-

Peter Delpeut

KRUISVERHOOR

roman

Uitgeverij Augustus

Amsterdam • Antwerpen

-

De auteur ontving voor het schrijven van deze roman een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Copyright © 2012 Peter Delpeut en uitgeverij Augustus

Omslagfoto Marta Bevacqua/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

Omslagontwerp Nanja Toebak

Verzorging e-boek Suzan Beijer

ISBN 978 90 457 0588 0

e-ISBN 978 90 457 0589 7

D/2012/0108/582

NUR 301

www.atlascontact.nl

-

You’re gone for something

And I know you won’t be back

‘Slim slow slider’, Van Morrison, Astral Weeks (1968)

-

VRIJDAG

-

05:00

Martin Jansen zocht op de vloer naar het mobieltje dat hij zorgvuldig voor het grijpen had gelegd. Hij vond alleen stofvlokken. Nijdig vergrootte hij de actieradius van zijn arm en lanceerde het apparaatje met een zwaai onder het bed. Hij rekte zich zo ver hij kon. Het trillende toestel schoof buiten zijn bereik.

Hij liet zich op het marmoleum glijden. Zijn huid kromp samen. Nederland was overvallen door de strengste winter in jaren en hij ging in zijn blootje op een ijsbaan liggen. Hij haalde het dekbed naar zich toe en wikkelde zich in zijn eigen slaapwarmte. Het mobieltje viel stil. Hij tuurde naar de vage vlek onder het bed.

Wie zouden ze laten bellen? Laat het Gaby zijn, dacht hij, uit dat overtollig vet is nog nooit een woord te veel gekomen. Of zou voor dit laatste, onvermijdelijke bericht volgens goed Nederlands gebruik een deskundige zijn aangesteld? Altijd de juiste, zalvende formules paraat, rechtstreeks uit het cursusboek. Nee, dan de nurkse Gaby. Hij was de afgelopen weken gesteld geraakt op de verzorgster. Ze straalde geen greintje levensgeluk uit, maar was o zo handig als zijn moeder op een stukje huid gelegd moest worden dat nog niet was weggesleten. Het betere handwerk, daar hield hij van. Hij trok het dekbed nog eens strak om zich heen. Hij moest weer pyjama’s gaan dragen, zoals vroeger.

Vroeger. Hij was net een volle wees geworden. Er was niemand meer die hem ervan zou weerhouden onverhoeds een drukke straat op te rennen, voorbij het kinderhekje te glippen, of, iets heel anders, maar eigenlijk toch hetzelfde, de verkeerde vrouw te kiezen. Dat was nu eindelijk, godzijdank, allemaal vroeger.

Het mobieltje meldde zich opnieuw. Het rinkelde als de bakelieten apparaten uit zijn jeugd. Zo hoorden telefoons te klinken, had hij gedacht toen hij het signaal installeerde. Maar nu schrok hij ervan, alsof hij terug was in zijn ouderlijk huis, waar de telefoon alleen leek te gaan om rampspoed aan te kondigen.

Hij wrong zich met donsdeken en al onder het bed. Niet dat hij ver kwam. Hij lag beklemd als in een fuik. De lattenbodem kraakte. Hij maakte zich los uit het dekbed, trotseerde de bevroren vloer en drukte het toestel tegen zijn oor.

‘Martin? Martin? Ben je daar eindelijk?’

‘Esther,’ verzuchtte hij teleurgesteld.

‘Je moet me helpen.’ De stem aan de andere kant struikelde over de vier eenvoudige woorden. Esther had haar tong niet in bedwang. Ze had gedronken. Hij hoorde geluiden die hij liever niet wilde horen, het geruis van een portofoon, de pieptoontjes van een mobiel netwerk. Esther zat dronken in een dienstwagen.

‘Waar ben je?’ vroeg hij.

‘Wat denk je?’ Esther lachte. Of hoestte. Daar was door drank en nicotine nauwelijks nog onderscheid tussen te maken. ‘Je moet me helpen met dat meisje van Veenstra, ze wil niet praten.’

‘En daar bel je me midden in de nacht voor wakker?’ Zijn verbazing was oprecht.

‘Doe je het?’ Esther kreeg iets huilerigs, zo kende hij haar niet. ‘Jij krijgt iedereen aan het praten.’

‘Het is Kerstmis. Wel eens van gehoord, misschien?’

Esther antwoordde niet.

‘Mijn moeder ligt op sterven.’ Nu moest hij zelf oppassen niet huilerig te klinken. ‘Ik heb er verdomme verlof voor opgenomen!’ Al bij het uitspreken had hij er spijt van dat hij de doodstrijd van zijn moeder misbruikte om onder een klusje uit te komen.

Het bleef stil aan de andere kant. Hij hoorde alleen het ruisen van de portofoon. Speet het Esther ook? Overdacht ze haar schaamteloosheid? Hij hoorde een portier openen, gevolgd door een gierende wind en een geluid dat op het heftig wapperen van een vlag leek. Esther schreeuwde. Naar wie? Dan duidelijk voetstappen in de bevroren sneeuw, het portier viel dicht.

