MIJN LEVEN MET SADDAM

Parisoula Lampsos
en
Lena Katarina Swanberg

Mijn leven met Saddam

En mijn vlucht uit Irak

Vertaald door Corry van Bree

©2010 Parisoula Lampsos en Lena Katarina Swanberg

First published by Forum Bokförlag, Stockholm, Sweden

Published in the Dutch language by arrangement with Bonnier

Group Agency, Stockholm, Sweden

All rights reserved

©2010 Nederlandse vertaling uitgeverij Mouria, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel: Mit liv med Saddam

Vertaling: Corry van Bree

Omslagontwerp: Rudy Vrooman

Omslagfotografie: Anna Emilia Lundgren

ISBN 9789045802015
NUR 402

www.mouria.nl
www.watleesjij.nu

VOORWOORD VAN DE AUTEUR

In de herfst van 2002, een jaar na de terreuraanslag op het World Trade Center in New York en een halfjaar voordat de VS en hun bondgenoten aan de invasie van Irak begonnen, zond de Amerikaanse televisiezender ABC een opmerkelijk interview uit met de Grieks-Iraakse Parisoula Lampsos. Ze werd voorgesteld als de minnares van Saddam Hoessein.

Dat was ze inderdaad. Toch was de relatie van de Iraakse dictator aan wiens handen nogal wat bloed kleefde en Parisoula Lampsos ingewikkelder en gecompliceerder dan wat de door de media omarmde benaming ‘minnares’ suggereerde.

In de periode dat ik Parisoula voor dit boek interviewde, zag ik de ABC-uitzending die was opgenomen in Beiroet terwijl Parisoula op de vlucht was. Het viel me op dat het televisieinterview, waarin flink was geknipt, suggereerde dat het gemakkelijk was voor ‘de minnares van Saddam’ om over haar leven in de schaduw van de dictator te vertellen. Ik was daarentegen vaak ongerust geweest als ik haar pijnlijke verleden tot leven wekte. Hoe kwellender de herinneringen waren en hoe meer pijn de wonden deden die werden opengereten, des te moeilijker was het voor Parisoula om stil te zitten. Ze kon plotseling gaan afwassen, de koelkastdeur opentrekken om iets te eten te zoeken, augurken of iets dergelijks, het maakte niet uit wat. Ze plukte aan een stuk brood, rookte te veel en huilde, huilde, huilde.

Soms belde ik naar uitgever Abbe Bonnier omdat ik me zorgen maakte. Ik had steun nodig, ik ben geen therapeut. Ik heb Parisoula meerdere keren gevraagd of ze echt wilde dat dit boek werd geschreven. Of ze het echt aankon om zo gedetailleerd op de gebeurtenissen in te gaan dat ik haar begréép en dat ik niet alleen hoorde wat ze vertelde. Of ze echt wilde dat ik haar leven in een verhaal veranderde.

Dat is tenslotte wat ik doe. Ik neem het echte leven van echte mensen en maak daar een verhaal van. Ik zoek zo veel mogelijk informatie via andere bronnen zodat ik relevante vragen kan stellen, maar ik luister voornamelijk tot in het oneindige naar iemand die zijn eigen versie van zijn eigen leven vertelt. Als ik naderhand zit te schrijven, wil ik dat het verhaal waar is. Dat het waar vóélt voor degene die het aan me heeft verteld, dat het waar klínkt voor zijn of haar naasten, dat het waar ís. Ik heb niet de illusie dat de waarheid over een leven eenduidig is, ik weet heel goed dat die moeilijk is te vangen. De hersenen beslissen wat doorgelaten wordt. Ze kunnen niet alles onthouden, duiden en verwoorden, vooral de pijnlijkste details niet. Hoeveel ik ook vertel in een boek, ik vertel niet alles – niet over wat er is gebeurd en niet over wat ik heb gehoord.

Mijn steeds terugkerende vraag aan Parisoula Lampos was: ‘Waarom? Waarom heb je het zo gedaan?’

Ze gaf telkens hetzelfde antwoord, dat werd begeleid door een duistere blik in haar ogen, die zowel berustend als koppig was: ‘Ik wilde ten slotte leven.’

Parisoula Lampsos heeft er lang op gewacht tot er een boek over haar leven werd geschreven. Ze vindt de term ‘minnares van Saddam’ kleinerend en vernederend en ze heeft geprobeerd uit te leggen hoe het echt was. We hebben aan haar keukentafel gezeten en spraken Engels, maar Parisoula’s moedertalen zijn Grieks en Arabisch en mijn moedertaal is Zweeds. Soms begreep Parisoula mijn vragen verkeerd en soms begreep ik haar antwoorden verkeerd, maar we hebben het niet opgegeven voordat we eruit waren. We hebben volgehouden. Zo lang als nodig was. Als het heel moeilijk werd belde Parisoula haar familieleden en vrienden die verspreid over de wereld wonen en dan moest ik met hen praten.

Over sommige dingen kon ze nauwelijks spreken, dus besloten we al in een vroeg stadium om moeilijke en makkelijke onderwerpen af te wisselen in onze gesprekken en geen chronologische volgorde aan te houden. Hoe langer ik naar Parisoula luisterde, des te meer besefte ik wat een wonder het is dat zij en haar drie volwassen kinderen nog leven.

Nog één ding: het boek bevat cursieve delen. Daarmee wil ik ten eerste het lezen vergemakkelijken voor degenen die niet zoveel over Irak en het Midden-Oosten weten, en ten tweede heb ik hiermee geprobeerd Parisoula’s persoonlijke lot in een historische en politieke context te plaatsen.

