DOOD AAN DE ARNO

Christobel Kent

DOOD AAN DE ARNO

Vertaald door Philip Supèr

MOURIA

© 2009 Christobel Kent

First published by Atlantic Books Ltd

All rights reserved

© 2009 Nederlandse vertaling uitgeverij Mouria, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Vertaling: Philip Supèr

Oorspronkelijke titel: A Time of Mourning

Omslagontwerp: DPS/Davy van der Elsken

Omslagfotografie: Michael Trevillion/Trevillion Images

ISBN 9789045801445

NUR 305

www.mouria.nl

Voor Donald

AANTEKENING

In Dood aan de Arno heb ik geprobeerd de stad Florence getrouw weer te geven. Toen ik voor het eerst het Kaffeehaus in het Bobolipark bezocht, was dat geopend voor klanten en kon je er, uitkijkend over de stad, op het terras zitten. Het is echter al sinds 2003 in restauratie en op dit moment niet toegankelijk als horecagelegenheid.

1

Pas na vier dagen kwam er iemand aan zijn deur. Na vier lange stille dagen in het steeds valer wordende licht van een ongewoon milde novembermaand, die Sandro meer dan genoeg tijd gaven om uit te maken of de twee kamers die Luisa voor hem had gevonden als kantoor, hem bevielen. Als hij al niet bezig was te bedenken wat hij daarin eigenlijk zou moeten gaan doen.

Sandro had niet gedacht dat hij met zijn eerste klus meteen in het diepe gegooid zou worden. Hij had zich voorgesteld dat hij zich rustig zou kunnen inwerken. Maar zo zit de wereld niet in elkaar. Dat het leven je meestal niet eerst even komt waarschuwen, had hij al eerder kunnen weten.

De kamers die Luisa had gevonden waren op de tweede etage, vierkant, licht en eenvoudig, in een rustige straat bij de Piazza Tasso in de wijk San Frediano. Via del Leone, heette de straat. Op de hoek was een glazen schrijn met een Mariabeeldje ingemetseld waarin altijd minstens vier kaarsjes brandden: het merkteken van een godvrezend buurtje. Of, als je het op een andere manier wilde zien, bijgelovig. Sandro Cellini zat daar ergens tussenin. Katholiek opgevoed uiteraard, maar door dertig jaar politiewerk een rationalist. Het resultaat was dat hij zich er niet toe kon brengen om meer dan een paar keer per jaar naar de kerk te gaan, met Pasen en als er een kind gedoopt werd. Maar die schrijn beviel hem toch. En waar God was, waren oude dametjes. Toen hij nog bij de politie werkte – met dat ‘toen’ had hij nog steeds moeite – had Sandro heel wat oude dametjes bereid gevonden tot zowel het geven van gedetailleerde ooggetuigenverklaringen als het ontsteken van kaarsjes om goddelijk ingrijpen af te smeken.

De gebouwen in de Via del Leone waren bescheiden, niet meer dan drie verdiepingen hoog. Daardoor was de straat zelf zonniger, en ook minder lawaaierig dan de buurt waarin hij woonde. Hier was de akoestiek wat milder voor het oor, als ’s morgens de eerste scootertjes op weg naar het centrum voorbijknetterden. Aangezien hij geboren en getogen was ten noorden van de rivier, in Santa Croce, een wijk met drukke, smalle straten waarin de zon niet wist door te dringen, betwijfelde hij toen hij op zijn eerste dag van achter zijn raam de straat in stond te kijken of hij er ooit aan zou wennen.

Het was Florence, daarover kon geen misverstand bestaan, maar het was niet de stad waarin hij nu al achtenvijftig jaar elke ochtend was wakker geworden. Dat was een Florence waarin niet meer dan een flard blauwe hemel zichtbaar was en waarin de straten vanaf zeven uur ’s morgens uit hun voegen barstten van de herrie. Een kakofonische opera samengesteld uit het gekletter van vuilniscontainers die worden geleegd, het gegier van de remmen van stadsbussen, het geraas van taxi’s, en de eerste groepen toeristen die ’s morgens op de hoek door hun gids luidkeels in het Spaans of Duits worden geïnformeerd over de plek waar Dante werd geboren of Galileo begraven.

Sandro keek naar beneden en zag dat het dan misschien wel rustig was, maar toch ook niet uitgestorven. Hij volgde een oud dametje dat haar kleine, in een soort jasje gestoken hondje naar de stoeprand trok, zodat het daar kon poepen tegen de band van iemands auto. Het zou niet lang duren, bedacht hij, voor hij zou weten wiens auto dat was, en of het hem iets kon schelen dat er tegen gepoept werd. Het dametje had een verfomfaaid bosje chrysanten bij zich; zonder twijfel was ze op weg naar de begraafplaats. Vanaf de andere kant zag hij een mooi meisje komen aanlopen, een studente misschien. Lange benen in een donkere spijkerbroek, en een idioot grote handtas met zilverkleurige knoppen erop en kwastjes eraan. Ze rende, had duidelijk haast. Bijna recht tegenover zijn raam stapte ze om het oude dametje met haar bloemen en hondje heen. En alsof ze wist dat hij daar stond, keek het meisje op dat moment omhoog en kruisten hun blikken elkaar. Haar ogen gleden even over hem heen, en betrapt dook hij weg. Hij was hier niet gekomen om voorbijgangers te begluren, of wel soms?

Sandro ging aan zijn bureau zitten. Dat had Luisa voor hem opgesnord, net zoals al het andere kantoormeubilair trouwens, van de grijze archiefkast tot de wat bejaarde, maar respectabele computer. In de stilte die nu om hem heen heerste, bedacht hij dat het ontbreken van die groepen toeristen hier in elk geval een zegen was. Hij vond het geluid van een Vespa of van busremmen eigenlijk wel mooi – dat was een soort persoonlijke afwijking –, maar aan die door een gids geleide hordes had hij altijd een hekel gehad. Luisa had hem op het hart gedrukt dat hij zich maar beter kon verzoenen met die toeristen, omdat ze wel eens, zoals dat nu al voor haar gold, zijn broodwinning zouden kunnen gaan betekenen.

‘Morgen ga ik beginnen,’ had hij aangekondigd toen ze de vorige avond was thuisgekomen uit de winkel. Dat viel niet goed.

‘Op Ognissanti?’ zei Luisa met ingehouden ontzetting. ‘Echt waar?’ Met haar jas nog aan stond ze in de keuken. Ze had de geur van houtvuurtjes mee naar binnen gebracht.

Ognissanti was Allerheiligen, de eerste november, gevolgd door Allerzielen de dag erna. Op die twee dagen vallen in één keer alle bladeren van de bomen, en worden er bloemen gelegd op de graven van dierbaren. Volgens de traditie moet Ognissanti een dag van overdenking zijn, van stilstaan bij onze sterfelijkheid.

‘Waarom niet?’ zei Sandro nogal defensief. ‘Ze hebben vanmiddag gebeld om te zeggen dat de telefoon aangesloten is. Ik heb genoeg van dat duimendraaien.’

Maar hij wist wel waarom niet. Godsdienst, traditie, plicht jegens de doden. En het kon overigens ook nog wel eens ongeluk brengen, om midden in een week te beginnen. En al was Luisa dan niet erg veel godsdienstiger dan hij, haar band met de familie was wél sterk. En bovendien was haar moeder nog maar kortgeleden overleden. Ze moest de volgende dag heel vroeg opstaan om bloemen naar haar moeders graf in Scandicci te brengen voor ze naar de binnenstad kon gaan.

‘Je bent zelf trouwens ook op je werk,’ zei Sandro.

Zoals voor zoveel katholieke gedenkdagen gold, kregen steeds minder mensen er een vrije dag voor. Zeker in de grote steden met hun rijke, niet-kerkelijke bezoekers. Luisa’s werkgever, Frollini, had die vrije dag al jaren geleden afgeschaft. In november deden ze juist goede zaken. Dan puilde het magazijn uit, en stonden de etalages vol nappa, fluweel en galajurken. Luisa hield er niet van, maar zo was het nieuwe Italië.

‘Volgens mij brengt het ongeluk,’ zei ze ongemakkelijk.

‘Ik wil het niet langer uitstellen,’ zei Sandro met stelligheid, en ze zag dat dat in elk geval waar was.

Brommend was ze nóg vroeger opgestaan om voor hem te koken.

‘Het is je eerste dag, dan moet je iets warms mee om te eten,’ zei ze toen hij met slaperige ogen in de keuken bezwaar kwam maken. De witte lelies die ze de vorige avond had gekocht voor haar moeder stonden in de gootsteen.

Ze had hem baccalà meegegeven – stokvis met tomaten –, en toen Sandro zes uur later het aluminium schaaltje openwrikte, was het nog net warm genoeg. Maar het was dan ook nog maar nauwelijks middag. Hij was al drie uur op zijn werk en had niet veel meer gedaan dan een meisje beloeren door het raam en voor zijn boekhouding een nieuw bestand op zijn computer openen. Waarna hij dat bestand weer had gesloten. Uitgaven tot nu toe om en nabij de vijfduizend euro. Inkomsten nul.

Sandro had plotseling stevige honger, en verslond de dikke, zoute stoofpot in vijf enorme happen. Hij morste wat van de saus op zijn bureaublad, en hoewel hij het meteen al vloekend probeerde weg te vegen, bleef er toch een klein oranje vlekje achter. Dat begint goed, zei hij bij zichzelf. Wat moesten de klanten wel niet denken – als er al ooit zo iemand zou verschijnen. Hij had de impuls iets tegen de muur kapot te smijten; wat een sukkel was hij. Die avond zei hij tegen Luisa dat hij voor zijn lunch maar eens de dichtstbijzijnde bar zou proberen. Ze keek hem strijdlustig aan.