‘Esther?’

‘Haar broertje sluipt hier rond. Ik geloof dat ik hem heb weggejaagd. Niet zo handig.’ De koude buitenlucht had Esther opgefrist, haar stem klonk onverwacht helder.

‘Kan dit niet een andere keer,’ probeerde hij.

‘Je klinkt alsof je uit een iglo belt.’

‘Hoe weet jij hoe een iglo klinkt?’

‘Waar zit je?’ Ze kon de juiste dwang in haar stem leggen, dat hadden de jaren in blauw op straat haar bijgebracht.

‘Ik lig onder het bed.’

Esther lachte.

‘En ik wil terug ín bed. Zalig kerstfeest.’ Hij verbrak de verbinding en wrong zich onder de lattenbodem uit. Hij trok het dekbed strak om zich heen en bleef nog een tijdje liggen. Zijn moeder leefde nog.

08:00

Tussen duim en wijsvinger liet hij lucht uit het ventiel ontsnappen. Alleen zachte banden gaven voldoende grip in de bevroren sneeuw. Hij draaide zijn hoofd weg van de snijdende oostenwind. Om de luchtdruk van de banden te testen leunde hij met zijn volle gewicht op het zadel van de mountainbike. Tegelijkertijd monsterde hij het witte talud van de zeedijk, tuurde langs de smalle zwart basalten rand waarop groene golven stuksloegen. Texel ging verborgen achter een laaghangende mist. In de vaargeul tussen het eiland en het uiterste puntje van Den Helder doemden de contouren van een kotter op, de boomkorren als twee armen wijd gespreid. Een late kerst voor die jongens, peinsde hij, die hebben zich verrekend.

Hij beklom de fiets met de brede banden en het smalle stuur. Zijn voeten zochten de pedalen, hij hield van de scherpe klik waarmee hij zijn schoenen vastklemde. Nu vaart maken, blijven draaien, druk zetten op de trappers, zoals op een wielerbaan. Hij sprak zichzelf toe als een instructeur, een beproefd recept om zijn angsten te bedwingen. Onder de sneeuw lag een gevaarlijke ijsvloer, als hij te veel zou aanzetten, slipte de achterband onder hem weg.

De wielen zakten met een tevreden zucht in het krokante sneeuwveld. Het geluid stelde hem gerust. De wind hielp hem met welkome zetjes op weg. Zijn vingertoppen hingen als ijsklontjes in zijn handschoenen, maar de spieren in zijn bovenbenen werden snel warm. Hij daalde voorzichtig naar het schuine deel van de dijk. Het profiel van zijn voorband scheurde de maagdelijke kristallen open, hij trok zijn eigen spoor, hier had nog niemand zich gewaagd na de sneeuwjacht van gisteren. Hij was de eerste mens op de Noordpool. Op een fiets.

Na Esthers ontijdige telefoontje kon hij niet meer slapen. Nog juist voor het einde van Gaby’s nachtdienst belde hij het verzorgingstehuis. ‘Geen verandering,’ zei ze, ‘uw moeder slaapt.’ Slapen klonk vrediger dan het was. Zijn moeder leek een sluimerende vulkaan, iedere ademtocht kon haar laatste zijn, maar na een hoopvolle stilte volgde steevast een nieuwe, teleurstellende oprisping. Zijn moeder wilde niet dood, zeiden de verzorgsters, ze koos haar eigen tijd, zoiets herkenden ze. Hij had gedwee geknikt. Hij speelde de zorgzame zoon, bette nog eens haar lippen met een washandje, door zijn moeder ondankbaar weggespuwd, en wenste dat het afgelopen was.

Aan Gaby was te horen dat ze vond dat hij moest komen. Ze had langer dan gebruikelijk gezwegen na zijn ‘Hoelang nog?’ voordat ze, wel zoals gebruikelijk, zei: ‘Je weet het nooit.’ Ik zou het graag weten, had hij gedacht maar niet gezegd. Al twee dagen was hij niet aan haar bed geweest. Hoe langer hij het uitstelde, hoe moeilijker het zou worden de stille blikken van de verzorgsters te trotseren.

Een voorzichtig ochtendgloren lichtte de sneeuw op, boven zee leek het nog nacht. Het was spookachtig stil. Op deze ondergesneeuwde kerstochtend waagde niemand zich buiten, de wereld was van hem alleen. Misschien kon hij na een flinke inspanning de aanblik van zijn moeder weer aan. Misschien zou het hem de moed geven een beslissing te forceren. Uit zijn neus ontsnapte minachtend wat lucht. Een beslissing? Hij had niets te beslissen, dat was precies het probleem. Van hem werd verwacht het aan te zien, hoelang het ook mocht duren. De dood velt zelf zijn vonnis, daar wilde niemand in het tehuis mee marchanderen.

