Boeken van Carolijn Visser

Grijs China
Alle dagen vrij
Aan het einde van de regenboog
Verre reizen
Buigend Bamboe
De koude heuvels van Mongolië
Hoge bomen in Hanoi
Brandend zout
Het goud van Bonanza
De kapers van Miskitia
Ver van hier
Uit het moeras
De hele wereld
Tibetaanse perziken
Vroeger was de toekomst beter
Een tuin in de tropen
Vrouwen in den vreemde
China
Shanghai Skyline
Oom Brian, de pitbullwerper

Om de privacy van de betrokkenen te beschermen zijn de namen in het boek, behalve die van publieke personen, veranderd

Deze digitale editie is gemaakt naar de 9e druk; ISBN 978 90 457 0441 8

© 1993, 2010 Carolijn Visser en uitgeverij Augustus, Amsterdam
Omslagfoto Carl Rosenstein/Getty Images
Foto van de auteur Annelies Rigter

ISBN 978 90 457 0482 1
NUR 301

www.augustus.nl

Ter nagedachtenis aan mijn grootmoeder Gerda Demmink, die overleed tijdens mijn verblijf in Vietnam

De Mekong-delta

NAAR DE GOEROE VAN MYTHO

Vredig vaart ons scheepje over een arm van de Mekong, langs een oever die uit niet meer bestaat dan een streep begroeid met scheef gewaaide palmen. Vissersschepen met grote geschilderde ogen op de boeg tuffen voorbij, sampans lijken eeuwig onderweg van de ene naar de andere kant.

Ik zit op de voorplecht en neem alles heel precies in me op. Ik ben sinds een paar dagen in Vietnam en kan nergens anders aan denken dan aan de oorlog. In gedachten zie ik helikopters hangen boven de bomen, gruwelijke films spoken door mijn hoofd.

Hoe kon je toen weten, vraag ik me af, de rivier afkijkend, wie een machinegeweer verborgen hield in zijn schuitje? Wie was doodgewoon onderweg naar de markt en wie werkte voor de Vietcong?

Meneer Hanh, mijn Vietnamese gids, denkt ook aan toen. “De Amerikanen waren bang hier,” zegt hij, terwijl hij een hand door het water laat glijden. ‘Heel bang.’ Eigenlijk heeft hij het over zichzelf, want meneer Hanh vocht aan de Amerikaanse kant, hij was in dienst van het Zuidvietnamese leger. Sinds 1975 heeft hij daarvoor moeten boeten. Hij zat een paar maanden in een heropvoedingskamp en daarna bleek elke baan voor hem gesloten. Vier dochters werden geboren en de armoede kreeg een steeds steviger greep op het gezin. Meneer Hanh heeft me verteld dat hij en zijn vrouw brood verkochten, maar de klanten hadden geen geld om het te kopen. Daarna stond hij jaren op de markt met varkensvet, bijna een obsceen produkt in een tijd dat iedereen mager was als een lat.

Maar sinds een paar maanden is het lot hem beter gezind. ‘Doordat mijn vader moerbeibomen in mijn tuin heeft geplant,’ zei hij ernstig. ‘Die brengen geluk.’ Toen hij mijn verbaasde gezicht zag, riep hij: ‘Niet alleen Vietnamezen geloven daarin, ook Chinezen.’

Het moet wel waar zijn, want kort daarna introduceerde een buurman hem bij een van de nieuwe reisbureaus in de stad, daar werd een Engels sprekende gids gevraagd. Sindsdien is meneer Hanh voortdurend op reis en verdient hij tien dollar per dag, een bedrag dat hij daarvoor in een maand nog niet bij elkaar kon schrapen.

Toch spreekt meneer Hanh met grote omzichtigheid over de toekomst. Hij is er voortdurend op voorbereid dat een nieuwe ramp over hem neer kan dalen, want zijn baan is niet officieel. Het reisbureau dat voor hem bemiddelt, doet alles buiten de regels om. Wanneer hij zich onbespied waant, zie ik hem steeds bezorgd fronsen: een koorddanser die met de grootst mogelijke inspanning de zwaartekracht de baas blijft.

Ondanks alle beproevingen die meneer Hanh heeft moeten doorstaan in zijn leven, ziet hij eruit als een keurige, geleerde heer waarvan je meteen zou kunnen geloven dat hij de kost verdient als ambtenaar. Zijn nagels zijn netjes bijgevijld, zijn haar zit achterovergekamd. Daarbovenop heeft hij nu een blauwe pet gezet, tegen de felle zon op het water.

We zijn op weg naar het eiland van de Kokosnootmonnik, volgens meneer Hanh een bezienswaardigheid die al zijn vroegere klanten zeer waardeerden. Omdat ik hem niet wil teleurstellen heb ik ingestemd en meneer Hanh lijkt zich warempel te ontspannen op het water. Als het bootmeisje handig aanmeert bij een steiger, lacht hij vrolijk alsof hij de reis voor zijn plezier maakt.

Aan wal staat een verkreukeld oud mannetje ons handenwrijvend op te wachten. Meneer Hanh en hij kennen elkaar van eerdere bezoeken en de twee mannen zijn op elkaar gesteld geraakt. Vriendelijk worden we aan land geholpen. De oude baas, meneer To, was politieman in de Amerikaanse tijd, legt meneer Hanh uit. Daarom is het hem na de oorlog ook niet zo best vergaan, maar nu leidt hij een rustig leven op dit kleine eiland en verdient hij de kost als gids. ‘Bienvenue,’ kraakt meneer To.

We volgen hem tot hij met brede handgebaren halthoudt tussen een dozijn pilaren waarlangs draken van pleisterwerk naar boven proberen te klimmen. ‘Hier stonden de volgelingen van de Kokosnootmonnik, terwijl hijzelf op zijn troon zat, daar boven op die rots, en de menigte toesprak.’ De volgelingen baden uren achter elkaar totdat ze in trance raakten. Soms liet de monnik zich met een touw in een grote toren hijsen om bovenin in alle stilte te mediteren. Die toren heette Apollo, ter ere van de eerste landing op de maan in 1969.

Meneer To brengt ons naar een immense landkaart van Vietnam, in cement uitgehakt ligt het langwerpige land aan onze voeten. De Kokosnootmonnik had een droom: hij wilde Noorden Zuid-Vietnam verenigen. In de jaren zestig en zeventig, tijdens het heetst van de oorlog, preekte hij zijn visie en probeerde hooggeplaatste Amerikanen zoals McNamara van zijn ideeën te overtuigen. In de landkaart is zijn droom concreet uitgebeeld: vanuit de steden Saigon en Hanoi verrijzen hoge pilaren die door een brug met elkaar verbonden zijn. Meneer To raadt over de brug lopen ten strengste af, hij staat op instorten.

