PAULA MCLAIN

Een eerste liefde in Parijs

Vertaald door Otto Biersma en Elise Merks

Mouria

Een eerste liefde in Parijs is historische fictie. Met uitzondering van de bekende bestaande personen, gebeurtenissen en locaties die in dit verhaal voorkomen, komen alle namen, personages, locaties en gebeurtenissen voort uit de verbeelding van de auteur of worden ze fictief gebruikt. Elke gelijkenis met actuele gebeurtenissen, locaties of bestaande personen berust op toeval.

‘Niet wat Frankrijk je heeft gegeven, maar wat het je niet heeft ontnomen is belangrijk.’

− Gertrude Stein

‘Er is niet zoiets als een waarheid. Het is allemaal waar.’

− Ernest Hemingway

PROLOOG

Hoewel ik er vaak naar op zoek ben geweest, kwam ik uiteindelijk tot de slotsom dat er geen medicijn was tegen Parijs. Dat kwam deels door de oorlog. De wereld was al eens vergaan, en dat kon elk moment weer gebeuren. De oorlog had ons overvallen en veranderd op een moment dat niemand het verwachtte. Niemand wist hoeveel doden er waren gevallen, maar als je de aantallen hoorde – negen miljoen, veertien miljoen – dan dacht je: dat kan nooit. Parijs wemelde van de schimmen en oorlogsinvaliden. Velen van hen gingen terug naar Rouen of Oak Park in Illinois met schotwonden en in hun knieschijven fragmenten van wat ze hadden aanschouwd, vervuld van een gevoel van leegheid dat ze niet konden verdrijven. Ze hadden lijken vervoerd op draagbaren, waarbij ze over andere lijken heen moesten stappen. Ze hadden zelf op draagbaren gelegen, in langzaam rijdende treinen, vergeven van de vliegen, met de zwakke stem in de oren van iemand die vroeg of ze zijn meisje thuis de groeten van hem wilden doen.

      Er was geen ‘thuis’ meer, niet in de ware betekenis van het woord, en dat hoorde ook bij Parijs. Bij het feit dat we niet konden ophouden met drinken, praten en de verkeerde mensen zoenen, ongeacht wat daardoor werd kapotgemaakt. Sommigen van ons hadden de dood in de ogen gezien en probeerden niet aan specifieke dingen terug te denken. Ernest was een van hen. Hij zei vaak dat hij was doodgegaan in de oorlog, heel even maar. Dat zijn ziel zijn lichaam had verlaten als een zijden zakdoek en een tijdje boven zijn borst had gezweefd. Hij was teruggekeerd zonder weer te worden weggeroepen, en ik vroeg me vaak af of schrijven voor hem een manier was om te voelen dat zijn ziel er nog was, veilig op zijn plaats. Of om op zijn minst zichzelf voor te houden dat hij toch nog leefde, ondanks de vreselijke dingen die hij had gezien en meegemaakt. Dat hij was doodgegaan, maar nu niet dood meer was.

      Een van de fijnste dingen aan Parijs was de terugkeer nadat we waren weggegaan. In 1923 verhuisden we voor de geboorte van onze zoon Bumby voor een jaar naar Toronto, en toen we terugkwamen was alles nog precies hetzelfde, maar dan meer. Het was er smerig en prachtig, vol ratten en paardenkastanjebloesems en poëzie. Met de baby hadden we dubbel zoveel nodig, maar we hadden minder om uit te geven. Met de hulp van Pound vonden we een appartement op de tweede verdieping van een witgestuukt gebouw in een smalle, gebogen straat vlak bij de Jardin du Luxembourg. Er was geen warm water, geen bad en geen elektrische verlichting, maar het was bij lange na niet de ergste woning die we hebben gehad. Van beneden weerklonk van zeven uur ’s ochtends tot vijf uur ’s middags het gebrom van een houtzagerij. Er hing altijd een geur van vers gezaagd hout en er kroop zaagsel tussen de raam- en deurkozijnen door naar binnen dat in onze kleren ging zitten, waardoor we moesten hoesten. Binnen was altijd het getik van Ernests Corona te horen vanuit het kamertje boven. Hij was met korte verhalen bezig – er was altijd voer voor verhalen en impressies – maar ook met een roman over de San Fermín-feesten in Pamplona, waaraan hij in de zomer begonnen was.

      In die tijd las ik niet wat hij had geschreven, maar ik vertrouwde op zijn beoordelingsvermogen en op het ritme van alledag. ’s Ochtends werd hij al vroeg wakker, kleedde zich aan en ging naar boven om aan zijn schrijfquotum te beginnen. Als het boven niet lukte, vertrok hij met zijn notitieboekjes en een stel geslepen potloden naar La Closerie des Lilas voor een café crème aan de marmeren tafel waaraan hij het liefst zat, terwijl Bumby en ik samen ontbeten, ons aankleedden en een wandeling gingen maken of op bezoek gingen bij vrienden. Laat in de middag ging ik dan weer naar huis, en als Ernest een productieve dag had gehad, zat hij al tevreden aan de eettafel met een fles goede, gekoelde Sauterne of brandy met mineraalwater, en was in voor welk onderwerp dan ook. Of we gingen voor een bord grote oesters en levendige gesprekken naar Le Sélect, Le Dôme of Les Deux Magots en lieten Bumby achter bij onze hospita, madame Chautard.

      In die tijd kwam je overal interessante mensen tegen. Ze liepen in en uit bij de cafés in Montparnasse: Franse schilders, Russische dansers, Amerikaanse schrijvers. Elke avond kon je Picasso tegenkomen, van Saint-Germain op weg naar zijn appartement in de rue des Grands-Augustins. Hij nam altijd precies dezelfde route en keek op zijn gemak naar alles en iedereen. Bijna iedereen kon zich toen een schilder in Parijs voelen, vanwege het mooie licht, de schaduwen van de gebouwen, de hartverscheurend mooie bruggen en de beeldschone vrouwen in hun soepele, zwarte Chanel-jurken die rookten en hun hoofd in de nek gooiden als ze lachten. In elk café kon je die heerlijke chaos voelen. We dronken pernod of Saint James-rum totdat we ons aangenaam beneveld voelden, blij dat we dit samen meemaakten.

‘Luister eens,’ zei Don Stewart op een avond toen we allemaal uitgelaten en dronken als torren in Le Sélect zaten. ‘Wat jij en Hem samen hebben, is volmaakt. Nee, nee.’ Hij sprak met dubbele tong en zijn gezicht vertrok van emotie. ‘Het is iets heiligs. Dat wilde ik zeggen.’

      ‘Dat is fideel van je, Don. Jij bent ook een prima vent.’ Ik legde mijn hand op zijn schouder, bang dat hij zou gaan huilen. Hij was een humorist, en iedereen wist dat schrijvers van komische boeken in hun hart juist heel serieus zijn. Verder was hij nog vrijgezel, maar dat leek slechts een kwestie van tijd te zijn, en voor hem was het heel belangrijk om mee te maken dat een huwelijk ook aangenaam en goed kon zijn.

      Niet iedereen geloofde in die tijd in het huwelijk. Wie trouwde, gaf daarmee aan dat hij in de toekomst geloofde, en ook in het verleden. Dat de geschiedenis, traditie en hoop verweven konden blijven om je overeind te houden. Maar de oorlog had alle sterke jonge mannen weggerukt, en onze hoop ook. Je had alleen de dag van vandaag om je in te storten. Je dacht niet aan morgen, laat staan aan ‘voor altijd’. Om je van het piekeren af te houden was er drank, een oceaan vol, verder de gebruikelijke slechte gewoontes, en meer dan genoeg touw om je aan op te hangen. Maar sommigen van ons, uiteindelijk maar heel weinig, zetten ondanks alles in op het huwelijk. En hoewel ik me bepaald niet heilig voelde, vond ik wel dat wat wij hadden bijzonder en oprecht was, en dat we veilig waren in het huwelijk dat we hadden opgebouwd en waaraan we nog elke dag werkten.

      Ik ben niet van plan om een politieroman te gaan schrijven. In geen geval. Ik zeg niet: kijk uit voor de vrouw die langskomt en alles kapotmaakt. Ze komt toch, in een prachtige bontjas en op prachtige schoenen gaat ze recht op haar doel af, met haar glanzende bruine haar in een bob die zo nauw aansluit op haar welgevormde hoofd dat het net lijkt of er een elegante otter door de keuken trippelt. Haar ontspannen glimlach. Haar snelle, gevatte woordenstroom. Terwijl Ernest als een ouderwetse despoot languit op bed vies en ongeschoren zijn boek ligt te lezen en helemaal niets om haar geeft. In eerste instantie. De thee zal staan te trekken in de theepot en ik zal iets vertellen over een meisje dat we allebei in een ver verleden in Saint Louis kenden, en we zullen snel en makkelijk vriendschap sluiten, terwijl onder ons, bij de houtzagerij, een hond begint te blaffen en blijft blaffen en op geen enkele manier tot zwijgen kan worden gebracht.

EEN

Het eerste wat hij doet, is me recht aankijken met die prachtige bruine ogen van hem, en zeggen: ‘Misschien ben ik te dronken om het goed te kunnen beoordelen, maar wat jij doet, heeft wel wat.’