Hij had zijn lijf zorgvuldig in een mesjogge hoeveelheid kledingstukken gestoken. Dat mocht hij tenminste zelf bepalen, dus had hij die impuls gevolgd. Nu hij de bocht van het Marsdiep naar de Noordzee rondde, waren de eerste hemdjes al doordrenkt. De oostenwind glipte zelfs langs de nauwste kieren van de stapeling kraagjes naar zijn bezwete huid. Al die kleren, het was een verkeerde beslissing geweest.

Zijn mond trok scheef van de kou, als na een beroerte. Hij probeerde zijn gezicht te beschermen, wendde het naar zee, maar in deze houding kierde de kraag van zijn jasje des te meer, wat de poort openzette voor nog meer valwinden naar zijn klamme rug. Traanvocht brandde zich een weg over zijn wangen. Hij kneep zijn ogen samen en zette druk op de pedalen. Het achterwiel schoot door op het laagje ijs onder de sneeuw. Het was te laat om zijn schoenen uit de toeclips te trekken. Hij klapte op zijn heup; die kon vanavond met de kleur van zijn spijkerbroek wedijveren.

Hij stond snel weer overeind. Op de gladde helling kon hij onmogelijk opstappen. Hij klom omhoog naar het vlakke deel van de dijk. Hij wilde wat drinken, maar het water in zijn bidon was bevroren. Zijn gehijg klonk tevreden toen hij zijn been over het zadel sloeg en het vertrouwde klikgeluid van zijn schoen op de trapper hoorde.

Na de vuurtoren verliet hij de zeewering. Het strand was verlaten, zelfs de zeevogels hadden er vandaag geen zin in. Bij een onttakelde strandtent stuurde hij zijn fiets de duinen in. Daar moest hij raden waar het fietspad liep, sneeuw had zich naar believen tussen de witte glooiingen opgehoopt. Hij liep erin vast, ploeterde voorbij de verse sneeuwduinen, fietste weer een stukje, zag zijn wielen opnieuw gesmoord in opeenhopingen van poedersuiker, trok zijn fiets eroverheen. Hij weigerde op te geven. Het witte heuvellandschap glinsterde in een onverwachte ochtendzon.

Het pad bracht hem op de rand van het duin. Bovenop keek hij uit over de kale velden, een onafzienbare witte vlakte, zelfs de sloten waren dichtgesneeuwd. De boerderijen leken op ijsbergen. De zon had zijn werklust alweer verloren, de lucht trok bleek weg. De stadsrand van Den Helder kwam er niet van los. Nog een paar maanden en deze woestenij zou paars, rood en geel oplichten, dit was een goede winter voor tulpen, die hadden kou nodig om op te leven. Daar kon hij hoop uit putten, misschien had ook hij een lange kou nodig.

Hij tuurde en tuurde, totdat hij in de diepte van het land de drie kassen zag. Het waren met wit plastic bespannen bogen. Ze zagen eruit als met lakens gecamoufleerde hangars. Daarachter stond een al even witte VW. Ook die onderscheidde zich nauwelijks van de besneeuwde uitgestrektheid. De uitlaat blies gestaag een dunne rooksliert uit – Esther was tenminste zo verstandig geweest zich niet in een onverwarmde auto te bezatten.

09:30

Ze sliep. Haar hoofd was ongemakkelijk tegen het zijraam van de politieauto gezakt. Bij haar mond had zich op het glas een ijsster gevormd. De ramen van de politieauto waren wit uitgeslagen. Esther leek ingevroren in een blok ijs.

De plastic overkapping van de voorste kas maakte een oorverdovend lawaai. In tegenstelling tot de andere twee was deze open. De oostenwind hield verbolgen huis onder de bogen. In het veld waren rood-witte linten gespannen. Als zijn collega’s hier nog op sporen hoopten, dan waren die al zes keer ondergesneeuwd. De dooi – mocht die ooit komen – zou ze onverbiddelijk wegspoelen. Zelfs de vlaggetjes van het sporenonderzoek waren onder de sneeuw verdwenen.

Hij ging de open kas in, meer om zijn natte rug te beschermen dan uit nieuwsgierigheid. Hij wist hoegenaamd niets van wat hier had plaatsgevonden. Dan zag je ook niets, was zijn ervaring. Weten is waarnemen. Achterin was met een dunne folie een lapje grond afgedekt. Ook hier was een groot deel met afzetlinten tot verboden terrein verklaard. Niet dat je in de bevroren aarde iets stuk kon lopen. Als hier binnen sporen waren, dan had de vorst die tenminste goed geconserveerd.

De kou begon zich in zijn lijf te nestelen. Zolang hij fietste, werkten de natte hemden als doorgeefluiken en hielden ze hem warm. Nu de bloeddoorstroming tot rust was gekomen, koelden diezelfde shirts hem in een hoog tempo af. Als hij bleef dralen zou hij bevriezen. Hier kon hij niets voor Esther betekenen. Hij verliet de kas.