‘Lust je mijn eten soms niet meer?’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Hoe zou dat kunnen?’ zei hij. ‘Alleen… nou ja, ik moet de buurt leren kennen.’ Ze knikte, en had duidelijk besloten niet beledigd te zijn. Hij vertelde haar niet dat hij zich door dat ongelukje met de baccalà had gevoeld als een kleine jongen op zijn eerste schooldag, die elk moment in huilen kan uitbarsten.

‘Hoe was je bezoek?’ vroeg hij. ‘De begraafplaats?’

Ze was bleek. Hij herinnerde zich dat ze al sinds zes uur op was, en vervloekte zichzelf omdat hij haar zo hard liet werken. Hij had toch best kunnen zeggen: ik begin morgen wel?

‘Prima,’ zei ze, ‘het was goed.’ Ze glimlachte en hij kon zien dat, hoe bleek en moe ze ook mocht zijn, het haar goed had gedaan. Zo’n bezoek aan de begraafplaats betekende veel voor Luisa. Als ze bij het graf stond, sprak ze nog steeds met haar moeder. Eén keer was ze wel twintig minuten bezig geweest met het schikken van de lelies. Dat Luisa niet bang was voor verdriet, was ook weer een voorbeeld van haar geheimzinnige superioriteit.

Sandro was negentien geweest toen zijn moeder stierf – ze had kanker, maar Sandro had nooit geweten waar – en hij was toen in de laatste weken van zijn militaire dienst. Op de begrafenis was hij in uniform, en het lukte hem niet om te huilen. Nog geen jaar later was er voor zijn vader een graf nodig. Het waren hardwerkende mensen uit de provincie geweest, die geen tijd wilden verspillen met het uiten van gevoelens. Hoewel zijn vader maar net zestig was, had hij het verlies gewoon niet kunnen dragen. Sandro het gevoel gehad dat hem door hun plotselinge verdwijnen het zwijgen was opgelegd.

Opeens was het te laat om hen nog iets te vragen. Nog geen zes maanden later had hij Luisa ontmoet, en haar ten huwelijk gevraagd. Dat had toen de enige manier geleken om te overleven. En nog geen vijf jaar later moest hij vaststellen dat hij zich het gezicht van zijn vader niet meer voor de geest kon brengen zonder aandachtig naar de ingelijste foto te kijken die hij in een la had liggen. Ze zaten wel ergens in zijn hoofd, die twee, hand in hand en ouderwets gekleed, maar hij wilde niet aan ze denken. Luisa’s trucje om het verdriet bij de hand te nemen en tot vriend te maken, beheerste hij niet.

‘Ik heb veel geluk gehad,’ zei hij tegen haar rug terwijl ze bij het fornuis bezig was. ‘Heel veel geluk.’

Een van de dingen waarover hij zat te peinzen op zijn tweede dag – Allerzielen, wat meer bewolkt dan dag één, het novemberlicht een beetje schraler en bleker – was deze ommekeer in zijn relatie met Luisa. Dertig jaar getrouwd – of was het al eenendertig? – en opeens had Luisa de leiding. Toen hij nog bij de politie werkte, hadden ze op verschillende sporen gereden, twee geblindeerde locomotieven, elk onwetend van de richting waarin de ander ging. Met pijn in zijn hart dacht hij aan het grote politiebureau aan die drukke viale in Porta al Prato. Het hield de wacht bij de noordoostelijke toegang tot de stad. De warme, drukke gangen, de hoge ramen met rolluiken, de kameraadschap. Misplaatste nostalgie, zei hij tegen zichzelf, waar was die kameraadschap nu?

Maar dat was niet helemaal eerlijk, moest hij bekennen. Hij zag zijn oude kameraden nog wel eens in de stad. Ze knikten elkaar dan toe en wisselden een groet uit. Hij stelde zich voor dat ze hem ook wel een espresso zouden aanbieden als hij ooit weer eens zou binnenvallen in die bar aan de viale waar ze altijd kwamen. Maar wat zouden ze daarna tegen hem moeten zeggen? ‘Beroerd voor je, ouwe jongen’? Dat donkere oude Caffè Tramvai – voor Sandro was geboren hadden er trams langs de Porta al Prato gereden – met zijn formica tafeltjes, jarenzestiginterieur en de beste trippa alla fiorentina van de stad. Af en toe, als hij zich liet verleiden tot nostalgisch mijmeren, dacht hij nog wel eens aan die lunchpauzes. Om halfeen stonden ze daar allemaal in het gedrang bij elkaar om die ragout te eten uit kleine schaaltjes, dampend, zoetig, met knoflook, tomaten en stukjes malse pens. Maar zo’n espressootje met z’n vrienden van vroeger zou er nooit van komen, natuurlijk. Sinds de dag van zijn vertrek, een koude, donkere dag in januari bijna twee jaar geleden, had Sandro die plek gemeden als de pest.

Sandro was geen politieman meer. Maar, bedacht hij mistroostig, oneervol of anderszins ontslagen was hij in elk geval niet. In elk geval hadden ze hem toegestaan vervroegd met pensioen te gaan. Dat was meer geweest dan alleen het voorkomen van gezichtsverlies. Het betekende dat hij nog kon werken: de mogelijkheden voor een in ongenade gevallen politieman waren heel beperkt. Of er misschien ook collega’s waren die enige sympathie hadden voor zijn vergrijp, wilde Sandro niet uitzoeken. Hij wilde niet vergeven worden. Dat vergrijp bestond uit het doorgeven van vertrouwelijke informatie aan de vader van een ontvoerd kind.

De verdwijning van dat kind had plaatsgevonden op een wel heel ongunstig moment. Als je in astrologie geloofde, zou je zeggen: bij een rampzalige samenstand van planeten. Duidelijk was dat er alleen maar nóg meer ellende uit kon volgen. Het was al lang geleden, Luisa was de veertig toen al gepasseerd, en de mogelijkheid dat zij nooit kinderen van zichzelf zouden krijgen was voor hen allebei een keiharde zekerheid aan het worden. Het meisje, negen jaar oud, was verdwenen uit een druk zwembad, en een week later was haar aan stukken gesneden lichaam gevonden in een rivier in de Apennijnen.

Er was niemand gearresteerd, terwijl er wel degelijk een verdachte was, en Sandro was in contact gebleven met de vader van het kind. Waarom? Dat sprak vanzelf, zeiden mensen soms tegen hem: een menselijke impuls, medeleven. Maar Sandro had geen enkele verontschuldiging uitgesproken tijdens de zitting van de tuchtraad. Ook toen dat nadrukkelijk van hem werd gevraagd, was hij blijven zwijgen. Hij had alleen toegegeven dat hij inderdaad een nabestaande, de van zijn kind beroofde vader, op de hoogte had gehouden. Uiteindelijk had hij hem ook de naam en verblijfplaats verstrekt van de belangrijkste verdachte van de moord op zijn dochter, met alle overige informatie. En toen vijftien jaar later de verdachte – die nooit in staat van beschuldiging was gesteld – vermoord werd aangetroffen, kwam de hele zaak uit. Sandro had zich onmiddellijk gerealiseerd dat híj verantwoordelijk was voor de dood van de pedofiel, wie er dan ook dat mes in zijn keel had gestoken.

De dode man was de schuldige geweest, dat wisten ze nu, maar wat Sandro had gedaan was toch verkeerd. Eén kleine inbreuk op de wetshandhaving en het hele gebouw stort angstaanjagend snel in elkaar. De moordenaar wordt vermoord, en een van zijn slachtoffers heeft daarmee plotseling bloed aan zijn handen. En als je hebt gelogen tegen een man die jou vertrouwt, tegen de collega met wie je al langer dan tien jaar samenwerkt, weet je niet of hij je dat vertrouwen ooit weer terug zal geven.

En zo was Sandro zijn zekerheden kwijtgeraakt. Maar dertig dienstjaren bij de politie laten hun sporen na; het was voor hem te laat om nu nog iets anders te gaan doen.

Pietro was nog steeds een vriend, natuurlijk. Dertien jaar waren ze maten geweest, ze leken wel getrouwd. Nog steeds kwam Pietro elke tweede donderdag langs bij Sandro thuis om hem mee te nemen voor een drankje, om wat te praten over voetbal en Fiorentina’s onstuitbare afglijden naar een lage divisie, om wat te mopperen over de nieuwe commissario uit Turijn. Geen zware onderwerpen. Ze spraken niet over Sandro’s problemen, en ook al voelde Sandro Pietro’s warme sympathie voor hem, toch voelde hij er niets voor om zijn dankbaarheid te laten blijken. Dat was niet de verstandhouding die hij wenste.

Als je dertien jaar bij elkaar zit in de vieze mufheid van je politieauto ken je op den duur de geur van de ander zijn sokken, van zijn aftershave, van wat hij bij het ontbijt heeft gegeten. Dan weet je hoe die ander zijn koffie drinkt. Caffè alto voor Pietro, in één keer achterovergeslagen, en meteen nog eentje erachteraan, als opkikker aan het begin van de dag. Na dertien jaar zijn er veel vragen die je niet meer hoeft te stellen. Als hij nu in z’n eentje koffiedronk, moest Sandro soms zijn ogen dichtknijpen om het allemaal niet weer terug te willen.

Misschien had Luisa eigenlijk wel altijd de leiding gehad. Terwijl hij zo met gesloten ogen in het ijle zonlicht zat, voelde Sandro zich vreemd genoeg getroost door dat idee. Al die jaren van samen in stilte ongelukkig zijn, waarin ieder van hen zijn eigen last probeerde te dragen – het niet krijgen van kinderen, de sleur van het dagelijkse politiewerk, het loslaten van steeds meer verwachtingen –, had Luisa de leiding gehad. Rustig had ze het moment afgewacht dat er een beroep zou worden gedaan op haar superieure vaardigheden.