Ik verbaas me erover dat de Kokosnootmonnik nooit is aangevallen; zijn rijk lag immers midden in de oorlogszone. Van daaruit propageerde hij ontwapening; dat is vragen om problemen. ‘Nee, nee,’ zegt meneer Hanh. ‘De Vietcong kon hem goed gebruiken. De monnik was voor ontwapening, zowel in het Noorden als in het Zuiden. Maar in het Noorden had nooit iemand van hem gehoord. Daar werd niets over hem geschreven, nooit over hem gepraat. Dus pleitte hij eigenlijk voor ontwapening van het Zuiden. En daar had de Vietcong natuurlijk niets tegen.’ Meneer Hanh en meneer To beginnen ongemakkelijk met hun voeten te schuifelen en doen er nu het zwijgen toe, de Kokosnootmonnik is opeens een gevoelig onderwerp geworden.

‘En de Amerikanen dan?’ vraag ik, ‘die moeten dan toch last van hem hebben gehad?’ ‘Wel,’ zegt meneer Hanh, ‘hij werd door de Zuidvietnamese regering een paar keer gearresteerd en gevangengezet, maar steeds weer vrijgelaten. De monnik was een idealist, hij was vreedzaam en oprecht, wat konden de Amerikanen tegen hem inbrengen?’

Meneer To is een eindje voor ons uit gewandeld. Hij leidt ons nu een grot binnen waar de monnik hooggeplaatst bezoek ontving. Hier is het aangenaam koel. ‘Air-conditionné,’ zegt meneer To. Ik vraag wat zijn persoonlijke mening is over de monnik. Meneer To trekt een brede grijns, zegt: ‘Un homme extraordinaire’, en kijkt mij afwachtend aan. ‘Ja,’ beaam ik. ‘En wie waren zijn volgelingen, waren dat mensen van het eiland?’ Meneer To lacht gorgelend en schudt zijn hoofd. ‘Nee, de eilandbewoners kwamen nooit in het “paradijs” zoals ze het noemden. De volgelingen waren toegestroomd uit andere delen van de Mekong-delta, er waren ook een stel Amerikanen, mensen uit de vredesbeweging. Die leefden net als de Vietnamezen van louter kokosnoten en baden voor de vrede.’ Meneer To en meneer Hanh lachen haast vertederd.

Ik moet denken aan een vriend van mijn ouders, die in een verbouwde Hollandse boerderij zijn baard liet groeien. Op een dag vertrok hij naar Ibiza. We hoorden dat hij zich had aangesloten bij een sekte die elke avond rond een kampvuur mantra’s zong. Brieven over een helder licht bereikten zijn ex-echtgenote, die ze schaterend of huilend door de telefoon aan mijn moeder voorlas. Ik zie ze voor me op dit tropische eiland: magere, harige Amerikanen, gehuld in lappen. Ze bidden, zingen en roken marihuana terwijl de oorlog aan hen voorbijtrekt.

Meneer To heeft het interessantste detail voor het laatst bewaard. ‘De Kokosnootmonnik was altijd omringd door negen vrouwen. Negen naakte vrouwen.’ Meneer Hanh staat verschrikt stil. Dat had hij niet gehoord tijdens zijn eerdere bezoeken. Naakt? Meneer To herhaalt plechtig in het Frans. ‘Totalement nue.’

Een hippiekolonie was het dus. Het tijdperk van Aquarius in Vietnam. De Kokosnootmonnik was een goeroe. Wat zullen de Amerikanen die met hun legergroene patrouilleschepen langs het eiland voeren gegrinnikt hebben om wat ze door hun verrekijkers zagen. Naakte meisjes met lange haren, de monnik boven in zijn toren in lotuszit, en muziek, er moet elke dag rockmuziek op het eiland geklonken hebben.

In 1975, toen de laatste Amerikanen vertrokken waren, werd de monnik door de nieuwe regering ingerekend. Bij nader inzien vonden de communisten hem toch een bedreiging en hij verdween achter slot en grendel.

Weer vrij keerde hij terug naar zijn geboortedorp om zich te bezinnen. In 1990 dook de monnik op in Mytho, de stad aan de overkant van de rivier. Hij had plannen zijn sekte nieuw leven in te blazen, maar de politie arresteerde hem opnieuw. Toen is hij op de tweede verdieping van het politiebureau uit het raam gevallen,’ zegt meneer Hanh neutraal.

Meneer To verkoopt een door de overheid uitgegeven boekje waarin allerlei mirakels rondom de monnik worden ontzenuwd. Hij was een doodgewone sterveling, meer niet, is de boodschap aan de lezers. Er staat een bekende foto in afgedrukt van de monnik, haast doorzichtig zo mager, in het gezelschap van een paar katten en muizen die zoet naar elkaar zitten te kijken. ‘Dit is een trucage,’ meldt het onderschrift. In werkelijkheid zouden de katten die muizen wel degelijk hebben verorberd.

We bestuderen de pagina aandachtig. ‘Volgens mij is hij echt,’ zeg ik. Meneer Hanh en meneer To houden zich op de vlakte. ‘De vraag is niet meer van belang,’ vindt meneer Hanh. ‘Het is maar hoe je het bekijkt,’ zegt meneer To ontwijkend. De twee mannen doen er weer het zwijgen toe, de monnik blijft een netelig onderwerp.

‘Wel,’ doorbreekt meneer Hanh de stilte, ‘we hebben alles bezichtigd wat er te bezichtigen valt.’ Meneer To begeleidt ons beleefd terug naar de pier. Als het bootmeisje de punt van de wal afduwt met een roeispaan roept meneer To iets met zijn krakerige stem dat ik niet kan verstaan. Meneer Hanh lacht. ‘Hij zegt: Au revoir au paradis.’

’s Avonds als de duisternis gevallen is, zitten meneer Hanh en ik op klapstoeltjes langs de rivier. ‘Geen bier voor mij,’ heeft hij afwerend gezegd, maar nu drinkt hij toch tevreden een blikje 333, gebrouwen in Saigon. Hij is er praatlustig van geworden.