      Het is oktober 1920 en alles is jazz. Ik ken geen jazz, daarom speel ik Rachmaninov. Ik voel een blos opkomen, een gevolg van de cider die mijn vriendin Kate me heeft gevoerd om me te laten ontspannen. Dat gevoel begint langzaam door te dringen. Het begint in mijn vingers, ze worden warm en los, en via mijn zenuwen vloeit het door mijn hele lichaam. Het is ruim een jaar geleden dat ik voor het laatst dronken was, voor mijn moeder ernstig ziek werd, en ik heb het gemist, die handschoen van mist die zich aangenaam en perfect passend om je hersens sluit. Ik wil niet nadenken en ook niets voelen, tenzij het iets eenvoudigs is als de knie van deze prachtige jongen, vlak naast de mijne.

      Die knie alleen is al bijna genoeg, maar er zit een complete man aan vast. Hij is lang en mager, met dik, donker haar en een kuiltje in zijn linkerwang waarin je kunt wegzinken. Zijn vrienden noemen hem Hemingstein, Oinbones, Bird, Nesto, Wemedge, alles wat ze maar kunnen bedenken. Hij noemt Kate Stut of Kontstein (niet bepaald vleiend!), en iemand anders Kleintje Koorts, en weer een ander Het Grote Gehoornde Artikel. Het lijkt wel of hij iedereen kent, en iedereen kent dezelfde grappen en verhalen. Bliksemsnel telegraferen ze codes van clous en kwinkslagen over en weer. Ik kan het niet bijhouden, maar dat vind ik ook niet erg. De nabijheid van deze uitgelaten vreemden voelt als een krachtig infuus van vrolijkheid.

      Als Kate vanuit de keuken onze richting uit komt, wijst hij met zijn volmaakte kin mijn kant op en zegt: ‘Hoe zullen we onze nieuwe vriendin noemen?’

      ‘Hash,’ zegt Kate.

      ‘Hashedad is beter,’ zegt hij. ‘Hasovitsj.’

      ‘En jij heet Bird?’ vraag ik.

      ‘Wem,’ zegt Kate.

      ‘Ik ben de vent die vindt dat er nodig gedanst moet worden.’ Hij heeft een lach waarvoor je smelt en al snel heeft Kates broer Kenley het tapijt van de woonkamer aan de kant geschoven en zit hij voor de Victrola-grammofoon. Uitgelaten dansen we ons een weg door een stapel platen. Hij is geen natuurtalent, maar hij heeft soepele armen en benen en ik voel dat hij prettig in zijn lijf zit. En hij schrikt er ook niet voor terug om dicht tegen me aan te dansen. In een mum van tijd zijn onze ineengestrengelde handen klam en onze wangen zo dicht bij elkaar dat ik zijn lichaamswarmte voel. En dan zegt hij uiteindelijk dat hij Ernest heet.

      ‘Maar ik denk erover om van naam te veranderen. Ernest is zo saai, en wie wil er nou een Hemingway?’

      Waarschijnlijk elke vrouw van hier tot Michigan Avenue, denk ik, en sla mijn ogen neer om niet te blozen. Als ik weer opkijk, voel ik zijn bruine ogen diep in de mijne kijken.

      ‘Nou, wat vind je ervan? Moet ik hem opgeven?’

      ‘Misschien nog niet meteen.’

Er begint een langzaam nummer en zonder het te vragen legt hij zijn arm om mijn middel en trekt hij me tegen zich aan. Van dichtbij is zijn lichaam nog aantrekkelijker. Zijn borst voelt krachtig, en zijn armen ook. Ik laat mijn handen lichtjes op zijn armen rusten terwijl hij me door de kamer leidt, langs Kenley, die enthousiast de Victrola aanzwengelt, en langs Kate, die onderzoekend naar ons kijkt. Ik doe mijn ogen dicht en leun tegen Ernest aan. Ik ruik bourbon en zeep, tabak en vochtige katoen. En alles aan dit moment is zo intens en mooi dat ik me er, geheel tegen mijn aard in, volledig aan overgeef.

TWEE

In die tijd had je een nummer van Nora Bayes dat ‘Make Believe’ heette, misschien wel de meest melodieuze en overtuigende tekst over jezelf voor de gek houden die ik ooit heb gehoord. Nora Bayes was heel knap, en als ze met trillende stem over de liefde zong, wist je dat ze uit ervaring sprak. Als ze je aanraadde om je oude verdriet, zorgen en hartzeer te vergeten en te lachen, dan dacht je dat ze dat zelf ook gedaan had. Het was geen voorstel, maar een bevel. Dat nummer was blijkbaar ook een van de lievelingsnummers van Kenley. Hij draaide het die avond dat ik in Chicago aankwam drie keer en telkens voelde ik me persoonlijk aangesproken: Doe of je blij bent als je verdriet hebt. Na regen komt zonneschijn.

      Ik had mijn portie regen wel gehad. De ziekte en de dood van mijn moeder hadden hun tol geëist, maar de jaren ervoor ook. Ik was pas achtentwintig, maar ik leefde al jaren als een oude vrijster op de eerste verdieping van het huis van mijn oudere zus Fonnie, die met haar man Roland en hun vier lieve monsters beneden woonde. Het was nooit de bedoeling dat dat zo bleef. Ik ging ervan uit dat ik wel zou trouwen of een baan zou vinden, net als mijn schoolvriendinnen. Zij waren nu gekwelde jonge moeders, onderwijzeressen, secretaresses of schrijfsters in de dop, zoals Kate. Wat er ook van ze was geworden, ze leefden hun leven, maakten er wat van en begingen fouten. Ik was op de een of andere manier ergens blijven steken, lang voor mijn moeders dood, en ik wist niet hoe ik los moest komen.

      Als ik een uur lang naar behoren Chopin had gespeeld, moest ik op de bank of op het tapijt gaan liggen en voelde ik alle energie die ik tijdens het spelen had uit me wegstromen. Het was vreselijk om me zo leeg te voelen, alsof ik niets voorstelde. Waarom kon ik niet gelukkig zijn? En wat hield geluk eigenlijk in? Kon je het veinzen, zoals Nora Bayes beweerde? Kon je de groei ervan beïnvloeden, zoals bij een bloembol in een pot in de keuken, of je ertegenaan schurken op een feestje in Chicago en besmet raken, zoals met een verkoudheid?

      Ernest Hemingway was nog steeds een vreemde voor me, maar hij leek met elke vezel gericht te zijn op geluk. Ik bespeurde geen enkele angst in hem, alleen intensiteit en levenslust. Zijn ogen sprankelden over alles heen, ook over mij, toen hij achteroverleunde en me met een draai naar zich toe trok. Hij hield me stevig tegen zich aan en ik voelde zijn warme adem tegen mijn nek en in mijn haar.

      ‘Hoe lang ken je Stut al?’ vroeg hij.

      ‘We hebben op dezelfde lagere school gezeten in Saint Louis, Saint Mary’s Institute. En jij?’

      ‘Wil je mijn hele schoolcarrière weten? Die stelt niet veel voor.’

      ‘Nee. Vertel eens wat meer over Kate.’

      ‘Daar kun je een boek over schrijven, en ik weet niet of dat mijn taak is.’ Zijn toon was nog steeds luchtig en plagend, maar hij glimlachte niet meer.

      ‘Hoe bedoel je?’

      ‘Niets,’ zei hij. ‘De leuke, korte samenvatting is dat onze families allebei een zomerhuisje bij Petoskey hebben. In Michigan, voor een zuiderling zoals jij.’

      ‘Grappig dat we allebei zijn opgegroeid met Kate.’

      ‘Ik was tien en zij achttien. Laten we het erop houden dat het erg leuk was om in haar buurt op te groeien. Met een mooi uitzicht op het natuurschoon.’

      ‘Met andere woorden: je was smoorverliefd op haar.’

      ‘Nee, dat zijn de juiste woorden,’ zei hij, en hij keek weg.

      Ik had duidelijk een gevoelige snaar geraakt, en dat wilde ik niet nog eens. Ik zag hem graag glimlachend, vrolijk en losjes. Mijn reactie op hem was zelfs zo heftig dat ik al wist dat ik er veel voor overhad om hem gelukkig te zien. Snel veranderde ik van onderwerp.

      ‘Kom je uit Chicago?’

      ‘Oak Park. Dat is aan het einde van de straat.’

      ‘Voor een zuiderling zoals ik.’

      ‘Precies.’

      ‘Nou, je kunt uitstekend dansen, Oak Park.’

      ‘Jij ook, Saint Louis.’

      Het nummer was afgelopen en we maakten ons van elkaar los om op adem te komen. Ik liep naar de andere kant van Kenleys lange woonkamer, en Ernest werd al snel omringd door bewonderaars. Vrouwen, natuurlijk. Ze zagen er allemaal heel jong en zelfverzekerd uit, met hun korte kapsels en rouge op hun wangen. Ik had meer weg van een victoriaanse matrone dan van een vrijgevochten, moderne jonge vrouw. Ik droeg mijn haar nog steeds lang, met een knot in mijn nek, maar het was mooi kastanjebruin. En hoewel mijn jurk niet volgens de laatste mode was, vond ik dat mijn figuur veel goedmaakte. Eigenlijk was ik heel tevreden geweest over mijn uiterlijk terwijl Ernest met me danste, hij kon zo goedkeurend kijken met die ogen van hem, maar nu ik al die levenslustige vrouwen om hem heen zag, sijpelde mijn zelfvertrouwen weg.

      ‘Zo te zien kunnen jij en Nesto het goed met elkaar vinden,’ zei Kate, die opeens naast me stond.

      ‘Misschien. Mag ik het restje daarvan hebben?’ Ik wees op haar drankje.

      ‘Het is nogal heftig.’ Ze trok een gezicht en gaf het aan mij.

      ‘Wat is het?’ Ik bracht mijn neus naar de rand van het glas. Dat was dichtbij genoeg. Het rook naar bedorven benzine.

