TIKKOP

Adriaan van Dis

TIKKOP

ROMAN

UITGEVERIJ AUGUSTUS
A MSTERDAM • ANTWERPEN

Eerste druk september 2010

Tweede druk september 2010

Copyright © 2010 Adriaan van Dis en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagfoto © Gian Paolo Barbieri

Omslagontwerp Tessa van der Waals

Foto van de auteur Merlijn Doomernik/Hollandse Hoogte

Vormgeving binnenwerk Suzan Beijer

ISBN 9789045704531
NUR 301

www.adriaanvandis.nl
www.augustus.nl

A cette dame

Mulder staarde leeg naar buiten, moe van de reis. Hij had alle hulp om zich te installeren afgewezen. Het ging niemand aan hoe hij zijn broeken op een hanger vouwde – de plooi, de plooi, juist in Afrika – en hoeveel overhemden hij had meegenomen. Om maar te zwijgen van zijn pillen. Hij wilde de eerste dag alleen zijn weg vinden. In het huis, in het dorp. Langzaam. De ziel reist te paard. Morgenochtend zou hij met Donald zijn eerste grote wandeling maken, een dwingender kijken zou dat worden, en dan zou hij ook zijn vrouw Sarah ontmoeten.

Maar eerst de korsten van het aanrecht gekrabd, de kamers geveegd en een plaid over de bank, om de lelijke stof te bedekken. Op zoek naar beddengoed was hij op een doos kranten en tijdschriften gestuit, achtergelaten door toeristen. Lectuur voor regenachtige dagen, nieuws van vele zomers geleden. Hij wou de doos weggooien, maar kon het niet laten even door de oude kranten te bladeren… veel vergeelde misdaad en politiek gekonkel. Hij keek lang naar de foto’s van zwarte ministers, slecht belicht, in drukinkt verdronken. Ze droegen stijve pakken, zaten achter bureaus met een vlag. Hij herkende gezichten van vroeger – dacht hij, hoopte hij –, mannen die hij persoonlijk had ontmoet, alleen jonger, in een andere wereld. De wereld waarin hij Marten was geweest. Vreemd vroeger. Nog vreemder nu.

Marten. Hoeveel mensen hadden hem bij die naam gekend? Een man of twintig, een vrouw of acht, hooguit. Als Marten had hij lessen in Parijs gevolgd en werd hij klaargestoomd voor een missie in Zuid-Afrika. Winter 1972 vloog student Mulder met klamme handen naar Johannesburg. Hij reisde op zijn eigen paspoort en kwam zonder problemen het land in. De douanier was zo in zijn sas met de beduimelde bijbel die opzichtig uit zijn handbagage stak dat hij de grote koffer wel geloofde. Meneer kon doorlopen (met het vroomste smoel). Voorbij de douane speelde hij weer Marten en met hem glipte er ook een tweede bijbel het land in: een uitgehold exemplaar, gevuld met valse paspoorten.

Marten de held. Vooral na een glas of wat.

En die Marten was altijd Mulders metgezel gebleven. Tot ie een paar jaar geleden aan scherven viel, op een nacht in Parijs. En hij niet alleen, heel Mulders wereld stortte in, onder een enorm geraas. Zijn woorden waren uit de kast geflikkerd, terwijl hij sliep. Alle planken gebroken, de vloer met letters bezaaid, letters die niet meer op woorden leken. Letters zonder zin. Aanraakbaar dichtbij. Hij wilde ze oprapen, maar ze glipten uit zijn vingers. Een paar uur later belde hij een vriendin om haar over zijn vreemde droom te vertellen. Ze kon hem niet verstaan. Of ie soms gedronken had? Ze vertrouwde het niet en belde een bevriende neuroloog. Die nam meteen de proef op de som. Zelfde verhaal. ‘U brabbelt,’ had ie gezegd. Een uur later lag Mulder in la Salpêtrière. Een beroerte. Zijn tweede.