Met de fiets in de hand nam hij de omgeving in zich op. Nu pas zag hij op een aangrenzend veld de figuur die hem gadesloeg. Hij hing schuin tegen de wind, als een oude wilg, zijn gezicht ging verborgen onder een zwart wollen muts. Zelfs op deze afstand kon je zien dat de verhoudingen in zijn lijf zoek waren, een gedrocht van puberale groeistuipen, fastfoodhormonen en een eeuwenoude genenbank van arbeid op het land. Waarom noemde Esther hem broertje? Hij torende twee koppen boven een normaal mens uit.

Bij wijze van groet stak hij zijn hand op, alsof hij de jongen een vislijntje toewierp. Tot zijn verbazing greep die het lijntje vast. Voor een willekeurige buitenstaander zag het eruit als een onhandig gedag zeggen, een beweging van niks, maar Martin Jansen wist dat er nu een draad was die hen met elkaar verbond, breekbaar als spinrag, dat wel, maar hij had de jongen bij zijn kladden. Als hij iets van hem wilde mocht hij nu niet loslaten.

‘Een mooie vogelverschrikker, vind je niet?’ Esther had het raampje opengedraaid. Haar gezicht was opgezwollen, haar wangen leken op weke sponsjes die haar ogen dreigden dicht te duwen.

Hij zuchtte, de draad was gebroken. Hij had geen zin het Esther in te wrijven. Dit was haar zaak, niet de zijne. Hij liep naar de auto en stapte in. Met zijn handschoen veegde hij een kijkgat in het ijsschaafsel op de voorruit. De jongen was verdwenen.

‘Broertje?’ vroeg hij.

Esther knikte. ‘Ik denk dat ze hem het krachtvoer van de koeien geven.’ Ze draaide het zijraam dicht. De auto werd een witte cocon, veilig afgesloten van de buitenwereld. ‘Hij spoort niet helemaal. Hij is de jongste van het stel.’ Ze keerde zich naar haar bezoeker. ‘Hoe wist je dat ik hier was?’

‘Ik lees de krant.’

Esthers rode ski-jas knerpte. Aan haar benen bungelden ouderwetse moonboots, ze had haar voorzorgsmaatregelen genomen.

‘Zit het meisje nog in voorlopige hechtenis?’ Hij probeerde het zo achteloos mogelijk te vragen, zijn nieuwsgierigheid te verbergen. Een week geleden was in de kas een babylijkje gevonden. De moeder moest hier zijn bevallen, had hij uit krantenberichten begrepen. Dat leek hem sterk. De open kas was geen plek om een kind te krijgen, dat overleefde niemand. Alles wat Martin Jansen uit de sporen had opgemaakt was dat de baby hier was achtergelaten. Het deed er weinig toe, vier dagen na de vondst waren zijn collega-rechercheurs met het meisje van Veenstra op de proppen gekomen, in de krant netjes met V. aangeduid, maar in de polder tussen Den Helder en Julianadorp wist iedereen om welke familie het ging.

Esther keek stuurs voor zich uit, haar onderlip trilde. ‘Nog even, hoop ik.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Het is niet haar baby, weet je.’

‘Wat doet ze dan nog in een politiecel?’ Er klonk een nijdig ongeloof in zijn stem. Je liet niemand langer dan nodig in een cel zitten, dat was een van de regels waaraan hij niet wenste te tornen, daar had hij zo zijn redenen voor. Al deden die er niet eens toe, het was eenvoudigweg ongehoord iemand op te sluiten die je nergens van kon verdenken.

Esther bracht haar gezicht dichter bij het zijne, de alcohol walmde hem tegemoet. Nu pas zag hij haar rood doorlopen ogen, alsof ze de hele nacht had gehuild. Haar hoofd viel voorover, de nekspieren ontbeerden de kracht het overeind te houden. Ze was lazarus.

Hij duwde haar gezicht omhoog. Zijn vrije hand zocht op de achterbank naar de lege fles. Die moest zo snel mogelijk de auto uit. Waarom eigenlijk? Waarom moest hij Esther zo nodig redden? Ze was in overtreding. Ze overschreed een grens. Hoe langer hij in deze auto bleef, hoe lastiger het voor hemzelf zou worden.

‘Het DNA matcht van geen kanten. Ze kan het niet zijn.’ De woorden tolden in Esthers mondholte en kwamen ternauwernood langs haar lippen.

‘Ja? En dus…’

Esther lachte, zoals alleen dronken mensen lachen, louter om de onmetelijke domheid van de wereld te vieren. Haar hoofd knikte weer voorover.

Hij verloor zijn geduld en sloeg Esther met zijn vlakke hand in het gezicht. Ze keek hem verbaasd aan. Haar lach bulderde opnieuw door de auto.

