.

Mirjam Boelsums

Dronk

Verhalen

Uitgeverij Augustus

Amsterdam • Antwerpen

.

Het schrijven van dit boek is mede mogelijk gemaakt dankzij een werk- en reisbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Copyright © 2012 Mirjam Boelsums en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagfoto Goos Bronkhorst

Omslagontwerp en verzorging e-boek Suzan Beijer

ISBN 978 90 457 0521 7

e-ISBN 978 90 457 0530 9

D/2012/0108/520

NUR 303

www.atlascontact.nl

.

Gesprongen snaar

Ze staat op het zonovergoten tuinpad voor haar huis in het dorpje ten noorden van Vitória, waar mensen wonen in villa’s, waar overdag de zon op het asfalt brandt en in de verte de oceaan op de kust slaat. Het is kwart over drie, ze hoeft zich niet te haasten. De les begint pas om vier uur en de rit duurt niet langer dan een minuut of vijfendertig. Ze hoeft zich tegenwoordig nooit meer te haasten, integendeel, ze moet tijd verstrooien. Ze is trager geworden, het tempo dat ze van nature heeft remt ze bewust af.

Met de afstandsbediening opent ze het eerste hek; ze rijdt de auto de tussenstrook in, opent het tweede hek en glijdt het zinderende wegdek op. Dan stapt ze uit om haar gitaar te halen. De honden dansen om haar heen.

Het is nog stiller in Jacaraípe dan normaal op dit middaguur. Bewoners werken of hebben zich teruggetrokken achter de gevels van hun villa’s. In de verte klinken ritmisch de golven op het strand waar ze elke ochtend om halfzeven haar yogaoefeningen doet.

Met de autosleutels in haar ene hand en de gitaarkoffer in de andere probeert ze het achterportier te openen. Eigenlijk is de koffer te groot voor iemand van haar lengte, ook al heeft de yoga haar sterk gemaakt en lenig. Na al die jaren heeft ze weer gitaarles genomen. Als ze beter wordt, mag ze in de kerk spelen. Niet dat ze nog gelooft, maar het vult de tijd en het brengt haar onder de mensen.

Misschien kan ze de gitaar beter plat leggen; als hij rechtop staat zal hij vallen, net als de vorige week en die week daarvoor, in de bocht vlak voor João del Monte. Ze schuift de koffer tegen de achterleuning aan, veilig zoals ze vroeger haar kinderen te slapen legde voor de lange rit naar haar familie in de bergen. Als ze weer overeind komt, is ze duizelig. Het is bloedheet in de auto, zodra ze start zal ze de airconditioner aanzetten.

Behalve het zachte ruizen van de oceaan achter de huizen is er geen enkel geluid te horen. In dit verlaten oord vol villa’s en hekken zijn de meeste rolluiken neergelaten, zelfs die van de nieuwe huiskamerkerk achter haar. Ook haar huis is goed beveiligd. Vlak voordat Carlo voorgoed vertrok had hij nog nieuwe hekken laten plaatsen. Daarachter drentelen de honden heen en weer als roofdieren in een kooi, teleurgesteld dat ze weggaat. Ze heeft er vier en ze zijn haar enige gezelschap, meer heeft ze niet nodig.

‘Mooie guaves.’ De mannenstemmen lijken uit het niets te komen en blijven hangen in de middaghitte. Ze draait zich om en wil groeten, maar ze zijn al doorgelopen. Al in geen dagen heeft ze met iemand gesproken. Alleen met de caissière van de supermarkt, die haar aanraadde twee pakken koffie te nemen in plaats van een, om zo van de aanbieding te profiteren.

De guaves boven haar hoofd zijn inderdaad buitengewoon mooi dit jaar, hun rijpheid heeft iets exhibitionistisch. Ze snuift om hun zoete geur op te vangen, maar keert zich dan af, zoals ze tegenwoordig wegzapt bij een kus op tv of voorbijgaat aan haar blote jurkjes achter in de kast. Sinds Carlo weg is staan dat soort dingen haar tegen. Alleen ’s nachts als ze droomt wil het nog wel eens gebeuren dat ze de warmte van een ander op en in zich voelt.

Voor de achterbank op de grond ziet ze haar zonnebril liggen, hij moet uit haar haar gegleden zijn. Ze buigt zich voorover om hem op te rapen. Als ze weer overeind komt, klemt een arm zich strak om haar hals.