      ‘Iets zelfgemaakts. Kleintje Koorts gaf het me in de keuken. Het smaakt alsof hij het in zijn schoen heeft gestookt.’

      Aan de andere kant van de kamer beende Ernest langs de grote ramen heen en weer in een donkerblauwe legercape die iemand ergens had opgeduikeld. Telkens als hij zich omdraaide, wapperde de cape theatraal omhoog.

      ‘Een indrukwekkend kostuum,’ zei ik.

      ‘Hij is een oorlogsheld. Heeft hij dat niet verteld?’

      Ik schudde mijn hoofd.

      ‘Dat komt nog wel een keer.’ Van haar gezicht was niets af te lezen, maar haar stem had een scherpe klank gekregen.

      ‘Hij vertelde dat hij smoor op je is geweest.’

      ‘O ja?’ Daar was die klank weer. ‘Daar is hij al lang en breed overheen.’

      Ik wist niet wat er tussen deze twee oude vrienden gekomen was, maar wat het ook was, het lag duidelijk ingewikkeld en was niet bespreekbaar. Ik liet het onderwerp rusten.

      ‘Ik hou mezelf graag voor dat ik een vrouw ben die alles drinkt,’ zei ik. ‘Maar misschien niet uit een schoen.’

      ‘Precies. We gaan wat anders opscharrelen.’ Ze glimlachte, wierp me een blik met haar groene ogen toe en werd weer mijn eigen, onbezorgde Kate. En daar gingen we, en we werden heel dronken en heel vrolijk.

De rest van de avond bleef ik onwillekeurig naar Ernest uitkijken. Ik wachtte tot hij weer wat leven in de brouwerij kwam brengen, maar dat gebeurde niet. Hij was blijkbaar op een bepaald moment weggeglipt. Langzaam maar zeker vertrok iedereen, zodat het aantal gasten om drie uur ’s nachts tot de harde kern was gereduceerd, met Kleintje Koorts als droevig middelpunt. Hij lag diep in slaap op de bank, met lange donkere wollen sokken over zijn gezicht en zijn hoed op zijn gekruiste voeten.

      ‘Naar bed, naar bed,’ zei Kate geeuwend.

      ‘Is dat Shakespeare?’

      ‘Geen idee. Ja?’ Ze hikte en lachte toen. ‘Ik ga op weg naar mijn hutje. Red jij het hier wel?’

      ‘Natuurlijk. Kenley heeft een prachtige kamer voor me.’ Ik liep met haar mee naar de deur en terwijl ze zich in haar jas hees, maakten we een lunchafspraak voor de volgende dag.

      ‘Ik wil alles over thuis horen. We hebben het nog niet eens over je moeder gehad. Arme schat, het moet vreselijk voor je zijn geweest.’

      ‘Ik word alleen maar weer verdrietig als ik erover praat,’ zei ik. ‘Maar dit was geweldig. Bedankt dat je per se wilde dat ik kwam.’

      ‘Ik was bang dat je nee zou zeggen.’

      ‘Ik ook. Volgens Fonnie was het te snel.’

      ‘Ja, natuurlijk zegt ze dat. Hash, je zus kan heel slim uit de hoek komen, maar als het jou betreft bijna nooit.’

      Ik glimlachte dankbaar naar haar en wenste haar een goede nacht. Kenleys huis was een mensenpakhuis vol huurders, maar hij had me een grote, brandschone kamer gegeven met een hemelbed en een commode. Ik trok mijn nachtjapon aan, deed mijn haar los en borstelde het terwijl ik in mezelf de hoogtepunten van de avond doornam. Hoeveel plezier ik ook met Kate had gehad en hoe fijn het ook was om haar na al die jaren weer te zien, ik moest toegeven dat het dansen met Ernest Hemingway boven aan mijn lijstje gedenkwaardige momenten stond. Ik voelde nog steeds de blik in zijn bruine ogen en zijn elektrische, fonkelende energie. Maar wat betekende die aandacht van hem? Hield hij me een beetje in het oog omdat ik een oude vriendin van Kate was? Was hij nog steeds smoor op Kate? Was zij verliefd op hem? Zou ik hem ooit nog eens zien?

      Mijn hoofd was ineens zo’n warboel van onbeantwoordbare vragen dat ik om mezelf moest lachen. Was dit niet precies waarom ik naar Chicago was gekomen, om iets nieuws te hebben om over na te denken? Ik keek in de spiegel boven de commode. Hadley Richardson was er nog steeds, met haar golvende kastanjebruine haar, dunne lippen en lichte, ronde ogen. Maar ik zag ook iets nieuws, een glimp van een mogelijkheid. Het zou zomaar kunnen dat de zon zou gaan schijnen. In de tussentijd zou ik Nora Bayes neuriën en alles op alles zetten om te doen alsof.

DRIE

Toen ik de volgende ochtend de keuken in liep, trof ik daar Ernest aan. Lui tegen de koelkast leunend stond hij de ochtendkrant te lezen terwijl hij een half brood verorberde.

      ‘Heb je hier geslapen?’ vroeg ik, niet in staat om mijn verbazing te verbergen.

      ‘Ik huur hier een kamer. Tijdelijk, tot ik doorbreek.’

      ‘Wat ben je van plan?’

      ‘Literaire geschiedenis schrijven, denk ik.’

      ‘Jeetje,’ zei ik, opnieuw onder de indruk van zijn zelfvertrouwen en overtuiging. Zoiets kon je niet veinzen. ‘Waar ben je nu mee bezig?’

      Hij trok een gezicht. ‘Op dit moment schrijf ik stomme reclameteksten voor Firestone-banden, maar ik wil belangwekkende verhalen of een roman gaan schrijven. En misschien een dichtbundel.’

      Daar keek ik van op. ‘Ik dacht dat dichters stil en verlegen waren en het daglicht meden.’

      ‘Deze niet.’ Hij liep op mij en de tafel af, draaide een stoel om en ging er schrijlings op zitten. ‘Wie is je lievelingsschrijver?’

      ‘Henry James, denk ik. Ik blijf zijn boeken maar herlezen.’

      ‘Wat ben je toch heerlijk burgerlijk.’

      ‘Is dat zo? Wie is jouw lievelingsschrijver dan?’

      ‘Ernest Hemingway.’ Hij grijnsde. ‘Er wonen trouwens een heleboel beroemde schrijvers in Chicago. Kenley kent Sherwood Anderson. Ooit van gehoord?’

      ‘Natuurlijk. Hij heeft Winesburg, Ohio geschreven.’

      ‘Die, ja.’

      ‘Nou, met jouw instelling bereik je waarschijnlijk alles wat je wilt.’

      Hij keek me ernstig aan, alsof hij inschatte of ik hem aan het plagen of aan het vleien was. Dat was niet zo. ‘Hoe drink je je koffie, Hasovitsj?’ vroeg hij uiteindelijk.

      ‘Warm,’ zei ik, en hij grijnsde een grijns die bij zijn ogen begon en zich dan over z’n hele gezicht uitbreidde.

Toen Kate arriveerde voor onze lunchafspraak, stonden Ernest en ik nog steeds in de keuken te praten. Ik was nog in peignoir en daar stond zij, knap en fris in haar rode wollen jas en hoed.

      ‘Het spijt me,’ zei ik. ‘Ik kom zo.’

      ‘Doe rustig aan, jij mag ook wel eens lui zijn,’ zei ze, maar ze leek toch wat geïrriteerd.

      Ik ging me aankleden en toen ik terugkwam, was Kate alleen.

      ‘Waar moest Nesto zo snel heen?’

      ‘Geen flauw idee,’ zei Kate. En toen, omdat ze blijkbaar teleurstelling op mijn gezicht zag: ‘Had ik hem mee moeten vragen?’

      ‘Doe niet zo mal. Dit is onze dag.’

      Uiteindelijk werd het een heerlijke middag. Van alle meisjes in mijn klas op Saint Mary’s Institute was Kate het brutaalst en de grootste durfal. Ze stapte op iedereen af en kon je om niets laten lachen. Daarin was ze niet veranderd, en toen ik met haar over Michigan Avenue liep, voelde ik me ook brutaler en jaren jonger. We lunchten in een restaurant tegenover het kolossale, marmeren Art Institute, waar twee statige leeuwen toezicht hielden op het verkeer en een steeds veranderende zee van donkere jassen en hoeden. Het was fris, en na de lunch liepen we stijf gearmd State Street over en doken we elke interessante winkel in die we tegenkwamen. Ze probeerde wat meer over de gebeurtenissen thuis uit me los te krijgen, maar ik wilde mijn goede humeur niet bederven. In plaats daarvan kreeg ik Kate zover dat ze vertelde over haar zomer in Michigan, de vis- en zwemuitjes en de algehele onbesuisdheid. Het leek wel of in al haar verhalen roeiboten, ukeleles, de volle maan, kampvuren en grog voorkwamen. Ik was vreselijk jaloers.

      ‘Waarom zijn alle jonge mannen voor jou?’

      ‘Ze zijn niet voor mij, ik leen ze alleen.’ Ze glimlachte. ‘Ik denk dat het komt doordat ik broers heb. En soms is het ook wel irritant, hoor. Ik ben de halve zomer bezig geweest om de een aan te moedigen en de ander af te poeieren, en toen liepen alle signalen door elkaar en is er uiteindelijk niet eens gezoend. Zo zie je maar. Niets om jaloers op te zijn.’

      ‘Doet Carl Edgar je nog steeds regelmatig een aanzoek?’

      ‘Jakkes, helaas wel. Arme Odgar. Ik vraag me wel eens af wat er zou gebeuren als ik voor de grap ja zei.’