In die vier dagen in de Via del Leone had hij vastgesteld dat Luisa echt wel wist wat ze deed. Hij was met haar meegekomen om het appartement te bekijken, en had er niets in gezien. Eerlijk gezegd had hij ervan gegruwd. Op haar bekende onnavolgbare manier was Luisa erachter gekomen dat het snel vrij zou komen. Tweede verdieping, geen lift, twee kamers en een klein keukentje, bewoond door een afgeleefd ogend ouder echtpaar en hun gehandicapte dochter. Zij zouden gaan verhuizen naar een ‘meer geschikte’ woonruimte. Die hint had hij moeten begrijpen: sociale huurwoningen waren moeilijk te vinden, en de comune was niet bepaald behulpzaam. De gehandicapte dochter bleek een vrouw van middelbare leeftijd te zijn met een hersenbeschadiging, verlamd aan armen en benen sinds haar geboorte. In het kleine keukentje stond ze geparkeerd in haar rolstoel. Het appartementje had geen badkamer, iets wat pas tot Sandro doordrong toen ze alweer weg waren.

‘Mijn god,’ zei hij beneden in de straat, denkend aan alle jaren dat ze hun hulpeloze kind de trappen op en af hadden moeten dragen, terwijl ze langzaam een middelbare vrouw werd. Luisa had in zijn hand geknepen. ‘Het ziet er treurig uit,’ zei ze. ‘Ik denk dat ze daarom nog geen huurder hebben kunnen vinden.’

En misschien ook vanwege die bouwplaats meteen onder het raam, die nu vol lag met oranje plastic buizen. Maar als je je aandacht op iets anders wilde richten, was er een klein stukje te zien van de achterkant van de Santa Maria del Carmine-basiliek, waarin zich de fresco’s bevonden die Sandro al sinds zijn kindertijd niet meer had gezien. De Adam en Eva, bijvoorbeeld, Eva met haar hand bij haar mond. Al die dingen gingen door zijn hoofd tijdens die uren van ledigheid. Hij vroeg zich af waar ze nu waren, dat echtpaar met hun dochter op leeftijd, en of ze misschien hun uitzicht misten. Onzin, zei Luisa kortaf. Moderne badkamer, begane grond, liften, leuningen en alle mogelijke gemakken na veertig jaar hun kind twee trappen op te hebben moeten slepen? Onzin. Het wordt een prima kantoor, en zij zijn beter af waar ze nu wonen.

Op dag twee, net voor lunchtijd, stond Sandro weer uit het raam te kijken. Hij zag de vrouw met haar hond, en besefte opeens dat hij stond uit te kijken naar het meisje. Deed hij dat door de macht der gewoonte, als politieman die een beeld wil krijgen van hoe het toeging in de buurt, of gewoon omdat ze mooi was? Het lukte hem niet zichzelf het voordeel van de twijfel te geven, en snel stapte hij weg van het raam. Natuurlijk was ze mooi.

Weer veilig aan de achterkant van het gebouw vouwde Sandro La Nazione uit op zijn bureau en begon de pagina’s te bestuderen alsof dat zijn werk was: ieder stuk in de krant lezen. Eerst bekeek hij de hoofdartikelen, het binnenlandse nieuws. Vuilnisbelten in Napels, dioxine in de voedselketen door het dumpen van chemisch afval. Een nieuw boek over de camorra, een stuk over Calabrese gangsters die onroerend goed kochten in Toscane. Hij kreeg een bijtend, opgezet gevoel in zijn maag. Dat is mijn land, dacht hij terwijl hij naar de pagina staarde. Er was een tijd geweest dat het zijn werk was. Als hij daar in Porta al Prato zijn holster vastgespte, zijn politiepet op zijn hoofd zette en zich met Pietro door de deur naar buiten wrong, lachten ze samen vaak bitter om hun armzalige resultaten bij de misdaadbestrijding, en om de vele rotzooi die nog steeds op ze lag te wachten. Maar dat voelde toch anders dan dit.

Hij las door naar de plaatselijke nieuwsberichten: illegale immigranten bleken aan het werk te zijn bij de bouw van een nieuw stuk aan de Uffizi, een overval op de viale, waarbij een kind gewond was geraakt. Een arts die lid bleek te zijn van een satanische sekte was verdronken in het Trasimenomeer. Sandro werkte zich door alle artikelen heen voor hij de krant, moedeloos, weer dichtvouwde.

Vooral om Luisa iets te vertellen te hebben als hij weer thuis zou zijn, ging Sandro ’s middags naar buiten. Het eten in de dichtstbijzijnde bar was waardeloos: een oudbakken broodje met wat uitgedroogde ham. En de vloer was vuil. Het was ook fris geworden. Na een kort ommetje naar de Piazza Tasso en terug – op de hoek waren die middag zeven kaarsjes aangestoken voor de Maagd; Sandro nam zich voor om binnenkort eens goed uit te kijken naar die vrome buurtgenoten: zijn toekomstige informanten – haastte hij zich terug naar zijn kantoor, waar de oude radiatoren luid ratelden in het gevecht met de kou.

Terwijl hij de tochtige trappen op liep, probeerde Sandro zich voor te stellen hoe het in juli in deze buurt zou zijn. San Frediano, gebouwd voor straatvegers en eenvoudige arbeiders als timmerlieden en metselaars, had de reputatie dan een blakende woestijn te worden. Er waren immers geen hoge stenen gevels en overhangende dakranden om de bewoners te beschermen tegen de hitte van de zon. Hadden mensen privédetectives nodig in juli?

En terwijl Sandro zich opnieuw realiseerde dat hij dát nu was, een privédetective, moest hij de impuls onderdrukken om zijn hoofd in zijn handen te nemen en te kreunen.

2

Bij het vliegveld stonden op de snelweg reclameborden voor die bureaus. Een foto van een jongeman met een soort politiepet op zijn hoofd en een holster om, of een Pinkerton-achtige badge op zijn borst. Discrete en grondige service. Elke opdracht wordt aangenomen. Financieel, privé of in de werksfeer. Wij zijn gespecialiseerd in het schaduwen van personen. Toen Sandro nog bij de politie werkte, hadden hij en zijn collega’s om ze gelachen, maar altijd op een geforceerde manier. Sommige privédetectives waren zelf halve criminelen, en deden daar hun voordeel mee. Sommige waren zo ongeveer oplichters, sommige waren lui, sommige waren dom. Maar er waren er ook van een andere soort – universitair geschoold in informatietechnologie en bestuurskunde, vaardig met de computer, hard werkend – die een ongemakkelijke afgunst wekten bij hen die vastzaten in de krakende oude machinerie van de staatspolitie.

Hoe moest iemand als Sandro daartussen een plaatsje vinden? Hij was een kluns wat computers betreft, iemand van de oude stempel, een einzelgänger. Een slangenkuil was het. Het idee was natuurlijk van Luisa gekomen.

‘Je bent een kei in je werk,’ zei ze. Hij had gezwegen. ‘En van computers weet je heus wel iets.’ Dat was waar: hij was dan misschien wel van de oude stempel, maar ook bij de Polizia Statale werden inmiddels computers gebruikt. ‘Je spreekt een beetje Engels.’ Sandro bromde wat. Zijn Engels was nou niet bepaald vloeiend geworden door het twintig jaar lang aantekeningen maken over wat er in de gestolen tas van een toerist zat, waarbij hij dan ook nog moest zien wijs te worden uit een hele serie dialecten: dat van Lousiana, van Liverpool, van Londen. ‘En daarbij kan ik je natuurlijk helpen,’ bood Luisa attent aan.

Sandro had een poging gedaan haar af te remmen, door voorzichtig te vragen: ‘Denk je echt dat voor zoiets een, hoe heet dat, een markt bestaat? Voor een eenmanszaak?’

Met haar hoofd naar één kant, antwoordde Luisa vol overtuiging: ‘Ja, absoluut.’ Hij wachtte. ‘Kijk,’ zei ze ernstig, ‘de oude dametjes.’ Daar had je ze weer. ‘De… ik weet niet, de omaatjes, de particulieren. Ik heb het niet over grote bedrijven, caro, alhoewel ik denk dat daar ook geld te verdienen is, en ik zou niet weten waarom…’ Maar toen ze zijn gezicht zag bij het idee dat hij dan misschien in een of andere directievergadering zijn diensten zou moeten aanbieden, verlegde ze snel, fronsend, haar koers. ‘Echte mensen, kleine mensen, die vastlopen in het systeem.’ Onwillekeurig had Sandro geknikt. Dat soort mensen bestond.

Aangemoedigd boog ze zich naar voren. ‘En de buitenlanders. Misschien niet de toeristen, die zijn hier maar een paar dagen of een week. Maar degenen die hier wónen, of degenen die hier wíllen wonen? De immigranten?’

Sandro liet zijn schouders weer zakken. ‘Waar zouden die een privédetective voor nodig hebben?’ zei hij. ‘Denk toch eens na.’ Meteen had hij er spijt van. Luisa was opgestaan en liep met tikkende hoge hakken heen en weer voor de keukentafel. Ze was net thuis van haar werk, en ze was nog gekleed in wat hij haar uniform noemde. Had ze hierover de hele dag lopen nadenken, daar in die winkel? Zo vol vuur was ze van haar idee, dat ze zich nauwelijks de tijd had gegund om haar jas uit te doen.

‘Je hebt geen idee, Sandro,’ zei ze, ‘echt geen idee.’ Ze was onwillekeurig luider gaan spreken. Sandro keek even uit het raam, dat openstond en de warmte van september binnenliet. Dat leek haar ergernis nog te doen toenemen. ‘Een voorbeeld,’ zei ze terwijl ze een vinger opstak om zijn aandacht te krijgen. ‘Vandaag kwam er een klant in de winkel, een heel aardige oude dame, Engels, woont hier al heel lang, zeker al vijftien jaar. Haar huisbaas maakt haar het leven zuur omdat hij haar uit haar woning wil hebben. Hij beschuldigt haar ervan dat ze haar kamers onderverhuurt, hij knoeit met haar verwarming om haar te laten verkleumen. Hij weigert reparaties te laten uitvoeren. Ze staat machteloos.’ Beschaamd beet Sandro op zijn lip. Natuurlijk, die dingen kwamen voor. Maar een privédetective?