‘Kop dicht of je gaat eraan.’ Een stalen punt drukt in haar slaap. Een fractie van een seconde meent haar lichaam dat het omhelsd wordt, dan krimpt ze ineen. Met haar hoofd geeft ze tegendruk om niet uit evenwicht te raken en ze hapt naar lucht. De arm duwt haar de auto in, ze valt boven op haar gitaarkoffer. Binnenin hoort ze een snaar knappen. Haar belager ploft naast haar neer, hij zweet. Hij ruikt als José de hond. De man die achter het stuur gaat zitten zweet niet, hij is dik en groot en moet een paar keer wringen voor hij goed zit. Hij ontfutselt haar de sleutels en start de auto. Is er iemand die haar ziet? Is er iemand in dit godverlaten oord die uit zijn raam kijkt en ziet wat er gebeurt op straat? Haar naaste buren zijn niet thuis, ze werken hele dagen in Vitória en het stel daarnaast zit voor een paar maanden in de VS. Laat iemand uit zijn raam kijken en zien wat er gebeurt. De man geeft gas en rijdt weg, niet hard als in een gangsterfilm, maar rustig en behoedzaam. Achter de hekken blijven de honden verbaasd achter en vergeten aan te slaan.

De hele auto vult zich met de geur van zweet en aftershave. Het is Acqua di Gio Homme. Ze heeft het een keer voor Carlo gekocht en het daarna weer zoekgemaakt omdat ze het niet lekker vond en dat niet aan hem wilde laten merken. Ze rijden het dorp uit, naar het noorden, langs de kustweg. In het noorden is niets. Daar zijn vlaktes, daar zullen ze haar neerschieten en uit de auto gooien, zoals ze dat dagelijks leest in de krant. De mannen zijn een jaar of dertig en dragen keurige pakken, onopvallend als kantoorklerken. De kleine naast haar houdt het pistool strak tegen haar slaap. Ze voelt zijn spanning, de vinger om de trekker. Ze moet contact maken, iets tegen hem zeggen, hem laten zien dat ze een mens is in plaats van een lam op weg naar de slachtbank.

‘Waar…’

‘Eén woord en je bent er geweest.’ De loop drukt harder tegen haar hoofd. Haar hart gaat tekeer, het bloed bonst in haar slapen. Ze begint te trillen, maar geeft geen kick. Adem in adem uit, in, uit, yoga, beheers je.

Oké, ze mag dus niets zeggen. Best, zwijgen kan ze, ze heeft genoeg oefening.

De auto rijdt over de kustweg, wat harder nu. Het liefst zou ze haar hoofd omdraaien en naar buiten kijken, maar de druk tegen haar slaap en de niet-aflatende blik van haar belager weerhouden haar. Voor de eerste huizen van Diamantina verschijnen slaan ze linksaf een onverharde weg op.

Ze rijden landinwaarts, de oceaan steeds verder achter zich latend, twintig minuten, een halfuur, een uur? Door de voorruit verschijnen brede, vlakke stukken land, wild land. Weer slaan ze af. De auto hobbelt over het pad, de keien bonken tegen de onderkant. Even vermindert de druk op haar slaap door het schudden, maar dan is hij weer terug, onverbiddelijker dan tevoren. Ineens remt de dikke man af, slaat scherp een zijpad in, rijdt het veld op en komt naast het pad, achter wat bomen, tot stilstand. Hier is niets, hier is niemand.

Nu is het gebeurd, denkt ze. Ik hoop dat iemand me vindt en kan vertellen wat ze met me gedaan hebben, maar evenzogoed vinden ze me nooit.

‘Eruit,’ zegt de man naast haar en geeft haar een por met de loop van het pistool. Ze opent het portier. Misschien is het allemaal mijn eigen schuld, denkt ze. Misschien is alles altijd wel je eigen schuld. En op een cynische manier geeft het haar voldoening. Buiten in het veld weet ze niet waar ze heen moet. Waar moet ze staan? De kleine man lijkt het ook niet goed te weten. Het is alsof ze meedoen aan een schoolvoorstelling en onwennig in hun rol een plaats op het podium zoeken.

‘Lopen,’ zegt de man. Ze loopt een eindje van de auto af richting de bomen.

‘Draai je om.’

Ze sluit haar ogen voor de knal.

De motor van de auto draait nog steeds, er slaat een deur. Een stem. Ze hoort de auto het pad op rijden. Wegscheuren. Plankgas dit keer. Als ze zich omdraait ziet ze hem nog net in de verte wegrijden. Haar auto, haar gitaar.

Verdwaasd kijkt ze om zich heen. Ze leeft. Haar benen trillen. Het liefst zou ze neerzakken in de harde struiken, maar ze moet hier weg, lopen. Ik leef nog, denkt ze, en ze begint te lopen door het verlaten land. Er is geen verkeer. Deze weg wordt amper gebruikt. Die kant moet ze op, in de richting van de kust. Even meent ze de zee te ruiken. Een auto passeert, maar stopt niet. Ze zou haar hand op moeten steken, maar haar hand wil niet omhoog. Niets van haar functioneert, alleen haar benen die lopen en lopen en nog weer verder lopen.