      ‘Dan krijgt hij een rolberoerte.’

      ‘Of hij rent doodsbang weg. Sommige mannen lijken alleen vrouwen te willen die voor ze op de loop gaan.’

      ‘En Ernest?’

      ‘Wat is daarmee?’ Haar ogen stonden ineens waakzaam.

      ‘Vindt hij het leuk als vrouwen voor hem op de loop gaan?’

      ‘Ik zou het niet weten.’

      ‘Hoe jong is hij eigenlijk? Vijfentwintig?’

      Ze grinnikte. ‘Eenentwintig. Een jochie nog. Voor zover ik je ken, weet je wel beter.’

      ‘Hoe bedoel je?’

      ‘Ik dacht enige belangstelling te zien.’ Ze keek me oplettend aan.

      ‘Pure verveling,’ zei ik. Maar ik heb nooit goed kunnen liegen.

      ‘Koop liever een nieuwe hoed,’ zei ze, en ze wees naar iets torenhoogs vol veren waar ik mezelf nog in geen honderd jaar onder kon voorstellen.

Tegen de tijd dat we terugkwamen, laat in de middag, zat het huis weer tjokvol.

Kenley en Bill Horne (Horney) probeerden een kaarttafel vol te krijgen. Een vent die Brummy heette speelde een ragtimenummer op de piano, en Ernest en een kameraad van hem, Don Wright, cirkelden om elkaar heen in een spontane bokswedstrijd. Ze dansten op en neer en heen en weer, met ontblote borst en de vuisten geheven. Om hen heen stond een kring van toeschouwers hen aan te moedigen. Iedereen lachte en het zag er allemaal heel vermakelijk uit, tot Ernest een rechtse hoek uitdeelde. Don ontweek hem grotendeels en de wedstrijd ging in een gemoedelijke sfeer door, maar ik had de blik in Ernests ogen gezien toen hij stootte en wist dat het hem ernst was. Hij wilde winnen.

      Kate leek volstrekt onberoerd te blijven onder de bokswedstrijd en de overige drukte in huis. Blijkbaar ging het er hier ’s avonds altijd zo aan toe en was het huis een centrum van vermaak. De drooglegging was nu bijna een jaar een feit, en dat ‘nobele initiatief’ had als gevolg gehad dat er in een mum van tijd in steden overal in het land illegale cafés verrezen. Alleen in Chicago waren er blijkbaar al duizenden. Maar wie had er nu een illegaal café nodig als Kenley, net als andere vindingrijke jonge mannen, genoeg drank had ingeslagen om een kudde olifanten in te maken? Die avond stond er meer dan genoeg wijn in de keuken, dus daar dronken Kate en ik wat van, en toen nog wat meer. Tegen de tijd dat de schemer inviel en de kamer in een zachtrode gloed zette, zat ik op de bank ingeklemd tussen Ernest en Horney, die in zogenaamde geheimtaal tegen elkaar bezig waren. Ik kon bijna niet ophouden met giechelen. Wanneer had ik trouwens voor het laatst gegiecheld? Maar nu ging het me verbazend, en verslavend makkelijk af.

      Toen Horney opstond om op de geïmproviseerde dansvloer met Kate te dansen, draaide Ernest zich naar me toe en zei: ‘Ik wil je iets vragen en ik loop de hele dag al na te denken over de manier waarop.’

      ‘O ja?’ Ik wist niet of ik me nu verbaasd of gevleid voelde.

      Hij knikte. ‘Zou je iets van me willen lezen? Het is nog geen echt verhaal, meer een soort schets.’ Hij trok nerveus met zijn kin, en ik moest bijna lachen van opluchting. Ernest Hemingway was zenuwachtig en ik ineens niet meer. Absoluut niet.

      ‘Natuurlijk,’ zei ik. ‘Maar ik ben geen literair recensent. Ik weet niet of je wat aan me hebt.’

      ‘Geeft niets. Ik wil gewoon weten wat jij ervan vindt.’

      ‘Oké. Goed,’ zei ik.

      ‘Ik ben zo terug,’ zei hij, en hij was al halverwege het tapijt, toen hij zich omdraaide en zei: ‘Niet weggaan, hè.’

      ‘Waar zou ik heen moeten?’

      ‘Dat zou je nog verbazen,’ zei hij mysterieus, en hij schoot weg om zijn werk te halen.

In wezen was het geen verhaal, daar had hij gelijk in. Het was een schets vol zwarte humor, die ‘Wolves and Donuts’ heette, en die gesitueerd was in een Italiaans restaurant op Wabash Avenue. Hij was nog niet af, maar de toon was vlijmscherp en hilarisch. We gingen naar de keuken voor beter licht en rust, en terwijl ik las, ijsbeerde Ernest door de keuken en zwaaide en klauwde met zijn armen door de lucht, terwijl hij wachtte tot ik antwoord gaf op de vraag die hij niet durfde te stellen: Is het goed?

      Toen ik de laatste pagina had omgeslagen ging hij met een verwachtingsvolle blik op de stoel tegenover me zitten.

      ‘Je hebt talent,’ zei ik, en ik keek hem aan. ‘Ik heb waarschijnlijk te veel Henry James gelezen. Dat is dit niet.’

      ‘Nee.’

      ‘Ik weet niet of ik het helemaal begrijp, maar ik weet wel dat je een schrijver bent. Wat dat ook voor kwaliteit is, jij beschikt erover.’

      ‘God, wat vind ik dat fijn om te horen. Soms denk ik wel eens dat er maar één iemand hoeft te zijn die tegen me zegt dat ik niet met mijn stomme hoofd tegen een muur aan loop. Dat ik een kans maak.’

      ‘Dat zeker. Dat zie ik zelfs.’

      Hij keek me indringend aan. Met zijn blik boorde hij een gaatje in me. ‘Ik mag jou wel. Je bent rechtdoorzee.’

      ‘Ik mag jou ook wel,’ zei ik, en het viel me op hoe ontspannen ik me bij hem voelde, alsof we oude vrienden waren of dit al veel vaker hadden gedaan: dat hij me werk liet lezen waar heel zijn hart in lag – hij kon niet doen alsof dit materiaal niet alles voor hem betekende – en dat ik het las en me verbaasde over zijn kwaliteiten.

      ‘Mag ik je mee uit eten nemen?’ vroeg hij.

      ‘Nu?’

      ‘Wie houdt ons tegen?’

      Kate, dacht ik. Kate en Kenley en de hele dronken bende in de woonkamer.

      ‘Niemand merkt dat we weg zijn,’ zei hij in reactie op mijn aarzeling.

      ‘Goed dan,’ zei ik, maar desondanks glipte ik als een dief weg om mijn jas te halen. Ik wilde graag met hem mee, ongelooflijk graag. Maar hij had het mis dat niemand wat zou merken. Toen we samen de deur uit slopen, voelde ik Kates groene ogen in mijn rug branden en hoorde ik haar stille kreet: Hadley, wees verstandig!

      Ik was het zat om verstandig te zijn. Ik draaide me niet om.

Het was heerlijk om samen met Ernest door de kille straten van Chicago te lopen. Hij praatte en praatte, met rode wangen en stralende ogen. We gingen naar een Grieks restaurant op Jefferson Street en aten geroosterd lamsvlees en komkommersalade met citroen en olijven.

      ‘Het is misschien wel gênant, maar ik heb nog nooit olijven gegeten,’ zei ik toen de ober onze bestelling kwam brengen.

      ‘Dat zou verboden moeten zijn. Hier, mond open.’

      Hij legde er een op mijn tong, en toen ik mijn mond rond de glanzende, warme, zoute olijf sloot, voelde ik mezelf blozen vanwege de heerlijke smaak, maar ook vanwege de intimiteit van zijn vork in mijn mond. Zoiets sensueels was me in tijden niet overkomen.

      ‘Nou?’ drong hij aan.

      ‘Heerlijk,’ zei ik. ‘Maar wel een beetje gevaarlijk.’

      Hij glimlachte en keek me waarderend aan. ‘Een beetje wel, ja.’ En toen werkte hij er zelf achter elkaar een stuk of tien weg.

      Na het eten liepen we onder de verhoogde spoorweg door richting pier. Al die tijd praatte hij aan één stuk door over zijn plannen, over wat hij allemaal wilde, de gedichten, verhalen en impressies die hij zo graag wilde schrijven. Ik had nog nooit iemand ontmoet die zo energiek en gedreven was. Hij was zo snel als het licht. Blijkbaar hield hij nooit op met bewegen, denken of praten.

      We kwamen bij de pier en liepen hem helemaal af, tot het einde van de tramlijn.

      ‘Weet je dat hier in de oorlog barakken en Rode Kruis-eenheden stonden? Ik heb in Italië als ambulancebestuurder voor het Rode Kruis gewerkt.’

      ‘De oorlog lijkt nu heel ver weg, hè?’

      ‘Soms.’ Er verscheen een rimpel van bezorgdheid of twijfel op zijn voorhoofd. ‘Wat deed jij in die tijd?’

      ‘Ik verschool me vooral. Ik zocht boeken uit in de kelder van de openbare bibliotheek. Ze zeiden dat ze uiteindelijk naar de soldaten overzee gingen.’

      ‘Dat is grappig. Ik leverde die boeken af. En chocolade. En brieven, sigaretten, snoep. We hadden een kantine te velde, maar soms fietste ik ’s nachts naar het front. Kun je het je voorstellen?

      ‘Jazeker. Op een gammele, rode fiets?’

      ‘Ik was ook gammel toen ik aan flarden werd geschoten.’