Na ruim een week kregen zijn klanken weer enigszins betekenis – zijn Nederlandse klanken. Eerst kwam het ritme terug, pas veel later de spelling. Dagen zat hij met een oud woordenboek op zijn knie omdat hij niet wist met welke letter een woord begon, terwijl de klank in zijn hoofd zoemde. Binnen een maand stond zijn moedertaal weer op de plank. Frans duurde langer. Vooral de ongeschreven taal was aan flarden. Het Frans waarin hij verliefd was geweest. Als de dood ook die herinnering te verliezen, slenterde hij dagen over de boulevards en ging op terrassen achter jonge paartjes zitten. Hij zoog hun geluk op. En zo voedden hun woorden zijn herinneringen.

Alleen Zuid-Afrika bleef een vergiet.

Hoe slecht was hij er niet aan toe geweest, die middag in het net geopende Musée du Quai Branly, toen hij door een rijzige man werd aangesproken: ‘Aren’t you Marten? Marten, the Dutchman.’

Marten? Mulder proefde de naam en hij schrok: ja, dat was een naam van lang geleden. Maar wie was die vent die hem bij de rechterhand nam en het litteken tussen z’n duim en wijsvinger kneedde?

‘I stitched that wound, remember? It’s me, Donald.’

Donald! Ook die naam klonk vertrouwd. En ineens zat hij weer aan tafel naast die Algerijnse stempelmaker en zag hij hoe een gutsmes uitschoot in zijn duim. Donald had de wond gestelpt. Donald, de Zuid-Afrikaan met wie hij uren door Parijs zwierf en op een zolderkamer geheime codes leerde. De Donald aan wie hij brieven schreef in onzichtbare inkt. Encre sympathique. Ook die woorden kwamen boven. Donald, de zoon van een vooraanstaand Afrikaner, die met zijn familie had gebroken en als schoonmaker in een ziekenhuis werkte om zijn studie medicijnen te betalen. Slimme Donald, strenge Donald. Ja, hij hechtte de wond, grijnzend, met een gejatte operatienaald en steriel draad uit een glazen ampul.

Hoe lang hadden ze samen in Parijs gezeten?

Maanden, maanden.

En hoe lang was het niet geleden?

Ze telden de jaren, maakten sprongen in de tijd, met gesloten ogen… zevenendertig, nee, het moest minstens achtendertig jaar geleden zijn. En nu stonden ze ineens tegenover elkaar. Wat een toeval! Of was Afrika de magneet, het donkere hart van het museum, waar beiden werden aangetrokken door een slecht verlicht masker uit Gabon – spookgeel, met de hoge wangen en amandelogen van een Bushman.

De naam Fraternité viel, met een zucht en een glimlach. Fraternité, de club die hen klaarstoomde voor ondergronds werk in Zuid-Afrika. Donald was niet meer te stuiten, hij zocht naar de taal die ze vroeger samen spraken: ‘Ag, onthou jy nog, ons gesels, ons blakleiery… en ons gesuip? Et cette vampe de la filature?’ De gelaarsde kat die hen onderwees in het schaduwen en achtervolgen. ‘Didn’t you make tracks for her bed?’

Mulder lachte maar mee, al kon hij zich niet zo snel een daad of gezicht voor de geest halen. De verkeerde gezichten flitsten voorbij, nare fanatieke koppen. Veel tijd om over vroeger te praten hadden ze niet. Donalds vrouw was ook in het museum, ze wachtte in het restaurant. ‘Ben je al een keer terug geweest?’ vroeg Donald.

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Te ingewikkeld,’ had hij gezegd. ‘Ik heb last van mijn geheugen.’

Donald keek verbaasd. Zijn mobieltje piepte zacht. Een sms van zijn vrouw. Waar hij bleef?

Ze wisselden snel adressen uit, en glimlachten om elkaars officiële achternamen, informatie die in het verzet uit den boze was. Iedereen werkte onder een pseudoniem, een weinigzeggende voornaam. Donald bleek de zijne nooit te hebben afgelegd – die hoorde bij het nieuwe Zuid-Afrika. Voor hem bleef de Nederlandse student van toen, ook zoveel jaar later, gewoon Marten.

Woonde Marten niet in Amsterdam?