‘Kom Esther, wat is er met dat meisje? Waarom laat het OM haar daar zitten?’

‘Omdat het OM van niets weet.’

Hij liet haar hoofd los. Hij durfde niet verder te vragen, omdat hij niet wilde weten wat hij eigenlijk al wist. Esther had informatie achtergehouden. Het hoe en waarom kreeg hij zo snel niet op een rijtje. Hij wist ook niet of hij dat überhaupt wel wilde. Daar moest je heel precies in zijn, had hij zich ooit voorgenomen – tussen wat je wel en niet wist, daar lag de smalle bandbreedte van een rustig leven.

Zijn hand vond eindelijk iets wat op een fles leek. Het was een leeg melkpak. Esther had haar hoofd erbij gehouden, ze was zich hier willens en wetens komen bezatten, ze had de jenever, of wat dan ook, met melk vermengd. Martin Jansen moest ervan kokhalzen.

‘Waarom?’ vroeg hij plompverloren.

‘Ze kan niet terug naar die stinkboerderij.’ Esther liet zich terugvallen in haar stoel. Ze sloot haar ogen. ‘Moe,’ prevelde ze, ‘ik ben zo moe.’

De portofoon kreet een bericht uit over een ongeluk op de N9. Iemand was het Noord-Hollands Kanaal in gereden. De dienstdoende wachtcommandant dirigeerde alle beschikbare politieauto’s naar de plek van het onheil. Martin Jansen klikte de communicatieapparatuur uit. Esther moest de collega’s op het bureau later maar wijsmaken dat ze niet in de auto was toen de oproep binnenkwam.

‘Ik breng je naar huis.’ Hij probeerde het zo resoluut mogelijk te laten klinken, maar hij had nooit de oefening van een uniform gehad, hij was rechtstreeks van de universiteit het recherchewerk in gerold.

Esther lachte opnieuw. ‘Ik ben thuis!’ Ze keek hem vanuit haar ooghoeken aan, rond haar mond speelde verbeten zelfspot. ‘Ton heeft me het huis uit gezet. Ik woon in deze auto.’

10:30

Hij kon niet zeggen dat het onprettig aanvoelde, de warmte van een vrouwenlichaam in zijn handen. Niet dat er veel aan te beleven viel, want Esther lag als een ledenpop op zijn bed. Hij had haar met moeite uit haar ski-jas gewerkt, de moonboots van haar benen getrokken en voorzichtig haar vestje losgeknoopt. Zonder erop uit te zijn waren zijn handen langs haar borsten gegleden. Het voelde als een herinnering die opeens helder tot leven komt. Er was een warmte zijn lijf in gestroomd die hij lang niet had ervaren.

Onder de douche zag hij dat zijn heup verborgen ging onder een gemene blauwe plek. Het gaf hem recht op een paracetamol, besloot hij. Zonder een handdoek om te slaan liep hij de slaapkamer in. Er was weinig kans dat Esther hem zou zien, maar hij kon de behoefte zich naakt aan haar te tonen niet onderdrukken. Hij draalde langer dan nodig bij het zoeken naar schoon ondergoed. Trok het nog niet aan. Draaide zich naar de slapende vrouw op zijn bed. Zijn huid tintelde. Te warm gedoucht.

De pijnstillers lagen in zijn nachtkastje; die wilde hij eerst pakken. Hij hurkte en schoof het laatje open. De hand van Esther schoof iets opzij, alsof ze houvast zocht. Hij schrok en veerde recht overeind. Hij schoot zijn onderbroek aan en verdween naar de keuken om de tablet in te nemen. Terug in de slaapkamer keek hij in de opengesperde ogen van Esther. Hij dacht een glimlach rond haar mond te zien.

‘Hoe is het met je moeder?’ Ze sprak zacht en zonder spotzucht; met die glimlach moest hij ernaast zitten. Hij haalde zijn schouders op en keek naar haar. Onwillekeurig trok Esther de panden van haar opengeslagen vestje over elkaar heen. Leg haar op een bed en ze wordt een vrouw, bedacht hij niet zonder cynisme. Kijk je niet, dan is het niet goed, kijk je wel, dan is het ook niet goed.

Hij liep naar de kast en haalde er een broek uit. Hij trok het kledingstuk aan zoals hij dat Richard Gere met bestudeerde nonchalance in een film had zien doen. Waarom stond hij zich hier aan te stellen? Esther was een collega, dat moest ze blijven. Hij keerde zijn rug naar haar toe, zocht een overhemd in de kast, maar kon zijn gedachten er niet bij houden. Hij pakte een hemd en draaide zich resoluut om. ‘Slaap hier je roes uit. Ik ga nu naar mijn moeder. Als ik terugkom, praten we nergens meer over.’ Hij had geprobeerd het zo bits mogelijk te laten klinken.

Esther zweeg, maar volgde nauwgezet zijn vingers die met de knoopjes priegelden.