      Ik bleef staan. ‘O, Ernest, het spijt me. Dat wist ik niet.’

      ‘Geeft niets. Ik ben een paar dagen een held geweest.’ Hij leunde tegen de reling en keek uit over het meer, grijs op grijs met maar een zweempje wit. ‘Weet je waar ik nu aan denk?’

      Ik schudde mijn hoofd.

      ‘Zijderupsen. Ik heb een keer overnacht in San Pedro Norello, een dorpje aan het front. Horney was er ook bij, ik heb hem daar leren kennen, en onze veldbedden stonden op de bovenverdieping van een gebouw, een zijderupsenkwekerij. Die rupsen hingen daar onder het dak te kauwen in rekken vol moerbeibladeren. Dat was het enige wat je hoorde. Geen granaatvuur, niets. Het was vreselijk.’

      ‘Op die manier heb ik nog nooit aan zijderupsen gedacht. Misschien heb ik zelfs nog nooit aan zijderupsen gedacht, maar nu hoor ik ze, zoals jij toen.’

      ‘Soms, als ik niet kan slapen, denk ik dat ik ze hoor kauwen. Dan sta ik op en doe ik het licht aan om het plafond te controleren.’

      ‘En zie je ze wel eens?’ Ik glimlachte in een poging de stemming wat luchtiger te maken.

      ‘Tot nu toe niet.’

      We keerden ons van de helder verlichte winkels af en gingen op weg naar huis, en ik bedacht hoe zeldzaam het was dat een vrijwel onbekende zoiets persoonlijks met me deelde. Hij vertelde het ook heel mooi, met veel gevoel. Ik denk dat ik er niet goed raad mee wist. Wie was deze Ernest Hemingway eigenlijk?

      Plotseling stond hij stil en keerde zich naar me toe. ‘Hoor eens, Hash, je loopt toch niet hard bij me weg, hè?’

      ‘Ik ben niet echt sportief ingesteld.’

      ‘Ik mag jou wel. Had ik dat al gezegd?’

      ‘Ja.’

      ‘Dan nog meer,’ zei hij. Toen lachte hij stralend naar me, nam mijn gehandschoende hand onder zijn arm en begon weer te lopen.

De volgende ochtend kwam Kate mijn kamer binnen zonder te kloppen. Ik had me nog niet eens aangekleed.

      ‘Ik heb tot na middernacht gewacht. Waar was je?’

      ‘Het spijt me. Ernest nodigde me uit voor een etentje. Ik wist niet hoe ik beleefd moest weigeren.’

      ‘Nee is het makkelijkste woord dat er bestaat. Kinderen leren praten door nee te zeggen.’

      Ik trok mijn peignoir strakker om me heen en ging op bed zitten. ‘Goed dan, ik wilde geen nee zeggen. Het was maar een etentje, Kate. Dat kan geen kwaad.’

      ‘Natuurlijk niet,’ zei ze, duidelijk nog steeds van slag. ‘Ik wil je gewoon beschermen, ik wil niet dat je in iets vreselijks verstrikt raakt.’

      ‘Hoezo iets vreselijks? Hij lijkt me geen slecht mens.’

      ‘Dat is hij ook niet.’ Ik merkte dat ze haar woorden met zorg koos. ‘Hij is alleen jong. Hij houdt van vrouwen, van alle vrouwen, naar het schijnt. En dan zie ik hoe jij je in blind vertrouwen voor zijn voeten werpt, en dan maak ik me zorgen.’

      ‘Ik werp me voor niemands voeten,’ zei ik, ineens kwaad. ‘Ik ben alleen maar met hem uit eten geweest. Alsjeblieft, Kate.’

      ‘Je hebt gelijk, je hebt gelijk,’ zei ze. ‘Ik overdrijf.’ Ze kwam naast me op bed zitten en pakte mijn hand. ‘Vergeet dat ik erover begonnen ben, oké? Je bent een verstandige meid. Je weet wat je doet.’

      ‘Er is niets gebeurd.’

      ‘Natuurlijk niet. Ik ben vreselijk.’ Ze wreef met haar hand over de mijne en ik liet haar begaan, maar mijn hoofd tolde.

      ‘Dit is te veel om vóór het ontbijt al over na te moeten denken,’ zei ik.

      ‘Arm ding.’ Ze stond op en streek haar rok glad. En terwijl ik toekeek, streek ze ook haar gelaatsuitdrukking glad, tot alles weer goed en eenvoudig was. Het was een knap staaltje. Ik wou dat ik het kon.

De rest van die ochtend zat ik verdwaasd te piekeren over de woorden van Kate en haar bezorgdheid om mij. Was Ernest echt iemand om voor uit te kijken? Hij leek zo oprecht en voorkomend. Hij had me per slot van rekening toevertrouwd dat hij gedichten wilde schrijven, en dan die verhalen over dat hij gewond was geraakt aan het front, en over de zijderupsen! Was dat allemaal onderdeel van een ingewikkelde strategie om misbruik van me te maken? Als dat zo was, dan had Kate gelijk en trapte ik erin. Ik hing aan zijn lippen als een dom plattelandsmeisje, waarschijnlijk een van de velen. Die gedachte kon ik nauwelijks verdragen.

      ‘Misschien moeten we ons uit de voeten maken voordat hier de boel tot leven komt,’ zei Kate na de koffie. ‘Ik hoef vandaag niet te werken. Wat zullen we gaan doen? Alles is mogelijk.’

      ‘Zeg jij het maar,’ zei ik. ‘Het kan me niet zoveel schelen.’ En dat was ook zo.

      Een ander type vrouw zou Kate hebben verdacht van jaloezie, maar ik was toen heel argeloos en goed van vertrouwen. En ik had geen ervaring met mannen. Ik was achtentwintig en had wel een handjevol aanbidders gehad, maar ik was pas één keer verliefd geweest. En dat was zo vreselijk geweest dat ik daarna lang geen vertrouwen meer in mannen en mezelf had gehad.

      Hij heette Harrison Williams, en hij was mijn pianoleraar toen ik twintig was en net terug was uit Saint Louis na één jaar Bryn Mawr. Hoewel hij maar een paar maanden met mij scheelde, leek hij in mijn ogen veel ouder en ontwikkelder. Ik vond het zowel aantrekkelijk als intimiderend dat hij in Europa bij beroemde componisten had gestudeerd en veel van Europese kunst en cultuur wist. Ik hing ademloos aan zijn lippen, ongeacht het onderwerp, en ik denk dat het zo ook begonnen is, uit bewondering en afgunst. Daarna betrapte ik me erop dat ik naar zijn handen en ogen keek, en naar zijn mond. Hij was geen echte casanova, maar hij was op zijn manier knap: lang en slank, met donker, dunner wordend haar. Wat hem helemaal aantrekkelijk maakte, was het feit dat hij mij heel bijzonder vond. Hij dacht dat ik concertpianiste kon worden, en dat dacht ik ook, in elk geval tijdens de uren die ik op zijn pianokruk doorbracht terwijl ik me door vingerkramp veroorzakende etudes worstelde.

      Ik besteedde veel aandacht aan mijn haar en kleding als ik ’s middags naar Harrison ging. Terwijl hij rondliep en me corrigeerde en zo nu en dan prees, deed ik mijn best hem te doorgronden. Betekende het feit dat hij met zijn vinger tegen zijn slaap tikte dat hij mijn nieuwe kousen wel of niet had opgemerkt?

      ‘Je houding op de pianokruk is heel gracieus,’ zei hij op een middag tegen me. Dat was genoeg om me weg te laten dromen in een uitgebreide fantasie over mijn houding in een witte kanten jurk, en zijn houding in jacquet, met prachtige witte handschoenen. Ik speelde die dag vreselijk, afgeleid door mijn gezwijmel.

      Ik was een vol jaar verliefd op hem, en toen spatte mijn droom in één avond uiteen. We waren allebei op een feest van buren, en ik had twee glazen mierzoete wijn achterovergeslagen zodat ik meer durfde in zijn nabijheid. De dag ervoor hadden we samen een wandeling gemaakt in het bos net buiten de stad. Het was najaar, fris en windstil. De wolken boven ons zagen eruit als volmaakte knipsels van zichzelf. Hij gaf me vuur. Ik schopte een hoopje gele bladeren uiteen met de neus van mijn veterschoenen en toen, tijdens een heel prettige stilte, zei hij: ‘Je bent een schat, Hadley. Een van de liefste mensen die ik ken.’

      Je kon het nauwelijks een liefdesverklaring noemen, maar ik hield mezelf voor dat hij om me gaf en vatte het als zodanig op, in elk geval lang genoeg om die wijn achterover te slaan. Ik wachtte tot de kamer een tikkeltje uit het lood was en liep toen op Harrison af, waarbij ik bij elke stap mijn voet zorgvuldig optilde en neerzette. Ik had mijn zwarte kanten jurk aan. Dat was onbetwist mijn lievelingsjurk, omdat hij me altijd een beetje het gevoel gaf dat ik Carmen was. Misschien kwam het zowel door de wijn als door de jurk dat ik mijn hand op Harrisons arm legde. Ik had hem nog nooit aangeraakt, dus waarschijnlijk bevroor hij van pure verbazing. Daar stonden we, een prachtig plaatje van twee aaneengesmede tuinbeelden. Enkele tientallen hartslagen lang was ik zijn vrouw. Ik had zijn kinderen al gedragen en me van zijn loyaliteit verzekerd, en ik had mijn eigen wil allang opgegeven, die plek waar de hoop verstrikt was geraakt en verstrikt bleef. Dit lag binnen mijn bereik. Het was al van mij.