‘Ik kan niet zeggen dat er een zegen rust op mijn werk als gids,’ begint hij. ‘Ik doe dit werk nog maar zes maanden, maar ik heb veel vreemde dingen meegemaakt.’ Een van de eerste groepen die hij begeleidde kwam uit Zweden. ‘De oudste deelneemster leek op jou, ze kon je moeder zijn.’ Meneer Hanh kijkt zorgelijk. Op een morgen, in het noorden van Vietnam, was ze niet wakker geworden. Meneer Hanh trekt bleek weg als hij weer aan het koude lichaam denkt waar hij bij geroepen werd. In paniek had hij zijn werkgeefster opgebeld. Die zei: ‘Wat je ook doet, noem nooit de naam van mijn reisbureau.’ Daarna hing ze op. Meneer Hanh moest in z’n eentje alle formulieren in orde brengen terwijl de politie hem voortdurend aan de tand voelde. Wist hij niet dat zijn cliënte een slecht hart had? Waarom had hij haar pas zo laat gevonden? Meneer Hanh rilt bij de herinnering.

Daarna werden twee Amerikaanse oorlogsveteranen aan zijn zorgen toevertrouwd. Met z’n drieën reisden ze het hele land door. ‘En elke avond,’ vertelt meneer Hanh ontzet, alsof hij het nog steeds niet helemaal geloven kan, ‘wilden ze een andere vrouw. En ik moest die voor ze opscharrelen. Meneer Hanh, zeiden ze dan, waar zitten de plaatselijke dames?’ Somber besluit hij: ‘Ze hebben nu vast aids.’

Vervolgens moest hij op stap met een groep Italianen die geobsedeerd waren door de oorlog. Ze wilden resten van neergestorte helikopters zien en tunnels waarin de Vietnamezen schuilden. Mooie natuur of een zonnig strand interesseerde hen niet in het minst. Halverwege de reis wilden ze beslist de marinebasis in de baai van Cam Ranh bekijken. Die was sinds het einde van de oorlog overgegaan van Amerikaanse in Russische handen, inmiddels zijn de meeste Russen ook vertrokken, maar de basis is nog steeds streng verboden gebied. ‘Toestemming zal moeilijk te krijgen zijn,’ had meneer Hanh omstandig uitgelegd. ‘Geen probleem,’ zeiden de Italianen, ‘we klimmen gewoon over het hek.’

Meneer Hanh zag al aankomen hoe dit avontuur zou aflopen als ze werden gepakt: de Italianen zouden het land worden uitgezet en hij, als voormalig collaborateur van de Amerikanen, zou in de gevangenis belanden. Daarom ging hij in een vrij moment naar de plaatselijke politie. ‘Ik ben in dienst van een groep zeer onredelijke Italianen,’ had hij gezegd. ‘Morgen zullen ze een poging wagen de basis van Cam Ranh te bestormen. Houdt u ze in ’s hemelsnaam tegen, anders kunnen er nog doden vallen.’ De volgende ochtend was de groep nog maar net onderweg of het busje werd aangehouden door politie in burger. Waar de heren heen gingen? Of ze even meekwamen naar het bureau. Meneer Hanh veinsde grote verontwaardiging en beloofde te doen wat hij kon. De Italianen werden gesommeerd het gebied te verlaten en nog dezelfde dag door te rijden naar het Noorden. Meneer Hanh was ternauwernood aan een ramp ontsnapt.

‘Maakt u zich maar geen zorgen,’ probeer ik hem gerust te stellen. ‘Ik ben kerngezond en ik wil nergens heen waar ik niet komen mag.’ Meneer Hanh kijkt me zwijgend aan alsof hij nog steeds een geheim reisdoel van mij verwacht. Ik probeer hem mijn plannen uit te leggen. ‘Ik wil de Mekong-delta bezoeken omdat ik dit gebied twintig jaar geleden bijna elke avond op de televisie zag,’ zeg ik. ‘Ik ben benieuwd in welke omgeving al die gevechten hebben plaatsgevonden.’ Meneer Hanh knikt, opgewekt nu, want aan die wens heeft hij immers al voldaan.

Ik pak een boek uit mijn tas, De minnaar uit Noord-China van Marguerite Duras. ‘Kijk,’ zeg ik, ‘deze Franse schrijfster woonde tijdens haar jeugd hier in de buurt, in Sadec. Die stad zou ik morgen graag willen bezoeken.’ Meneer Hanh bladert door de pagina’s, hij kan de tekst niet lezen want die is in het Nederlands. ‘Waarom naar Sadec?’ vraagt hij, ‘daar is niets speciaals te zien.’ ‘Er zijn vast allerlei sporen uit het Franse verleden te vinden,’ probeer ik hem te overtuigen, ‘uit de koloniale tijd. Ik wil graag een idee krijgen van het Vietnam van voor de oorlog, voordat de Amerikanen kwamen met hun helikopters en hun napalm.’ Meneer Hanh kijkt zorgelijk. ‘Uit die jaren is vast niets meer over,’ piekert hij, ‘de oorlog heeft alles veranderd, voor iedereen in dit land.’

De volgende morgen reizen we verder in een bloedhete bus. Bij elke halte zwermen verkopers en bedelaars om ons heen. ‘Madam, madam,’ roepen ze en ze grijpen door het open raam mijn arm. Oude vrouwtjes en mannen met een stomp houden een tinnen kroes omhoog. ‘Madam, madam.’ Op de veerpont is het leed nog groter. Een man met een verbrand gezicht vraagt een aalmoes, iemand op wieltjes sluit zich bij hem aan, gevolgd door een zwerm haveloze kinderen. Aan de overkant blijven ze aan boord. Hun werkterrein is de pont, de hele dag varen ze op en neer.

Voort sukkelen we weer door de groene polder. Meneer Hanh heeft een gespreksonderwerp aangesneden dat hem na aan het hart ligt: de wijdverbreide corruptie in zijn land. ‘Iedereen is te koop,’ begint hij beslist. ‘Wie geld heeft, krijgt alles voor elkaar.’ Nog geen honderd kilometer verderop ligt de grens met Cambodja, een gebied vol misdaad en mafia, weet meneer Hanh. ‘Vanuit Thailand worden televisies, brommers en zelfs auto’s door het oerwoud van Cambodja naar de Vietnamese grens gebracht, alle douaniers zijn omgekocht.’ ‘En wat gebeurt er dan met die spullen?’ vraag ik nieuwsgierig. ‘Die laden ze op een vrachtwagen en daarmee rijden ze naar Saigon of naar Cholon, de Chinese wijk. Alles, alles wat je daar op de markt ziet is gesmokkeld, en vaak is het niet wat je denkt dat het is,’ besluit hij mysterieus. ‘Hoezo?’ vraag ik geïntrigeerd. ‘Wel,’ legt hij uit, ‘je koopt bijvoorbeeld een Japanse scooter, een Honda, splinternieuw, voor tweeduizend dollar. En wat blijkt? Alle onderdelen die erin zitten zijn niet van Japanse maar van goedkope Chinese makelij; ze hebben alles omgewisseld. Een gekookte scooter noemen we dat.’