Ik ken Parisoula Lampsos trouwens als Maria. Die naam kreeg ze van de Amerikanen en die naam heeft ze gedurende de jaren dat ze met een beschermde identiteit leefde ook in Zweden gebruikt. Met dit boek behoort Parisoula tot het verleden. Maria Lampsos is een Zweeds staatsburger die in Zweden woont. Ze bestaat.

Stockholm, maart 2010
Lena Katarina Swanberg

2

Ik leerde Saddam Hoessein kennen toen ik net zestien was geworden. Niets wat ik in mijn jeugd had geleerd, had me voorbereid op de ontmoeting met Saddam en niemand kon vermoeden hoe mijn leven zich na die avond zou ontwikkelen. Tot de zomer van 1968 was alles wat er in mijn leven gebeurde voorspelbaar en mijn enige angst was dat mijn ouders of mijn zeven broers boos op me zouden worden. Dat ik me in de hoedanigheid van enige dochter en enige zuster zou gedragen op een manier waardoor ik schande over mijn familie zou brengen. Het was een heel gelukkige tijd. Alles was uiterst eenvoudig.

Ik was niet mooi, dat ben ik nooit geweest. Maar ik was heel aantrekkelijk, met grote bruine ogen, een rond, warm, zacht lichaam als een versgebakken koffiebroodje, en donkerblond haar dat tot onder aan mijn rug kwam. Het meest opvallende was echter iets anders, iets wat moeilijker te definiëren was. Een familielid probeerde het een keer aan mijn kinderen uit te leggen: ‘Als jullie moeder over straat liep, kwam iedereen in Bagdad de winkels uit om naar haar te kijken.’

Dat was waar. Zo was het inderdaad. Ik straalde alsof ik van binnenuit verlicht werd, en ik liep niet als de andere meisjes, mijn voeten dansten. Mijn levenslust bracht de lucht rondom mij in beweging, mijn heupen wiegden zonder dat ik wist hoe dat gebeurde. Mijn moeder las me de les: ‘Loop niet zo, Pari, stop daarmee! Ga rechtop zitten, voeten bij elkaar, handen in je schoot!’

Daarna barstte ze in lachen uit, want als ik probeerde te gehoorzamen, dansten mijn voeten toch. Geen moment begreep ik de gevoelens van degenen die met verlangende ogen naar me keken. Ik leidde het beschermde bestaan van een sprookjesprinses in mijn vaders mooie huis met de heerlijke tuin in de chique wijk in Bagdad. Onze tuinman paste de kleuren van de tuin aan de jaargetijden aan, mijn moeder had een kok en veel bedienden. We hadden een chauffeur die ons overal naartoe bracht, ook naar school en naar Alwyia, de exclusieve club waarvan we lid waren. Eerst reden we nog in DeSoto’s, later werden dat Mercedessen. Mijn vaders naam werd tot in de hoogste kringen gerespecteerd. Onze buren waren Iraakse families met een uitstekende reputatie. De meeste waren christelijk, net als wij. Het Rode Kruis en veel buitenlandse ambassades waren gesitueerd in onze wijk.

In het dagelijkse leven had iedereen in het gezin zijn eigen, duidelijk afgebakende, vaste rol. Mijn vader was vaak op zakenreis, mijn moeder was verantwoordelijk voor alles wat met het huis te maken had. Als we niet thuis waren, waren we in de club of gingen we om met families die tot de elite van het Bagdad van die tijd behoorden. Feesten, diners, zwembad, tennis, volleybal, drankjes met of zonder alcohol, een voortreffelijk restaurant, we hadden alles wat iemand zich kan wensen. Elke donderdag was er een tienerfeest in de club. We dansten, werden verliefd en dronken Fanta. Elke vrijdag dineerden we met ons gezin in de club. Daarna kaartte mijn vader met zijn vrienden, terwijl mijn moeder met haar vriendinnen praatte.

Mijn broers waren mijn lijfwachten. Altijd. Als ik ergens naartoe ging, liepen ze aan weerskanten van me mee. Ik was veilig omringd door regels en mijn grote zorgen waren heel klein.

Iedereen had verwachtingen van een aantrekkelijk meisje zoals ik, een meisje moest ervoor zorgen dat haar reputatie goed was. Mijn maagdelijkheid was van cruciaal belang voor mijn toekomst en voor de eer van de familie. Als het me niet lukte om de trots van mijn familie te blijven, werd ik in plaats daarvan de brenger van hun schande. In mijn gekoesterde onschuld lag mijn kracht en telkens als een situatie me ongerust maakte, rende ik naar mijn moeder.

Geld was niet belangrijk voor me, om de eenvoudige reden dat er altijd geld was. Als ik huilend aan mijn vader vertelde dat ik mijn dure horloge was kwijtgeraakt, kreeg ik dezelfde middag een nieuw van hem. Eén dag per week moest ik thuis schoonmaken of de kok helpen met het klaarmaken van het eten. Op die manier wilde mijn moeder me bescheidenheid leren. ‘Je bent net als iedereen, Pari,’ zei mijn moeder altijd. ‘Je bent een mens.’

Dit was mijn leven toen ik Saddam ontmoette. Een aantrekkelijk meisje uit de hoogste kringen van Bagdad. Ik wist niets van politiek, ik beschouwde mezelf als Europese en mijn familieleden waren Grieksorthodoxe christenen. Het contrast met Saddam Hoessein had niet groter kunnen zijn.

Rond Saddams dertigste verjaardag leerden we elkaar kennen. Dat hij veel ouder was dan ik, was minder belangrijk dan het feit dat zijn afkomst radicaal anders was dan de mijne. Saddam had een armoedig leven geleid in een Iraaks boerendorp in de buurt van Tikrit, een stad ten noorden van Bagdad. Zijn vader was verdwenen of overleden voordat Saddam werd geboren. Zijn moeder trouwde later opnieuw en Saddam bracht een groot deel van zijn jeugd in het huis van zijn oom in Bagdad door.