‘Vertel me waar ik de papieren van het meisje kan vinden,’ vervolgde hij. ‘Ik duikel wel ergens een officier van justitie op die haar vrijlating gelast, kerst of geen kerst.’

‘Je knoopt scheef.’ Esther zei het met de droge zakelijkheid die hij van haar gewend was. Als ze tenminste niet gedronken had. Hij keek naar zijn overhemd, hij zat er maar liefst twee knoopsgaten naast. Kribbig trok hij alles los en begon opnieuw.

‘Op mijn bureau, onder op de stapel ongeopende post.’ Esther ging rechtop zitten. ‘Praat eerst eens met haar. Volgens de gerechtsarts is ze onlangs bevallen. Niet op zo’n prettige manier. Ze was ingescheurd en niet gehecht.’ Esther slikte. ‘Het maakt me misselijk als ik eraan denk, ik zal je de details besparen.’

‘Waar is het kind dan?’ De verkeerde vraag, nu was er geen weg terug.

Esther probeerde haar triomf te verbergen. ‘Ze speelt stommetje, zelfs haar eigen naam weigert ze uit te spreken. Nog geen dankjewel als ze eten krijgt.’ Ze gooide haar haren naar achteren. Esther was stevig gebouwd, maar bewoog zich soepel. Ze had zich opgemaakt, al zat er niet veel lijn meer in na de doorwaakte nacht in de auto. Drank liet op een gezicht meestal een masker van grimmigheid achter, als een ploeg voren, ook bij Esther, maar de sproeten rond haar neus, die hem eigenlijk nooit waren opgevallen, gaven haar iets guitigs. Ze liet zich vermoeid op het bed terugvallen. Onder haar korte T-shirt verscheen een streepje huid, haar navel was een bultje. De oneffenheid wond hem op.

Hij hoorde haar zacht snurken, Esther was van het ene op het andere moment in slaap gevallen. Hij keek naar haar als naar een dode die is herrezen. Ze hoorde daar niet, het was een schande dat ze daar lag, op de plek die voor altijd leeg had moeten blijven sinds Kirstin er niet meer was.

12:00

De nieuwe arrestantenverzorger pulkte zenuwachtig aan een puistje op zijn kin. ‘Volgens de lijst heeft ze vanmorgen vroeg haar luchtuur al gehad.’ De late puber draaide zich naar de deuropening van de benauwde controlekamer en wapperde met het papier. Op de monitoren achter hem zag Martin Jansen dat er maar drie cellen bezet waren.

‘Een rustige kerst?’ Hij knikte naar de beeldschermen waarop de arrestanten dag en nacht werden gadegeslagen. Rechtsonder zag hij het meisje van Veenstra. Ze zat onbeweeglijk op het bed, recht overeind. Haar haren hingen als een gordijntje voor haar spitse gezicht. Als je zit, denk je, wist hij. Esther heeft haar onderschat, die breek ik niet in één sessie.

De arrestantenverzorger volgde zijn blik. ‘Ze slaapt niet. Of ze moet zittend kunnen slapen.’

‘Daarom heeft ze frisse lucht nodig.’ Hij liet het als een wetenschappelijke bevinding klinken. Het werkte. De jongen stond op. Met duidelijke tegenzin, maar hij was simpelweg te onervaren om het verzoek niet in te willigen.

Hij volgde de arrestantenverzorger op de monitoren naar de achterste cel. Het meisje van Veenstra keek niet op toen de celdeur werd geopend. In de gang klonk een nors bevel, de tragische onzekerheid van de jeugd. Waarom lieten ze dit werk aan kinderen over? Het meisje stond op. Zonder het te beseffen keek ze recht in de camera. Martin Jansen greep de deurpost. Speelde Esther een spelletje met hem?

Er wordt beweerd dat van ieder mens een perfecte kopie op de wereld rondloopt, maar het toeval brengt deze twee identieke personen zelden bij elkaar. Het meisje van Veenstra had zo’n dubbelganger, met dit verschil dat haar voorbeeld niet meer leefde, of beter, als hij dan toch precies moest zijn, was verdwenen. Ze was jonger dan Kirstin, meer dan tien jaar jonger, en toch was ze het.

Nu rustig blijven, maande hij zichzelf, zet dit uit je hoofd, ze kan het niet zijn, er is geen connectie, vergeet het, basta. Hij hervond de rust die hij al drie jaar het bewind over zijn doen en laten liet voeren. Hij hoefde maar met zijn vingers te knippen, zoals een illusionist, om in die roes van volmaakte lethargie af te dalen. Ooit had hij besloten dat dit de manier zou zijn om te overleven. Hij stelde tevreden vast dat zelfs het fotografische evenbeeld van Kirstin zijn emotionele huishouding niet in de war kon schoppen.

Op de monitor zag hij hoe het meisje haar hand langs de geplastificeerde muur van de cel liet glijden, als om de realiteit ervan te testen. Houvast zou ze er niet vinden. Nog een week in die badkuip en ze zou voorgoed in brokken uit elkaar vallen. Dan viel er niets meer te lijmen.