Zijn verhalen verbazen mij. ‘Ik had verwacht dat in een communistisch land als Vietnam de autoriteiten streng zouden optreden tegen dat soort zaken,’ zeg ik. ‘Ha,’ veert meneer Hanh op. ‘Het zijn juist de autoriteiten die corrupt zijn. De politie, de politici, de managers van staatsbedrijven, iedereen werkt met elkaar samen en vult zijn zakken.’

Ik kijk naar buiten. Een groepje jonge vrouwen in ao dais, de traditionele dracht, staat opgewonden te praten langs de kant van de weg. Ze lijken net vlinders met hun fladderende tunieken in geel, roze of blauw. ‘Een bruiloft,’ licht meneer Hanh toe, mijn ogen volgend.

Vandaag lijkt iedereen in de Mekong-delta te trouwen. Een paar keer stuift een brommer ons voorbij met achterop een bedeesd bruidje in een roze tulen jurk. ‘Het is vandaag de zevende van de zevende,’ verklaart meneer Hanh. ‘Deze dag brengt geluk.’

Als een zwarte Citroën-traction-avant uit de jaren dertig afgeladen met bruiloftsgasten voorbijrijdt, vertelt meneer Hanh over het huwelijk van zijn broer. Die was getrouwd met een Amerasian, haar vader was een onbekende Amerikaanse soldaat en haar moeder Vietnamees. Tweeduizend dollar had de broer van meneer Hanh aan haar familie betaald, ook meneer Hanh zelf had een bijdrage moeten leveren. Als echtgenoot van een Amerasian kreeg de broer een visum en een gratis ticket naar de USA. Op deze manier kon hij Vietnam ontvluchten zonder de enorme risico’s te nemen van een verboden vertrek per wrakke boot.

Meteen na aankomst in Californië was de broer gescheiden. ‘Zag hij helemaal niets in haar?’ vraag ik plagerig. ‘O nee,’ zegt meneer Hanh verschrikt, ‘het was helemaal geen fatsoenlijk meisje, ze was heel los met mannen en had twee keer abortus gepleegd.’ In een kamp waar alle formaliteiten voor het vertrek geregeld werden, moesten ze wel in één bed slapen, anders wekten ze argwaan. ‘Maar mijn broer heeft haar nooit aangeraakt,’ weet meneer Hanh zeker. Nu woont de broer alleen, ergens in Californië. Met de grootst mogelijke moeite kan hij de kost verdienen. Een nieuwe vrouw heeft hij nog niet gevonden. Dat is ook niet verwonderlijk, vindt meneer Hanh. Zolang zijn broer geen geld heeft, zal zich waarschijnlijk geen enkele vrouw aandienen. In zijn brieven leest meneer Hanh tussen de regels door dat zijn broer naar zijn familie verlangt en naar Vietnam. ‘Waarom komt hij niet terug?’ vraag ik. Meneer Hanh lijkt het een domme vraag te vinden. Flarden feestelijke muziek van weer een bruiloft waaien de bus binnen als hij uitlegt: ‘Eerst moet hij daar iets bereikt hebben.’

SADEC, DE STAD VAN MARGUERITE DURAS EN HAAR CHINESE MINNAAR

Aan het eind van de ochtend komen we aan in het stadje Vinh Long, waar we moeten overstappen voor Sadec, maar ik zie ertegenop om in de volgende afgeladen volle, hete bus te stappen. In haar autobiografische boek beschrijft Marguerite Duras hoe ze als vijftienjarig meisje in tegenovergestelde richting reisde, van Sadec naar Saigon. Op de veerpont kreeg zij een lift aangeboden van een charmante Chinees die door zijn chauffeur gereden werd in een zwarte Morris Léon Bollée. Zoekend kijk ik rond. ‘Is hier misschien een taxi te vinden?’ vraag ik. Meneer Hanh loopt naar de weg en komt onverrichter zake terug. ‘Geen taxi’s in Vinh Long. We kunnen wel een Xe Honda loi nemen,’ stelt hij voor. ‘Dat is ook comfortabel.’ Hij wenkt een man die achter zijn brommer een karretje bevestigd heeft. Hierin kunnen wij met onze bagage plaatsnemen. Dit kan weliswaar niet tippen aan een Léon Bollée, maar het is in ieder geval wel koeler dan de bus.

Voort razen we in deze nieuwerwetse postkoets. Over een polderweg, langs eindeloze rijstvelden, langs een tuin vol fruitbomen. Onze chauffeur stopt bij een kraampje dat bestaat uit een tafeltje waarop drie flessen staan: benzine. De verkoopster komt moeizaam overeind, ze heeft een houten been. Ze lacht, alsof haar een groot geluk ten deel is gevallen, ontkurkt zorgvuldig een van haar flessen en schenkt de vloeistof in onze tank.

Verder gaan we weer. Marguerite Duras schreef over haar geboortestreek: ‘De oceaan van rijstvelden van Cochin-China. De hel van de roerloze, monumentale hitte. Zo ver het oog reikt de fabelachtige, zijdeachtige vlakheid van de Delta.’ Ze zal het zich later herinneren, schrijft ze, als ‘een onbestemd land, een nauwelijks aan de zee ontworsteld tropisch soort Vlaanderen.’

Inderdaad, het lijkt hier op Nederland. In gedachten reis ik vooruit naar Sadec. Wat zal er terug te vinden zijn van de omgeving waar Marguerite Duras opgroeide?

‘Het is een buitenpost in het zuiden van Frans Indochina
Het is 1930
Het is de Franse wijk
Het is een straat in de Franse wijk
De geur van de nacht is de geur van jasmijn
Vermengd met de wee zoetige lucht van de rivier. […]
Het is een dorp van jonken
Het is het begin van de Delta
Van het einde van de rivier’

Meer dan zestig jaar geleden was haar moeder onderwijzeres in Sadec. Mevrouw Duras was op jonge leeftijd weduwe geworden en moest alleen voor haar drie kinderen zorgen. Dat was niet de enige ramp die zij te verwerken kreeg. Tijdens een transactie met een stuk land hadden koloniale ambtenaren haar opgelicht, het gezin was daardoor totaal geruïneerd en de moeder was die klap nooit te boven gekomen. Het handjevol andere Fransen dat in Sadec woonde had zich van haar afgekeerd, ze meden de familie Duras als de pest.