De enorme verschillen tussen de vroege levenservaringen van Saddam en mij creëerden een vreemd evenwicht tussen ons. Saddam nam voortdurend revanche. Ik had nooit nederigheid geleerd, ik wist altijd wat ik waard was. Ik was trots op ons liefdevolle gezin en leerde al vroeg dat respect iets anders was dan zwakte. Mijn kracht was net zo groot als die van Saddam, ook al was die anders.

Ik vraag me vaak af waarom ik nog leef. Waarom juist ik mocht blijven leven, terwijl zoveel anderen in het Irak van Saddam Hoessein moesten sterven. Maar ik vraag me niet langer af waarom ik Saddams interesse wekte: in een wereld van groeiende onderdanigheid amuseerde ik hem vanaf het eerste moment door heel gewoon mezelf te zijn.

Alles tussen Saddam en mij veranderde natuurlijk toen ik besefte wie hij was. Maar die eerste avond, die noodlottige vrijdag in augustus 1968, wist ik niets en daardoor werd de vreemde balans tussen ons op een speciale manier bevestigd.

‘Verander nooit, Parisoula,’ zei Saddam vaak tegen me. ‘Blijf altijd zoals je bent.’

3

De grote tuin van mijn vader werd, net als alle andere tuinen in onze buurt, omringd door een muur. Om bij de poort van de buren te komen moest je rond het hele huizenblok lopen. Als mijn moeder daar toestemming voor gaf, klom ik via een trap over de tussenmuur van onze tuinen en ging ik op bezoek bij onze buren, een Armeens stel dat christelijk was, net als wij. De man heette Harout alKhayyat. Hij was de eigenaar van een bijzonder exclusieve herenkleermakerij die zijn naam droeg. Zijn vrouw heette Gina. Ze was begin twintig en mijn moeder mocht haar graag. Daarom mocht Gina soms bij ons op bezoek komen. We gingen niet met elkaar om als familie, maar Gina en ik praatten af en toe met elkaar over de tuinmuur.

Mijn moeder mocht Harout niet. Destijds wist ik niet waarom, maar nu weet ik dat wel. Harout bewoog zich in die tijd reeds in de kring rond Saddam Hoessein, wat mijn moeders afkeuring verklaarde. Wist zij iets over Harout wat ik niet begreep omdat ik te jong was? Vermoedde ze iets over het huwelijk van Harout en Gina?

Veel later in mijn leven kwam ik Harout vaak tegen, omdat hij zich nog steeds in de kring rond Saddam bevond en altijd kaartte met Saddams zoons, Uday en Qusay. Harout keek soms naar me en lachte dan. ‘Je moeder zou me het liefst willen vergiftigen, Pari,’ zei hij altijd.

Dat was waar. En toen Gina me vroeg of ik die avond naar haar toe wilde komen om haar gezelschap te houden omdat Harout gasten kreeg, was het alsof mijn moeder een voorgevoel van het kwaad had. In de laatste jaren van haar leven noemde mijn moeder mijn eerste ontmoeting met Saddam het ‘onheilsmoment’. Ze vervloekte zichzelf. Ze vond het verkeerd dat ze me juist die avond had laten gaan, toen Gina het saai vond om alleen te zijn. Ze vroeg aan mijn moeder of ik naar haar toe mocht komen om haar te helpen tabbouleh te maken en het eten aan Harouts gasten te serveren.

Mijn moeder weigerde. Heel beslist. Ze wilde een goede buurvrouw zijn en de kok tabbouleh laten maken en die naar Gina’s huis laten brengen, dat was geen enkel probleem. Maar ik bleef thuis.

Ik zeurde lang en koppig. ‘Wat kan er gevaarlijk zijn, mama? Ik ben alleen met Gina in het huis hiernaast en ben erbij als de gasten jouw lekkere tabbouleh eten en vis grillen.’

Ik kende alle vermaningen van mijn moeder uit mijn hoofd: drink niet uit open flesjes, zorg ervoor dat je nooit alleen bent met een man, sla je ogen neer als een man naar je kijkt, laat niemand je hand kussen, want daar kun je zwanger van raken…

Ik zweer dat ik haar geloofde. Niemand had me verteld wat er gebeurt tussen een man en een vrouw en ik had veel respect voor mijn moeder. Ze bepaalde alles in mijn vaders huis en zei vaak tegen me dat een moeder de beste vriendin van een meisje is. Daar waren twee redenen voor. Een moeder is niet jaloers op haar dochter en een moeder vertelt de waarheid.

Op een keer was ik op bezoek bij een vriendin en ik had mijn moeder beloofd dat ik om tien uur thuis zou zijn. Ik was misschien tien minuten te laat en mijn moeder was woedend. Ze pakte mijn lange haar vast, wond het tot een streng en begon me te slaan. Voor straf moest ik twee dagen in mijn kamer blijven. Ik moest me aan de afgesproken tijd houden en ik moest de straf lichamelijk voelen, zodat ik de volgende keer aan de regels zou denken.

Tegenwoordig kan ik me heel goed voorstellen dat Gina’s uitnodiging voor die avond Harouts idee was. Harouts welgestelde klanten behoorden tot de elite van Bagdad en Harout wist dat Saddam Hoessein van luxe hield en hunkerde naar alles wat uit het Westen kwam. Harout kende ook Saddams grenzeloze honger naar jonge vrouwen. Misschien was hij zelfs een van de mannen die de taak hadden om de jongsten en knapsten te vinden. Meisjes zoals ik.