Beeldscherm in beeldscherm uit arriveerden de twee bij de luchtplaats. Vier lichtblauwe, gladgestreken muren, vijf meter hoog oprijzend, afgedekt met een stalen raamwerk. Je waande je in een put. Daarbij vergeleken had de cel iets rustgevends: als je de lucht niet zag, kon je er ook niet naar verlangen.

Alleen onder het smalle afdak lag geen sneeuw. Een spoor van voetstappen voerde rechtstreeks naar de beschutting. De arrestanten hadden de afgelopen weken weinig lust gehad de rest van de put te onderzoeken. Het meisje zette een paar stappen in de sneeuw en bleef roerloos staan.

Martin Jansen liet nu vliegensvlug zijn hand achter de monitor glijden, vond het stekkertje en trok dat een fractie naar achteren. Het beeld plooide, een brede zwarte band vervormde de luchtplaats tot een lachspiegel. Hij wrikte de stekker nog een stukje verder los, totdat er een wolk van zwarte en grijze spikkels over het scherm dreef.

Hij liep de arrestantenverzorger in de gang tegemoet. ‘Die monitor rechtsonder stoort weer eens. Bel de technische dienst.’

Het duurde even voordat de mededeling bij de jongen doordrong. ‘Op kerstdag?’ stamelde hij.

Martin Jansen draaide zich met een brede grijns om. ‘Wij werken toch ook?’ Hij gaf de arrestantenverzorger geen kans nog iets te zeggen. Die stond nu ongetwijfeld te dubben of hij de rechercheur wel alleen mocht laten met het meisje. Hij besloot hem een overduidelijk antwoord te geven en liet de stalen deur naar de luchtplaats met een klap dichtvallen.

Het meisje van Veenstra reageerde niet. Hij liep naar de uiterste hoek van de put. Hij zorgde dat er afstand tussen hen was, maar ze moest zijn aanwezigheid wel blijven voelen. Bedaard bewoog hij zich naar de overzijde. Zijn schoenen spleten de opgevroren sneeuwlaag knisperend open. Zo zou ze hem blijven horen, stelde hij tevreden vast, daar hoefde hij verder niets voor te doen.

Nu kwam het erop aan. Alles stond of viel met de eerste confrontatie. Hij moest wachten op het moment dat ze haar ogen zou opslaan, dat minuscule ogenblik waarin ze haar verlammende angst – of woede, die twee waren moeilijk te onderscheiden – opschortte en zou inruilen voor nieuwsgierigheid. De drang te weten wat er rondom je gebeurt is nu eenmaal sterker dan welke emotie ook. Zelfs doodsangst. We kunnen het niet laten in de afgrond te kijken waar we dreigen in te vallen. Niet dat ze zich zomaar zou laten verleiden. Misschien streden angst en boze koppigheid met elkaar. Angst laat zich eenvoudiger breken, verontwaardigde stijfkoppen kunnen het gevecht met de nieuwsgierigheid langer aan.

Hij was de tel al kwijtgeraakt, zo vaak was hij haar gepasseerd. Ze was een stijfkop. Hij besloot zijn route te verleggen, draaide zich om en liep via de andere zijde van de luchtplaats terug naar de uiterste hoek achter het meisje. Het werkte. Ze volgde zijn onverwachte beweging, en belangrijker, haar ogen raakten de zijne. Nog sneller dan zij het kon, sloeg hij zijn oogleden neer. Hij herhaalde zijn route, cirkelde om haar heen. Steeds als hij het meisje passeerde, zochten haar ogen nu de zijne, en keer op keer ontweek hij haar blik. Ze kon naar hem kijken, zo liet hij haar weten, zonder zijn oogopslag te hoeven trotseren. Hij ontnam haar de noodzaak zich te verbergen, haar ogen naar binnen te keren.

Het was een truc die hij jaren geleden in een televisiefilm over het temmen van wilde paarden had gezien. De paardentemmer, een verweerde cowboy uit Nevada, stapte de kraal in met een zojuist gevangen wild paard. Hij liep om het angstige beest heen, verloor hem nooit uit het oog, maar zo gauw het dier naar hem keek, draaide hij zijn rug naar hem toe. Je moest het paard leren dat je geen roofdier was, had de cowboy met een lijzige stem verteld. Dat er geen gevaar van je uitging. Hoe wild een paard ook was, opgegroeid met de achterdocht om de open prairie te overleven, de angst zou langzaam wegebben. Desnoods moest je uren kringetjes rond het dier lopen; als je hem maar steeds je rug toekeerde, kwam er een moment waarop het paard zich overgaf en je aanwezigheid accepteerde.