Als ze thuiskomt is het bijna donker. Pas nu bemerkt ze dat ze haar tas nog heeft, dat die al die tijd om haar schouder heeft gehangen. Met de afstandsbediening probeert ze het hek te openen, ze trilt zo hevig dat het niet lukt. Ze laat haar hand zakken en wil vloeken maar er komt niets, alleen dat vreselijke trillen. Het hek zwaait open, het tweede ook. De honden springen tegen haar op, en wanneer ze merken dat ze niet reageert volgen ze haar rustig naar binnen.

In haar huis is het schemerig. Door het achterraam ziet ze mensen staan voor de huiskamerkerk, keurig in een rij wachtend op de dienst die zo gaat beginnen. Zonder het licht aan te doen gaat ze aan tafel zitten. Ze heeft het koud, ijskoud, haar tong is droog en haar haren plakken op haar voorhoofd. Haar handen zijn zwart, ze weet niet hoe en wanneer dat is gebeurd. Hoe kan het dat ze hier weer gewoon aan haar tafel zit alsof er niets is voorgevallen? De honden liggen om haar heen op de tegels, met hun kop op de voorpoten te wachten tot ze opstaat om hun etensbakken te vullen. De oudste legt zijn kop op haar schoot en laat een korte jank horen. Ze wilde dat ze kon huilen, maar er komt niets, alsof de afgedwongen stilte van de autorit nog in haar doorgaat.

Dit is niet goed, denkt ze, ik moet het aan iemand vertellen. Ik moet een arm om me heen. Iemand moet komen en me zeggen wat ik moet doen. Wat doet iemand na een beroving? De telefoon ligt in haar handen. Wie? Haar familie woont ver weg. Haar zoons? Die studeren in Rio de Janeiro, ze kunnen niets doen. Haar ex? Hij zal zo aan tafel schuiven bij zijn nieuwe vrouw. Haar vriendinnen dan, maar wie is er nog over?

Het had een tijd geduurd voor ze erachter was gekomen, voor ze hen was gaan doorzien. Een klein trekje met de mond, een kort neerslaan van de ogen, een nuance in de toon waarop een van hen zei hoe akelig ze het voor haar vond. Toen had ze geweten: jij ook. Geleidelijk aan was het in volle omvang tot haar doorgedrongen: het was niet alleen bij die ene gebleven, ze waren het allemaal. Als een hitsige hengst moet hij zijn rondes hebben gemaakt, ’s avonds terwijl zij thuiszat, tevreden met zichzelf omdat ze zo’n goede vrouw voor hem was, een die hem begreep, die hem niet claimde omdat het gezinsleven hem ziek maakte. Hij had ze allemaal gehad, al gaven ze het niet allemaal toe.

Ze zet de telefoon terug in de standaard. Door het achterraam ziet ze de rij gelovigen langzaam naar binnen schuifelen. Zeven uur, de dienst zal zo beginnen.

Wist je het niet? Hadden de mensen gevraagd, wist je het écht niet. Hun gezichten waren maskers van medeleven, waarachter ze hun gedachten verborgen. Hoe kon iemand zo stom zijn? Iemand die zo onnozel was, vroeg er ook wel een beetje om.

De deuren van de huiskamerkerk staan inmiddels wijd open, felle lampen schijnen boven de opgestelde stoelen en geven vreemde schaduwen. De gelovigen scharen zich rond het grote kruis in de voorkamer, omgekeerd op hun stoelen kletsen ze met elkaar in afwachting van de dienst. Even voelt ze de drang om erbij te gaan zitten.

Vorig jaar zomer waren ze er ineens: haar nieuwe buren. Van de ene op de andere dag was de gemeenschap van het Koninkrijk Gods in het lege huis getrokken. Op de plaats van het fornuis verscheen een groot houten kruis, het keukenblok werd opgehoogd en veranderd in een altaar en in de voorkamer werden dubbele rijen stoelen geplaatst: de nieuwe leden konden komen. En ze kwamen, ze kwamen bij bosjes. Arme mensen, die diep in de buidel tastten voor een beetje hoop. ‘God zal je belonen,’ riep de voorganger enthousiast. ‘Hoe meer je geeft, hoe meer je krijgt.’ Aan hem ging God ook niet voorbij. Zijn derde Mercedes past niet meer in de garage en staat naast het huis geparkeerd.

De honden hebben eindelijk hun eten gekregen en schrokken het naar binnen. Alleen de oudste eet behoedzaam terwijl hij haar met zijn ogen in de gaten houdt. Als de bakken leeg zijn, laat ze ze naar buiten en rookt op het trapje van de veranda een sigaret.

‘Glorie aan Jezus!’ roept de voorganger. Zijn preken verlopen van zacht bezwerend tot schallend en dreigend, om dan weer uit te barsten in een lied.

