Wil Boesten

Tot de regen komt

Roman

Uitgeverij Augustus

Amsterdam • Antwerpen

Met dank aan het Nederlands Letterenfonds

==

Copyright © 2011 Wil Boesten en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagbeeld © Albalta/Plainpicture/Hollandse Hoogte

==

NUR 301

E-BOOK ISBN 978 90 468 0518 7

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2011 met ISBN 978 90 457 0457 9

==

www.augustus.nl

++

==

==

==

==

Voor Marloes

==

Dormo ancora, o son ’desto?

(Claudio Monteverdi – Il ritorno d’Ulisse in patria)

==

==

Dit is een werk van fictie, overeenkomsten met en verwijzingen naar

bestaande werken en werkelijkheden zijn onvermijdelijk maar zeker

niet altijd toevallig.

INHOUD

Een – Onderweg

==

Tussenspel

GEESTESKIND • 1961

==

==

Twee – Op de rots

==

Tussenspel

‘VADER EN ZOON’ • 1975

==

==

Drie – Regen

==

Tussenspel

EEN EINDE • 2001

==

==

Vier – Terugkeer

++

==

==

==

==

EEN

ONDERWEG

1

Op het moment dat Paolo Lentini eindelijk zijn mond opendoet, slaat met een daverende klap iets zwarts tegen de voorruit, een rode veeg blijft erop achter. Hij houdt de auto met moeite in bedwang, op de passagiersstoel strekt Mondo werktuiglijk zijn armen uit, de wegenkaart glijdt van zijn schoot als de wagen schommelend tot stilstand komt. Ik laat het achterportierraam neer, een zak hitte wordt naar binnen gekwakt, de geur van hete steen en stof. Een vogel ligt met onnatuurlijk gespreide vleugels op het wegdek. De haaksnavel en kop zitten onder het bloed.

‘Een roofvogel,’ zeg ik met mijn hoofd buiten het raam, ‘waar komt die vandaan?’

De zon beukt op mijn schedeldak, mijn ogen tranen van het felle licht. Met een hoofdbeweging gebiedt Lentini me het raam te sluiten en trekt weer op. Hij probeert de ruitensproeier, het pompje zoemt hysterisch, maar water komt er niet. De wisserbladen smeren het bloed met donsveertjes over de bestofte ruit uit tot een onappetijtelijke smurrie.

Mondo vist de wegenkaart van zijn voeten en zoekt met zijn vinger aarzelend de weg. Lentini rijdt langzamer nu, hij maakt, ingespannen tussen de evenwijdige banen door turend, een verontschuldigend gebaar naar het besmeurde glas. Daarachter daverende warmte. Als ik mijn hand tegen de ruit van het achterportier leg, doet het zeer aan mijn vingertoppen. Alleen de airco beschermt ons.

Een boer bewerkt tegen beter weten zijn land. Hij ploegt de laatste stoppels onder van het graan dat veel eerder dan andere jaren van het veld is gehaald, meer verdord dan volgroeid. De trekker staat zo scheef tegen de helling dat hij elk moment lijkt te kunnen omkiepen. Grote stofwolken van verdroogde aarde hangen boven de akker en worden in een werveling van hete lucht opgezogen tot een kolom van wel twintig meter. Vogels nemen niet meer de moeite achter de ploeg aan te vliegen. Nu ik erop let zie ik meer dode dieren: vogels, konijnen of hazen, de linten van geplette slangen op het asfalt.

Halftien. Op het luxe dashboard is te zien dat het buiten al meer dan veertig graden is, de binnentemperatuur staat ingesteld op dertig, maar die waarde haalt de installatie allang niet meer. De zon schijnt onverbiddelijk, maar de hemel is niet van het strakke azuur dat je van hete zomerochtenden gewend bent, eerder een vuilgelig gefloerst bleekblauw, alsof het stof van de akkers is doorgedrongen in de hogere lagen van de atmosfeer. Naar de einder toe wordt het geel dichter en donkerder, de kleur van zwavel. Zouden we er niet beter aan doen om te keren?

De banen die de rubbers in de ruit hebben schoongeveegd worden snel weer stoffig, als een lap groezelige vitrage hangt het okergele gruis over het glas. Lentini zwijgt en stuurt geconcentreerd over de smalle weg want doorgaande routes mijden we.