‘Ja, maar nu in Parijs.’ (Marten, Marten, verbazend zo gemakkelijk als de naam hem nog paste, een Deense naam, hem door de Chef van Fraternité persoonlijk toegewezen, vanwege zijn rossig vel en noordelijk accent.) Parijs, ja, al jaren… Het beste besluit na zijn eerste infarct: ‘Je moet de tijd die je rest, doen wat je altijd had willen doen.’

Donald knikte bezorgd. Het was zijn laatste dag, zei hij, anders zouden ze beslist nog wat zijn gaan drinken. Een medisch congres hield hem vast, ze moesten ’s avonds deftig dineren.

Dus toch z’n studie afgemaakt? Mulder moest op zijn tong bijten om niet meteen al zijn kwalen met hem door te nemen. Zijn haperend geheugen… Kon een beroerte zich in een droom aankondigen? O, hij wilde zoveel vragen.

Donald ook. Zag Marten wel eens iemand uit die tijd? Nee? Nooit iemand bij toeval tegen het lijf gelopen? Ook niet bij een of andere demonstratie?

‘Ik heb met dat verleden gebroken,’ had Mulder gezegd. ‘Ik was toch al niet zo’n politiek dier.’

Donalds telefoon piepte opnieuw. Hij maakte een hopeloos gebaar. ‘Getrouwd?’

Nee, nee. Mulder maakte hetzelfde gebaar: ‘Of ja, ik zit vast aan mijn vrijheid.’

Hij lachte: ‘Dus niets veranderd.’

En Donald? Kinderen?

Nee, nee. Hij las snel zijn laatste sms.

Ze zouden mailen. Of beter, waarom kwam Marten niet naar Zuid-Afrika, vrij man als hij was? Mooie hersengymnastiek. Kon ie meteen zien wat er van hun droom geworden was.

Hun droom, hun gevaarlijke droom. Geld hadden ze nodig, om mensen Zuid-Afrika uit te smokkelen. Paspoorten – vals of echt – waarmee je een balling een nieuwe naam of een nieuw land kon geven. Ze braken in bij ambassadepersoneel, plaatsten afluisterapparatuur, frommelden microfilms in uitgeholde bijbels… allemaal samen geleerd en in praktijk gebracht. Mulder dacht dat ie veel vergeten was, maar tijdens het mailen kwam er onverwacht veel boven… Hoe hij voor Fraternité duizenden dollars binnensleepte door een middeleeuws handschrift te stelen. Pour la cause. Mulder voelde de spanning weer. Hij voelde Marten weer, woord voor woord. Hij moest het optikken om de herinnering te ordenen.

Bibliothèque nationale. Zouden ze me nog herkennen op de rue Richelieu: de gedreven mediëvist met uilenbril, bovenste knoop van het overhemd dicht? De krullen angstig plat. Kaarten wilde ik zien, oude handschriften. Maar ik mocht alleen de microfiches bekijken. Ik hield me aan de regels. Gaf mijn tas af, mijn pen, in ruil voor een staatspotlood en staatsnotitieblok. Een oude wereld kreeg ik onder ogen, de eerste contouren van Amerika – de Vinlandkaart (?) voor noordelijke zeevaarders op zoek naar het Wijnland. En een prachtige 16de-eeuwse tekening van het eiland Mozambique, met een Hollands kerkhof erop. Mocht ik die nou niet in het echt zien? Gesoebat, zielige praatjes over een balling die ik gelukkig wilde maken met een kopie van de kaart van zijn eiland. Daar had ik een universitaire introductie voor nodig. Die schreef ik zelf, voorzien van briefhoofd en stempel. Jij had me ooit het adres van een Algerijns drukkertje gegeven, een oud-FLN-man, die briefhoofden uit de hele wereld kon namaken. We kozen voor de universiteit van Coimbra – binnen een dag klaar. De finesses van het stempel vervalsen heb jij me nog bijgebracht.

Na dagen wachten nam de baliemedewerkster mij apart. Le pauvre nègre de Mozambique kreeg voorrang. De kaart was toch niet veel waard. Ik kreeg een paar witte handschoenen en werd naar een apart zaaltje gebracht. En daar, tussen de geleerden, won ik aan vertrouwen. Ze lieten mij hun schatten zien, perkamenten folia, codices, manuscripten – het een nog kostbaarder dan het ander, opgediend in linnen dozen, toegedekt met vloeipapier.