‘Glorie aan Jezus!’ antwoorden de gelovigen.

‘Bevrijd me van mijn zonden, bevrijd me van mijn ontrouw, bevrijd me van de drugs, bevrijd me van mijn vraatzucht.’

De absurde gedachte komt bij haar op dat als zij en Carlo zich bij De Universele Kerk hadden aangesloten, het allemaal een stuk simpeler was geweest. Dan had Carlo er gewoon niets aan kunnen doen. Hij had zich niet hoeven verontschuldigen en zij had hem niet hoeven haten. Ze hadden gewoon satan uit hem gedreven, waarna hij zijn kleren had afgeklopt en weer in het gareel kon stappen.

‘Bevrijd me van het kwade, Heilige Geest, kom in mij.’

‘Kom in mij, maak mij uw gelovige.’

Het zaaltje klapt, juicht.

Hoe zou het zijn om op te gaan in die euforische meute? Alles te vergeten, oplossen in een wolk van vervoering?

Ze moet iemand bellen, iemand van de São Pedrokerk misschien?

Met haar en de kerk wilde het niet echt lukken. Ze had zich na de scheiding aangemeld voor liefdadigheidswerk, mensen geholpen die het moeilijker hadden dan zij, en twee keer per week bij het koor gezongen. Maar de katholieken wilden maar geen nieuwe familie worden. Er kwamen geen nieuwe vriendinnen. Achter haar rug bespraken ze haar. Hun roddels gonsden om het altaar, door de zijbeuken, tussen de houten banken. Had ze echt van niets geweten?

Ze buigt zich voorover en tuurt door de takken van de oleander naar het huis van de buren om te zien of ze al terug zijn uit Vitória. Zal ze bij hen aanbellen en vertellen wat er gebeurd is? Maar alles aan het huis is nog dicht en donker. Een wolkje rook lost op in de schemerlucht. Waar zou haar auto nu zijn? Haar mooie nieuwe auto, net gekocht van haar eigen verdiende geld. De yogales verdiende beter dan haar vertaalwerk. Het maakt niet uit, denkt ze, ik kan het aan. Ik heb niemand nodig.

Onder de hete stralen van de douche wast ze de geur van het zweet van de mannen dat nog om haar heen hangt uit haar haren, ze boent de plekken waar ze is aangeraakt. En terwijl de scherpe stralen haar lichaam ranselen, geeft ze zich over aan haar ‘Carlo-fantasie’. Wat zou ze doen als ze hem na al die jaren weer tegenkwam? Vergiftigen? Een langzame hongerdood laten sterven, of neerhalen met een bevrijdende knal? Normaal gesproken geven haar fantasieën haar nieuwe energie, maar niet vandaag.

Op de vloer van de badkamer doet ze haar oefeningen. Ontspannen, focussen. Zacht wiegt ze heen en weer. Ze heeft steeds meer yoga nodig om de controle te behouden. Maar ze kan het aan. Ze zal niet breken, nooit.

Nog altijd zijn de buren niet terug. Lopend door haar huis knipt ze de lichten aan, elke knop die ze kan vinden. Kamer in kamer uit. Badkamer in badkamer uit. Tot het huis baadt in een zee van licht. Wat doet ze hier eigenlijk met al die lege kamers? Het huis is veel te groot en te stil voor haar, het lijkt wel een klooster.

Aan het bureau van haar jongste zoon gaat ze zitten. Ze neemt een geweven lopertje tussen haar vingers en ruikt eraan. De stof is half vergaan en rafelt aan de randen. Draad voor draad trekt ze het uiteen tot het een bergje vezels is geworden.

Genoeg geweest, met een ruk komt ze overeind. Ze moet met iemand praten, aangifte doen. Het stel naast haar zal nu toch wel eens thuis zijn. Boven hun voordeur ziet ze licht branden. Snel schiet ze haar schoenen aan en grijpt haar handtas.

‘Hallo…’ Voor de speaker van de intercom weet ze ineens niet meer wat ze moet zeggen.

‘Ja?’ De stem van de buurman klinkt ver, als uit een ander universum.

‘Kan een van jullie me naar het politiebureau rijden? Ik eh… ik heb geen auto.’

De buurman komt naar buiten, verbaasd en ook een beetje verstoord. ‘Gaat het?’ vraagt hij met de autosleutels al in zijn hand.

Hij is moe, dat ziet ze zo, hij heeft honger en hij wil met zijn vrouw op de bank naar een soap kijken en een biertje drinken. Ze knikt. ‘Ja, ja, zeker.’ Natuurlijk gaat het.