‘En al die scheidingszaken, gevallen van ontrouw,’ vervolgde Luisa, haastig sprekend, omdat ze wist dat Sandro daarvan niet veel moest hebben. ‘Een stel dat een huis in de Chianti had gekocht, met zes hectare grond erbij, en dat erachter kwam dat geen vierkante meter van dat land eigendom van de verkoper was, terwijl het te laat was om hun aanbetaling terug te eisen? Tweehonderdduizend euro.’ Zo’n hoge aanbetaling? Sandro’s ogen verwijdden zich bij het horen van het bedrag.

‘Begrijp je?’ zei ze terwijl ze zijn handen pakte. ‘Ze trouwen, ze kopen onroerend goed, ze beginnen een bedrijf, net als wij. Maar zij hebben meer hulp nodig dan wij, ze kennen het systeem niet. Je zou kunnen adverteren in die gratis krantjes, die blaadjes voor buitenlanders. En voor autochtonen in La Pulce, zoiets. Je hoeft jezelf niet eens privédetective te noemen als je dat niet wilt.’

Sandro keek naar hun handen, bijeen op de tafel. Die van Luisa bleek en gerimpeld van het wassen, schone, kortgeknipte nagels, haar eenvoudige gouden trouwring. Hij had eigenlijk ook een verlovingsring voor haar moeten kopen, natuurlijk, maar ze hadden nooit genoeg geld gehad. Hij dacht na over wat ze had gezegd. Een niche, daar had ze het over, en hij moest erkennen dat hij geen bezwaar had tegen dat woord. En bovendien, al was Luisa te lief om dat hardop te zeggen: wat moest hij anders?

Sandro haalde diep adem en zei, zonder goed te weten of hij het meende: ‘Dat vind ik niet erg. Het staat toch gewoon voor wat het betekent? Ik vind het niet erg om een privédetective te zijn.’

Op de ochtend van dag drie stond Giulietta Sarto opeens voor zijn deur. Alhoewel hij op dat bezoek nou niet echt zat te wachten, voelde hij toch ook warmte en sympathie. ‘Hoi hoi,’ riep ze in de intercom, ‘ik ben het maar.’

Ze zag er beter uit de laatste tijd, al kon Giulietta er ook niet veel slechter uitzien dan twee jaar geleden, toen ze, uitgemergeld van een leven op straat, haar aanrander had neergestoken, en zo een rol was gaan spelen in het verhaal dat er uiteindelijk op was uitgedraaid dat Sandro zijn baan had verloren. Ze was natuurlijk opgepakt, en in de juridische molen terechtgekomen, maar het was gelukt haar vrij te krijgen op grond van haar geestelijke toestand. Daarna had Luisa zich over haar ontfermd. Giulietta had zo wat vlees op haar botten gekregen, en woonde nu in een sociale huurwoning. Niet ver van hier, wist Sandro zich vagelijk te herinneren. San Frediano, dacht hij mistroostig terwijl hij haar snelle voetstappen op de trap hoorde, sociale huurwoningen en oude dametjes. Probeer daar maar eens genoeg te verdienen voor een mooie verlovingsring.

‘Hé, Giulietta,’ zei hij omzichtig, ‘wat is dit opeens?’ Zoals ze daar bij de deur stond, zag ze er bepaald niet slecht uit. Ze droeg een donker mantelpakje, goedkoop, maar het stond haar goed. Dun haar door slechte voeding, maar bruin, en niet meer die regenboog van rood, rossig en lichtgroen. Polsen nog steeds zo dun als kippenbotjes, maar wel wat voller in het gezicht.

‘Hoe ik je heb opgespoord, bedoel je?’ vroeg ze opgewekt. Ze haalde een pakje sigaretten tevoorschijn, draaide dat even rond in haar hand, en stopte het weer weg. ‘Raad ’s.’

Hij knikte. Luisa. ‘Ze vindt dat ik een beetje in de gaten moet worden gehouden, zeker?’

Zonder te antwoorden keek Giulietta vanaf haar plek bij de deur met samengeknepen lippen de kamer rond. ‘Beetje stilletjes,’ gaf ze toen als commentaar. Machteloos haalde hij zijn schouders op.

Ze keek hem aan. ‘Zeker nog geen receptioniste nodig?’ Waarschijnlijk had ze de schrik in zijn ogen gezien, want ze barstte in lachen uit, in die hese rokerslach van haar. ‘Maakt u zich geen zorgen, commissario…’ Hij kromp even ineen. Met een verontschuldigende blik begon ze opnieuw. ‘Maakt u zich geen zorgen, signor Cellini, ik kom niet solliciteren. Ik ben op dit moment helemaal niet op zoek naar werk.’ Ze zocht in zijn gezicht naar tekenen van verbazing. Toen ze die niet vond, ging ze vol trots verder. ‘Ik werk bij het Vrouwenhuis. Op de Piazza Tasso.’

Wel dichtbij, dacht Sandro, en hij schaamde zich meteen. Hij hoopte dat hij zich niet, naast al het andere, ook nog zorgen moest gaan maken over Giulietta Sarto. ‘Ga zitten,’ zei hij terwijl hij een van de plastic stoelen naar voren schoof.

‘Twee ochtenden per week en zaterdag de hele dag. Om mee te beginnen,’ zei ze snel, alsof ze wist wat hij dacht. ‘En toen ik Luisa tegenkwam bij de bakker vertelde ze me dat jij hier een klein kantoortje had gevonden. Ze zei dat ik misschien even gedag kon gaan zeggen.’

Sandro ontspande zich. Wat had hij anders ook eigenlijk te doen?

‘Bedankt,’ zei hij, en glimlachte voor het eerst. ‘Misschien kan je wat werk voor me regelen bij het Vrouwenhuis.’

Allebei lachten ze een beetje ongemakkelijk. Het Vrouwenhuis zorgde voor noodcontraceptie, gaf advies aan mishandelde vrouwen, had een telefoonlijn voor hulp bij verkrachtingen. Een thuisbasis voor vrouwen als Giulietta, met een clientèle die geen centesimo te besteden had.

‘Het komt wel goed hier,’ zei ze voorzichtig. Meteen daarna werd haar blik peinzend, en voegde ze eraan toe: ‘Nee, maar echt, dít kan ik wel doen. Als er iemand is – geen zware probleemgevallen die geen cent kunnen betalen, ik begrijp dat je daarop niet zit te wachten –, iemand die wat hulp nodig heeft, dan zal ik je aanbevelen.’ Sandro was de politieman geweest die haar twee jaar geleden had gearresteerd. Ze leek wat in de war van de ommekeer in hun relatie die haar aanbod blootlegde.

Sandro zuchtte. Hij had het nog wat moeilijker met de ironie van de situatie dan zij. ‘Bedankt,’ zei hij nogmaals. Er viel een stilte waarin zij wat aan haar mobieltje frutselde, en hij zich afvroeg of hij haar moest aanbieden even samen koffie te gaan drinken. Maar voor hij iets zeggen kon, stopte ze de telefoon in haar tasje en veerde overeind.

‘O, jee,’ zei ze, paniekerig en verontschuldigend tegelijkertijd, ‘het is tien uur. Ik mag niet te laat komen, dit is nog maar mijn derde dag!’ En weg was ze weer, net zo plotseling als ze was verschenen.

Zes uur en vier espresso’s later, toen zijn bureauladen waren gevuld met briefpapier, hij La Pulce wel tien keer uitgevouwen had om gegeneerd te kijken naar de advertentie die hij vorige week had geplaatst (‘Voormalige officier van de Polizia dello Stato biedt dertig jaar opsporingservaring, en een discrete, gewetensvolle service aan. Ook voor kleine opdrachten.’), bedacht Sandro dat hij haar toch had moeten vragen om even samen te lunchen. Hij voelde jaloezie over het feit dat zij twee ochtenden per week ergens echt nódig was.

Die avond babbelde Luisa maar door over haar werkdag in de winkel. Een marchesa was gepakt voor winkeldiefstal. Ze was de zeventig allang gepasseerd, sjokte de hele dag rond in een ijskoud, negentiende-eeuwse kast van een huis op de heuvel richting Fiesole, had een Uccello geschonken aan de Uffizi. Maar de Amerikanen die altijd haar piano nobile huurden en contant betaalden, waren kennelijk van gedachten veranderd – misschien door al dat terrorisme –, want ze was overduidelijk blut. Blut was ze, maar ze weigerde dat toe te geven. Ze schreed, het personeel minzaam groetend, door de winkel, en had tenslotte een handtas onder die bontjas van haar voorouders gestoken. Het alarm was afgegaan toen ze naar buiten wilde.

‘Luister je wel?’ vroeg Luisa. ‘Ik dacht dat het je zou interesseren.’

‘Sorry,’ zei Sandro. Hij zat zich af te vragen hoelang hij nog daar in de Via del Leone moest blijven zitten, voor hij er een punt achter kon zetten. ‘Winkeldiefstal?’ Hij vroeg zich af of ze nu misschien zou voorstellen dat hij werk ging zoeken als winkeldetective, of als particulier bewaker in zo’n speelgoeduniform bij een giromaat of de juweliers op de Ponte Vecchio. Dan zou hij zich wel steeds moeten verstoppen als er een echt uniform aankwam.

Ze keek hem aan. ‘Je geeft het toch niet op, hè.’ Het was geen vraag.