Een Amerikaanse mediëvist boog zich al weken over de vondst van zijn leven: een Oudfrans leerdicht, versierd met een aardbol waarop twee mannetjes elkaar ondersteboven tegenkwamen. Volgens hem hét bewijs dat ook voor de middeleeuwse leek de aarde rond was en niet plat. Kon je in New York zo 10 000 dollar voor krijgen! Alsof die vent mijn bedoelingen rook.

Een paar dagen later vroeg ik hetzelfde miniatuur ter inzage. Zo kleurig als de binnenkant was, zo saai de roodleren buitenkant – een nietszeggend 19de-eeuws kaftje. Bij de boekenstallen langs de Seine zag je ze vaak. Na een uurtje zoeken vond ik iets eenders.

Het verwisselen was een koud kunstje. Nummer opvragen en met de doos zo dicht mogelijk bij de zaalwacht gaan zitten. (Ook jouw tip: nooit in stille hoeken geheimzinnige dingen doen. Brutaliteit valt minder op.) Potlood in de hand, notitieblok terzijde en ernstig naar het perkament staren. Dan de loze kaft onder het hooggesloten overhemd vandaan en hup in de doos. Leerdicht onder het hemd. Huid op huid. Doos ingeleverd. Ze tilden niet eens het deksel op. Controleren deden ze nooit, had ik gezien. Bij de uitgang nog keurig potlood en papier afgegeven. Een week later vloog ik naar Zuid-Afrika en jij naar New York. Pour la cause.

Na een mailstilte van twee weken retourneerde Donald het verhaal: ‘Klopt niet.’

Hoezo? Mulder begon onmiddellijk in alle lades te zoeken – zijn papieren geheugen was beter op orde. Hij was toch niet gek. Tussen oude vaccinatieboekjes en aanbevelingsbrieven (vervalst) vond hij drie verlopen paspoorten, een Nederlands, een Belgisch en een Zuid-Afrikaans. Drie keer een andere naam bij dezelfde foto. De stempels hadden het goed gehouden. Hij keek even vertederd naar zijn krullen. Tot zijn verbazing stuitte hij ook op een stapeltje brieven in lila inkt, door de tijd verkleurd. Verboden post, die hij in Zuid-Afrika ontving. Hij las ze vluchtig door en voelde weer de angst uit die dagen. De angst van een spelbreker. Eén brief sprong eruit: het bewijs dat zijn daad destijds de Franse kranten had gehaald.

Maar nog voor hij Donald van zijn gelijk kon overtuigen, ontving hij een pakketje uit Kaapstad: sudoku-oefeningen (‘voor de mentale schakelkast’) en een bundel Afrikaanse gedichten (‘om uit je hoofd te leren’). In een bijgesloten briefje stelde Donald voor een paar tochten te maken. Sentimental journeys. Als schoktherapie: ‘Om herinneringen op te delven, hoe bezwaarlijk ook. Maak je niet ongerust, het brein slaat meer op dan je later wilt weten. We gaan het stof ervan afblazen!’

Bezwaarlijke herinneringen. Wie weet. Mulder zou zijn hersens gaan trainen. Het aanbod stond! Nog diezelfde middag kocht hij bij Au Vieux Campeur een kleine rugzak. Voor de reis in de reis. De geheugenreis.

Een helikopter vloog over en bleef boven het vissersdorp hangen. Vogels doken onder de struiken. Het open raam trilde in de wind. De scharnieren zaten los. Mulder had een gereedschapskist in de bijkeuken gevonden en probeerde de schroeven aan te draaien. Ook zette hij de sponningen met een paar lange spijkers vast.

Twee hamerslagen later stond er een vrouw op zijn veranda, een stevige tante, opgewonden, buiten adem, zonnebril in het blonde haar, mobiele telefoon in de hand, de buurvrouw van onder aan het duin: ‘Ah, u moet de nieuwe huurder zijn, ik was bang dat het inbrekers waren.’