      ‘Hadley,’ zei hij rustig.

      Ik keek op. Harrisons ogen waren lichtblauw als verdronken sterren, en ze zeiden nee. Heel rustig en vriendelijk. Alleen maar nee.

      Wat zei ik? Misschien wel niets. Ik herinner het me niet meer. De muziek haperde, het kaarslicht vervaagde en mijn hand viel terug op mijn kanten jurk. Een minuut geleden was het de prachtige jurk van een zigeunerin geweest, nu was het een begrafenisjurk.

      ‘Ik heb vreselijke hoofdpijn,’ zei ik tegen mijn moeder als verklaring voor het feit dat ik meteen naar huis wilde.

      ‘Natuurlijk, kindje,’ zei ze, en haar gelaatsuitdrukking werd zachter. ‘We gaan je naar bed brengen.’

      Thuis aangekomen liet ik me door haar de trap op leiden en in mijn katoenen nachtjapon helpen. Ze stopte me in onder een paar quilts, legde een koele hand op mijn voorhoofd en streek mijn haar glad. ‘Ga maar lekker slapen.’

      ‘Goed,’ zei ik, omdat ik niet kon uitleggen dat ik al eenentwintig jaar geslapen had, maar dat ik vanavond iets anders had willen uitproberen.

      Dat was mijn enige ervaring op liefdesgebied geweest. Was het liefde? Het voelde in elk geval vreselijk. Ik bleef nog twee jaar met de nasleep worstelen. Ik rookte te veel, viel af en overwoog zo nu en dan om van mijn balkon af te springen, als een gekwelde heldin uit een Russische roman. Na enige tijd, zij het langzamer dan me lief was, ging ik inzien dat Harrison niet mijn onbetrouwbare prins was en ik niet zijn slachtoffer. Hij had me niet voor de gek gehouden, dat had ik zelf gedaan. Maar de gedachte aan liefde kon me, ruim vijf jaar later, nog steeds onpasselijk maken en bleek doen wegtrekken. Ik was duidelijk nog steeds lichtgelovig en had hulp nodig. Die van Kate bijvoorbeeld.

      Die dag zwierven we heel Chicago door, eerst op zoek naar eersteklas corned beef, en toen naar handschoenen. Ik liet Kate erop los kletsen en me afleiden, en ik was haar dankbaar dat ze me voor Ernest gewaarschuwd had. Zelfs al waren zijn intenties boven elke verdenking verheven, ik was gewoon te ontvankelijk. Mijn komst naar Chicago was een ontsnapping, en die was gelukt, maar te veel dromen was gevaarlijk. Thuis was ik niet gelukkig, maar mezelf verliezen in fantasieën over Ernest Hemingway zou ook niets oplossen. Mijn leven was míjn verantwoordelijkheid; ik moest er grip op zien te krijgen en zorgen dat ik er wat van maakte.

Ik bracht nog een volle week in Chicago door, en elke dag daarvan was er wat te beleven. We gingen naar een footballwedstrijd, naar een matineeopvoering van Madame Butterfly en dwaalden door de stad, overdag en ’s avonds. Telkens als ik Ernest tegenkwam, en dat was vaak, deed ik mijn best om het hoofd koel te houden en gewoon van zijn gezelschap te genieten zonder er op wat voor manier dan ook een drama van te maken. Ik stelde me misschien wat gereserveerder op tegenover hem dan eerst, maar hij zei er niets over en zocht geen enkele intimiteit. Tot mijn laatste avond.

      Het was die avond ijskoud, eigenlijk te koud om naar buiten te gaan. Toch pakten we met een paar mensen armen vol wollen dekens, goten we rum in heupflesjes, propten we ons in Kenleys Ford en reden toen naar Lake Michigan. De duinen waren steil en bleek in het maanlicht, en we verzonnen er een spelletje omheen. We klommen een voor een een duin op, aangeschoten natuurlijk, en rolden er dan als boomstammen vanaf. Kate ging eerst, omdat ze altijd alles als eerste wilde doen, en toen Kenley, al zingend. Toen ik aan de beurt was, kroop ik op handen en voeten het duin op, terwijl het zand onder me wegschoof. Boven aangekomen keek ik om me heen en zag alleen helder bevroren sterren en weidse vergezichten.

      ‘Vooruit, lafaard,’ riep Ernest van beneden.

      Ik sloot mijn ogen, liet mezelf vallen en rolde over de harde bobbels naar beneden. Ik had zoveel gedronken dat ik niets voelde, alleen een opwindend gevoel van uitgelatenheid en vrijheid. Het was een soort euforie, voor een groot deel voortkomend uit angst. Voor het eerst sinds mijn jeugd voelde ik de bedwelmende roes van de angst, en ik vond het heerlijk. Beneden aangekomen lag ik amper stil toen Ernest vanuit het donker opdook, me in één zwaai omhoogtrok en zijn lippen hard op de mijne drukte. Eén opwindend moment voelde ik zijn tong tegen mijn lippen.

      ‘O,’ kon ik alleen maar uitbrengen. Ik stond er niet bij stil of iemand ons had gezien. Ik stond helemaal nergens bij stil. Zijn gezicht bevond zich centimeters van het mijne en straalde meer emotie, overtuiging en energie uit dan ik ooit had gezien.

      ‘O,’ zei ik nog een keer, en toen liet hij me los.

Toen ik de volgende dag mijn tassen pakte voor mijn terugkeer naar Saint Louis, voelde ik me een beetje verloren. Ik had twee weken zo intens geleefd dat ik me gewoon niet kon voorstellen om terug naar huis te gaan. Ik wilde niet.

      Kate moest die dag werken, we hadden al afscheid genomen. Kenley moest ook werken, maar hij was zo lief geweest om me aan te bieden me in zijn lunchpauze naar het station te brengen om het geld voor een taxi uit te sparen. Toen alles was ingepakt en klaarstond, trok ik mijn jas aan, zette mijn hoed op en ging naar de woonkamer om op hem te wachten. Maar toen er iemand in de gang verscheen om me op te halen, was het Ernest.

      ‘Kon Kenley toch niet weg?’ vroeg ik.

      ‘Ik wilde het graag doen.’

      Ik knikte zwijgend en pakte mijn spullen.

      Het was niet ver naar Union Station en onderweg zeiden we nauwelijks iets. Hij droeg een wollen broek, een grijs wollen jasje en een pet die hij bijna tot zijn wenkbrauwen over zijn gezicht had getrokken. Hij had rode wangen van de kou en hij zag er heel knap uit. Knap was ook precies het juiste woord voor hem. Zijn gelaatstrekken waren niet vrouwelijk, maar gelijkmatig en gaaf, en hij had iets heroïsch, alsof hij was weggelopen uit een Grieks gedicht over liefde en oorlog.

      ‘Je kunt me er hier wel uitlaten,’ zei ik toen we vlakbij waren.

      ‘Doe mij dat plezier nou, zo erg is dat toch niet?’ zei hij, en hij zocht een parkeerplaats.

      ‘Nee. Waarschijnlijk niet.’

      Een paar minuten later stonden we samen op het perron. Ik hield mijn kaartje en mijn handtas stevig vast. Hij droeg mijn koffer, die hij van de ene in de andere gehandschoende hand overpakte. Maar toen mijn trein in zicht kwam, een zilver-bruine slang met een staart van rook en roet, zette hij hem bij zijn voeten neer. Ineens drukte hij me stevig tegen zijn borst.

      Mijn hart klopte heel snel. Ik vroeg me af of hij het voelde. ‘Ik geloof niet dat ik ooit iemand zoals jij heb ontmoet,’ zei ik.

      Hij zei niets, maar kuste me alleen. En in die kus voelde ik zijn hele lichaam warmte en leven uitstralen. Er was zoveel dat ik niet van Ernest wist, en nog meer waarnaar ik niet eens wilde vragen of raden, maar toch voelde ik hoe ik me met elke seconde meer overgaf. Er stonden heel wat mensen om ons heen op het perron, maar tegelijkertijd waren we helemaal alleen. Toen ik een paar minuten later uiteindelijk in de trein stapte, stond ik te trillen op mijn benen.

      Ik ging ergens zitten en keek zoekend uit het raam naar de menigte donkere pakken, hoeden en jassen. En ineens zag ik hem. Hij drong zich dichter naar de trein en lachte en zwaaide als een idioot naar me. Ik zwaaide terug, en toen hield hij één hand op bij wijze van een vel papier en deed met de andere alsof hij een pen vasthield.

      Ik zal je schrijven, las ik van zijn lippen. Of: Ik schrijf je.

      Ik deed mijn ogen dicht om de plots opkomende hete tranen te verbergen en leunde toen achterover tegen de pluchen bank terwijl mijn trein me naar huis bracht.

VIER

In 1904, het jaar dat ik dertien werd, werd in Saint Louis de Louisiana Purchase Exposition gehouden, beter bekend als de Wereldtentoonstelling. Het expositieterrein besloeg een oppervlak van bijna vijf vierkante kilometer rond Forest Park en Washington University. De gebouwen, loodsen, theaters en paleizen stonden door honderdtwintig kilometer paden en wegen met elkaar in verbinding. Veel van de gebouwen waren opgebouwd uit een houten skelet dat met gips was bedekt omdat ze maar een paar maanden mee hoefden te gaan, maar ze zagen eruit als weelderige, neoclassicistische paleizen. Ons kroonjuweel, het Paleis voor de Schone Kunsten, kon bogen op een beeldentuin waarvoor de Romeinse thermen van Caracalla model hadden gestaan. Er waren meren waarop je kon roeien, enorme kunstmatige watervallen en verzonken tuinen, dierentuinen met exotische dieren en menselijke dierentuinen met dwergen en wilden, vrouwen met baarden en mannen met misvormde hoofden. Aan weerszijden van The Pike konden voorbijgangers zich verpozen bij talloze amusements- en etensstalletjes. Ik at er mijn allereerste ijshoorntje, en bleef me er maar over verwonderen dat het zoete vormpje niet koud aanvoelde. Het aardbeienijs erin leek ook anders te smaken. Lekkerder. Het was misschien wel het lekkerste wat ik ooit had geproefd.