We razen over een brug. Langs het water staan huizen en hutten die elk moment voorover in de stroom lijken te kunnen storten. Hier stonden de opiumkitten die de oudste broer van Marguerite destijds bezocht en waar hij grote schulden maakte bij de Chinese eigenaars.

Marguerite was nog maar vijftien jaar toen ze een verhouding kreeg met een veel oudere man uit Sadec, een Chinees, de zoon van een puissant rijke vader en eigenaar van de betoverend mooie Morris Léon Bollée. De gelieven ontmoetten elkaar heimelijk totdat hij door zijn vader verplicht werd met een Chinees meisje te trouwen. Er was geen ontkomen aan: het huwelijk was al tijdens zijn jeugd gearrangeerd. Als hij weigerde, zou hij onterfd worden. Jaren geleden schreef Marguerite Duras een eerdere versie van dit verhaal: De Minnaar. Er werd ook een film gemaakt over het boek, waarin de stad een prachtige rol speelt.

Meneer Hanh en ik wandelen langs een verveloze Franse villa. Was het hier dat de jonge Marguerite naar een tuinfeest gluurde waar een Française in een rode jurk het stralende middelpunt van vormde? We belanden bij de markt, vroeger werd die overdekt door een dak, ondersteund door gietijzeren pilaren. Die Franse constructie is afgebrand, hoort meneer Hanh van een vrouw die glanzende vis te koop aanbiedt. De handel gaat rustig door, ook al kletst de regen neer op de vale doeken die boven de handelswaar gespannen zijn. We baggeren verder door zwarte smurrie. Tussen de verkoopsters zwaait een vrouw met een grote stok. Gillend jaagt ze verschrikte kinderen voor zich uit. Iedereen maakt ruimte. In de ogen van de magere marktvrouwen is een zacht medeleven te bespeuren, ze worden niet boos, ze lijken slechts te hopen dat de duivel in die razende gek gauw moegestreden raakt.

Meneer Hanh en ik blijven even staan bij de rivier, sampans schieten over het bruine water, we staren zwijgend over de armetierige haven van Sadec. ‘Tja,’ zegt meneer Hanh, ‘een zeer interessante stad.’ ‘Laten we morgen op zoek gaan naar het huis waar de Chinese minnaar van Marguerite Duras woonde,’ stel ik voor. ‘In haar boek beschrijft ze dat als het mooiste huis van de stad. Het moet bedekt zijn met blauwe tegels.’ Meneer Hanh knikt hulpvaardig. ‘Dan zal ik nu informeren waar het beste hotel van Sadec te vinden is,’ zegt hij.

Vanaf het balkon van mijn kamer kijkt meneer Hanh uit over de stad. Beneden hoor ik een paar vrouwenstemmen naar hem roepen. Gegeneerd komt hij weer naar binnen. ‘Slechte vrouwen,’ mompelt hij verstoord. ‘Met heel veel make-up.’

Naast het hotel licht even later in neon het woord ‘massage’ op. Ik informeer bij de balie of dat aanbod ook voor vrouwen geldt. ‘Zeker,’ zegt de receptioniste, ‘vijfenveertig minuten kost tienduizend dong.’ Na afloop vraag ik of meneer Hanh misschien ook belangstelling heeft. ‘O nee,’ zegt hij verschrikt, ‘massage heeft in Vietnam altijd met seks te maken en daar krijg je aids van.’ ‘Ik ben er net geweest,’ zeg ik, ‘er was niets dubbelzinnigs aan.’ Meneer Hanh houdt voet bij stuk. ‘Daar doe ik niet aan mee,’ zegt hij beslist.

Het moet een kwelling voor hem zijn, deze reizen in het gezelschap van buitenlanders. Volgens mij zou meneer Hanh veel liever thuis bij zijn familie onder de moerbeibomen zitten, maar dit is de enige manier waarop hij zichzelf en zijn gezin van de armoede kan verlossen en hij lijkt vastbesloten dat voor elkaar te krijgen. Als hij het daarover heeft is er een brandend verlangen in zijn ogen te lezen.

Om zeven uur klop ik op de deur van zijn kamer, een verdieping lager. Onmiddellijk wordt de deur opengerukt, meneer Hanh is blijkbaar van mening dat hij op elk moment van de dag voor mij paraat moet staan. ‘Heeft u al honger?’ vraag ik, ‘zullen we wat gaan eten?’ Langs zijn schouder gluur ik zijn kamer binnen. Op het bed ligt het nummer van Time dat ik hem geleend heb, de coverstory gaat over aids in Thailand, die was hij waarschijnlijk aan het lezen. Bij het raam hangt een wit shirt te drogen. ‘Waar wilt u heen?’ vraagt meneer Hanh. Ik stel voor maar in het hotel te blijven.

We zijn de enige gasten in het restaurant, toch zijn verschillende obers druk in de weer. Ze slepen kratten bier aan en dragen bladen vol flessen een trap op. ‘Boven zal ook nog wel een zaaltje zijn,’ zegt meneer Hanh terwijl hij hen aandachtig met zijn ogen volgt.

Midden in de nacht word ik wakker van enorm kabaal op de gang. Als ik ga kijken zie ik een deur openstaan. Een man roept iets tegen een vrouw in een strak rokje die vlak naast hem zit, hij lijkt dronken. Achter een andere deur hoor ik gegiechel. Iemand komt op onvaste benen de gang op en waggelt een tegenovergelegen kamer binnen. Zijn het Vietnamezen, vraag ik me af, of misschien toeristen uit Korea of Singapore? Hoe zie je midden in de nacht in een donkere gang trouwens het verschil? Ze zullen wel met een tourbus gekomen zijn, denk ik als ik weer in bed stap, want ze waren er opeens allemaal tegelijkertijd. Vlak voordat ik in slaap val verwonder ik me er nog even over dat het zo uitbundig kan toegaan in een staatshotel in een communistisch land. In China had het hotelpersoneel zich er allang mee bemoeid.

’s Morgens, in alle vroegte, hoor ik het vrolijke gezelschap weer vertrekken. Een paar uur later wrijf ik mijn ogen uit in het felle zonlicht op mijn balkon en denk terug aan wat er gedurende de nacht is voorgevallen. Opeens realiseer ik me hoe naïef ik was. Een tourbus? Hoe kwam ik daarbij? Dit hotel is natuurlijk helemaal geen onderkomen voor toeristen, die komen niet naar Sadec. Nu begrijp ik ook waar meneer Hanh steeds toespelingen op maakte. Had hij mij bovendien niet allerlei verhalen verteld over corrupte managers? Die hebben hun baantje vaak te danken aan het feit dat ze zich destijds verdienstelijk hebben gemaakt voor de Vietcong. Niemand durft daarom tegen hen op te treden als ze hun positie misbruiken. Zoiets moet hier ook aan de hand zijn. Het Sadec Touristhotel, wie had kunnen vermoeden dat daarachter een van de grootste hoerenkasten van de Mekong-delta schuilgaat?