Martin Jansen had niemand over zijn truc verteld. Zijn reputatie om zelfs de meest onwillige arrestant aan het praten te krijgen was legendarisch binnen het korps, dat wist hij, Esther had niet voor niets hem gebeld. Eigenlijk schaamde hij zich voor zijn faam. Het was niet meer dan een foefje. Hij kon toch niet vertellen dat hij het op Discovery Channel van een nauwelijks verstaanbare cowboy had geleerd? Als iemand naar zijn methode informeerde, antwoordde hij ontwijkend. Soms zei hij: ‘Je moet alleen maar weten wanneer je je kop moet houden. Wij politiemensen praten te veel.’ Dat werd dan volmondig beaamd, maar zo gauw ze de verhoorcel in gingen waren ze het vergeten. Ze wilden te graag vertellen wat ze zelf al wisten, ze waren te trots op de resultaten van hun speurwerk om die voor zich te houden. Misschien was dat wel zijn echte talent, zijn trots uitschakelen.

Na nog een paar rondjes besloot hij het erop te wagen. Hij beantwoordde haar blik met een korte, verlegen glimlach, maar wachtte niet op haar reactie. Hij liep naar de stalen deur en nam de klink in zijn handen. Met zijn rug nog steeds naar haar toegekeerd zei hij: ‘Ik heb zin in chocola. Wil je een Mars?’ Hij wachtte, zijn hart klopte in zijn keel, dit was ook een wedstrijd, het kiezen van het juiste moment voor een demarrage zoals alleen de meest lepe wielrenners dat kunnen. Misschien had hij zijn sprong te vroeg gewaagd. De kou van de stalen klink trok door zijn hand. Hij duwde het ding naar beneden, opende langzaam de deur.

‘Liever een Nuts.’

Haar stem was nauwelijks hoorbaar, maar in het hoofd van Martin Jansen resoneerden de drie woorden als gongslagen. Hij knikte afgemeten zonder haar aan te kijken, sloot de deur achter zich en probeerde het staal op staal zo weinig mogelijk geluid te laten maken.

14:00

Pijpsletje. Esther leek het woord achteloos op haar notitieblok te hebben geschreven. En had er daarna – misschien minder achteloos – kringetjes omheen getekend. Martin Jansen schrok van het woord en schoof de blocnote van zich weg naar het uiteinde van Esthers bureau. Het paste niet bij het meisje met wie hij zojuist een Nuts had gedeeld. Hij had gezegd dat er in de automaat nog maar één reep te vinden was, brak hem in tweeën, trok de slierten karamel uit elkaar en gaf de grootste helft aan haar. Ze nam er kleine hapjes van. Om er langer van te genieten, vermoedde hij. Zonder elkaar aan te kijken hadden ze de noga weg staan kauwen.

Je hoefde iemand niet aan te gapen om zijn uitstraling waar te nemen. Misschien registreerde hij het meisje wel intenser zo. Haar lijf sprak in horten en stoten, alsof ze over ieder teken van leven eerst nadacht voordat ze het toestond manifest te worden. Ze had een omheining van schrikdraad om zich heen gespannen. Kwam je te dichtbij, dan kreeg je een opdonder.

De gelijkenis met Kirstin was wonderbaarlijk, ze was meer dan een evenbeeld. Dezelfde alertheid, steeds op haar hoede, ondanks de stoere pas, de blik nooit volledig open naar de wereld, voortdurend dat lichte floers voor haar ogen. En nu staarde hij naar Esthers aantekeningen en probeerde die te verenigen met zijn beeld van haar.

Was die stoere stap – de benen iets uit elkaar, meer zijwaarts dan vooruit, zoals cowboys liepen, had hij gedacht – niets anders dan het ontlasten van een pijnlijke vagina, de herinnering aan een bevalling in een gure winternacht, onder het oorverdovend klapperen van een plastic kas, bloed dat uitstroomt over bevroren aarde…? Liet je dat beeld toe, dan zou het met de dag smeriger worden, zich in je hoofd branden totdat je het letterlijk voor je zag, vooral de meest onaangename details.

Verbeelding kon ook je vijand zijn. De baby in de kas was niet van het meisje, DNA loog niet, waarom zou de werkelijkheid van haar geheime bevalling dan niet veel prozaïscher zijn? Als dat tenminste kon met een geheime bevalling.

Hij leunde achterover in de stoel, moest zich even uitrekken. Zijn heup gloeide en voelde stijf aan, hij was harder neergekomen dan hij op de dijk had beseft. Onder de stapel post op Esthers bureau vond hij de envelop van het Nederlands Forensisch Instituut met de resultaten van het DNA-onderzoek. Er zat geen postzegel op, hij was niet eens dichtgeplakt. Iemand in Rijswijk had hem aan Esther persoonlijk meegegeven, zo vermoedde hij, om de zaak te versnellen. Maar ze had hem achtergehouden. Ze speelde een spelletje dat haar de kop kon kosten. Of ze moesten na de kerst bij het OM vergeten de slaap uit hun ogen te wrijven. Die gok kon je natuurlijk nemen.