Een halfuur lang heeft hij mijn vragen genegeerd, niet gehoord of ze beantwoord met die typerende blik van de martelaar die zijn tegenstanders hun jammerlijke onwetendheid vergeeft, een overblijfsel uit zijn vorige leven waarschijnlijk. En juist op het moment dat hij na mijn zoveelste aansporing dan eindelijk leek te gaan vertellen waar in ’s hemelsnaam Neva was, klapte dat beest tegen de ruit. Neva. Zij zou er ongetwijfeld in zijn geslaagd onze vlucht de luchtigheid van een uitstapje te geven.

Ik probeer Mondo’s blik te onderscheppen als hij in het opmaakspiegeltje van de zonneklep kijkt, maar de ogen zien me niet, ze zoeken een punt ver achter de auto. Dan kijkt hij weer naar de wegenkaart, waarop zijn vinger rondschuifelt en steeds weer terugkeert naar de stad, een vlek op een knooppunt van rode en gele lijnen, alsof hij nauwgezet bijhoudt hoeveel afstand zich al tussen hem en het theater heeft gewurmd. Ook hij heeft zijn liefde achtergelaten.

Toen het Calissotheater een jaar geleden werd meegesleurd in de val van ons festival en zijn deuren sloot, hield Mondo zich groot. ‘Ach, nu krijg ik tijd voor andere dingen,’ zei hij toen de ondergang onafwendbaar bleek. Maar er waren geen andere dingen. Vanaf het moment dat hij er als jongen van twaalf voor het eerst binnendrong was dat theater zijn wereld. ‘Ik heb op die paar vierkante meter alles gezien wat het menselijk bestaan aan schouwspel maar bieden kan, elk denkbaar drama heeft zich onder mijn ogen afgespeeld,’ zei hij wel eens met trots in zijn stem. Ook na de sluiting bleef Mondo naar zijn theater gaan, elke dag, trouw als een man die het graf van zijn gestorven beminde bezoekt.

Als het Calisso niet dicht was, hadden we Mondo nooit kunnen overhalen weg te gaan uit de stad. Dan was het festival in volle gang geweest en had Neva nooit dit plan opgevat. Hoe verzengend en beangstigend ook de temperaturen, niemand had het in zijn hoofd gehaald tijdens het festival de stad te verlaten. Dan waren de straten levendig en klonk er tot laat muziek, gelach en verwachtingsvol klakken van hakken tussen de muren. Het restaurant zou vol zitten en na een mooie avond kroop ik achter de oude piano; of we zouden lullen tot we zo murw waren dat de eensgezindheid zich behaaglijk tussen ons wurmde… Als.

In mijn nek kriebelt onrust.

‘Het was nota bene haar plan,’ zeg ik.

2

Besluiten ontstaan vaak op een onnaspeurbare manier. Vorige week – de stad zat weer eens dagen zonder stroom – troffen we elkaar zoals de gewoonte is geworden in mijn restaurant. Onder het gewelf was het niet koeler dan buiten, maar de warmte leek er geruststellend uit de keuken te komen. Ik kookte, en etend bij het licht van kaarsen en stallantaarns probeerden we zoveel van de wellevendheid overeind te houden als we konden opbrengen. Al weken probeerden we de omstandigheden te negeren, wuifden de gedachte aan de angstaanjagende hitte weg als een volhardende wesp in augustus: het was heet, ja, wat wilde je, het was zomer.

Tot Neva het gemeden thema aansneed.

‘Kunnen we niet beter weggaan?’ vroeg ze. Hadden we de beelden niet op tv gezien? Rampen, de mensen vluchtten, als je niet beter wist zou je denken dat de wereld verging. ‘Dit is níét normaal,’ ging ze verder met een gezag waar niemand tegen inging, ‘dat ziet een kind.’ Ze lepelde de gegevens op alsof ze de weerstatistieken vanbuiten had geleerd die de kranten lange tijd domineerden, maar uit de kolommen verdwenen waren nadat ook het laatste record gesneuveld was. ‘Zevenenveertig graden vandaag. Zévenenvéértig. Eind júni! De zoveelste dag op rij boven de veertig, sinds begin mei is het geen dag minder dan drieëndertig graden geweest. Om van de droogte maar te zwijgen. Na december is er amper nog een druppel gevallen.’

Het werd stil. Na een poosje stond ik op en liep uit gewoonte naar de espressomachine.