Tijdens het ontbijt is het doodstil in het hotel. Meneer Hanh heeft zijn haar keurig nat gekamd maar zijn gezicht ziet grauw. Ook niet best geslapen blijkbaar, maar ik houd me van den domme. Straks voelt meneer Hanh zich nog geroepen iets te ondernemen als ik over de nachtelijke gebeurtenissen klaag. We zijn er inmiddels achter gekomen dat er maar één hotel is in Sadec dat buitenlandse gasten accepteert en ik wil hier nog graag een dag blijven om naar het huis van de Chinese minnaar te zoeken. Daarom doe ik maar of mijn neus bloedt. ‘Lekker gebakken eitje, meneer Hanh?’ vraag ik onnozel. ‘Ja,’ beaamt hij minzaam, ‘maar het stokbrood is niet vers.’

Even later gaat hij de straat op om uit te zoeken waar de Chinese minnaar woonde. Een van de bakfietseigenaars die voortdurend rond het hotel hangen zegt te weten welk huis we bedoelen. De weg erheen is lang en erg slecht, waarschuwt hij.

Al gauw zijn we de stad uit en rammelen we verder over een ongeplaveid pad, parallel aan een sloot die druk bevaren wordt. Vanaf de oever laten vissers grote vierkante netten in het water zakken. Aan de andere kant van het pad staan houten huizen met tropische fruittuinen. Veel bewoners zijn in de weer met enorme aardewerken potten waarin, volgens meneer Hanh, cassave wordt geweekt zodat er later meel van gemaakt kan worden.

Het is een wonderlijke wereld waar we aan voorbijgaan: nergens een stukje plastic, geen weggesmeten flesje, geen lege doos. De luxe van wegwerpmaterialen is hier nog niet gearriveerd. Alle afval is organisch en wat niet opnieuw gebruikt kan worden dient als varkensvoer. Dat stemt mij innig tevreden, ook al weet ik dat de mensen die ons zo vriendelijk toelachen waarschijnlijk ongeduldig wachten op de dag dat ze eindelijk hun televisie kunnen aansluiten.

Als het pad overgaat in een dal vol kuilen trapt de bakfietschauffeur geduldig voort. Soms stapt hij af en duwt ons over een heuvel heen. Nu kan ik me voorstellen hoe de Vietcong het destijds klaarspeelde om over een spoor door het oerwoud voedsel, wapens en zelfs tanks te transporteren.

We zijn inmiddels al een uur onderweg en ik begin me ongerust te maken. Woonde de Chinese minnaar wel zo ver buiten de stad? Het begint erop te lijken dat de bakfietsman geen idee heeft waar we heen moeten. Hij overlegt bij elke kruising met omstanders. Aan de andere kant van het water, wijst een vrouw. Ze heeft een rode mond van de betelnoten die ze kauwt. Gedrieën duwen we de bakfiets een brug op, rond als een boze katterug. Na een kilometer komen we bij een veel kleiner bamboebruggetje. ‘Een monkey bridge noemden de Amerikanen dat,’ stelt meneer Hanh lachend vast. ‘Daar zakten de dikke GI’s altijd doorheen.’ We moeten verder te voet, de bakfiets en de bestuurder blijven achter.

Na een half uur lopen zien we het plotseling liggen: een enorm huis met een veranda die door ebbehouten pilaren wordt ondersteund. Meneer Hanh vraagt belet aan een magere man in een T-shirt vol gaten, vriendelijk worden we uitgenodigd plaats te nemen op een gebeeldhouwde bank. Meneer Hanh steekt van wal en ik zie de oude man steeds nee schudden. Nee, hij is geen Chinees, nee hij heeft nooit van Marguerite Duras gehoord, laat staan dat zijn vader haar minnaar was. Een filmploeg is ook nooit op zijn erf geweest. Hij woont in dit huis, dat kan hij bevestigen. Ja, zijn vader was grootgrondbezitter, maar een Vietnamese grootgrondbezitter, geen Chinese. Hij kan het ook niet helpen.

Een menigte mannen, kinderen en honden is toegestroomd en kijkt ons verwachtingsvol aan. ‘Nu we hier toch zijn, zouden we het huis misschien mogen bekijken?’ vraag ik aan meneer Hanh.

Twee zoons krijgen opdracht de zware deuren open te maken. Scherp licht valt naar binnen op een stoffig interieur dat toch glanst en schittert als een doos vol juwelen. ‘Het is nogal een rommel,’ verontschuldigt de oude vader zich en hij gaat ons voor over de hoge drempel. We staan te midden van zwartgelakte kasten, tafels en stoelen die allemaal zijn ingelegd met paarlemoer. De wanden zijn bedekt met tableaus waarop bloemen, bomen en vogels staan afgebeeld. ‘Daar hangt een heel verhaal in Chinese karakters,’ fluister ik. ‘Misschien zijn het toch Chinezen.’ Meneer Hanh schudt het hoofd. Dat zegt niets volgens hem. Voordat de Fransen kwamen gebruikten de Vietnamezen ook karakters en in klassieke gedichten en spreuken werd dat nog lange tijd volgehouden.

We volgen de oude man door de andere kamers van het huis. Die zijn kaal, op een paar kleurige kalenders aan de muren na. Overal staan grote bedden met muskietennetten erboven gespannen. De oude man heeft talloze zoons die allemaal met hun vrouw en kinderen bij hem wonen. Veel land heeft de familie niet meer. ‘Vroeger hadden we wel zeshonderd hectaren rijst,’ vertelt hij. ‘Een paar jaar geleden hebben we drie hectaren teruggekregen.’

Vanaf de veranda kan ik binnen in de mooie kamer een portret zien hangen van een oude grootmoeder. In een geborduurd zijden gewaad zit ze kaarsrecht op een stoel, als een koningin. Haar kleinkinderen, in versleten T-shirts of pyjama’s, volgen mijn ogen. Ze lachen vrolijk. Waardig zegt de vader: ‘Dit is een andere tijd.’