‘Hoorde u die helikopter net? De politie doet een inval. Ik zag die skollies alle kanten op rennen. Vannacht was het weer raak: ze hebben een steen in ons zwembad gegooid en bij de buren boven hars in het slot van het hek gesmeerd.’ Ze keek angstig om zich heen of er geen ongenood volk langs haar muren slierde. ‘Ja, je moet ook overdag voorzichtig zijn.’

Mulder wees naar de spijkers in de sponning: ‘Ik neem mijn maatregelen.’

‘Maar daarnet had u uw raam wijd open laten staan.’

Ze excuseerde zich voor het bruuske binnenvallen. ‘Die gewoer-woer van die helicopter maak so senuweeagtig.’ Ze had een bultje op haar neus, het trilde.

Mulder stelde haar gerust: ‘Ik was thuis.’

‘Maar daarnet zat u niet in de kamer.’ Ze keek hem hoofdschuddend aan. ‘En die computer, laat u die op tafel staan?’

Nee, hij was de vrieskist al aan het ontdooien.

‘De vrieskist?’ Ze sloeg haar hand voor de mond. ‘Maar dat is waar ze het eerst zoeken. Ze zijn ook uit op eten.’

Buurvrouw had een beter idee: de wasmachine. In de trommel, paar lakens eromheen, sluimerknopje aan.

Sluimerknopje. Mulder keek haar glazig aan.

De stand-by. Dan sloot het deksel automatisch.

En waar dacht meneer zijn creditcard te verstoppen als hij naar het strand ging, en zijn paspoort?

Mulder keek de kamer rond. ‘Achter een schilderij?’

Weer mis. Achter schilderijen verwachtten ze kluizen. De Bijbel was de beste plaats. Had hij er een? Dieven waren als de dood voor de Bijbel. Hoe slecht ook, gelovig waren ze. En hij moest de huisbaas om nieuwe lampen vragen. Ja, had hij dat niet gezien? Zijn buitenlampen waren eruit gedraaid. Voor zijn komst al, deden ze bij iedereen, schoolkinderen. Het eerste wat ze leren. Elke dag weer. Hij moest ze laten vergrendelen. Of prikkeldraad eromheen, had zij ook gedaan.

Waarom kwam hij om zes uur niet een glaasje drinken. Een sundowner met de buren. Ter kennismaking. De mannen konden hem nog betere adviezen geven.

Hij bedankte voor de uitnodiging. ‘Goed dat u zo op mij let.’

Mulder hield van gevaar, van de flirt met gevaar. Als hij in zee zwom, hield ie tot stikkens toe zijn adem in, tot het achter zijn oren klopte en hij zichzelf in een film zag – zijn leven in een flits. Hij zweefde dan, leefde dan. Gevaar hield je scherp. Hij had de laatste weken veel over Zuid-Afrika in de kranten gelezen, ter voorbereiding op zijn reis. Wat was daar aan de hand? Al die bange blanken. Praatten de mensen het elkaar niet aan, om er huiverend van te genieten? Je moest risico nemen in het leven. Geen geluk zonder risico. Waren Donald en hij niet samen getraind voor gevaar?

Misschien moest hij zelf een huis gaan zoeken, om de angst te bezweren, die van hem, en die van Donald. Was hij dat niet aan zijn oude naam verplicht? Aan de Marten die ook in de wildernis leerde te overleven, in theorie en in het echt: tijgerend op zijn buik door de modder, met een dolk in zijn bek. Marten de insluiper, de vervalser. Die Marten was alive and kicking. Comrade Marten was geen patiënt.

Er was niets in huis, geen brood, geen koffie, geen ei. En nog maar één zuinig rolletje pleepapier. Donald had aangeboden Mulder naar het naburige Distriksdorp te rijden – een dik uur met de auto: ‘Daar foerageert iedereen.’ Ook de vissers? Nee, die hadden hun eigen winkeltjes. ‘Dan koop ik daar,’ had Mulder gezegd. Hij stond erop alles zelf te ontdekken. Zeker na het gezucht van Donald.