Tijdens de rit naar het bureau doet ze in stilte haar ademhalingsoefeningen: in, uit, in, uit. Beheersing, controle. Maar op de stoel voor het bureau van de politieambtenaar breekt ze toch. Telkens als ze haar verhaal probeert te vertellen, welt er een nieuwe golf omhoog, het is een dambreuk. De buurman legt gegeneerd zijn hand op haar schokkende schouder, maar laat hem er bij de volgende uitbarsting snel weer van af glijden.

‘Beheerst u zich een beetje,’ zegt de politieman ernstig. ‘We moeten dit ordelijk afhandelen.’ Hij kijkt op de klok tegenover hem. De buurman ijsbeert door het kantoor en gaat voor het raam naar zijn auto staan kijken. Ze probeert het opnieuw. Eigenlijk valt er helemaal niet veel te zeggen, het hele gebeuren is in een paar zinnen verteld.

‘Wilt u nog iets toevoegen?’ vraagt de politiefunctionaris. Hij print het formulier uit en legt het haar voor ter ondertekening.

Er was nog iets, denkt ze, iets wat ik wilde zeggen. Maar wat was het? En dan weet ze het: dat ze zo stil moest zijn in de auto, dat ze al die tijd niets mocht zeggen, helemaal niets!

‘Ja,’ zegt ze, ‘ik wil nog iets toevoegen.’

De agent trekt zijn wenkbrauwen op.

‘Dat het zo stil was in de auto.’

‘Ik geloof niet dat dat veel ter zake doet,’ zegt hij en overhandigt haar een pen.

Als ze weer thuiskomt is het inmiddels helemaal donker geworden. Ze opent de hekken, zonder problemen dit keer. In het achterbuurhuis is de dienst nog in volle gang. Mensen zingen een gospel en hun geklap klinkt op. De stem van de voorganger schalt door de microfoon, hij moet drie blokken verder nog te horen zijn.

Binnen schopt ze haar schoenen uit, gaat op bed liggen, en geeft zich over aan de cadans van de geluiden. Het is vrijdag, de duiveluitdrijving zal zo beginnen, ze hoort het aan het opzwepende ritme. Stoelen worden ingeklapt en ramen opengezet om ruim baan te maken voor de demonen die straks weg zullen vliegen. De stemmen veranderen, worden wilder, grimmiger. Ze staat op om haar ramen te sluiten en de gordijnen dicht te doen. Maar het geluid dringt door alles heen.

Iemand moet daar op de grond liggen kronkelen, een man of een vrouw, een jongen of een meisje, met schuim op de mond, in een denkbeeldige worsteling met de duivel. De bezetene stoot onmenselijke kreten uit. Ze kan niet horen of het een man of een vrouw is. Gekrijs. Het is een gevecht op leven en dood. De voorganger hanteert een stoel waarmee hij de duivel bedwingt als was het een leeuw in het circus.

‘Eruit, eruit, verdwijn,’ hij zweept zichzelf nog meer op. ‘Glorie aan God.’ Bonken, klappen, iets valt, een krijs. ‘Eruit, uit, weg, verdwijn, verdwijn.’ Het geluid dringt door alles heen. Lang zal het niet meer duren of de demonen kiezen het hazenpad. Waar zouden ze toch blijven, al die duivels die elke week maar weer worden uitgedreven vlak naast haar slaapkamer?

‘Ga weg slechte geest, ga weg kanker, ga weg gezwel, ga weg duivel.’ Opnieuw een bonk. ‘Verdwijn, verdwijn, verdwijn.’ Stampende voeten. ‘Sai, sai, sai, ga weg, ga weg.’ Dreunende voeten over een houten vloer, iemand valt met een harde plof, iemand huilt. En dan is het stil. Ze loopt naar het raam en luistert. Niets. Hij is eruit.

De mensen verlaten het buurhuis. De ramen gaan dicht, de stoelen worden opgeklapt, de lichten gaan uit. Waar vliegen ze heen zodra ze het raam uit gaan?

De stilte valt als een verstikkende deken over haar heen en werpt haar terug in de hitte van de auto, het zweet, het afgedwongen zwijgen.

Als ze naar het raam loopt om het weer open te gooien en de koele nachtlucht in te ademen, weet ze dat ze zal sparen voor een andere auto, een tweedehandse dit keer. Een oude, een die niemand wil hebben maar die groot genoeg is om vol te laden met haar spullen, om mee naar de bergen te rijden, naar het huis van haar familie waar het nooit stil is. Ze snakt naar mensen, naar mensen die over onnozele dingen praten, die zingen, lachen, ruziemaken en zeuren over niets. Mensen die haar missen als ze weg is. Zonder dat ik er erg in had, ben ik aan de verkeerde kant van de geschiedenis terechtgekomen, denkt ze, zomaar over het randje geduikeld.

En terwijl ze haar ramen weer opent, realiseert ze zich waar ze heen gaan, die duivels. Nergens. Ze lossen gewoon op zodra er niemand meer is.