Harout had er veel belang bij om op goede voet te blijven met de man die Irak al snel in een ijzeren greep zou houden. Die avond was ik Harouts geschenk aan Saddam Hoessein.

Mijn moeder gaf zuchtend toe en zei dat ze op me zou wachten. Ze zou de hele avond de muur in de gaten houden omdat ze me thuis wilde zien komen. Ik maakte me mooi en trok mijn roze jurk aan met het strakke lijfje en de rok die uitwaaierde als ik ronddraaide. Ik borstelde mijn haar tot het glansde, liet het los op mijn rug hangen en knoopte er een lange, roze sjaal in. Ik completeerde het geheel met gouden enkelkettingen, zilveren schoenen met hoge hakken, veel rinkelende gouden armbanden en een paar druppels Je reviens, mijn favoriete parfum. Tevreden met mezelf danste ik naar mijn moeder toe om me aan haar te laten zien.

‘Waarom ben je zo mooi gekleed?’ vroeg mijn moeder achterdochtig. ‘Om tabbouleh te serveren?’

Tot op de dag van vandaag kan ik me voor de geest halen hoe ze die keer in de keuken zat: in het zwart gekleed, wijdbeens zittend op de stoel met haar handen op haar knieën en een bezorgde blik in haar ogen. ‘Je gaat zo niet de deur uit, Parisoula, dat verbied ik. Je blijft thuis!’

Daarna begon het zuchten en vragen opnieuw: Wie zouden er komen, waar zouden we zitten, wat zouden we eten?

‘Parisoula, liefje, ik voel gewoon dat dit niet goed is.’

Eindelijk klom ik met mijn schaal tabbouleh over de muur, terwijl de roze rok om me heen zwierde. Ik had mijn zin gekregen en het zou een fantastische avond worden.

De Ba’athpartij werd in de jaren veertig in Syrië opgericht, uit protest tegen het koloniale geweld dat in die tijd nog veel voorkwam in alle Arabische landen. Ba’ath betekent in het Arabisch ongeveer hetzelfde als ‘opstanding’ of ‘herrijzenis’ en de filosofie achter de Ba’athpartij was deels socialisme en deels Arabisch nationalisme.

In het begin had de Ba’athpartij niet veel aanhangers in Irak, maar haar invloed groeide. Saddam, Hoessein kreeg zijn vroege politieke scholing in de Ba’athpartij, maar in de loop der jaren werd hij op de eerste plaats een strijder voor zijn eigen macht en verloren de oorspronkelijke ideeën aan betekenis.

De groei van de Iraakse Ba’athpartij was een bloedig proces met veel machtsconflicten en meerdere militaire staatsgrepen. De drijvende krachten achter de interne oppositie waren Ahmad Hassan al-Bakr, die Saddam Hoessein later zou voorgaan als president, en Saddam Hoessein zelf.

Al-Bakr probeerde met steun van Saddam Hoessein al in 1964 de presidentiële macht te grijpen, wat ertoe leidde dat beiden werden gearresteerd. Al-Bakr werd later vrijgelaten omdat hij ernstig ziek was en het lukte Saddam Hoessein om in 1966 naar Egypte te vluchten. Na de militaire staatsgreep van juli 1968 werd Al-Bakr uiteindelijk tot president en voorzitter van de nieuw gevormde Revolutionaire Commando Raad gekozen. Saddam Hoessein had op dat moment al een sterke positie in de regering en hoe ouder en zwakker president Al-Bakr werd, des te groter werd Saddam Hoesseins invloed.

In Harouts huis klonk muziek van een grammofoon. Ik zette mijn schaal in de keuken neer, pakte een schaal met chips van Gina aan en liep naar de salon om de muziek beter te kunnen horen. Frank Sinatra’s gevoelige stem vulde de kamer met ‘Strangers in the night’. Mijn favoriete nummer.

Harout pakte mijn hand en wilde met me dansen. Als mijn moeder me nu kon zien, zou ze me vermoorden, schoot bliksemsnel door mij heen, maar ik was net zestien en de behoefte om te dansen was allesoverheersend. Toen Harout me ronddraaide zodat mijn jurk als een bloem uitwaaierde, lachte ik uitbundig.

Midden in die wervelende dans zag ik de gasten binnenkomen. Het waren drie mannen; de voorste was opvallend elegant gekleed in een blauwzijden kostuum en een oogverblindend wit overhemd. Het was Saddam Hoessein. Zijn vreemde ogen vielen me het eerst op. Zulke ogen had ik nog nooit gezien. Saddams bruine ogen hadden een metalen glans, als oud zilver of oud goud. Even later zou ik dat ook tegen hem zeggen: ‘Je hebt de ogen van een dier. Ze hebben een koude blik.’

Iemand anders had daarvoor gestraft kunnen worden met de dood, maar Saddam Hoessein lachte alleen. Hij vond mijn openhartigheid grappig, waarschijnlijk omdat hij gewend was dat iedereen voor hem op zijn hoede was. Saddam Hoessein werd bewonderd en gevreesd, maar iedereen wist dat hij meedogenloos was. Het leven kon heel snel veranderen in een bloederige dood met hem in de buurt. Ook toen al.

Ik had er echter geen flauw idee van wie Saddam Hoessein was. Dat was paradoxaal genoeg ook mijn kracht, want op mijn zestiende was mijn enige angst dat mijn moeder erachter zou komen dat ik danste. Bij ons thuis was politiek net zo’n misplaatst gespreksonderwerp aan de eettafel als religie, en het maakte niet uit of er al dan niet gasten bij waren.

‘Dat veroorzaakt alleen problemen,’ zei mijn vader altijd. ‘Uiteindelijk krijgt iedereen onenigheid met elkaar.’

