tante legde eens een stukje schapenvet in de zon. Daar kwamen colonnes mieren en zwermen vliegen op af. Tante zei: ‘Mannen zijn net als deze mieren en vliegen: bij het zien van een vrouw kunnen ze geen weerstand bieden aan hun lusten.’ Ik zag het spek onder de invasie van de mieren en de vliegen smelten in de zon. Er bleef een smerig spoor achter. En niet alleen op de grond.

De maagdelijkheid van meisjes wordt op verschillende manieren beschermd. Eén ervan is huisarrest vanaf de puberteit. Om hun maagdelijkheid te waarborgen, worden miljoenen moslimvrouwen veroordeeld tot het binnenshuis verrichten van huishoudelijke taken en tot eeuwige verveling. Als het voor een meisje onvermijdelijk is om toch naar buiten te gaan, is dat alleen toegestaan als ze haar hoofd bedekt houdt en gekleed gaat in een allesverhullend gewaad. Dat is het signaal voor mannen dat zij seksueel niet beschikbaar is.⁸

Een tweede manier om het maagdenvlies te beschermen, is om mannen en vrouwen die geen eerstegraads familie van elkaar zijn, binnenshuis in gescheiden ruimtes te houden. Een aanscherping van het huisarrest. In Saoedi-Arabië, het belangrijkste land van de islam waar de twee heilige huizen van Allah (Mekka en Medina) staan, is deze scheiding het verst doorgevoerd. De andere relatief rijke oliesjeik-dommen en Iran, maar ook Pakistan, Soedan en Jemen, streven hier eveneens naar.

De meest extreme manier om de maagdelijkheid te waarborgen is het wegsnijden van de clitoris, de buitenste en binnenste schaamlippen van het meisje en ten slotte het schrapen van de vaginawanden met een scherp voorwerp – een glasscherf, scheermesje of aardappelmesje. Vervolgens worden de benen bijeengebonden zodat de vaginawanden aan elkaar kunnen groeien. Dit gebeurt in meer dan dertig landen waaronder Egypte, Somalië en Soedan. In de koran wordt dit weliswaar niet voorgeschreven, maar voor die moslims die de arbeid van het meisje buitenshuis niet kunnen missen is dit van oorsprong tribale gebruik nagenoeg een religieuze plicht geworden en wordt het ook als zodanig verdedigd. Voorstanders wijzen er namelijk op dat meisjesbesnijdenis al bestond voor en in de tijd van Mohammed en dat de profeet Mohammed het niet nadrukkelijk verboden heeft. Deze zogenaamde infibulatie (letterlijk: dichtspelden) of hechting biedt een extra garantie boven op de waakzame ogen van moeders, tantes, oma’s en andere vrouwelijke bewakers.