.

Oerbiet

We stonden op de heuvel naast de auto en de wind sloeg me in het gezicht. Proberg deed de handboeien om, althans probeerde dat. Tot twee keer toe had hij het sleuteltje in het gras laten vallen. Zijn handen trilden. Was hij alcoholist geworden, of gewoon zenuwachtig? Met gebogen schouders en trillende vingers stond hij aan het slot te morrelen en zei ‘shit, shit’ op een zielige manier.

‘Wacht even,’ zei ik en trok een hand terug om mijn zonnebril verder op mijn neus te drukken. Proberg ergerde zich, maar durfde niets te zeggen. Toen ik mijn hand weer omlaag bracht, ging hij door. Typisch iets voor Proberg om ze te vroeg dicht te klikken, nu kreeg hij ze niet meer open.

Ik rechtte mijn rug. Ik had geen zin om naar zijn geklungel te kijken. Bovendien stonk hij een beetje naar zweet en uien. Ik keek naar de horizon en stelde me voor dat ik daar was, ver weg van deze plek. Wolken als suikerspinnen dreven langs de hemel, zo laag dat het leek of ik ze zou kunnen pakken. Ik dacht aan het hoofdkussen van Manon, dat geurde naar gras en wind en waar ik vanavond mijn hoofd in zou verstoppen als ze douchte.

Het gepruts met de boeien duurde nu wel heel lang. Ik onderdrukte de neiging om mijn handen in één haal weg te trekken en ze op het gebogen hoofd te laten neerkomen. In plaats daarvan zei ik: ‘Schiet eens op Proberg, wat sta je nou te doen man.’

Even daarvoor had ik zijn stopsein genegeerd. Maar ja, wie stopte er nu voor Proberg? Ik had naar zijn zeggen een politieman in functie beledigd. ‘Idioot,’ had ik gezegd, ‘ik heb haast.’ En toen kwam Proberg met zijn troefkaart, triomf klonk door in zijn stem: ‘Het voertuig waarin je je bevindt staat als gestolen geregistreerd.’ Ik had de auto net van Kay gekocht. Omdat hij er niet was, had ik de sleutels uit zijn schuur gepakt en er een dag in rondgereden bij wijze van proefrit. Waarop Kay, voor de gein, de auto als gestolen had opgegeven.

‘Metser, blijf alsjeblieft een beetje stilstaan,’ zei Proberg. ‘Ik vind dit het moeilijkste onderdeel. Ik zie het gewoon niet goed.’

Ik vroeg me af of hij vaker iemand in de boeien had geslagen of dat ik zijn eerste was. ‘Je draait de verkeerde kant op,’ zei ik.

Proberg keek op, zijn ogen waren rooddoorlopen en zijn wangen trilden. Hij had een papperig gezicht.

‘Denk je?’ zei hij onzeker.

Er kwam een eindeloze verveling over me, alsof alles gelieerd was aan het incompetente vlees van Proberg en we met z’n allen voor eeuwig zouden blijven drillen op die machteloze wangen.

‘Je moet de andere kant op draaien tot je een klik hoort.’

Proberg aarzelde, niet wetend of ik hem in de maling nam.

‘Doe nou maar wat ik zeg,’ zei ik. ‘Ik ken dit soort sloten.’

Hij draaide de andere kant op en luisterde met zijn oor dicht bij het slot, zijn vadsige lijf diep voorovergebogen.

‘Ik hoor niets,’ zei hij.

‘En als je niet opschiet, ga ik ervandoor,’ zei ik.

Daar werd hij zo zenuwachtig van dat het sleuteltje opnieuw in het gras belandde. Hij keek op, maar zei niets.

‘Ik ga wel zó in de auto zitten,’ zei ik. ‘Rijd jij me nou maar naar de stad, hoe sneller we ervan af zijn hoe beter.’

‘Sorry,’ zei Proberg. Hij opende het portier en toen ik instapte, legde hij lichtjes zijn hand op mijn hoofd.

‘Blijf met je tengels van me af.’

‘Sorry,’ zei Proberg nogmaals en trok zijn hand snel terug.

In de auto was het heet, alle ramen waren dicht. We deinden over de wegen en spraken geen van beiden. Tegen de heuvels lagen dorpen van witte huisjes, alsof een reuzenkleuter zijn blokkendoos had omgekeerd. Bij elke glooiing in de weg gaf Proberg een extra dot gas zodat onze magen even vrij in de buikholte zweefden, waarna hij als een kind zo blij in het spiegeltje keek.

Ik hing verveeld op de achterbank en bedacht dat hij nog steeds niet kon rijden. Hij schakelde te laat zoals hij alles te laat deed, waardoor de wagen permanent te veel toeren maakte. Met dof geroffel passeerden we de brug van een riviertje waarvan het oppervlak door de stroomversnellinkjes was verkreukeld.