Meneer Hanh bekijkt nog een keer de antieke objecten binnen, daarna bespreekt hij iets met de zoons. ‘Ze zouden de boel op moeten knappen,’ vertaalt hij voor mij, ‘en verkopen aan buitenlandse toeristen.’ Zijn ogen hebben weer die speciale gloed gekregen. De oudste zoon kijkt hem vertwijfeld aan. Een paar minuten geleden was hij de tevreden bewoner van een vervallen boerderij, nu blijkt hij de eigenaar van een fortuin dat te gelde gemaakt kan worden. Maar hoe? Talloze vragen vuurt hij op meneer Hanh af. ‘Opknappen en verkopen aan buitenlanders,’ adviseert die nogmaals, ‘en misschien kunnen jullie subsidie aanvragen bij de Verenigde Naties om de boerderij te laten opknappen. Dat wil zeggen, als de Amerikaanse boycot wordt opgeheven.’ De zoon knikt met wijd opengesperde ogen.

Meneer Hanh tikt op zijn horloge, we kunnen de bakfietsman niet langer laten wachten, meent hij, we moeten afscheid nemen. Wanneer ik me bij het tuinhek omdraai zie ik de zoons opgewonden overleggen met elkaar, hun vader kijkt zwijgend toe terwijl de kinderen om hem heen springen, nieuwsgierig wat er aan de hand is. ‘Meneer Hanh,’ zeg ik verwijtend, ‘we laten die familie in totale verwarring achter.’ Hij schudt het hoofd. ‘Ze kunnen heel rijk worden,’ beweert hij afgunstig.

Terug in de stad verzamelt de bakfietschauffeur nieuwe informatie. Het huis van de Chinees staat niet buiten in de polder, maar midden in het centrum, kan hij ons nu vertellen, en hij brengt ons voor de poort van een majestueus, maar verveloos pand. ‘Dit is geen Chinees, maar een Frans huis,’ stelt meneer Hanh teleurgesteld vast. Hij wil bij mij vooral geen hoge verwachtingen meer wekken. Binnen in het halfduister kijken we verbaasd naar tientallen schoolbankjes, totdat er een man verschijnt: de conciërge. ‘Er is hier gefilmd,’ vertaalt meneer Hanh opgelucht. ‘Een Chinese bruiloft is hier voor de deur opgenomen.’ Maar in werkelijkheid woonde de Chinees ergens anders, aan de overkant van het water. De conciërge wil het ons wel wijzen, tegen een kleine beloning, maar binnengaan wil hij voor geen geld. Het huis is tegenwoordig het hoofdbureau van de veiligheidspolitie en daarbij blijft hij liever uit de buurt. ‘We kunnen beter op bezoek gaan bij de buren,’ stelt de conciërge voor, ‘dat is familie van de Chinees.’

Na een tochtje in een wiebelende sampan werpen we een snelle blik op een enorm huis met een binnenplaats ervoor, ik kan in de gauwigheid niet onderscheiden of er blauwe tegels schuilgaan onder de laag vuil waarmee de voorgevel bedekt is. ‘Geen foto nemen hoor, alsjeblieft geen foto nemen,’ smeekt meneer Hanh. De conciërge gebaart ons te volgen, hij gaat het grote pand ernaast binnen. In het donker manoeuvreren we op de tast langs stapels manden, hier worden spullen van de markt opgeslagen. Achter het imposante voorhuis staan een paar schuurtjes, vroeger misschien de woningen voor de bedienden. De conciërge wijst naar een deur, meneer Hanh geeft hem het beloofde bankbiljet, dan verdwijnt de man.

We kloppen een paar keer aan en stappen weifelend binnen, er brandt licht in de kamer dat weerspiegeld wordt door een pas gepoetste tegelvloer en glanzende houten meubels. Van achter een gordijn komt een elegante man te voorschijn, voornaam heet hij ons welkom. Meneer Hanh hoeft niet meer te vertalen: onze gastheer is leraar Engels. Hij is bovendien getrouwd met het nichtje van de minnaar van Marguerite Duras, vertelt hij, maar zijn vrouw krijgen we niet te zien, die blijft verlegen achter het gordijn.

‘Onze oom is overleden in 1969, de familie woonde toen in Saigon. Hij kreeg een hersenbloeding. In ’75, net voor de val van Saigon, hebben zijn weduwe en zijn kinderen Vietnam verlaten. Ze wonen nu in Frankrijk.’ Hij vertelt langzaam alsof hij een klas kinderen voor zich heeft. Een van de dochters van de minnaar was getrouwd met de laatste president van Zuid-Vietnam, Tran Van Huong. Zij konden hier onder geen beding blijven. ‘En voor de anderen was het natuurlijk ook beter te vertrekken.’

Hij klinkt verbitterd. Is het omdat hij achtergebleven is? ‘En u?’ vraag ik. ‘Met mij gaat het goed,’ antwoordt de man afgemeten, terwijl hij meneer Hanh een hatelijke blik toewerpt. In de Amerikaanse tijd was hij leraar aan een school, nu heeft hij alleen privé-leerlingen die bij hem aan huis komen. Meer wil hij niet over zijn verleden loslaten. ‘U heeft niet in een heropvoedingskamp gezeten?’ dring ik aan. ‘Gelukkig niet,’ antwoordt hij strak. ‘Is het leven de laatste jaren voor u verbeterd?’ vraag ik, neutraler terrein zoekend. ‘Zeker,’ zegt hij sarcastisch, ‘onze regering ontwikkelt het land in snel tempo, nietwaar meneer Hanh? Het land gaat met grote sprongen vooruit.’

Meneer Hanh slaat zijn ogen neer. ‘Hij denkt dat ik een spion ben,’ zegt hij. Die beschuldiging heeft de leraar natuurlijk ook verstaan, maar hij zegt niets. Een ijzige stilte daalt neer in de kamer. ‘Meneer Hanh werkt voor een onofficieel reisbureau,’ leg ik uit. ‘Hij heeft voor de Amerikanen gewerkt, hij werkt absoluut niet voor de huidige regering.’ ‘Juist ja,’ sniert de man.

Het is steeds donkerder geworden en regen begint op het dak neer te hameren. De elektriciteit valt uit. Vrijwel onmiddellijk komt van achter het gordijn een jonge vrouw te voorschijn met een kaars. ‘Mijn dochter,’ zegt de leraar. ‘Jullie kunnen nu niet weg. Drink nog een kopje thee’, en hij schenkt in.

Het is waar: we kunnen niet weg. Water gutst langs de voordeur, we hebben geen paraplu of regenkleding, maar ik weet niet meer wat ik zeggen moet. Iets over zijn kinderen, denk ik koortsachtig. ‘Heeft u één dochter?’ vraag ik, ‘of heeft u nog meer kinderen?’ ‘Twee dochters,’ zegt de man. ‘De oudste woont in Sydney, Australië. Vorig voorjaar kwam hier een vroegere buurjongen op bezoek, tien jaar geleden was hij met een boot vertrokken. Voordat hij ging zei hij tegen mijn dochter: “Ik kom terug om met je te trouwen.” Ze heeft tien jaar gewacht en hij kwam.’