‘Jongens,’ zei ik toen ik terugkwam, ‘het is carnaval op de Olympus, een dodelijk bacchanaal! De simpele zielen die denken dat de natuur bewust opereert, kunnen hun hart ophalen aan de wraak die Moedertje Aarde het mensengeslacht bereidt. Het is met ons gedaan.’

‘Nu moet je niet overdrijven,’ zei Paolo Lentini.

‘Ik overdrijf eens niet.’ Ik ging achter de oude piano zitten en improviseerde wat. Ondertussen vertelde ik het wonderlijke verhaal dat ik die middag had gehoord. Een heuse boeteprediker trok met een schare volgelingen door de heuvels. Fakkels, gebeden, kemelsharen kleed, zelfkastijding met takkenbossen, je reinste Middeleeuwen. Het grootste wonder, zei ik, was waarschijnlijk dat ze de bossen niet platbrandden. Daarmee kreeg ik hen aan het lachen.

Maar Neva liet zich niet door mij van de weg duwen en sloopte onze weerstand finaal, onder de puinhopen ervan dook als vanzelf een besluit op. Ze had het als een karretje tegen de helling van onze verdringing op geduwd en over het dode punt heen geholpen. Zij kan zulke dingen.

‘Het wordt tijd dat we onszelf niet langer voor de gek houden,’ zei ze, ‘niemand klaagt nog. Als het normaal was, zou iedereen onafgebroken jammeren dat het om te sterven zo heet was.’ Met nerveuze gebaren die contrasteerden met haar overwicht en haar dwingend kalme alt, plukte Neva een papieren servet uiteen. ‘De mensen voelen het,’ zei ze, ‘iedereen wil weg, jullie hebben toch ook de beelden gezien van de verkeerschaos? En de kerken zitten tjokvol. Het is dus niet normaal, en ook niet abnormaal-normaal, als jullie begrijpen wat ik bedoel. Ik geloof niet dat het zo weer overgaat. Boeteprocessies, zeg je…’ Ze keek glimlachend naar mij, Lentini sloeg zijn ogen neer. ‘Dus, wachten we tot we de laatsten zijn, tot het licht voorgoed uitgaat, er helemaal geen water meer uit de kraan komt, of…?’

‘Vroeger was er zo vaak geen water…’ begon Mondo.

‘Vroeger,’ zei ze met haar warmste stem. Mondo wendde zijn blik af. ‘Kijk, we móéten weg, maar bovendien… wat houdt ons hier?’ Ze liet haar blik meewarig door het lege restaurant gaan, waar het sinds het failliet van het festival meestal stiller was dan vroeger op de kilste winterdagen. Ze had gelijk.

‘Waar wil je heen?’ vroeg ik. ‘Naar zee?’

Ze lachte. ‘Zeewater kun je niet drinken, en in de bergen…’ Ze sloot even haar ogen. ‘Je blijft afhankelijk van stroom en waterleiding.’

Ze volgde niet zomaar een ingeving, bleek. Haar ogen begonnen te fonkelen. Ze had al met Michele Casale getelefoneerd en we waren meer dan welkom bij hem op de rots.

‘Hoe lang dan?’ vroeg Mondo met onzekere stem.

‘Tot de regen komt,’ zei Neva en draaide haar handpalmen naar boven alsof ze de druppels al voelde. ‘Luister, heet is het overal maar hier zitten we in de val. Zijn huis hééft niet eens stroom, wel een waterput.’ Ze keek om zich heen alsof ze zelf onder de indruk was van haar woorden en liet haar blik op mij rusten. ‘Bovendien… daarboven staat meestal wel een windje. Jullie kennen Michele goed genoeg om te weten dat we het prima zullen uithouden met elkaar.’ We. Ze raakte even Lentini’s hand aan en knipoogde naar mij. ‘Zelfs jij. Er staat trouwens ook ergens een oude vleugel. Kun je spelen zoveel je wilt.’

Het pleit was beslecht. Hoe flikte ze dat toch? Ik sloeg twee akkoorden aan. Ze klonken mooi dissonant, de haartjes op mijn armen veerden op. Daarna pingelde ik een weemoedig simpel repeterend motiefje: f-fis. Als een kind dat de piano uitprobeert en haperend, stokkend en met misslagen zijn weg zoekt naar een melodie. Pa-pada-pa-papapa-da. Ligeti, dat had ik vroeger vaak gespeeld. De anderen keken me bevreemd aan.