      Ik was er met Fonnie, maar zij wilde geen ijs. Ze wilde ook geen suikerspin of gepofte tarwe of ijsthee of een van de andere nieuwe voedselproducten. Ze wilde naar huis, waar moeder haar wekelijkse suffragettebijeenkomst aan het voorbereiden was.

      Ik heb nooit begrepen waarom Fonnie zich zo aangetrokken voelde tot moeders groepje. Ik vond dat de vrouwen altijd zo’n ongelukkige indruk maakten. Te oordelen naar hun gesprekken was het huwelijk het vreselijkste wat een vrouw kon overkomen. Mijn moeder was altijd het luidruchtigst en meest aanwezig. Ze zat heftig te knikken terwijl Fonnie rondging met schalen cakejes en waterkerssandwiches en haar uiterste best deed om het iedereen naar de zin te maken.

      ‘Nog een halfuurtje,’ zei ik in een poging om Fonnie te vermurwen. ‘Wil je het Elektriciteitspaleis niet zien?’

      ‘Blijf jij maar. Ik sta ervan te kijken dat je het zo naar je zin hebt.’ En toen beende ze hooghartig weg door de menigte.

      Ik vermaakte me prima, in elk geval tot ze me eraan herinnerde dat ik eigenlijk verdrietig hoorde te zijn. Het was waarschijnlijk heel egoïstisch van me om te willen blijven om het zout op de popcorn te ruiken en het geschetter uit de schuren te horen. Maar het was april, en de sierkersen rond het meer stonden in bloei. Als ik mijn ogen dichtdeed, hoorde ik fonteinen. Als ik ze opendeed, kon ik me inbeelden dat ik in Rome was, of in Versailles. Fonnie werd steeds kleiner in de menigte, haar donkere rok verdween tussen de vrolijke kleuren. Ik wilde haar laten gaan zonder me iets aan te trekken van wat ze van me vond of tegen onze moeder zei, maar ik kon het niet. Ik wierp een laatste, verdrietige blik op mijn ijshoorntje, gooide het in een afvalbak en liep toen op een drafje achter mijn zus aan naar huis, waar de gordijnen dicht waren en de lampen waren afgedekt. Dat was al een tijdje zo, want we waren in de rouw. Mijn vader was twee maanden tevoren overleden.

Ons gezin maakte deel uit van de allerkeurigste burgerij, met Engelse puriteinen aan twee kanten en een overdaad aan victoriaanse manieren om alles overzichtelijk en veilig te houden. De vader van mijn vader had de openbare bibliotheek van Saint Louis opgericht en Richardson Geneesmiddelen, dat uitgroeide tot het grootste farmaceutische bedrijf ten westen van de Mississippi. De vader van mijn moeder was onderwijzer en had de Hillsboro Academy in Illinois opgericht en later ook een particuliere middelbare school in Saint Louis, de City University. Fonnie en ik bezochten de beste scholen, in marineblauwe rokken met messcherpe plooien. We kregen privépianoles op een van onze twee Steinway-vleugels en brachten de zomers door in ons strandhuisje in Ipswich, Massachusetts. Alles verliep keurig en voorbeeldig, totdat daar abrupt een eind aan kwam.

      Mijn vader, James Richardson, zat in de directie van het familiebedrijf. ’s Ochtends vertrok hij met zijn bolhoed op en zijn smalle zwarte strikdasje om naar het werk, ruikend naar scheerschuim, koffie en een zweempje whisky. Hij had altijd een heupflesje in zijn kamerjas. We wisten allemaal dat er nog een weggestopt in zijn bureaula in de studeerkamer lag, die hij met een zilveren sleuteltje afsloot. En er lag er nog een achter opgestapelde potten ingemaakt fruit in de voorraadkamer, waarvan Martha, de kokkin, deed of ze het niet zag. Hij deed zijn best om niet te vaak thuis te zijn en als hij er wel was, was hij stil en afwezig. Maar hij was ook lief. Mijn moeder, Florence, was in alles zijn tegenpool, strak in de plooi en scherp, een en al raadgevingen en oordelen. Misschien stelde mijn vader zich wel te toegeeflijk en laf tegenover haar op. Hij was eerder geneigd om zich in zijn studeerkamer terug te trekken of het huis te ontvluchten dan haar van repliek te dienen, maar dat nam ik hem niet kwalijk.

      Fonnie, die tweeëntwintig maanden ouder was dan ik, was de lieveling van mijn moeder. We hadden een oudere broer, Jamie, die al ging studeren voordat ik naar de kleuterschool ging, en nog een zus, Dorothea, die elf jaar ouder was dan ik en me heel dierbaar was. Ze was jong getrouwd en woonde vlak bij ons in de buurt met haar man Dudley. Omdat we weinig in leeftijd verschilden, was Fonnie mijn voornaamste metgezel in mijn jeugd, maar we verschilden van elkaar als dag en nacht. Zij was gehoorzaam, plooibaar en braaf op een manier waar mijn moeder zich makkelijk in kon vinden. Ik was impulsief, kwebbelziek en overal nieuwsgierig naar. Veel te nieuwsgierig naar mijn moeders zin. Ik vond het heerlijk om met mijn ellebogen op mijn knieën aan het einde van onze oprijlaan te zitten kijken naar de tram die in het midden van de weg voorbijrolde. Dan zat ik te dromen over de mensen die erin zaten, waar ze naartoe gingen, wat ze dachten, en of ze me zagen terwijl ik naar hen keek. Mijn moeder riep me dan terug naar het huis en stuurde me naar de kinderkamer, maar daar ging ik dan mijmerend uit het raam zitten staren.

      ‘Wat moet er nou van jou worden?’ zei ze vaak. ‘Je zit altijd maar met je hoofd in de wolken.’

      In wezen was het een legitieme vraag. Ze maakte zich zorgen om me omdat ze niets van me begreep. En toen gebeurde er iets vreselijks. Toen ik zes was, slaagde ik erin om al dromend uit het raam te vallen.

      Het was voorjaar en ik was ziek thuis van school. Toen ik me begon te vervelen in de kinderkamer, wat doorgaans vrij snel het geval was, ging ik naar onze klusjesman Mike zitten kijken, die met een kruiwagen door de tuin liep. Ik was dol op Mike en vond hem veel interessanter dan wie dan ook in ons gezin. Hij had vierkante, gescheurde vingernagels. Hij floot en had een felblauwe zakdoek in zijn zak.

      ‘Wat ben je aan het doen, Mike?’ riep ik uit het raam van de kinderkamer, en ik boog me zo ver mogelijk voorover om hem beter te kunnen zien.

      Hij keek omhoog op het moment dat ik mijn evenwicht verloor en uit het raam op de terrastegels viel.

Ik lag maanden plat op bed terwijl de artsen zich afvroegen of ik ooit nog kon lopen. Tijdens mijn langzame herstel liet mijn moeder een speciaal aangepaste kinderwagen voor me maken. En dan wandelde ze met me door de buurt en ging bij alle buren langs zodat die konden uitroepen wat een wonder het toch was dat ik het overleefd had.

      ‘Arme Hadley,’ zei mijn moeder dan. ‘Arm ding.’ Ze bleef het maar zeggen, telkens weer, tot haar woorden in mijn hersens verankerd waren en elke andere beschrijving van mij en mijn lot onmogelijk was geworden.

      Het maakte niet uit dat ik volledig herstelde en weer leerde lopen zonder met mijn been te trekken. Mijn gezondheid was thuis een voortdurende bron van zorg. Zelfs het kleinste snifje, zo werd er gedacht, kon me verdere schade toebrengen. Ik leerde niet zoals mijn vriendinnen zwemmen en mocht niet rennen of spelen in het park. In plaats daarvan las ik boeken, ingestopt in het zitje in de erker van de salon, omringd door spiraalvormen gebrandschilderd glas en bordeauxrode gordijnen. Na een tijdje verzette ik me zelfs innerlijk niet meer tegen de opgelegde rust. Boeken bleken ongelooflijke avonturen te bevatten. Ik bleef onder mijn dekentje en bewoog me nauwelijks, en niemand had kunnen vermoeden dat mijn hersens op volle toeren draaiden en mijn hoofd tolde van de verhalen. Ik kon me ongemerkt verdiepen in elke wereld die ik maar wilde, terwijl mijn moeder de bedienden bevelen toesnauwde of haar humeurige vriendinnen ontving in de voorkamer.

      Toen mijn vader nog leefde, zag ik hem vaak thuiskomen terwijl de vrouwen er nog waren. Als hij ze hoorde, hield hij zijn pas in en keerde dan op zijn schreden terug, naar buiten. Waar ging hij heen, vroeg ik me dan af. Hoe ver moest hij lopen en hoeveel whisky moest hij drinken om de stem van mijn moeder in zijn hoofd tot zwijgen te brengen? Wist hij nog hoeveel hij van fietsen hield? Ik wel. Er was een tijd geweest dat hij overal naartoe fietste in Saint Louis. Hij nam liever de fiets dan een ander vervoermiddel, waarschijnlijk vanwege de vrijheid die hij daardoor voelde. Eén keer had hij een karretje achter zijn fiets gehangen en was hij met Fonnie en mij door Forest Park gereden terwijl hij ‘Waltzing Matilda’ zong. Hij had een prachtige bariton, en toen die dag flarden van zijn gezang naar ons karretje zweefden, leek zijn geluk zo waarachtig en zo ongewoon dat ik bang was om me te bewegen, uit angst om het te verstoren.