Het draaide erop uit dat Sandro bijna zijn eerste klant misliep. Zijn kantooruren had hij laten afdrukken op de plaat bij zijn deur, en ze stonden ook vermeld in de kleine advertenties: van halfnegen tot twaalf, en van twee tot zeven. Toen hij die vrijdag om vijf voor halfnegen voor zijn deur stond, met de sleutel al in het sleutelgat, dacht hij opeens: ach, wat een onzin. Wie komt er nou om halfnegen? In elk geval gebeurde dat nooit in misdaadverhalen. In de gialle van Rex Stout en Raymond Chandler kwamen die schitterende, messcherpe vrouwen met lange benen altijd langs tegen whiskytijd. Maar na dertig jaar had hij kunnen weten dat problemen de mensen vroeg uit hun bed weten te jagen. Wachtend tot het licht wordt, liggen die mensen wakker in de vroege uurtjes. En zo zitten privédetectives vaak al om tien uur aan de whisky, zelfs in gialle.

Maar omdat zijn professionele inzichten hun scherpte al wat hadden verloren, maakte de gedachte aan alle lege uren die voor hem lagen dat Sandro de sleutel weer in zijn zak stopte en zich omkeerde. Hij begon in de richting van het plein te lopen, waar hij gisteren op weg naar huis een aantrekkelijker bar had gezien dan die smoezelige op de hoek van de Via Santa Monaca. Het was een ruim en licht etablissement met een marmeren toog, dat vooral werd bezocht door de marktkooplieden. Vanwaar hij nu stond kon hij het al zien: vol bruisend leven. Van daaruit kon je de kinderen zien spelen op het glijbaantje, hun moeders, met tassen vol groente, ernaast. Hij had genoeg van zijn uitzicht van een paar centimeter Santa Maria del Carmine en tachtig vierkante meter oranje plastic buizen. Hij ging naar de bar.

Maar iets deed hem zich weer omdraaien. Een verontschuldigend kuchje, een lichte zucht, op zo’n tien meter achter hem, bij zijn eigen voordeur. In een impuls draaide hij zich om. Daar stond ze, met een exemplaar van La Pulce van gisteren in haar hand.

3

Iris March begroef zich onder haar dekbed en luisterde. Achter de muur van een meter dikte hoorde ze het gedreun van het ochtendverkeer in de straat, maar in het appartement was het zo stil als in een graf. En ook zo koud.

Iris had zin in een kop thee. Ze had een koude neus. Ze had koude voeten. Het appartement was kouder dan enige andere plek waar ze ooit in haar leven was geweest, en het was een heel stuk over het tapijtloze steen naar de keuken. Het was hier kouder dan op kostschool in Engeland, waar de vensters rammelden en de radiatoren altijd alleen maar lauw waren. Hoe hard je je ook tegen die dingen aan perste, je kreeg alleen een raar strepenpatroon onder je uniform, warm werd je niet. Het was in het appartement ook kouder dan thuis. Thuis: het muffe glazen huis dat was neergepoot op de enige koude, vochtige, op het noorden gerichte plek van de hele Mont Ventoux, door een experimentele architect met wie mama een verhouding had toen ze was weggelopen om te gaan schilderen – nou ja: kliederen – in Zuid-Frankrijk op haar negentiende. Precies de leeftijd van Iris nu.

Een schooiertje, noemden ze haar op de kostschool, met haar tweedehands uniform. Als je me daar niet naartoe had gestuurd, zei ze soms tegen haar moeder, hadden we het huis kunnen laten renoveren. Of tenminste centrale verwarming laten installeren. Iris herinnerde zich herfsten met sneeuw, waartegen de olijfbomen niet bestand waren. Jagers die er op nieuwjaarsdag opuit trokken bij strenge vorst en naar hartenlust aan het knallen sloegen op de berghelling onder hen. En omdat ze voelde dat er heimwee op kwam zetten, dwong ze zichzelf ook de vele regenachtige dagen in herinnering te brengen, het water dat door de barsten in de betonnen vloer van dat verschrikkelijke huis kwam sijpelen. Hij was tamelijk beroemd nu, die architect, maar het huis van mama behoorde niet tot één van de projecten die werden gefotografeerd voor tijdschriften. Hij had een dikke bos grijs haar en een verlopen rood gezicht, en ooit had hij avances jegens Iris gemaakt. Bij de herinnering draaide ze zich walgend om en trok het veel te dunne dekbed over haar hoofd.

Avances, dat was een van mama’s lievelingswoorden. Ze gebruikte het altijd bijna genietend. ‘Weet je, schat, die David Bailey? Twintig jaar ouder dan ik, en hij maakte me al avances voordat hij wist hoe ik heette.’ Het zou weinig zin hebben gehad om die architect erbij te lappen, ook al was hij vijfenveertig jaar ouder geweest dan Iris.

Ronnies moeder had dit appartement gevonden. Ronnie was een afkorting voor Veronica. Iris heten was al erg genoeg, maar ze kon zich niet voorstellen hoe iemand een naam als Veronica kon verzinnen voor een meisje dat was geboren in 1988. Iris bedacht dat ‘Ronnie’ dan onder de gegeven omstandigheden misschien wel het beste was. Ronnies moeder had een stal met renpaarden bij Newmarket, en een nieuwe vriend. Ze wilde Ronnie, die thuis maar wat rondhing in de periode tussen haar eindexamen en wat ooit daarna zou beginnen, ergens onderbrengen om van haar af te zijn.

‘Dat kutwijf,’ had Ronnie gezegd toe ze hun koffers aan het uitpakken waren. ‘Waarom moest het nou dat duffe saaie Florence worden?’

Ronnie die zijden lingerie rondstrooide, dure laarzen op de grond liet kletteren. En waarom, had Iris gedacht terwijl ze haar eigen lievelingsjurk van donkerrode kunstzijde met ruches eraan bekeek, die er plotseling goedkoop uitzag, waarom moest ik met je meekomen, Ronnie?

Op school waren ze oppervlakkig bevriend geweest, en daarna waren ze in contact gebleven via e-mail. Iris, die weer thuis in Frankrijk woonde om het Internationale Baccalaureaat te halen (mama had namelijk geen geld meer om de kostschool te betalen), schreef plichtsgetrouw, en zelfs met nostalgie. De e-mails van Ronnie waren gemakzuchtig, arrogant, neerbuigend. Iris had het vermoeden dat Ronnies moeder, Serena, haar ertoe aanzette ze te schrijven. Serena keek nogal op tegen creatieve mensen, en om een of andere domme, snobistische reden wilde ze Ronnie in zo’n milieu plaatsen. Als je eens wist, dacht Iris. Het kunstenaarsbestaan. Mama die kinderboeken illustreerde voor een hongerloon. Die aquarellen van de Mont Ventoux verkocht in een obscuur galerietje in Aix – één per maand, ongeveer.

Maar toen puntje bij paaltje kwam wilde Ronnie helemaal niet dat Iris met haar meeging naar Florence. Niet van harte, in elk geval. Háár idee was het niet geweest, maar dat van Serena, en Ronnie deed niet veel moeite om dat te verbergen. Iris moest het verstandige meisje zijn dat zou zorgen dat Ronnie niet in de problemen kwam. En natuurlijk ook het creatieve meisje, dat haar zou stimuleren om naar de lessen te gaan. Maar het belangrijkste was dat de moeder van Iris zo aan de grond zat dat het aanbod van een cursus modeltekenen en gratis onderdak in Florence onmogelijk kon worden afgewezen.

‘Moet ik echt mee, mama?’ had Iris nukkig gezegd. En omdat ze besefte dat dat wel erg lomp was, voegde ze meteen op meer pleitende toon toe: ‘Ik kén haar nauwelijks nog.’

‘Maar het is in Florence, schat,’ had haar moeder dromerig en met mistige ogen geantwoord. Zo te zien, dacht Iris, waren er ook in Florence ooit avances gemaakt. Ze zuchtte.

Mama had haar blik weer op Iris gericht. ‘En je hebt talent,’ zei ze met een overtuiging die Iris van haar stuk bracht. Overtuiging was niets voor haar moeder. Dat had Iris tenminste altijd gedacht.

‘Mama,’ mokte Iris, naar haar voeten kijkend, ‘schei alsjeblieft uit.’ Want natuurlijk zou haar moeder zoiets zeggen. Haar enige kind moest wel talent hebben, voor wat dan ook. Leuk was het allemaal niet. Ze zuchtte.

‘Lieverd,’ had haar moeder gezegd – en Iris had de bezorgdheid in haar stem gehoord – ‘je moet toch tot een beslissing komen. Je kan niet je hele leven hier blijven en in de bar werken.’ Waarom eigenlijk niet? had Iris koppig gedacht terwijl ze naar de grond bleef kijken. Dat heb jij toch ook gedaan. Ze hoorde dat haar moeder haar keel schraapte. ‘Londen kan natuurlijk ook nog.’

Geschrokken had Iris haar moeder aangekeken. Met Londen, dat wist ze, bedoelde mama Iris’ vader. Ze bedoelde dat ze dan hemel en aarde zou bewegen om Iris op Camberwell of Chelsea of Goldsmith, of een van de andere Londense kunstacademies in te schrijven, en dat ze dan in Dulwich bij haar vader en zijn nieuwe gezin zou gaan wonen. Met een baby en een kind van vier en een tweeling van tien, en zijn tweede vrouw die ze nog nooit had ontmoet, en haar vader dus. Haar vader die ze nauwelijks kende, die nooit de geringste belangstelling had getoond voor zijn eerste, inmiddels volwassen kind. Nu niet, en vroeger ook niet.

‘Mama…’ had ze met ongerustheid in haar stem gezegd, en nu was het haar moeders beurt om haar ogen neer te slaan. Dit begon ernstig te worden. Word volwassen, zei Iris streng tegen zichzelf. Wat maakt het uit als we niet met elkaar kunnen opschieten? Florence is dan misschien saai en somber, maar Italië is wél Italië, toch? Michelangelo en Leonardo da Vinci en espresso en zon. Zelfs in november. En dan drie maanden modeltekenen op hoog niveau. Het zou best leuk worden.