Ik zal de stem van Frank Sinatra mijn hele verdere leven associëren met de kennismaking tussen Saddam en mij. Saddam pakte mijn hand en draaide me rond zodat mijn roze jurk rondzwierde, net als Harout even daarvoor had gedaan. Daarna liet Saddam me echter niet los, maar draaide hij me verder tot ik met mijn rug tegen zijn borstkas stond en hij me tegen zich aan drukte.

‘Laat me los! Laat me los!’

Ik was boos, maar ook bang. Mijn moeder zou me vermoorden als ze me in de armen van een onbekende man zag,die bovendien een moslim was, en plotseling zag ik dat Gina in de deuropening naar de keuken geschokt naar me keek.

Inmiddels ben ik ervan overtuigd dat Harout het zo had geregeld en dat het de bedoeling was dat ik midden in de kamer in mijn roze jurk danste op het moment dat Saddam binnenkwam. Maar destijds kwam dat niet bij me op. Ik was de onschuld in eigen persoon. Alles gebeurde razendsnel. Ik begreep niet wat er aan de hand was en kon me niet verdedigen.

Ik zag de lijfwacht onderzoekend naar me kijken en keek daarna naar de derde, onbekende man. Nu weet ik dat het Saddams halfbroer was, Barzan al-Tikriti. Deze man zou later het hoofd worden van Saddam Hoesseins gevreesde veiligheidsdienst, de Mukhabarat. Hij was lelijk, had een pokdalig gezicht en een gemene blik in zijn ogen. Mijn instinct vertelde me dat hij een slecht mens was.

Ik keek Gina smekend aan, help me, maar haar houding straalde kilte uit. Gina was boos op me. Waarom? Wat had ík verkeerd gedaan?

‘Je hebt mooie ogen,’ zei Saddam toen hij me eindelijk losliet.

‘Ik moet naar huis,’ zei ik vastbesloten.

‘Weet je niet wie ik ben?’

‘Gina? Belde mijn moeder daarnet?’

Saddam gaf een paar snelle bevelen aan zijn halfbroer en lijfwacht, die openlijk begerig naar me hadden gekeken. De onderliggende boodschap was dat ik van Saddam was. Hij verbood de mannen in de kamer om op die manier naar me te kijken. Ooit.

Ik werd steeds onzekerder. Ik begreep de woorden, maar ik kende de regels van de volwassenen niet.

Opnieuw zocht ik Gina’s ogen. In de Arabische wereld is het vanzelfsprekend om met je ogen te praten en de blikken van anderen te lezen; dat leer je al heel jong. De taal van de ogen zegt minstens zoveel als het gesproken woord, en bovendien spreken ogen de waarheid. Gina’s blik straalde alleen woede uit.

Wat moest ik nu doen? Zonder mijn moeder om bescherming bij te zoeken? Mijn hele opvoeding was afgestemd op het soepel aanpassen aan wat anderen van me verwachtten. Een goed opgevoed meisje veroorzaakt geen problemen, was me geleerd. Hoe moest ik me gedragen tegenover een mannelijke gast die zijn hand op mijn lichaam legde alsof het van hem was? Op mijn rug, mijn arm, mijn hand…

Tot mijn afgrijzen boog Saddam zich over mijn hand en kuste die.

In een onbewaakt ogenblik kwam Gina vlak bij me staan met een ijskoude blik in haar ogen. ‘Na het eten ga je naar huis,’ zei ze tegen me. ‘Vergeet die man, Parisoula. Je hebt hem nooit ontmoet.’

Tegenwoordig woont Gina in Amerika. Ik zou willen dat ze zich die avond duidelijker had uitgedrukt. Dat had mijn leven een andere wending kunnen geven.

Voordat ik besefte wat er gebeurde nam Saddam Hoessein me mee naar de tuin. Ik voelde de warme druk van zijn hand op mijn rug. De duisternis was fluweelzacht en in het maanlicht tussen de pilaren op het beschutte terras rook ik de geur van rozen. De bedienden hadden het aromatisch geurende vuur voorbereid. Om vis te grillen is een perfect gloeiend bed nodig en dit kon niet beter.

De gedachte aan mijn moeder verdween. Het was zonder enige twijfel een spannende avond. Weliswaar keek Gina nog steeds naar me alsof ze wilde dat ik verdween, maar hoe had ik kunnen weten dat Gina een van de vele minnaressen van Saddam was? Wat wist ik over de schijnhuwelijken die door Saddam werden gearrangeerd omdat hij zijn vrouwen in de gaten wilde houden? Ik wist niets. Helemaal niets.

Saddam gebaarde dat ik naast hem moest komen zitten. Het eten was heerlijk, de avond leek betoverd en iedereen behandelde Saddam met heel veel respect. Hij gedroeg zich alsof hij eraan gewend was dat hij de bevelen uitdeelde.

Zo moest een man zijn. Dat was vanzelfsprekend, dat had ik geleerd. Zo was mijn vader en zo wilden mijn broers ook worden. Ik was alleen geïnteresseerd in de manier waarop Saddam naar me keek. De blik van een volwassen man naar een vrouw die hij aantrekkelijk vindt. Ik werd nieuwsgierig. Wie was deze Saddam Hoessein, die door de anderen werd behandeld als een prins?

In de Arabische wereld bestaan symbolische handelingen die belangrijk zijn om te weten wat er werkelijk aan de hand is. Het is niet voldoende om Arabisch te spreken. Het is ook niet voldoende om met je ogen te kunnen praten. In Arabische landen moet je de taal van de symbolen eveneens kennen.