Op een koude ochtend in februari weerklonk er één enkel schot door het huis. Mijn moeder hoorde het als eerste en wist meteen wat er gebeurd was. Ze had het woord ‘zelfmoord’ niet in haar hoofd gehad, dat zou te gruwelijk zijn en te plat, maar ze had het wel een beetje verwacht. Beneden, achter de gesloten deuren van de studeerkamer, had ze mijn vader met uiteengereten schedel in een plas bloed op het tapijt aangetroffen.

      Nog wekenlang weerklonk de nagalm van mijn vaders dood door het huis. We kwamen erachter dat hij tienduizenden dollars had verloren op de beurs, dat hij geld had geleend en dat ook was kwijtgeraakt. We wisten al dat hij dronk, maar niet dat hij in zijn laatste weken nauwelijks wat anders had gedaan, geplaagd door een kloppende hoofdpijn die slapen onmogelijk maakte

      Na zijn dood zat mijn moeder alleen nog maar huilend en totaal van slag op haar kamer naar de dichtgetrokken gordijnen te staren. De bedienden namen het huishouden over. Ik had nog nooit zo’n ontregeld huishouden meegemaakt en wist niet wat ik ermee aan moest, behalve nocturnes van Chopin spelen en huilen om mijn vader, vol spijt dat ik hem niet beter had gekend.

      De deur van de studeerkamer van mijn vader bleef een tijd dicht, maar niet afgesloten. De tapijten waren schoongemaakt, maar niet vervangen. De revolver was geleegd, gepoetst en weer op zijn oude plaats teruggelegd. Al die details waren zo vreselijk dat ik niet anders kon dan er geobsedeerd mee bezig zijn. Telkens weer stelde ik me zijn laatste momenten voor. Hoe alleen hij zich gevoeld moest hebben. Hoe afgestompt en wanhopig, want anders had hij nooit de haan kunnen spannen en de trekker kunnen overhalen.

      Ik raakte zo gedeprimeerd dat mijn familie bang werd dat ik mezelf iets zou aandoen. Iedereen wist dat kinderen van zelfmoordenaars een groter risico liepen om zelf ook die weg te gaan. Was ik net als hij? Ik wist het niet, maar ik had wel zijn migraineaanvallen geërfd. Dat was telkens een vreselijke beproeving, met druk op mijn hoofd, misselijkheid en een doffe, kloppende pijn vanuit mijn schedelbasis terwijl ik onbeweeglijk in mijn bedompte kamer lag. Als ik daar maar lang genoeg lag, kwam mijn moeder bij me kijken en zei dan, terwijl ze op mijn hand klopte en de dekens bij mijn voeten instopte: ‘Je bent een braaf meisje, Hadley.’

      Het was me niet ontgaan dat mijn moeder hartelijker tegen me was als ik ziek was. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat ik dat vaak was, of dacht dat ik het was. Daardoor miste ik op de middelbare school zoveel lessen dat ik een jaar moest overdoen terwijl al mijn vriendinnen al gingen studeren. Dat was net alsof je een trein zag vertrekken naar een ver, exotisch oord terwijl je zelf geen kaartje had en er ook geen kon kopen. Toen ik brieven kreeg vanaf Barnard en Smith en Mount Holyoke, werd ik ineens ontzettend jaloers op het spannende leven en de mogelijkheden die mijn vriendinnen kregen.

      ‘Ik wil me aanmelden op Bryn Mawr,’ zei ik tegen mijn moeder. Haar zus Mary woonde in Philadelphia en ik dacht dat de nabijheid van familie mijn moeder gerust zou stellen.

      ‘O, Hadley, waarom wil je altijd meer dan je kunt? Wees toch realistisch.’

      Fonnie kwam de kamer binnen en ging bij moeder zitten. ‘En je hoofdpijn dan?’ zei ze.

      ‘Dat komt allemaal goed.’

      Fonnie fronste sceptisch haar wenkbrauwen.

      ‘Mary kan voor me zorgen als er iets gebeurt. Je weet hoe bekwaam ze is.’ Ik legde extra nadruk op het woord ‘bekwaam’ omdat mijn moeder er dol op was en er vaak door overtuigd werd. Maar vooralsnog zuchtte ze alleen en zei dat ze er eens goed over zou nadenken, wat inhield dat ze met onze buurvrouw, mevrouw Curran, rond het ouijabord zou gaan zitten.

      Moeder was al heel lang geïnteresseerd in het occulte. Zo nu en dan werden er in ons huis seances gehouden, maar veel vaker in het huis van mevrouw Curran, verderop in de straat. Volgens mijn moeder was mevrouw Curran goed onderlegd in het bovennatuurlijke en ging ze heel natuurlijk en overtuigend met het ouijabord om. Ik werd niet voor de sessie uitgenodigd, maar toen mijn moeder terugkwam, zei ze dat ik naar Bryn Mawr mocht en dat alles goed zou komen.

      Later kreeg ik zo mijn twijfels over de voorspelling van mevrouw Curran, omdat die zo overduidelijk verkeerd leek. Ik ging studeren, in 1911, maar de hele onderneming was al tot mislukken gedoemd voordat ze begon. De zomer voordat ik naar Bryn Mawr vertrok, liep mijn oudste zus Dorothea ernstige brandwonden op. Hoewel ze al uit huis was in de tijd dat ik opgroeide, was Dorothea altijd degene van mijn familie geweest die het aardigst tegen me was en aan wie ik het meeste had. Ik had het gevoel dat ze me beter begreep dan anderen konden of wilden. Als de sfeer thuis te verstikkend of te drukkend werd, ging ik naar haar om haar zoontjes in haar nabijheid met elkaar te zien stoeien, en dan kwam ik tot rust en voelde ik me beter.

      Dorothea was die zomer hoogzwanger. Ze was vaak alleen thuis met de jongens en op een middag zaten ze met zijn drieën voor op de veranda toen Dorothea zag dat een stapel rubberbanden op het braakliggende terrein naast hen in brand stond. De jongens waren nieuwsgierig, maar Dorothea was bang dat het vuur naar haar tuin zou overslaan. Ze rende erheen en probeerde de vlammen uit te stampen, maar daarbij vatte haar lange zomerkimono vlam. Haar kousen vlogen ook in brand en ze liep tot haar middel ernstige brandwonden op voor ze de vlammen kon doven door op de grond heen en weer te rollen.

      Toen haar man Dudley ons belde met dit nieuws, zaten we in ons vakantiehuisje aan Ipswich Bay. We waren allemaal doodongerust over Dorothea, maar Dudley verzekerde ons dat ze in het ziekenhuis de best mogelijke verzorging kreeg. Ze had geen koorts en de artsen waren van mening dat ze volledig zou herstellen. De dag erop beviel ze van een doodgeboren meisje. Dorothea en Dudley waren er allebei kapot van, maar de artsen zeiden nog steeds dat ze het zou overleven. Dat bleven ze zeggen tot ze, acht dagen na de brand, overleed. Moeder ging met de trein naar de begrafenis, maar wij bleven in Ipswich, intens verdrietig en verdoofd.

      Ik weet nog dat ik het gevoel had dat ik Dorothea’s dood niet zou overleven en dat ik dat misschien ook niet wilde. Toen moeder terugkwam uit Saint Louis had ze Dudley en de jongens bij zich. Ze zagen er ellendig uit toen ze de trein uit stapten, en wat voor troost kon ik hun bieden? Ze hebben geen moeder meer, bleef ik onwillekeurig denken.

      Op een middag, vlak na de begrafenis, woedde er een hevige storm boven Ipswich Bay, en ik had een van de jongens uit een naburig vakantiehuisje overgehaald om samen in een roeiboot het water op te gaan. Hoge golven sloegen tegen de boeg en over de boorden en striemden in ons gezicht. Ik kon niet zwemmen, maar hij ging niet terug, zelfs niet toen de vuurtorenwachter seinde dat we moesten terugkomen. Dreigende wolken hingen laag boven ons en de lucht was doordrenkt met water en smaakte zout. Ik voelde me voortdurend alsof ik op het punt stond om te verdrinken. En hoewel we die dag weer veilig aan wal kwamen, bleef ik de rest van de zomer en lang daarna het gevoel houden dat ik nog op het water was en steeds dieper wegzonk.

      In september stapte ik op de trein om volgens plan naar Bryn Mawr te gaan, maar het leek wel alsof mijn studiegenoten op een andere golflengte zaten. De meisjes van mijn slaapzaal zaten hele middagen in de ontvangstkamer thee en schuimige warme chocolademelk te drinken en te praten over danspartijtjes en mogelijke veroveringen. Ik voelde me ver van ze verwijderd. Ik wist dat ik als kind mooi was, met mijn rode haar, mooie ogen en blanke huid, maar nu kon het me niet schelen of jongens me opmerkten of niet. Ik had geen belangstelling meer voor mijn kleding of mijn studie. Ik begon voor examens te zakken, en dat zat me dwars en het verbaasde me ook, omdat ik ondanks mijn veelvuldige absentie mijn hele leven goed had kunnen leren. Maar nu lukte het me niet om de benodigde concentratie, aandacht of zelfs maar interesse op te brengen.