Maar het was vooral eenzaam. Gelaten kwam Iris in haar bed overeind. In het donker zoog ze haar neus vol koude lucht. In de hoge, op het noorden gelegen kamer was het zo donker dat van het meubilair alleen de contouren te zien waren. Nog elke morgen leek ze wakker te worden in een omgeving die haar totaal vreemd was. Tegen een muur stond een kolossale klerenkast met aan de bovenkant iets wat leek op een adelaar. Dikke, stoffige gordijnen vielen in zware plooien voor de met luiken afgeschermde ramen. Ze duwde het dekbed van zich af. Buiten was het warmer dan hier binnen, zelfs in november. Ze liep op blote voeten over de gladde, ijskoude vloertegels, stootte haar teen tegen een of ander gigantisch meubelstuk – een eiken kast of een ongemakkelijke leunstoel. ‘Au. Shit, shit, shit.’ Ze ging op de prikkende, gecapitonneerde stoel zitten en wreef over haar teen.

In het huis was alles nog stil. Alleen het getik van de oeroude radiatoren was te horen. Die waren kennelijk aan het opwarmen. Of misschien wel aan het afkoelen, Iris werd er geen wijs uit. In elk geval werd het nooit echt warm. Iris stond op, opende de raamluiken en keek naar buiten.

Nu ze de stad een beetje beter had leren kennen, dacht Iris soms dat ze overal liever was terechtgekomen dan op de Piazza d’Azeglio. Een groot, somber negentiende-eeuws plein iets ten noorden van het centrum. Het was te ouwelijk, te groot, te lelijk, te ver van de tekenacademie aan de andere kant van de rivier. De kolossale gebouwen aan het saaie plein van gras en bomen waren óf banken, óf, zoals dit, eigendom van oude families die geen geld hadden om ze te onderhouden en kleine, met oerlelijk familiemeubilair volgepropte appartementjes verhuurden aan buitenlanders als Ronnie en Iris. Ronnies moeder was ongetwijfeld een makkelijke prooi geweest, dacht Iris. Had ze de woning eigenlijk wel gezien, voordat ze de borgsom had betaald?

Het uitzicht aan de achterkant was vreemd; helemaal niet het Florence dat ze zich had voorgesteld. Het kleine tuintje, met hier en daar een stukje standbeeld erin, en heel veel donkere klimop. En de synagoge, al wist ze dat nog niet toen ze net waren aangekomen. Het leek wel een gebouw in Zuid-Kensington: een groene koperen koepel en vlekkerig beige steen eronder. Het had iets victoriaans. Iris’ stemming werd wat milder. Op een ochtend als deze, met versluierd zonlicht dat door de mist probeerde te dringen, was het uitzicht wel mooi. Al die daken, en in het zuiden een paar verre heuvels die net nog zichtbaar waren. In een opwelling duwde Iris het raam open en plantte haar ellebogen op het koude steen van de vensterbank. Buiten was het warmer. Het rook naar houtvuur en de lucht was mild.

’s Zomers, overwoog Iris terwijl ze de mouwen van haar T-shirt naar beneden trok, was je misschien wel blij dat het binnen koel en donker was. En dat het bad van echt steen was gemaakt en daardoor het water meteen liet afkoelen tot een amper lauwe temperatuur. Maar in de zomer zouden ze hier niet meer zijn, of wel soms? Voor het eerst voelde Iris een scheutje spijt door zich heen gaan. Of misschien zag ze alleen maar op tegen wat ze zou moeten gaan doen als deze periode van respijt voorbij zou zijn. Ergens begon een kerkklok te luiden. Ze sloot het raam. Tijd om de deur uit te gaan.

Voor ze de deur uit ging, wierp ze nog even een blik in Ronnies kamer, meer uit plichtsgevoel dan iets anders. De kamer was groter dan de hare, maar dat was niet echt Ronnies schuld. Zich mokkend bewust van haar positie als betaalde gezelschapsdame, had Iris zelf meteen de kleinere gekozen. Voor de reis had ze de boeken van Edith Wharton gelezen – mama’s idee –, en ze zag een aantal duidelijke overeenkomsten tussen zichzelf en de verarmde heldinnen van die romans. Ze werd geacht zich meegaand of dienstbaar op te stellen. Iris wist niet goed of ze daarvoor wel geschikt was.

Ronnie leek Iris’ opofferingsgezindheid niet eens te hebben opgemerkt. ‘Oké,’ had ze nonchalant gezegd, ‘wat je wil.’ En waarschijnlijk, overwoog Iris nu, maakte het haar ook helemaal niet uit. Je kon er van verzekerd zijn dat Ronnie allang had bedacht hoe het in de praktijk zou gaan. Dat ze niet meer dan één op de drie avonden hier zou doorbrengen, en dat ze in de andere nachten pas tegen tweeën zingend en geheel buiten zichzelf van het dansen, drinken en flirten, zou komen binnenvallen. En misschien had het ermee te maken dat Ronnie nooit geldgebrek had gekend, maar als ze iets niet was, was het inhalig.

De kamer was donker, muf en leeg. Overal lagen kleren. De luiken waren bijna gesloten, maar niet helemaal; Ronnie deed nooit iets heel grondig. Het bed was onopgemaakt, de laptop stond nog aan, tampons uit een doosje lagen uitgestrooid op het nachtkastje en op twee slipjes naast het bed. Iris liep naar het kleine tafeltje – ingelegd, gammel, zoals alles in het appartement meer decoratief dan nuttig – en keek naar het scherm: Ronnies MySpace-pagina. Een foto van Ronnie ondersteboven, het donkerbruine haar met de blonde lok voor haar gezicht, en een stuk of tien foto’s van vrienden. Haar naam op MySpace was Da-doo-ron-ron.

Met schuldbesef scrolde Iris naar beneden om te zien welke berichten Ronnie had ontvangen. Er waren wat plagende kreten van vrienden in Engeland (ksag je gister, hoestie, kuzzz, loserrr). ‘Florence is m8tig,’ had Ronnie gepost op maandagavond. Ze had er een tekening van Leonardo da Vinci bij gezet. Ze klinkt anders, dacht Iris. Een paar weken geleden zou ze bij het noemen van Da Vinci’s naam nog een enorme gaap hebben gemimed.

Ze wist dat het eigenlijk niet mocht, maar toch klikte Iris de pagina weg, opende de mailbox en ging op en neer in Ronnies berichten. Er moest een man in het spel zijn, dat wist Iris zeker. Ronnie ging heus niet op pad om alleen maar in het gezelschap te verkeren van vrienden van de verschrikkelijke Serena, ook al hadden die dan een kasteel.

Maar als er een man was, dan stuurde hij haar in elk geval geen e-mails. Iris las een paar koele, nietszeggende berichten aan haar moeder, dingen aan Antonella Scarpa van de tekenacademie over de cursus, betaalde rekeningen, een bedankje aan de academiedirecteur voor de extra les. Heel formeel, helemaal niet Ronnie: ‘Het was heel aardig van u. Ik dank u van harte.’ Misschien was ze volwassen aan het worden. Niets over een man, niets over dat uitje naar de Chianti. Je zou toch zeggen dat ze daarover op heel My-Space zou lopen opscheppen.

Iris deed niet aan MySpace. Het maakte haar nerveus. Al dat katten en pesten, al die sneren, het was allemaal net als vroeger op school. Maar Ronnie vond het prachtig. Ronnie was nog nooit echt gemeen gepakt. Ze had niets om bang voor te zijn.

Iris hád helemaal geen eigen computer. Wat gek, zei iedereen, alsof ze een amish was of zo. Dat was natuurlijk onzin, ze kon best omgaan met een computer. Maar mama hield er niet van. Op de kostschool had Iris de beschikking gehad over computers, en toen ze naar Frankrijk was gekomen om het Internationaal Baccalaureaat te doen, had haar moeder bij de kringloopwinkel in Marseille een grote tweedehands desktop voor haar gekocht. Maar verder wilde ze niet gaan. Ze had er het geld niet voor, en computers leidden je trouwens toch alleen maar af. ‘Hoe vaak krijg je nou de kans om naar Florence te gaan?’ had haar moeder een beetje meewarig gezegd toen Iris was begonnen over een laptop om mee te nemen. ‘Wil je er je tijd soms verdoen voor een computerscherm?’

Iris bukte en pakte een klein carnavalsmasker van het vloerkleed, een schalks oogmaskertje van zwart satijn. Voor Ronnie geen oude rubberen heksenkop vol wratten. Halloween leek alweer zo lang geleden. Iris herinnerde zich het appartement vol mensen als iets uit een film. Ze droeg een rood masker met veren, en haar jurk met ruches. Ze herinnerde zich een stel dat boven op elkaar was gevallen op de harde sofa, en de oude dame – de hospita – die met een bezemsteel op haar plafond beneden beukte, en riep dat ze stil moesten zijn. En een dronken Amerikaanse jongen die met luide stem aan Ronnie vroeg wie die dikke meid was. Hij bedoelde Iris.

De zware, rijk bewerkte buitendeur sloeg achter Iris dicht. Door de ijzeren poort worstelde ze zich naar de straat. Soms leek het wel een grote tweehonderd jaar oude gevangenis. De sleutels die ze nodig had om alleen maar naar buiten te gaan, vulden bijna haar hele tas. En dan nog haar tekenblokken, potloden en schort. Het plein was koud, grijs en stil. De hoge, kale bomen stonden roerloos in de mist.

Na een week van vergeefse pogingen om de busroutes uit te vinden, hadden ze maar besloten te gaan lopen. Iris hield van lopen, Ronnie niet. Die mopperde de hele weg. Als ze er überhaupt al bij was, en niet weigerde onder haar dekbed vandaan te komen. Als ze niet ’s morgens vroeg was komen binnenstuiteren om in bed te duiken op het moment dat Iris er net uit kwam. Toch vond Iris het prettiger als Ronnie wel meekwam. Dan konden ze een beetje praten, en Ronnie was dan aardiger omdat ze nog een beetje duf was. En ook omdat Iris anders, als ze op de academie kwam, eerst een halfuur smoesjes moest opdissen voor Ronnie.