‘Wat een romantisch verhaal,’ zeg ik. ‘Maar wat zal ze haar familie missen.’ De man kijkt misprijzend. ‘Dat schreef ze. Ik heb geantwoord: dat heeft geen zin. Je hoort nu bij de familie van je man. Maak daar het beste van.’

Het regent nog steeds, toch zeg ik dat we gaan. Ik bedank voor de ontvangst. Weer dat voorname knikje. Tegen meneer Hanh mompelt hij iets in het Vietnamees.

Ik heb het koud, niet alleen omdat ik natregen. ‘Wat was er nou aan de hand?’ vraag ik meneer Hanh. ‘Die leraar denkt dat elke gids voor de regering werkt,’ legt hij somber uit. ‘Hij denkt dat ik alles wat hij zegt rapporteren moet, zo was het een paar jaar geleden ook. Maar hij weet niet dat in Saigon veel dingen veranderd zijn, dat er privé-bedrijven geopend zijn. Hier is blijkbaar alles bij het oude gebleven.’

In de gietende regen hollen we terug naar het hotel. De deur van mijn kamer gaat moeilijk open. Binnen hangt een vreemde atmosfeer, alsof een onzichtbaar persoon naar mij kijkt. Ik inspecteer de kast, het balkon en de badkamer. Niemand te zien. Dan pak ik de tas waarin ik mijn reiscomputer bewaar; die is leeg. Ook mijn camera is weg en een envelop met geld ontbreekt. Iemand heeft dat allemaal gestolen. Ik haast me naar de kamer van meneer Hanh, die meteen komt kijken. Hij haalt de manager van het hotel erbij, de dames van de receptie en de schoonmaaksters. Die beginnen vragen op mij af te vuren. Waarom had ik die spullen hier achtergelaten? ‘Waarom is jullie hotel niet beter beveiligd?’ roep ik kwaad. De politie moet erbij komen!

Een half uur later meldt zich een geüniformeerde jongeman. Meneer Hanh staat er handenwrijvend bij, hij maakt zich zorgen dat ik onbeleefd zal zijn tegen het gezag, dat deden vroegere klanten van hem die ook door een ramp werden getroffen. Met alle vreselijke gevolgen van dien. In Vietnam valt niet te spotten met de autoriteiten. Ik bied de agent een stoel aan en een kopje thee. Deze kwestie valt buiten zijn bevoegdheid, zegt hij algauw, we moeten mee naar het bureau. Daar zal de Chef Verhoringen van Sadec ons ontvangen. Ik vraag me angstig af waartoe die man in staat zal zijn: de verhoortechnieken van de Vietnamezen waren tijdens de oorlog berucht aan beide kanten.

Het politiebureau bestaat uit een krot tegenover een vijver waarin twee hokjes staan die je met een bruggetje kunt bereiken. ‘Wc’s,’ wijst meneer Hanh, ‘zodat er geen kostbaar voedsel voor de vissen verloren hoeft te gaan.’

‘Chef verhoor’ wil het verhaal nog eens precies horen. Er worden notities gemaakt. Nee, hij heeft geen idee wie het gedaan kan hebben. Echt welwillend is hij niet. Hij kijkt me achterdochtig aan alsof ik zelf de hand heb gehad in de diefstal. ‘Hoe weten we zeker dat je die spullen inderdaad bij je had?’ vraagt hij. ‘Meneer Hanh heeft mijn computer gezien en mijn camera,’ zeg ik. Meneer Hanh lijkt niet echt blij met die bekentenis. ‘Maar dat geld niet?’ zegt de verhoorder streng. ‘Nee,’ geef ik toe, ‘dat heb ik nooit aan meneer Hanh laten zien. Waarom zou ik?’ ‘Juist ja,’ zegt de man onvriendelijk. Met grote tegenzin schrijft hij een verklaring. Het papier en de pen moet ik bijdragen, want die zijn zo snel niet te vinden in het kantoor. Het document kan pas morgen gestempeld worden, zegt de verhoorder, want dat moet zijn superieur doen en die is er nu niet.

Ik begin langzamerhand achterdocht te krijgen. Waarom wil de politie zijn handen van de hele zaak aftrekken? Wat is er waar van alle verhalen die ik in Saigon hoorde over corrupte agenten die zelfs samenwerken met de zakkenrollers in de stad?

’s Avonds ga ik langs bij meneer Hanh en tref tot mijn verbazing bij hem de manager van het hotel op bezoek, de bordeeleigenaar, zoals ik hem inmiddels in gedachten noem. Meneer Hanh lacht verontschuldigend, ze bespreken een plan samen iets te doen in toerisme. ‘O,’ zeg ik chagrijnig, ‘toeristen naar Sadec lokken zodat ze daar beroofd kunnen worden?’ Meneer Hanh kucht en de manager maakt zich uit de voeten.

De volgende morgen wacht ik na het ontbijt op mijn kamer tot het gestempelde document gebracht zal worden. Verder reizen, naar het zuiden van de Mekong-delta zoals ik van plan was, kan niet meer, ik heb nog maar een paar dollar over. We zullen zo snel mogelijk moeten terugkeren naar Saigon.

Om elf uur slenter ik verveeld door het hotel. In de lobby tref ik meneer Hanh en de manager weer samen, verwikkeld in een diep gesprek. Wat heeft meneer Hanh te bespreken met deze louche man. Zitten ze misschien samen in een komplot? Was het gisteren opzet mij zo ver buiten de stad te brengen zodat iemand rustig mijn kamer kon leeghalen?

De manager excuseert zich. ‘Hij gaat zich persoonlijk op de hoogte stellen van de situatie op het politiebureau,’ verklaart meneer Hanh. De man sprint weg op een spiksplinternieuwe scooter, een ongekookte neem ik aan.

‘Waarom hebben de dieven mijn paspoort niet gestolen?’ vraag ik meneer Hanh. Dat lag ook voor het grijpen. ‘Omdat,’ legt hij uit, ‘als iemand het paspoort van een buitenlander steelt, de betreffende ambassade ingeschakeld moet worden. Die gaat dan, samen met de autoriteiten in Hanoi, enorme druk uitoefenen op de plaatselijke politie om de zaak op te lossen. Dat weten de dieven en die situatie proberen ze te voorkomen. Als ze per ongeluk toch een paspoort meenemen, sturen ze dat meestal per post terug naar het hotel. Dan zijn ze ervanaf.’