Neva’s voorstel had de sluier van vergoelijking van onze situatie afgerukt, en in haar blik zag ik een beloftevolle twinkeling. ‘Het mag wel wat opgewekter,’ zei ze, vrolijk door haar overwinning, ‘we overleven het wel.’

‘Tja,’ zei ik, ‘zoals jij het brengt,’ en lachte mee.

Ik bedacht dat Neva elke dag om me heen zou zijn, misschien zouden we kamer aan kamer slapen. ‘Goed, we gaan decameroontje spelen,’ – ik sloeg de klep van de piano dicht – ‘geestig. Wanneer vertrekken we?’

3

‘Ben je de weg kwijt?’ vraag ik wanneer Lentini de auto tot stilstand laat komen bij een splitsing.

Mondo schudt met korte bewegingen de roes van een hazenslaapje van zich af en kijkt droezig rond. Het lijkt of hij met de kilometer ouder wordt. Lentini probeert de plaatsnamen op te maken uit de afgebladderde en verroeste wegwijzers vol putjes en kogelgaatjes aan de overkant.

‘Jullie zijn er zo vaak geweest. Straks staan we ergens, zonder benzine. Heeft deze auto trouwens niet zo’n ingeblikte gids? Ik hou van die zwoele stem die tegen je praat. Bestemming bereikt.’

Lentini schudt zijn hoofd, er glimt een grimmige lach rond zijn lippen. Hij blijft stoïcijns. Na een slok water en een snelle blik op Mondo’s uitgestrekte wijsvinger op de wegenkaart slaat hij vastberaden linksaf, in de richting van een hoge heuvelketen. Hoewel nergens een andere auto is te zien, geeft hij netjes richting aan.

Zelf ben ik nooit in het stadje geweest, maar ik zie het plaatje voor me van de kitscherige ansicht die Neva en Lentini me tijdens een van hun logeerpartijen stuurden. Een tufsteenrots waar de huizen bovenop gelijmd lijken, verheft zich er als een mystieke burcht, een toren van Babel, eenzaam uit de winternevel die in de omringende kloven hangt. Sommige huizen zien eruit alsof ze elk ogenblik naar beneden kunnen donderen, wat ook vaak genoeg is gebeurd; de erosie knaagt al eeuwen aan de sokkel van zachte steen. De stervende stad wordt het dorp daarom ook wel genoemd. Hoe romantisch. In werkelijkheid schijnt met veel hightech de ondergang onder controle te zijn gebracht en is het ten dode opgeschreven plaatsje voor miljoenen gestut, gerestaureerd, opgepoetst, verstevigd en van de modernste seismische apparatuur voorzien om zijn gedoemde rol te kunnen blijven spelen voor toeristen. Wat zal ik daar aantreffen?

In mijn nekharen kriebelt een huivering die naar mijn kruin trekt. Michele Casale leeft zo teruggetrokken als in deze tijd maar mogelijk is. Toen hij het al decennia leegstaande huis dertig jaar geleden kocht besloot hij het te bewonen zoals het in de achttiende eeuw zou zijn bewoond. Het had geen elektriciteit of stromend water en dat liet hij zo. Neva vergeleek het altijd met een musicus die op oude instrumenten speelt. Het was niet primitief, zei ze, als je er logeerde wist je na twee dagen niet beter. Het trage tempo was ontspannend en je sliep er geweldig, volgens haar. ‘Wij vinden het er heerlijk.’ Hoe kan het dat in haar woorden alles zo vanzelfsprekend is? Wij.

Na een bocht glijd ik over de achterbank om de zon te ontwijken en zie via de achteruitkijkspiegel Lentini’s ogen, strak op het asfalt gericht. Hij rijdt nog langzamer nu, maar maakt tenminste de indruk dat hij weet waarheen.

Neva. Uit zijn mond klinkt die naam altijd als een verzaligde zucht, alsof hij niet verdient zelfs de naam maar uit te spreken van de vrouw voor wie hij het klooster verliet.

Het is een krankjorum verhaal, dat niemand moe wordt te horen: de Franse schoonheid die de monnik uit de ketenen van zijn geloof bevrijdde, tot de liefde bekeerde, zoals Neva zelf het met veel gevoel voor effect uitdrukte. Lentini heeft altijd bestreden dat hij omwille van haar was uitgetreden: de weg voor aardse begeerten kwam pas vrij nadát hij in ongeloof was gevallen, zei hij dan. Om een dergelijke onnozelheid kon Neva alleen maar lachen: en dat was toevallig één dag nadat hij haar had leren kennen? Ja, ja! Ze konden over die liefdesgeboorte disputeren als schriftgeleerden over het aantal engelen op een speldenpunt. Het was een bizar ritueel. En wie Neva zag, kon Lentini’s voorstelling van zaken maar moeilijk geloven.