Ze had wel even iets kunnen zeggen, dacht Iris. Op z’n minst had ze een idee kunnen geven van wanneer ze weer terug zou zijn.

Boven de rivier was de mist dikker. De route van Iris naar de Scuola Massi, die was gevestigd in Oltrarno, ten zuiden van de rivier, voerde over de minst fraaie en modernste brug van de stad. Hoewel de Ponte alle Grazie misschien lelijk was, had je er op een heldere dag wel het mooiste uitzicht: de Ponte Vecchio aan de ene kant, en de oprijzende bergen van wat, zoals Iris met behulp van haar reisgids had geconcludeerd, Casentino moest zijn, aan de andere. Ronnie zou zeker een schimpscheut maken over de onafzienbare hordes op de Ponte Vecchio; toeristen, turend in hun blauwe gidsen, net als Iris. Alsof zij tweeën géén toeristen waren.

Vandaag was de Ponte Vecchio nauwelijks zichtbaar, en uit de andere richting kwamen dikke lage wolken op de stad af. Aan het eind van de brug stond een van de door de gemeente geplaatste billboards met uitvergrote foto’s van de overstroming van veertig jaar geleden, die toen kelders had doen vollopen en auto’s in tuinen had gespoeld. Iris las het onderschrift bij een foto van een spelonkachtig magazijn met documenten die lagen te drogen op tafels van geschraagde planken, en een ernstige, bebrilde man met handschoenen aan die ze onderzocht: ‘Van overal ter wereld kwamen kunstliefhebbers om onze stad weer op orde te brengen.’

Het enige wat Iris duidelijk kon zien was de rivier beneden, die geel was geworden van alle regen die de afgelopen nacht was gevallen, en de steunpilaren van de brug, waartegen zich takken en stukken vuilnis hadden verzameld die vanuit de heuvels mee naar beneden waren gesleept. Een treurig makende troep van vodden en winkelkarretjes, die in Florence niet anders was dan in een andere stad. Er lag zelfs een hele boom bij, die ergens bij een andere oever moest zijn losgescheurd. Het modderige water kolkte en klotste. Iris stond er roerloos naar te kijken.

Voor ze naar buiten was gegaan had Iris voor haar doen lange tijd in de badkamerspiegel gestaard. Net als alle andere kamers was die slecht verlicht. Het plafond was hoog en de lampen waren op verkeerde plaatsen aangebracht, maar toen ze zo naar zichzelf stond te kijken vond Iris dat niet erg. Op dat moment wilde ze dat haar moeder er zou zijn, dat ze haar hand bewonderend op haar rug zou leggen en zou zeggen: je ziet er goed uit, je bent mooi.

Niet echt mooi, had ze besloten, terwijl ze naar zichzelf keek alsof het de eerste keer was. Maar niet dik. Ze moest iets wegslikken toen ze weer aan die belediging dacht. Ze haatte hem, wie het ook mocht zijn. En toen ze aan het koordje trok om het licht uit te doen en het beeld van zichzelf uit te wissen, kwam even de gedachte bij haar op dat als ze een of ander instrument had, een etspen of een keukenmes of een hamer, ze hem zo zou kunnen vermoorden.

Op de Ponte alle Grazie voelde Iris de kou van de reling door haar handschoenen heen. Ze trok haar tas wat hoger op haar schouder en begaf zich op weg naar de overkant, en naar een nieuwe dag achter de tekentafel. Ze zou wel een van de vroegsten zijn vandaag.

4

Als hij haar op straat was tegengekomen, had Sandro waarschijnlijk gedacht dat ze een non was, als hij haar überhaupt al had opgemerkt. Ze had dan wel geen sluier, maar droeg een band in haar haar die hem daaraan deed denken. Het haar zelf was bijna geheel grijs en in een strak model geknipt, met een pony vlak boven haar bleekblauwe ogen, en recht aan de achterkant, waar het tot iets over de oren kwam. Als een schoolmeisje, maar dan niet, bedacht Sandro, het soort schoolmeisje dat je vandaag de dag zag: kauwgom kauwend, met lang haar en een spijkerbroek. Meer het soort schoolmeisje uit zijn eigen jeugd, en dan ook nog een bij wie de ijdelheid streng onderdrukt was.

Zoals ze daar bij zijn deur op hem stond te wachten, leek ze te vrágen om een nadere inspectie. Ook haar kleren hadden iets nonachtigs. De enige kleuren waren grijs, zwart en wit, een rok tot iets onder de knie, platte schoenen met veters. Maar net als het strenge kapsel leek het geheel van haar kleding goed bij haar te passen en niet, zoals bij een non, van hogerhand opgelegd te zijn. Hij schatte haar op een jaar of zeventig.

Ze stonden een paar meter van elkaar vandaan op het trottoir. Hij zag dat ze de krant steviger vastpakte. Hun blikken ontmoetten elkaar, waarna ze zich allebei afwendden om te kijken naar het nieuwe koperen bord: Cellini Sandro, Investigazioni. Het lezen van zijn eigen naam deed Sandro zich dan toch nog naar haar toe haasten. Alsof hij te laat was voor een afspraak waarvan hij geen weet had.

‘Signor Cellini,’ zei de grijze vrouw, nogal formeel. Ze keek hem aan met een onbevangenheid waarop hij niet had gerekend. Of misschien waren het de ogen die hem verrasten: helder, blauw, bijna lichtgevend.

‘Inderdaad,’ zei Sandro, hoewel het geen vraag was geweest. ‘Gaat uw gang.’ Hij maakte een uitnodigend gebaar naar de deur en liet haar in een hoffelijke impuls voorgaan op de trappen, maar moest zich even later toch onhandig langs haar dringen om de deur open te doen. Dat begint goed, dacht hij grimmig.

Tot zijn opluchting had hij het kantoor de vorige avond schoon achtergelaten. Hij had zelfs het papier waarin zijn broodje had gezeten uit de prullenmand geschud. Hij betrapte zich erop dat hij zich half verstrooid afvroeg of hij misschien iemand voor de schoonmaak in dienst moest nemen, en of hij dan misschien Giulietta kon vragen, of dat ze dan beledigd zou zijn. Concentreer je, zei hij tegen zichzelf.

Hij deed zijn jas uit en bood aan de hare aan te nemen. Ze weigerde en ging zitten, met haar jas nog geheel dichtgeknoopt. Sandro realiseerde zich dat deze vrouw, die naar het leek zijn eerste klant was, hem aan zijn schooltijd deed denken. Hij had het gevoel dat hij zich in het gezelschap van een lerares bevond. Sandro had altijd les gehad van nonnen, en de meesten van hen, zo niet allemaal, hadden precies dezelfde uitstraling als deze vrouw, van wie hij de naam nog niet wist. Kalme autoriteit, evenwichtigheid en spaarzame gebaren. Hij merkte dat hij erg nerveus was en misschien wel kletspraat zou kunnen gaan uitslaan. Doe niet zo idioot, zei hij tegen zichzelf; dit is je eerste klant. Dit gaat niet over jou, dit gaat over haar. Nu de vrouw al was gaan zitten, liep Sandro om zijn bureau heen en nam erachter plaats.

In stilte zat ze daar, voeten bij elkaar en haar handtas en krant op schoot. Ze wachtte.

‘Goed,’ zei Sandro, ‘mevrouw…?’ En bij dat onschuldige en onvermijdelijke vraagje zag hij haar even uit balans raken. Hij kon het niet benoemen, maar hij herkende het als hij het zag. En hij had het vaak gezien in de jaren dat hij getuigen en verdachten had moeten ondervragen, onschuldigen en daders: het moment dat er een barstje verschijnt in de zelfverzekerdheid van een persoon, en er onderhandeld kan worden.

Ze deed haar mond een klein stukje open, en sloot die weer. Ze keek hem heel strak aan, zonder te knipperen, en hij wist dat ze probeerde een of andere sterke emotie de baas te blijven.

Hij zag haar bleke hals bewegen toen ze slikte. ‘Mijn naam is Gentileschi,’ zei ze, ‘Lucia Gentileschi. De naam van mijn echtgenoot. Maar ik ben niet… Mijn man is niet…’ Ze zweeg, Sandro wachtte. ‘Mijn man is dood.’

‘Dat spijt me,’ zei Sandro kortaf. Ze keek hem aan alsof ze geen idee had wat hij bedoelde. ‘Dat spijt me zeer voor u.’ Hij zag dat ze haar handen in haar schoot stevig ineenkneep. ‘Is het… was het…’

Lucia Gentileschi ging kaarsrecht zitten op de goedkope stoel en ademde hoorbaar in. En meteen daarna nog een keer. Ondanks haar naam en haar onmiskenbaar Florentijns accent had ze iets buitenlands over zich. ‘Neemt u me niet kwalijk,’ zei ze. ‘Het is moeilijk. Om te zeggen wat ik moet zeggen.’

‘Neemt u gerust de tijd,’ zei Sandro. Hij zag een karaf en twee glazen op zijn bureau staan waarvan hij zich absoluut niet kon herinneren dat hij ze had neergezet. Hij schonk een glas water in en hield dat signora Gentileschi voor. Hij glimlachte wrang. ‘Er staat geen hele rij te wachten.’ Signora Gentileschi knikte ernstig. Haar schouders leken even te ontspannen. Ze haalde haar vingers uit elkaar en pakte het glas aan.

‘Claudio is bijna drie dagen geleden gestorven.’ Zo zacht zei ze het, dat hij moeite moest doen om haar te verstaan. Ze staarde in het glas water zonder ervan te drinken. ‘We zijn negenenveertig jaar getrouwd geweest. Nu ben ik weduwe.’ Er klonk een vage verbazing in haar stem.

‘Het spijt me zeer,’ zei Sandro weer.