Mulder gordde zijn kleine rugzak om en daalde af naar de huisjes achter de haven. Een boot voer uit, de branding sloeg wit op de pier. De haven was uitgestorven, en bleek van nabij niet meer dan een betonnen helling op een vuil stuk strand. Wat er aan vloot restte lag te roesten in de zon. Het tuig klapperde tegen de masten.

Hij rook gebakken vis, hoorde kinderstemmen, een rookpluim wenkte. Voorbij het koelhuis vond hij zijn eerste winkel: een houten hok waar vis werd verkocht. Een vrouw bakte calamaris. Hij mocht proeven – gebakken fietsband – en kocht een plastic bakje vol. De kinderen troepten om hem heen, een rafelig groepje op blote voeten en slippers, te jong en te klein om met een prikstok in de blanke buurt te klieren, maar brutaal genoeg om geld aan hem te vragen en elke stap en hap met open mond te volgen: Kijk, de vreemdeling eet met zijn handen, de vreemdeling kauwt, hij kauwt heel lang, hij zoekt een zakdoek, veegt z’n lippen af, snuit z’n neus. Ze stootten elkaar aan en raakten niet over hem uitgepraat. Mulder bestelde ook voor hen een portie en gaf het bakje aan het oudste meisje. Zonder woorden, als een offerande. Ze deelde als een jonge moeder. Hij luisterde de etende kinderen af, probeerde de melodie van hun Afrikaans te vangen – als stemde hij zijn eigen stem – maar toen hij hun wat vroeg, zat hij er lelijk naast en stoven ze uiteen.

Achter het koelhuis golfde het dorp, rijen eendere huisjes, in zichzelf gekeerd en afgewend van zee. Schilderachtig op het eerste oog, proper. Het hoofdpad telde zelfs een paar huiskamerwinkeltjes – handelaars in air time. Kaarten om het beltegoed van een mobiele telefoon mee op te waarderen. Een door weer en wind gerimpelde vrouw verkocht brood – witte spons in plastic zakken. En bij haar buurvrouw vond hij potten zelfgemaakte jam. Hij vroeg naar smaken, maar kon haar niet verstaan. Te tandeloos.

Tevreden met zijn eerste aankopen besloot hij verder te lopen, naar het slordig gemetsel landinwaarts. Het pad versmalde en daalde, links en rechts lagen opgehoopte netten, slierten wier, landbouwplastic, lege flessen. Alsof de zee zijn vuil tot ver in het dorp had uitgebraakt. De huizen voelden klam. Hij hoorde gestommel achter gesloten luiken, tetterende radio’s, huilende baby’s. Hier en daar moest hij over brakke plassen springen. Het rook naar stront en pis. Zijn broek kwam onder de vlekken. (Hij moest nog zeep kopen! Een goeie borstel.)

Hoe langer hij liep, hoe meer de huizen verkrotten. Alleen de kerkjes toonden nog hun trots. De Bidsaal was met schelpen versierd, al moest de pinkstergemeente het zonder ramen stellen. De school was afgebrand. Ook de lantaarnpalen waren gesloopt, maar er hingen wel stroomdraden tussen de daken, luie slingers van zinkplaat tot zinkplaat. Hij trapte tegen een doos van een flatscreentelevisie. Een vrouw stond verdwaasd voor een open raam, haar baby lag onbeschermd in de zon. Een jongeman waggelde naar buiten, van het donker in het licht, met toegeknepen ogen, druk in gesprek met zichzelf.

Mulder was te ver gegaan, hij keek bij de armoe binnen en zag dingen die hij niet had mogen zien. Maar als het erop aankwam won nieuwsgierigheid het altijd van fatsoen. Nu was hij ook nog eens verdwaald, hij hoorde de branding niet meer. Zijn slapen bonkten, hij verging van de dorst. Hij zocht naar een krot waar hij aan kon kloppen, naar een open deur. Aan de rand van een veldje zag hij een lekkende waterpomp. Twee honden dronken daar. Hij liep erop af en hield zijn hoofd onder de kraan. Slurpend, briesend. Plotseling plofte er een steentje naast hem in de modder. En nog een. Hij voelde iets tegen zijn rugzak klappen, draaide zich om en stond oog in oog met een groep kinderen. Doodstil. Handen in de zij. Ze hadden hem beslopen. Hetzelfde troepje als bij de calamariskraam, ze moesten een ander pad hebben genomen. Hun ogen tastten zijn kleren af, zijn druipende boord, de spatten op zijn broek, de modder op zijn schoenen – leren schoenen.