Hij was veel te laat vanochtend. Terwijl ik in de keuken zat te wachten, en nog maar eens koffie in mijn moca deed, ging ineens de stroom aan. Voor het eerst in bijna drie dagen. Ik greep mijn telefoon. Moest ik niet bellen, de hele operatie afblazen? Ik dacht aan Neva en hing het toestel nog even aan de oplader.

Ik schakelde de tv in, de meeste zenders waren zwart, alleen het eerste net zond uit. Nieuws. Of waren het opnames? Rampen, overal. Droogte en zandstormen, zondvloedachtige regens en overstromingen, drinkwatertekorten, elektriciteitscentrales waren door gebrek aan koelwater uitgevallen, een domino-effect. Bevoorradingsinfarcten, aardverschuivingen, modderlawines, bosbranden, dijkdoorbraken: het was of elke landstreek met perverse precisie juist in het hart van zijn zwakte getroffen werd, een precisie waarmee alleen de meedogenloze natuur opereert. Mensen ontvluchtten de steden naar de bergen of de kust. Wie geen zekere verblijfplaats had kon beter thuisblijven. Neva had gelijk gehad. De zender onderstreepte de beelden met dramatische muziek, veel pauken en bazuinen. De instanties hadden de burgers aangeraden water en voedsel in te slaan, zei de diepsonore commentaarstem. Voor deze boodschap waren de geblondeerde nieuwslezeressen blijkbaar te licht. Ook was het raadzaam badkuipen te vullen met water.

Het espressopotje siste op het gasfornuis en toen ik met een kopje terugkwam was de televisie alweer dood. Niet veel later claxonneerde Lentini bescheiden. Op de passagiersstoel zat Mondo.

Ik maak een afwerend gebaar naar het water dat Mondo me voorhoudt en knik naar mijn eigen flesje. Ik draai de dop eraf en neem een paar slokken. Het tempo zakt nog iets, Lentini steekt zijn hand uit, neemt Mondo’s fles aan en drinkt gretig.

Deze limousine past niet bij Lentini’s ascetische verschijning, maar hij glom van genoegdoening toen hij hem vorig jaar voor een schijntje uit de failliete boedel van het festival kon kopen. Nadat de oude directeur Concetti was gestorven en zijn geadopteerde erfgenaam alleen de leiding kreeg over het festival, was een van de eerste daden van Harald Concetti de aanschaf van een paar voorname auto’s om prominente gasten mee door de smalle straatjes van onze stad te chaufferen. De opvolger wilde van geen kritiek horen: híj bepaalde wat gepast was voor een festival van internationale faam, zei hij. Dat armzalige gedoe, dat marginale bohemien gefröbel moest maar eens afgelopen zijn. Het was hier geen jaarmarkt voor elitaire intellectuele potsenmakers. Dit festival moest een gezonde onderneming worden voor alle mensen. En wie dat niet beviel kon vertrekken.

Ik was niet bang voor Harald Concetti: al was zijn vader dood, wat kon hij mij maken? Maar wat ik ook zei, het leek langs hem af te glijden.

Die auto’s waren slechts het begin, later kwamen de operasterren op hun retour die in gezelschap van halfblote zangeressen popliedjes met orkestbegeleiding brachten. Het festival werd ons afgenomen, de nieuwe artistiek leider maakte er een schertsvertoning van waar de wereld om lachte. Twee jaar na de dood van zijn vader had hij het voor elkaar: de modderstroom bereikte het laagste punt.

Maar trofee of niet, voor de bikkelharde manier waarop Harald Concetti Lentini destijds aan de kant heeft geschoven, blijft ook de duurste limousine een schamele troost.

Als na een scherpe draai de zon in mijn gezicht valt, schuif ik weer naar de schaduwkant. Nu ziet Mondo mij via het opmaakspiegeltje. Weet hij meer dan ik? Ik sper mijn ogen veelbetekenend open en verdraai ze, onderwijl mijn hoofd in de richting van Lentini kantelend. Die zit er doodstil bij. Mondo gromt zijn keel schoon, maar gebaart alleen iets dat ‘later’ lijkt te betekenen, schudt zijn hoofd en trekt het tussen zijn schouderbladen.