Bijna vijftig jaar, dacht hij. Dan moest ze jong getrouwd zijn. En terwijl hij zijn ogen dichtkneep om haar goed te bekijken voelde Sandro dat het heldere denken dat nodig was voor dit werk als een oude vriend bij hem terugkeerde, hem na een afwezigheid van twee jaar op de schouder tikte. Hij besefte dat hij nog geen zekerheid kon hebben over de emotie die ze onder controle probeerde te houden. De dood genereert veel meer reacties dan alleen verdriet. Sommige vrouwen die negenenveertig jaar getrouwd zijn geweest, rouwen in het geheel niet bij het heengaan van hun echtgenoot. Hij moest voor ogen houden dat signora Gentileschi bij hem was als klant, niet als verdachte. Hij hoefde haar motieven niet in twijfel te trekken. Toch voelde hij dat het nog te vroeg was om haar openlijk te vragen waarom ze bij hem was gekomen.

‘Was uw man ziek?’ vroeg hij voorzichtig. ‘Was hij… veel ouder dan u?’

Lucia Gentileschi, duidelijk op haar hoede, fronste even, en hij zag dat ze een intelligente vrouw was. Ze zocht naar een nauwkeurig antwoord.

Ze zette het glas op het bureau en legde haar handen weer in haar schoot.

‘Ja,’ zei ze simpelweg. Toen hij bleef wachten, ging ze verder. ‘Ja, wat beide vragen betreft, lijkt me. Hij begon ziek te worden. Het was de beginfase. Hij was acht jaar ouder dan ik. Eenentachtig was hij.’

‘De beginfase?’ Sandro voelde zich ongemakkelijk. Hij had niet het gevoel dat dit de vragen waren die hij eigenlijk wilde stellen. Maar hij begreep dat dit een vrouw was die er niet van hield om haar ziel bloot te leggen bij vreemden. Hij moest dus langzaam te werk gaan.

‘Nou ja…’ Haar fijnzinnige, intelligente gezicht leek even in te zakken, en in haar schoot vielen haar handen weer uiteen. ‘Hij werd vergeetachtig.’ Ze keek even van Sandro weg, in de richting van het raam. ‘Hij vergat de meest idiote dingen. Ik had een boek voor hem gekocht, voor zijn verjaardag in juni. Over moderne Weense architecten. Dat pakte hij op alsof hij het nog nooit had gezien. Drie keer. “Waar komt dit in godsnaam vandaan? Is dit van mij?” ’

Nog steeds wilde ze Sandro niet aankijken. Ze keek langs hem heen uit het raam, en hij zag dat haar oogleden trilden. Hij voelde medelijden. Dat was echt iets om bang voor te zijn, dat alzheimergedoe. Iedereen was er bang voor.

‘Was hij architect?’ vroeg hij, in een poging het onderwerp te omzeilen. Nu keek ze hem wel aan, en glimlachte. Hij zag hoe mooi ze geweest moest zijn. Een jonge vrouw met een kinderkapsel en prachtige boogjes van wenkbrauwen.

‘Inderdaad,’ zei ze met stille voldoening. ‘Een geweldige architect. Niet beroemd,’ voegde ze er haastig aan toe. ‘Bescheiden. Maar heel begaafd.’

Op dat moment betrok haar gezicht zo plotseling en hartverscheurend dat hij begreep dat ze op het punt stond in huilen uit te barsten. Sandro voelde zich volledig machteloos.

‘Signora Gentileschi,’ zei hij snel terwijl hij wenste dat hij iets had om haar tranen terug te dringen, dat hij Luisa hier had, een doos tissues, wat dan ook. Bij ontstentenis van dat alles stak hij een nutteloze hand uit over het bureau. ‘Het spijt me heel erg.’ Maar weer wist ze zich te beheersen. In elk geval was nu niet langer onzeker om welke emotie het ging. Echt verdriet wist hij wel te herkennen.

‘Signora Gentileschi,’ zei Sandro, ‘zegt u mij hoe ik u van dienst kan zijn.’ En meteen daarna, omdat hij besefte dat ze het daar eerst over moesten hebben: ‘Hoe is uw man overleden?’

Haar hoofd schommelde even en haar blauwe ogen keken hem aan, bleek en licht als de maan.

‘Ze hebben me verteld dat hij zelfmoord heeft gepleegd,’ zei ze.

De mist trok weg aan het begin van de middag, toen ze in de Studio Massi aan de lunchpauze begonnen. Maar terwijl Iris haar schort afdeed en haar potloden en vlakgommen wegborg, had ze nog steeds het gevoel dat er iets zwaars in de lucht hing, en wel vlak boven haar.

Het was niet eerlijk. Ronnie ging ervandoor om het ervan te nemen met vrienden van haar moeder in een kasteel buiten de stad, en Iris moest de smoezen verzinnen.

‘Ga het ze zelf maar vertellen,’ had ze woedend gezegd. Ronnie zat rechtop in bed. Ze had een kater, maar was nog steeds mooi. Alles had Ronnie uit de kast gehaald om Iris zover te krijgen. Smekend had ze steeds maar gezegd dat ze zo’n kans nooit meer zou krijgen, bla, bla, bla. ‘En trouwens,’ had ze het leep afgesloten, ‘het gaat toch alleen maar om Antonella. Antonella kan je makkelijk aan.’

En tot nu toe was er deze week ook niemand anders geweest dan Antonella Scarpa, de humeurige ateliermanager. Iris had een goede strategie om met haar om te gaan: ze liet alles gewoon over zich heen komen, blaffende honden bijten niet. Hoofd omlaag, knikken dat ze het ermee eens was, of ze de kritiek op haarzelf of Ronnie accepteerde. Maar tot haar ontzetting hing er nog een andere jas bij de deur. Een dikke zwarte wollen overjas, naast Antonella’s jack met bontkraag. En toen Iris het grote lokaal in kwam, was hij daar: de academiedirecteur. Paolo Massi, die ergens iets aan het regelen was geweest, en aan wie ze Ronnies afwezigheid nog niet had hoeven uitleggen. Ze was er van uitgegaan dat hij de hele week weg zou zijn. De moed zonk haar in de schoenen.

Massi was precies het type Florentijn dat Iris, op basis van de vele schilderijen die ze in haar leven had gezien, had verwacht: met een forse, rechte neus, lang en slank van postuur, en altijd een frons rond zijn ogen. Ze wist zeker dat Ronnies moeder haar ogen niet van hem af had kunnen houden, toen ze hen kwam inschrijven voor de cursus. Serena (Ronnie noemde haar moeder vaak smalend bij de voornaam) was hier op een korte vakantie geweest met haar nieuwe vriend. De cursus moest een gouden kans hebben geleken. Iets om Ronnie even bezig te houden, zodat zij ondertussen een plan van aanpak voor haar konden uitwerken.

Ronnies examenresultaten waren teleurstellend geweest. En ze waren erg onder de indruk van deze academie. Een lange stamboom, een oud familie-instituut met vele onderscheidingen, en een drukpers die in de oorlog was blijven draaien om de partizanen te steunen. Maar, zoals mama had gezegd, als het in Italië net zo was als in Frankrijk, en iedereen die zei te hebben gewerkt voor het verzet dat ook echt had gedaan, dan zou de oorlog een stuk eerder voorbij zijn geweest.

Toen Massi en Antonella precies tegelijk opkeken van wat ze dan ook samen aan het bekijken waren op de grote tafel, dacht Iris even dat ze dat met opzet deden. We moeten eens even over Ronnie praten.

Maar ze zeiden niets. Antonella, met haar benige, androgyne gezicht en lange neus, glimlachte flauwtjes en hautain. Ze had scherpe, donkere ogen en heel kort zwart haar, stekeltjes met wat grijs erin. Misschien hebben ze wel iets samen, dacht Iris heel even. Of… nee. Hij is getrouwd.

‘Onze beste leerling,’ zei Massi. ‘Goedemorgen, Iris.’ Hij sprak het op de Italiaanse manier uit, waardoor het nog meer als een bloem klonk. Ieries. Ze kon niet vaststellen of hij sarcastisch was en mompelde iets als sorry.

Hij glimlachte en beetje stijfjes. ‘Echt Iris, ik meen het.’ Hij wees om zich heen. ‘Altijd de eerste. Altijd bereid om te werken.’

‘Ik bedoelde sorry voor Ronnie,’ zei Iris. Ze voelde zich belachelijk, en had er spijt van dat ze iets had gezegd. Hij haalde een hand over zijn hoge voorhoofd en duwde zijn dikke, hier en daar grijze haar naar achteren.

‘Veronica?’ Hij sprak op luchtige toon, maar ze voelde dat hij het zich persoonlijk aantrok. ‘Ik ben teleurgesteld in Veronica.’

Iris beet beschaamd op haar lip.

Nog verleden week had Ronnie hem gevraagd naar interessante boeken om naast de cursus te lezen. Alleen maar om een goede indruk te maken natuurlijk. Dat was haar bekende manier van doen. Maar ze had alles alweer bedorven. Ze bedierf het altijd, maar deze keer had ze zichzelf overtroffen; hij was ervoor gevallen. Had haar een paar van zijn eigen boeken te lezen gegeven. Haar een pasje verstrekt voor die rondleiding door de gang van Vasari, de beroemde verbinding tussen het Palazzo Pitti en de Uffizi die alleen ingewijden te zien krijgen. En nu kreeg Iris alles over zich heen.

Terwijl hij sprak keek ze naar de grond.

‘Heeft het zin te vragen waar ze vandaag is?’ klonk het koel.

‘Ik weet niet waar ze is,’ zei ze. Paolo Massi knikte terwijl hij naar haar bleef kijken. ‘Die leerlingen toch,’ zei hij. ‘Maar jij niet, hè, Iris?’ Hij knikte in de richting van de rij haken waar haar schort hing. ‘Aan het werk, oké? Misschien moest ik maar eens met Veronica’s moeder gaan praten.’