We aten karper uit de rivier de Tigris, een delicaat bereide vis die was gekruid zoals alleen de Irakezen dat kunnen. Het stukje achter de kop wordt beschouwd als een delicatesse en het is een grote eer als iemand juist dat stukje vis krijgt aangeboden. Luqmat alsayyad, het geschenk van de vis. Afhankelijk van de omstandigheden kan het gebaar respect, liefde, vriendschap of eeuwige trouw betekenen.

Het was vanzelfsprekend dat Saddam Hoessein dit symbolisch belangrijke stukje gegrilde vis pakte. Zijn positie gaf hem het recht om dat te doen. Des te verrassender was het dat Saddam zich daarna naar mij omdraaide. ‘Doe je mond open. Eet.’

Het was een beladen moment. Iedereen in het gezelschap wist wat het gebaar betekende. Zonder de anderen aan te kijken of een woord te zeggen maakte Saddam hun duidelijk dat ik van hem was. Voor altijd.

Maar Saddam zat te dichtbij. Dat vond ik niet prettig. Ik moest hem en zijn handen de hele tijd wegduwen. Dan lachte hij echter en trok me weer naar zich toe. Saddam was sterk en het was een opluchting toen Gina plotseling uit de keuken naar buiten kwam. ‘Je moeder heeft gebeld. Je moet naar huis. Nu,’ zei ze.

Gina loog. Zij wist dat en ik wist dat, maar ik was dankbaar en kwam onmiddellijk overeind. Saddam lachte luid en dwong me opnieuw op de kussens rond het vuur te gaan zitten.

Ik werd woedend. Wie dacht hij wel niet dat hij was? Ik wist heel goed wat de Arabieren van de Europese meisjes vonden; het waren allemaal hoeren. Maar ik was trots op mijn Griekse familie en Saddam Hoessein hoorde me met respect te behandelen.

‘Je bent mijn echtgenoot of mijn verloofde niet,’ siste ik terwijl ik me los trok. ‘Ik gehoorzaam je niet!’

Er viel een doodse stilte. Iedereen hield zijn adem in. Hoe durfde ik? Saddam lachte alleen; hij vond me blijkbaar heel grappig.

Sinds die dag leefde ik in het dicht geweven net van Saddam Hoessein, tot het moment dat ik vermoedde dat hij van plan was me te vermoorden. Hoeveel keer had ik Saddam horen lachen en zeggen dat hij mijn tong uit mijn mond zou snijden? Hoeveel keer had ik hem horen eisen dat ik altijd het onbedorven en openhartige wezen moest blijven dat ik was toen we elkaar ontmoetten?

Ontelbare keren.

‘Ik ga met je mee naar huis,’ zei Saddam en hij kwam soepel als een kat van de kussens overeind.

Dat nooit. Ik hijgde bijna van angst, wat zou mijn moeder zeggen als ik samen met een onbekende man over de muur zou klimmen? Wie zou ze eerst vermoorden, hem of mij?

Gina greep in en legde uit dat mijn familie in hoog aanzien stond, me streng had opgevoed en dat ik grote problemen zou krijgen als mijn moeder erachter kwam dat een man die geen familie van me was me naar huis bracht…

Saddam duwde haar ongeduldig opzij en besliste dat we een wandeling rond het huizenblok zouden maken.

Ik gaf het op. Wat kon daar gevaarlijk aan zijn? Als mijn moeder ons maar niet zag, en voor zover ik haar kende bewaakte ze op dit moment de tuinmuur.

Even later trippelde ik koket in het maanlicht in mijn roze jurk voor de anderen uit door de rustige, stille straat tussen de door muren omgeven, grote villa’s in de op parken lijkende tuinen. Ik had mijn schoenen uitgetrokken zodat mijn moeder het tikken van mijn hakken niet zou horen. Assepoester vluchtte van het bal.

Saddam liep achter me en vlak daarachter liep de norse lijfwacht. Saddam was jong en zag er elegant uit met zijn zwarte snor. Telkens als ik me omdraaide en zijn verrukte glimlach zag, riep ik ‘ksst’ om hem weg te jagen. ‘Niet zo dichtbij. Verder weg!’

Bij de poort pakte Saddam mijn handen vast. ‘Ga nu,’ zei hij. ‘Voordat ik van gedachten verander.’

Ik keek naar hem. Wat bedoelde hij? Zijn donkere ogen waren veel te dicht bij de mijne en ik rende zo snel als ik kon weg.

Toen ik de veranda op kwam lopen die uitkeek op de tuin van ons grote huis, nog steeds met mijn schoenen in mijn hand, zag ik een tafereel dat ik nooit zal vergeten. Mijn moeder stond op een stoel en tuurde angstig naar het verlichte huis van de buren. Het was duidelijk te horen dat Gina en Harout ruzie maakten.

Toen ik haar begroette draaide mijn moeder zich argwanend om. Waar kwam ik vandaan? Waarom had ze me niet gezien? Waarom was ik niet over de muur gekomen? Waarom was ik niet eerder thuisgekomen?

Ik was zo zenuwachtig dat ik nauwelijks stil kon staan. Achter de muur hoorde ik de portieren van Saddams auto dichtslaan en de motor starten. Mijn moeder luisterde. Wie was dat? Van wie was die auto? Wat deed die hier?

De betovering was verbroken. Het was Saddam gelukt me een kort, romantisch moment in verwarring te brengen, maar ik was gewend aan mijn moeders vragen. Ik zette een masker op. ‘Mama, ik ben moe, ik wil naar bed.’

‘Je liegt, Parisoula. Ik zie aan je ogen dat je iets te vertellen hebt, maar dat kan wachten tot morgen.’

4

Tijdens het ontbijt vertelde mijn moeder dat ze een beslissing had genomen. Ik mocht nooit meer in Harouts huis komen, ik mocht een hele tijd niet mee naar de club, ik moest in mijn kamer blijven en als ik haar niet gehoorzaamde zou ze het aan mijn vader en mijn broers vertellen.