4

De weg wordt steiler en klimt in een lange reeks serpentines. Ik voel het deinen van de auto in mijn maag en doe mijn ogen dicht. Moeilijk voor te stellen dat dit tot ver in de jaren zestig de enige verbindingsweg met de hoofdstad was. Hierlangs moeten in de beginjaren de Romeinse beroemdheden zijn gekomen, de Fellini’s, Moravia’s, Lorens en Magnani’s die deelnamen aan dat nieuwe festival in die rare uithoek. Dat het lastig was er te komen vergrootte de prikkel alleen maar. Later volgde de rest van de wereld: dichters, musici, cineasten en schilders, acteurs, dirigenten, de grote mannen van de jazz, operazangers. Bernstein, Ginsberg, Davis, Truffaut, Bardot, Visconti, Montale, Bacon, Callas, Pinter. In het restaurant heb ik een rij fotoboeken om ervan te getuigen. De wegen waren slecht, je deed er uren over maar iedereen wilde erbij zijn. Bestoft, verhit en opgewonden als kostschoolmeisjes voor een picknick op het land, kwamen ze aan in hun vlotte sportwagens. Onder de onderdoorgangen waar je vroeger duivenstront, afval en kattenpis rook, zweefde nu de geur van parfum, sigaretten en uitlaatgassen. ’s Nachts klonk aangeschoten gelach en het scherpe echoën van hakken door de anders zo stille straten. Als jongen ergerde het me wel eens als Mondo of Concetti over die tijd vertelden, hun verhalen gaven je het gevoel dat alles vooral de moeite waard was geweest vóór jij geboren werd, dat jij zoiets hooguit nog in een film zou kunnen beleven.

Een echo van die sensatie veroorzaakte Neva toen zij begin 1990 met Lentini in onze stad opdook met het vaste voornemen een barokorkest op te richten. De wildste verhalen deden de ronde over de buitengewone Française en de afvallige kloosterling aan haar zijde, maar het waren niet meer dan domme roddels vergeleken bij hun eigen relaas.

Lentini was een monnik die balanceerde op de rand van het ongeloof. Op zoek naar een nieuw fundament voor zijn overtuiging zwierf hij via tal van kloosters en wereldse bestemmingen naar Vézelay, de bakermat van zijn orde, waar hij zijn hervonden bezieling zou bezegelen met een bezoek aan de befaamde Allerzielenmis.

De avond ervoor bezocht hij een brasserie, waar hij door een fout van de ober aan tafel belandde bij een vrouw die was verdiept in een krant. Toen ze opkeek en zag dat hij probeerde de kop te lezen: À la recherche de la liberté, zei ze: ‘Over de DDR. Uiteindelijk werpen mensen hun juk af,’ en gebaarde dat hij plaats kon nemen.

Toen de vrouw bestelde, lapin sauge citron, prikte ze de rode nagel die afwachtend in de volmaakte inkeping in haar bovenlip had gelegen met een sierlijke beweging in de richting van de gerant en zond er een geloken blik achteraan: dat moest meneer ook nemen, goddelijk. Lentini was verbluft door zoveel vanzelfsprekendheid.

Ze praatten, en steeds persoonlijker werd hun gesprek. Tegelijk begon haar lichaamstaal zijn eigen monoloog. Ze lachte haar tanden vrij en streek het haar achter de oren, tuitte de lippen telkens wanneer hij iets zei dat haar raakte, alsof ze luchtkussen zond. Zo vertrouwelijk werden ze dat hij vertelde over zijn tocht, over zijn gevecht met de twijfel. Want Lentini voelde zich sterk.

Dus vanavond spijbelde hij, grapte ze, maar ze gaf ook haar teleurstelling daarover toe. Teleurstelling, waarom?

‘Omdat ik na een halfuur al wist dat jij een man bent met wie ik mijn leven wil delen.’

Zomaar midden in zijn gezicht deed ze die bekentenis. Hij was perplex, voelde een opwelling te vluchten. In alles daarna resoneerde haar bekentenis mee en laadde het gesprek met de zindering van strijd en verboden liefde.

Haar monoloog werd een vlammend pamflet. Ze verstrengelde haar vingers achter het hoofd, friemelde aan haar oorlel; leunde achterover zodat de borsten spanden onder de roodzijden jurk; dan weer boog ze naar voren en gaf het zicht vrij op de welvingen en het tedere ravijn daartussen. Het puntje van haar tong danste soms over haar lippen, die ook wanneer ze geen woorden vormden, bewogen als in een preveling van bezweringsformules.