‘Waar wonen jullie?’ vroeg hij.

Geen antwoord – alleen nog grotere ogen.

Het meisje dat hij calamaris had gegeven, stapte naar voren. Ze keek hem ernstig aan. Ze nam hem bij de hand en trok hem mee naar een met gras begroeid duintje. De kinderen liepen opgewonden achter hen aan. Het meisje wees hem het pad naar zee.

Het was een wenk. Een gebod.

Hij liep zo snel als hij kon naar het geluid van de branding, zonder om te kijken, klauterend over muurtjes en vuilnishopen. Na een doolhof van erven hoorde hij geen stemmen meer, maar ook geen branding. Hij had de achtervolgers van zich afgeschud en hijgde uit achter een huisje. Een vrouw kwam naar buiten, met een wit geschilderd gezicht en verwilderde ogen, haar jurk was gescheurd. Er hing een levenloze puppy op haar schouder. Ze lachte geluidloos.

De zon daalde al boven de duinen. Een heuvel verder wachtten de kinderen hem weer op. Er stonden nu ook grotere jongens bij. Ze grijnsden, de kwaaisten hadden hun voortanden laten trekken. Ze trapten in de modder en hadden zichtbaar plezier. Geen riemen, messen of prikstok te zien. Hij wilde omkeren… hoorde een vaag gegrom en voelde plotseling een vlammende pijn in zijn kuit. Er hing een hond aan zijn broek, een grommende vette teckel die niet losliet. ‘Sa, sa! Vat hom, vat hom,’ riepen de jongens. Mulder kon geen kant uit, de teckel beet door. Trappen en schreeuwen hielp niet. Zijn broekspijp vlekte rood. ‘Los dit,’ riep iemand. ‘Los, los.’ Een getatoeëerde slungel stapte naar voren. De teckel droop af.

Hij liep door, alsof er niets gebeurd was, tegen de pijn in, tot zijn enkels in de modder, langs dronken gelal. Pas toen hij het mulle zand van de duinen onder z’n zolen voelde, durfde hij naar zijn kuit te kijken. Bloed, een broekspijp bloed. Hij trapte zijn schoenen uit en hinkte naar het strand om de wond in zee te wassen – vier kleine gaatjes spoelden open, diep en roze, even boven z’n hiel. Het zoute water prikte gemeen. Zijn broekspijp was aan flarden, maar z’n vel zat nog mooi op zijn plaats. Hij liep verder de zee in om de schrik van zijn gezicht te wassen.

De kinderen stonden boven op het duin toe te kijken. Mulder rechtte z’n rug – ze mochten zijn pijn niet zien.

Er liep een rood spoor langs de haven. Om de meter een spat, schitterend in de zon. Het slingerde naar de villa’s op het duin. Mieren deden er zich te goed aan, zwarte torren kwamen proeven. Mulder wist niet wat hij achterliet, hij stapte als een militair en commandeerde een stram rechterbeen. Pas toen hij in de badkamer zijn reisnecessaire binnenstebuiten keerde, zag hij dat hij in een plas bloed stond. Zijn kous sopte in zijn schoen. Had ie nou werkelijk geen pleisters meegenomen? Alleen maar cholesterolverlagers, bloeddrukremmers en drie soorten pillen tegen het vergeten. Ook malariadoordrukstrips en waterzuiveringstabletten (verjaard), ja, je ging naar Afrika of niet, maar aan een voorgeknipte hansaplast of simpel flesje jodium had hij niet gedacht. Hij zwachtelde een sok om zijn kuit en bond daar weer een zakdoek omheen. Kussen onder het been en een glas vliegveldwhisky als pijnstiller. Vol tot aan de rand en een drupje voor de mieren.