Ik maakte geen ruzie. Ik was eerder dankbaar dat ik terug mocht keren naar mijn gewone leventje. Ik was geschrokken van mijn eigen reactie. Waarom hadden mijn benen zo onvast gevoeld toen Saddam naar me keek?

Toen mijn nichtje Katerina, die wij Kety noemden, een paar dagen later op bezoek kwam, nam ik haar in vertrouwen. ‘Hij rookte sigaren en dronk whisky,’ zei ik terwijl ik mijn neus minachtend optrok. ‘Bah, hij is echt niet uit onze kringen, hij is van heel eenvoudige afkomst…’

Tegelijkertijd wist ik dat het me aantrok dat hij zo anders was. Saddam was een volwassen man, geen jongen. Zijn aanraking was verontrustend en tegelijkertijd verleidelijk.

Toen de telefoon later die week op een middag ging, zaten mijn moeder en ik op de veranda. Mijn moeder was onmiddellijk wantrouwig. Dat was Harout toch niet? ‘Ik zweer het je, Parisoula, ik vermoord je als je nog één keer met die man praat!’

Ik zuchtte, pakte de hoorn, hoorde Saddams stem en hing in paniek op. ‘Iemand heeft een verkeerd nummer gedraaid, mama!’

‘Een verkeerd nummer?’

Mijn moeder stak haar handen in de lucht, rolde met haar ogen en riep dat ik sinds de avond in Harouts huis compleet was veranderd. Waarom was mijn gezicht zo bleek? Wie had er gebeld? Waarom keek ik niet in haar ogen? Ik zou mijn moeder alles vertellen, al moest ik een maand op mijn stoel blijven zitten!

Toen de telefoon een paar dagen later weer ging, was ik alleen in de kamer. Ik was net zo bang als de vorige keer, maar Saddam zei streng dat ik nooit meer de hoorn op de haak mocht gooien als hij belde. ‘Je weet wie ik ben.’

‘Nee, dat weet ik niet, en je mag me niet meer bellen.’

‘Ik wil je zien, Parisoula.’

‘Nooit! Mijn moeder vermoordt me! Nee!’

‘Ik ben Saddam en ik accepteer geen nee. Je bent puur en je bent van mij, Pari. Je bent een rijpe vrucht, zoet om te eten en klaar om te plukken…’

De vloeiende oosterse poëzie maakte geen indruk op me. ‘Ik ben geen vrucht! Mijn moeder eet jóú op als ze je hoort!’

‘Vrijdagavond om acht uur in de club,’ zei Saddam kalm met een stem waarvan mijn lichaam begon te tintelen.

Toen hing hij op.

Ik wilde Saddam niet opnieuw zien. Nooit meer. Maar ik wist dat ik ervoor zou zorgen dat het wel gebeurde.

Zou ik nog een keer tegen mijn moeder liegen? Ja. Was ik bang voor de gevolgen? Natuurlijk. Niemand behalve mijn familie had me ooit gekust. De behoefte om dicht bij Saddam te zijn was onbedwingbaar, en dat bepaalde mijn lot.

5

In mijn jeugd was het leven volkomen anders. In Bagdad – en ook in de periode dat ik met mijn familie in Beiroet woonde – waren de verschillen tussen de diverse etnische, economische, religieuze en culturele groepen belangrijk. De grenzen tussen die groepen waren vlijmscherp. Mannen en vrouwen leefden in hun eigen wereld en over die grens werd nooit gediscussieerd. Er was veel verboden voor een vrouw en het was vanzelfsprekend dat er verschillen waren tussen jongens en meisjes en dat ze anders behandeld werden. De regels stonden niet op schrift, maar werden je van jongs af aan ingeprent. Als meisje wist ik dat mijn vader de beslissingen voor me nam. Als ik een volwassen vrouw was zou mijn man dat in zijn plaats doen.

Dat was de normale, algemeen geaccepteerde hiërarchie. In mijn geval plaatste Saddam Hoessein zich overal boven. Dat begreep ik echter niet dan nadat het al gebeurd was, en mijn vader en later mijn man begrepen het nog minder.

Aan de andere kant kun je ook zeggen dat president Saddam Hoessein in zijn rol als dictator zeggenschap over het leven van alle Irakezen had. En boven Saddam zweefde de soms zichtbare, soms onzichtbare hand die aan de VS toebehoorde. Die gaf en nam. Die streelde en sloeg. Die doodde als de VS meende dat het noodzakelijk was.

Ik ben niet politiek onderlegd en er is veel wat ik niet begrijp of wat me niet interesseert. Ik ben van mening dat we iets zijn kwijtgeraakt toen de traditionele definities van vrouwelijkheid uit de mode raakten, want door dat soort vrouwelijkheid werd waardevolle kennis niet alleen bewaard, maar ook doorgegeven: wat goed of fout is, dat je verantwoordelijkheid verder gaat dan alleen je eigen generatie, hoe je gerechten moet bereiden, huismiddeltjes moet maken, troost kunt bieden en hoe je het best voor je kinderen kunt zorgen.

Ik herinner me dat de dromen destijds in de vrouwen leefden. Toen ik opgroeide kende het veilige leven van de vrouwen een emotionele taal en een sensualiteit die ik tegenwoordig mis. Ik weet dat een vrouw ondergeschikt was aan een man hoewel ik zelf altijd erg gesteld ben geweest op mijn financiële onafhankelijkheid, maar als vrouwen hadden we onze eigen geheimtaal: woorden, voorzichtige aanrakingen, blikken, en daardoor creëerden we onze eigen wereld. Ontmoetingen raakten zowel het lichaam als de ziel. Tegenwoordig is seks net zo gewoon als goedemorgen zeggen en ik geloof niet dat de mens is bedoeld voor zo’n leven. Vooral een vrouw niet.