‘In zijn vijf, Proberg, je rijdt die bak naar de kloten,’ riep ik.

‘Wat zeg je?’ schreeuwde Proberg. Maar de brug en het geroffel lagen alweer achter ons waardoor zijn stem te hard klonk. Hij schakelde terug, hakkelde wat over nieuwe auto’s en andere versnellingen en bleef maar aan zijn wang krabben.

‘Jezus man,’ zei ik, ‘je leert het nooit.’ Vroeger hadden ze hem namen gegeven: Bonkie en Waggel en Pad. Er was de tijd vóór Rome en de tijd na Rome en het pesten was daarna begonnen, toen Proberg al langzaam dichtgroeide. Ze namen z’n schooltas en gooiden die op het dak omdat hij de enige jongen was die met zijn zware lichaam niet meer langs de regenpijp kon klimmen. Soms begon hij te huilen en dan lieten ze hem een tijdje met rust. Hij was een jongen met wie je te doen had, maar die er ook om vroeg. Ik deed niet mee en probeerde hem uit de brand te helpen. Als iedereen al naar huis was, klom ik – tegen betaling want ik had een naam hoog te houden – het dak op en gooide de tas naar beneden. Maar hij haatte míj het meest.

De bomen vormden donkergroene linten langs de heuvels. Sommige zaten vol met bolvormige takkenbossen die op nesten leken. Maar er vlogen geen vogels omheen.

‘Weet je nog, Proberg, je fiets met zestien versnellingen. Je was de enige die er een had en de enige die er niet op kon rijden.’

‘Ja,’ zei Proberg.

‘Je kunt nog steeds niet rijden.’ Ik hing voorover tussen de stoelen en bestudeerde het dashboard. ‘Hij maakt te veel toeren, Proberg,’ zei ik, ‘je moet eerder schakelen.’ Proberg schakelde, maar gaf tijdens het intrappen van de koppeling zoveel gas dat de motor begon te loeien.

Ik liet me weer achterovervallen en sloot mijn ogen. Ooit hadden hij en ik naast elkaar op de startblokken gestaan. Het was bijna niet voor te stellen. Een badmuts over onze jongenskoppen. Na jaren van loodzware training en vele selectieronden waren wij met nog vijf andere jongens overgebleven. Deze laatste wedstrijd moest beslissen wie van ons mocht afreizen naar het gedroomde einddoel: Rome, de Jeugd Olympische Spelen. Gebogen en in opperste concentratie stonden we op de blokken: hij de gedoodverfde winnaar, ik de eeuwige tweede, onze handen en hoofden ver naar voren gestoken, klaar om te duiken. Hij was sterker dan ik, dat wist ik en dat wist hij ook. Maar bij de selectiewedstrijden hield hij zich niet zo goed als bij de training. Hij was te gretig, te onzeker.

We reden het lange stuk langs de akkers. De zon stond al laag aan de hemel en scheen recht naar binnen. Bij het monotone gebrom van de auto voegde zich een nieuw geluid. Eerst zacht, op de grens van mijn bewustzijn, alsof het onderdeel was van de motor, toen maakte het zich los en werd onregelmatig, nerveus. Het klonk als een insect dat tegen de ramen op botste. Op mijn hoofd voelde ik het begin van kippenvel. Ik boog voorover en zag waar ik bang voor was: een grote wesp speurde sloom de voorruit af, nam een aanloopje en stootte tegen het glas. Niet op letten, dacht ik, gewoon naar buiten kijken.

‘Weet je wat dat zijn?’ zei Proberg en wees op een veld met een diepgroen gewas.

Ik haalde mijn schouders op. ‘Bieten,’ zei ik.

‘Oerbieten, Metsers, het zijn oerbieten. Jij weet niet alles, jij weet echt niet alles.’ Proberg remde af en trok weer op, op Probergs manier, met horten en stoten.

‘Christus,’ zei ik binnensmonds. De wesp was geactiveerd en stuiterde nu van raam tot raam op zoek naar een uitgang. ‘Doe een raam open.’

Proberg hoorde me niet, of deed of hij me niet hoorde. ‘Niet gek hè?’ zei hij en gaf een roffel op het stuur, ‘zo’n nieuwe dienstauto, met turbo, stuurbekrachtiging, vierwielaandrijving, luchtvering, cruisecontrol, airco, motorinhoud anderhalf keer zo groot als de vorige.’

‘Doe een raam open!’

‘Kan niet,’ zei Proberg terwijl hij via het spiegeltje een onderzoekende blik op me wierp, ‘regels zijn regels.’ Hij neuriede een stukje, toen ging hij weer door. ‘Alleen de bekleding al, heb je die gezien? Weet je wat voor materiaal dat is? Nee, dat weet je niet. Drieduizend meer heeft hij gekost, alleen al voor de bekleding.’