Lentini was verbluft, geïntimideerd. Dit gevecht werd niet geleverd met het verstand, zijn vernieuwde overtuiging werd bestookt met een even onstoffelijke kracht. Hij voelde angst en verbeet die, hij zou deze baltsoorlog niet verliezen.

‘Verlaat je orde,’ zei ze bij het afscheid. Ze kenden elkaar toen twee uur. ‘Treed uit!’ Ze kuste hem voluit, rode nagels krasten over zijn wang. Daarna liep ze met bazig klakkende hakken weg.

Als de auto de afdaling inzet open ik mijn ogen weer. Het deinen wordt alleen maar erger. Lentini remt telkens voor hij de bocht in stuurt en bij het doorzakken, overhellen en terugveren van het koetswerk in de haarspeldbochten komt nog een voorwaartse slingerbeweging die me kotsmisselijk maakt. Speeksel loopt me in de mond. Niet de wagen onderspugen nu. Ik had voorin moeten gaan zitten. Achteroverleunen, ontspan. Ik laat mijn lichaam meebewegen op de golfslag van de auto: niet tegenin gaan, niet aan denken. Mijn handen spelen pianoloopjes op de lucht.

5

Niet lang nadat mijn moeder me op aandringen van de hoofdonderwijzer had ingeschreven voor pianolessen op de muziekschool, hoorde ik voor het eerst het woord ‘bastaard’. Ik had net een beetje leren lezen, had ontdekt dat je letters tot klanken, woorden kon groeperen. Vooral woorden die ik niet kende fascineerden me, alsof die vrij waren en je ze zelf mocht invullen, zoals je op een kleurplaat de lucht wel eens groen maakte en de bomen rood. Dat ‘bastaard’ geen vrij woord was, begreep ik meteen toen de kapelaan de jongen die het in stelling had gebracht een forse oorvijg uitdeelde.

‘Mama, een bastaard, wat is dat?’ vroeg ik zodra ik thuiskwam. Mijn moeder was bezig het wasgoed op te vouwen dat her en der in de keuken hing, op de eettafel lag een krant, die las ze alleen als er iets belangrijks was gebeurd. Ze verzuchtte niet als zo vaak hoe ik daar nou weer bij kwam, en ook begon ze niet te foeteren op de andere kinderen. ‘Een jongen die geen vader heeft, zoals jij,’ zei ze prompt. Ik zag haar hoofd boven de stapel wit wasgoed rood kleuren, ze slikte hard. ‘Kom,’ zei ze, ‘denk er maar niet meer aan, ik maak iets lekkers voor je. Wat wil je?’

Ik wilde antwoorden, toen ik een schaal venkelplakjes op het aanrecht zag staan. ‘Venkelkoekjes,’ zei ik.

Met de stapel was liep ze naar de slaapkamer. Toen ze terugkwam aaide ze even over mijn rosse krullen.

Geen vader, zoals jij. Zo had het bij de kinderen niet geklonken, die waren genadeloos. Wat ik ook deed, ik was het doelwit van spot en pesterijen, werd overal buiten gehouden, maar stond voortdurend in het centrum van hun aandacht. Ik kon al lezen: nou wat knap, zeg. Afgunst, zei mijn moeder dan, wat ze niet begrepen, maakte hen boos. Soms, als ik haar vertelde wat kinderen tegen me zeiden, overlaadde ze mijn belagers met scheldwoorden. Ik genoot dan en viel haar kanonnade verheugd bij, probeerde uit wat ik volgende keer allemaal zou terugzeggen. Ik gloeide, woorden waren mijn wapenrusting. Ineens kon ze dan kijken alsof ik een vreemde was, haar hoofd schudden en me met een gil of een bruusk armgebaar het zwijgen opleggen. Ik lokte het ook zelf uit, zei ze dan. ‘Mijn god: zoveel stomkoppen weten zich slimmer voor te doen, maar mijn pientere zoon krijgt het omgekeerde niet voor elkaar. Als je niet zo ingebeeld doet, laten ze je misschien met rust.’ Even lachte ze schel.

Terwijl mijn moeder de venkelkoekjes door het beslag haalde en ze in een laagje olie lichtbruin frituurde, probeerde ik met een rood kleurpotlood het woord dat ik had gehoord in letters te vangen op de rand van de krant. Letters tot woorden lezen was niet moeilijk, woorden in letters uiteenhalen een stuk lastiger. Ik dacht na hoe ‘bastaard’ eruit kon zien en krabbelde de verschillende mogelijkheden naast de nieuwskolommen.

Mijn hoofd suisde van de oorveeg die mijn moeder me gaf toen ze de krant zag. Ze wilde niet dat ik dat lelijke woord in huis haalde, zei ze. Haar stem sloeg over, het gezicht vertrok. Ik kende haar stemmingswisselingen en huilde niet snel, maar nu lukte het me niet de snik van verontwaardiging tegen te houden. ‘Maar dat is toch wat ik bén? Je zei het zelf.’

‘O, ja? Een stomkop, dat ben je. Kun je nou niet eens één keer gewoon iets van me aannemen? Jongen, wat moet ik toch met jou? Als je vader nog…’ Ze zweeg ineens. Ze had steeds verteld dat mijn vader was doodgegaan toen ik in haar buik zat, maar die versie was herroepen: hij was weggegaan. Voor mij maakte het niet uit: een vader had ik niet. Iedereen leek dat heel erg voor me te vinden, maar waarom?

Ze keek me aan. ‘Je bent zo slim,’ zei ze, ‘dan kun je toch wel begrijpen,’ – ze deed bedaard haar ogen dicht, alsof ze teleurgesteld was – ‘dat als jij zulke woorden gebruikt, mama…’ Haar oogleden gingen weer omhoog. Ze boog alsnog over me heen voor een omhelzing, maar ik weerde haar boos af. ‘Ach jongen, waarom doe je zo moeilijk altijd, ik bedoel het toch alleen maar goed?’

Ze zweeg, spoedde zich naar het aanrecht en kwam terug met een bordje venkelkoekjes. Weer boog ze zich over me heen, trok mijn hoofd tegen zich aan, ik snoof haar geur op, zij drukte een kus in mijn haar. Even was alles rustig.

Ze keek naar de krant en alsof ze zich herinnerde waarom ze die ook weer in huis had gehaald, draaide ze hem om. Op de voorkant stond een foto van een witte man die van het trapje van een raket afstapte. Erboven letters, nauwelijks leesbaar, zó groot: man-op-de-maan!!!

‘Ja,’ zei ze, terwijl ze op een venkelschijfje blies en het in mijn mond stak, ‘ze zijn op de maan geland, de Amerikanen.’ Ze keek nog eens aandachtig naar de foto. ‘Straks willen ze nog in de hemel op bezoek.’

Daar moesten we erg om lachen.

6

Als het deinen van de auto ophoudt, gluur ik door mijn wimperharen, doe mijn ogen open, ga rechtop zitten. Het landschap is hier kaal. Voor ons golven bijna kaarsrechte wegen over langgerekte heuvelruggen. De hellingen zijn anders, ouder, verweerd, bars.

Er is nog geen tegenligger gepasseerd, de paar auto’s die we zagen reden ver voor of achter ons, of sloegen juist af. En op de autoweg zou het een chaos zijn?

‘Waar zijn we eigenlijk? Het is bijna middag.’

Mondo’s vinger wandelt weer over de papieren wegen. Elke kilometer maakt de scheiding definitiever. Waarschijnlijk zou hij het liefst teruggaan en zich weer tussen de coulissen verschansen. En ik? Over zijn schouder zie ik op de kaart de strakke rode lijnen door een grijzige leegte lopen. Ik wil iets zeggen, maar wat?

Niet veel later doorkruisen we een gehucht. Een handvol huizen en een bar. Alles dicht. Een gerafelde vlag hangt moedeloos aan zijn mast. In de berm scharrelen kippen. Het is net zo’n western: kijken de bewoners vanachter hun ramen naar de vreemdelingen? Lentini geeft gas bij.

Mondo strekt zijn hand uit naar de autoradio. Van alle kanten klinkt uit luidsprekers het ruisen van de passerende frequenties. Hij probeert de middengolf. Het slissen wordt scherper, af en toe een licht zoemen, verder niets. Ineens een stem, heel in de verte, in een onverstaanbare taal, bezwerende klanken. Dan drukt Lentini op een knopje en de ruis verdwijnt.

‘Heb je geen cd’s bij je?’ vraag ik, ‘ook je eigen niet?’

Hij zegt niets.