Alsof een onzichtbare hand de kraan had opengezet, kroop de paniek omhoog, als water door een tuinslang. ‘Stoppen,’ zei ik hijgend, ‘stoppen’ en ik drukte op de knop van het zijraam. Maar die zat vergrendeld.

‘Rustig blijven jij,’ zei Proberg, ‘we zijn er zo.’

De wesp kwam op me af en ik dook weg. Het gezoem dreinde rond mijn oren. Met beide handen probeerde ik mijn hoofd te beschermen. ‘Ik wil eruit,’ hoorde ik mezelf gillen.

Toen ik weer opkeek zat de wesp tegen het zijraam en ging zoemend langs het glas. Proberg giechelde, hij trilde helemaal niet meer.

‘Tjonge jonge,’ zei hij olijk, ‘dat kan wel een beetje rustiger daar achterin.’ Met een zwaai die me deed omvallen, zette hij de auto in de berm, draaide zich naar me toe en sloeg met een trage beweging van zijn hand de zonnebril van mijn hoofd. Daarna bekeek hij me en grinnikte. Hij klikte, dit keer zonder veel moeite, de boeien om mijn polsen. ‘En nou bek houden daar achterin.’ Proberg groeide zichtbaar in zijn rol. Hij schoof een cd in de gleuf, stak een stuk kauwgom in zijn mond en gaf gas. Met één hand aan het stuur en de ander rustend op de pook reed hij met een kleine tachtig kilometer per uur door een dorpskern. De zon, laag boven de huizen, scheen hem in de ogen en met zijn vrije hand greep hij een zonnebril, model pilotenbril, uit het dashboardkastje en plantte die op zijn neus.

‘Raad eens met wie ik uitga vanavond, Metser?’

Ik zei niets.

‘Kom kom, doe eens een poging, het begint met een M.’

‘Klootzak,’ zei ik. ‘Ze wil toch niet.’

‘Wil niet? Daar heb ik niets van gemerkt aan de telefoon. Hoe enthousiast kan iemand “graag” zeggen.’ Hij zei met een overdreven intonatie: gráág.

‘Ze kan niet vanavond,’ zei ik.

‘Ze kan wel, want haar afspraak zit in de cel.’ Hij lachte, zette de muziek wat harder en bewoog zijn schouders op het ritme.

De wesp liet zich niet meer horen of zien. Maar onder mijn schedel zoemde hij door. Ik concentreerde me op mijn ademhaling en probeerde hem onder controle te krijgen.

‘Jij houdt niet van beestjes hè?’ zei Proberg. Hij gaf een klap op het dashboard, ‘mis,’ riep hij en lachte hard om zijn eigen grap. ‘Was jij dat niet?’ zei hij traag, om te benadrukken dat er iets was wat hem langzaam te binnen schoot. ‘Opgeblazen kop, bolle ogen, ziekenhuis. Hoeveel weken heb je er gelegen,’ vroeg hij, ‘twee? drie?’

‘Vijf,’ zei ik. Eén daarvan was ik in coma. De enige reden waarom ik het overleefd had, was dat de wesp niet had doorgeprikt. Een volle dosis was fataal geweest.

‘Ja, nu weet ik het weer,’ zeurde Proberg, ‘roodgevlekt tot op je navel. God, wat was je toen lelijk.’ Hij sloeg op het stuur en giechelde. ‘Lastig als je dat hebt. Verdomd lastig. Waar was je nou ook alweer precies allergisch voor?’

We passeerden een grote grijze hoeve met een leistenen dak, die fier tussen de bietenvelden stond. In de verte zag ik een groepje mensen lopen. Drie mannen van wie er een naar boven wees. Ik vroeg me af waar ze het over hadden.

‘Vliegen?’ dreinde Proberg. ‘Nee, vliegen waren het niet, bijen? Muggen? Nee, geen muggen, wat was het nou…?’

Alsof de wesp het gehoord had, maakt hij ineens rechtsomkeert en kwam met een U-bocht op me af. Ik gilde en dook naar voren. Als een veldheer die in een fractie van een seconde een beslissing moet nemen, overzag Proberg de weg, gooide het stuur om en zoefde de parkeerplaats op. Een witte bestelbus achter ons maakte verschrikt een slinger en schoof achter de politieauto langs. Schokkend kwamen we tot stilstand, de motor gromde en sloeg af. Proberg bekeek me hangend over de leuning op zijn dooie gemak, het vet van zijn armen opgeduwd door de stugge bekleding.

‘Weet je wat ik ga doen?’ zei hij, quasiblij als een huismoeder die een verrassing in petto heeft.