Ik vind het nog steeds vanzelfsprekend dat het de plicht van een vrouw is om aan één man toe te behoren, maar ik heb tijdens mijn leven geleerd dat veel mensen daar anders over denken. Dat heeft invloed op me gehad. De dochter van mijn broer is bijna dertig en ongetrouwd. Ze belde me vanuit Griekenland en vertelde dat ze haar maagdelijkheid had bewaard voor de man met wie ze zou trouwen. Nu was haar onschuld haar probleem geworden.

‘Tante, als ik de mannen die ik tegenkom vertel dat ik maagd ben, zetten ze het op een lopen! Ze vinden het raar of denken dat er iets met me aan de hand is. Wat moet ik doen?’

Ik lachte, maar daarna zei ik tegen mijn nichtje dat ze moest leren haar mond te houden. Een vrouw moet praktisch zijn. ‘Als je maagdelijkheid een last voor je is, zorg er dan voor dat je die kwijtraakt.’

6

Club Alwyia was het middelpunt van ons sociale leven. Mijn vader was een succesvolle zakenman en hij had veel aanzien in de traditionele en exclusieve club met het strenge toelatingsbeleid. Het lidmaatschap van Alwyia betekende dat onze familie goed was bevonden.

Via de club had ik een jonge vrouw leren kennen die Faryal heette. Mijn ouders kenden haar ouders, die christelijke Ar-meniërs waren, en ik had Faryal bij verschillende gelegenheden in de club gesproken. Ik was daar meerdere middagen en avonden per week, samen met andere familieleden. We zwommen in een van de drie zwembaden, roddelden, dronken wat, dineerden…

Tegenwoordig heb ik een ander beeld van mijn eerste ontmoetingen met Saddam. Nu weet ik hoe hij – en later ook zijn zoons – ervoor zorgden dat ze altijd de beschikking over voldoende jonge, mooie meisjes hadden. De mannen van de Hoessein-clan hadden speciale scouts, die meisjes voor hen ronselden. Of ze daar welwillendheid tegenoverstelden of dreigden met martelingen was niet belangrijk. Het enige wat telde was dat er voldoende meisjes beschikbaar waren. Ik besef dat ik ook een van die meisjes was, maar het bijzondere aan mijn relatie met Saddam Hoessein was dat deze niet na korte tijd werd verbroken maar decennialang duurde.

Er is nooit sprake geweest van een huwelijk tussen ons. Ten eerste had Saddam als leider van Irak nooit kunnen trouwen met een niet-islamitische vrouw. Ten tweede zou mijn familie hem nooit geaccepteerd hebben als huwelijkskandidaat, alleen al omdat hij al getrouwd was. Ik wilde ook niet met Saddam trouwen. Nooit van mijn leven. Ik had vaak medelijden met zijn vrouw Sajida.

Saddam had er zijn eigen ideeën over. ‘Ik wil weten dat er een risico is dat ik je kwijtraak,’ zei hij vaak. ‘Dat gaat niet gebeuren. Ik vermoord je nog liever.’

Op vrijdag belde Saddam opnieuw. Mijn moeder nam op en Saddam zei dat hij een lid van de club was, dat ik een boek had laten liggen en dat hij met me wilde praten.

Mijn moeders argwaan was onmiddellijk gewekt. Een lid van de club dat haar niet respectvol begroette en dat zijn naam niet noemde?

Ze zei vriendelijk dat ze me zou halen, maar ze keek naar me met een sceptische blik in haar ogen. ‘Hij beweert dat hij lid is van Alwyia, maar hij praat alsof hij uit Tikrit komt.’

Ik voelde dat ik rood werd. Ik wist het meteen. Het dialect dat ze in Tikrit spreken is bijzonder en de bewoners van Bagdad horen het verschil onmiddellijk. Ik greep de hoorn en hoorde Saddams stem: ‘We zien elkaar snel. Je vriendin Faryal komt je halen.’

Ik zei niets en gooide de hoorn op de haak. Mijn moeder keek me onderzoekend aan.

‘Ik weet niet wie dat was en ik heb geen boek laten liggen,’ zei ik.

‘Er is iets met je,’ zei mijn moeder. ‘Waar ben je mee bezig, Parisoula? Je weet dat je het binnenkort toch moet vertellen. Het zou beter zijn als je dat nu meteen deed.’

Mijn moeder wist niet hoezeer ze gelijk had.

Twee uur later werd er op de poort geklopt. Het was mijn vriendin Faryal. ‘Parisoula, ga je mee naar de club om een cola te drinken?’ vroeg ze.

Mijn moeder glimlachte bemoedigend. Faryal was een vriendelijk meisje en een geschikte vriendin. Haar ouders waren ook lid van de club. Alles leek in orde. ‘Veel plezier, lieve dochter van me,’ riep ze me na.

We gingen met de auto naar de club, net als we hadden gezegd. Daar dronken we frisdrank en praatten een tijdje, zodat onze kennissen zagen dat we er waren. Ik vond het allemaal verschrikkelijk spannend. Als je zoals ik een veilige en be-schermde jeugd hebt gehad, neig je ernaar om te denken dat iedereen goed is. Als ik mijn gevoel van die middag moet be-schrijven was het voornamelijk nieuwsgierigheid. Wat zou er gaan gebeuren?

Plotseling zei Faryal dat we weggingen.

‘Waar naartoe?’

Faryal legde haar vinger op mijn mond en glimlachte. Ik stelde geen vragen en verwachtte geen antwoorden. Mijn nieuwe leven begon op dat moment, maar dat wist ik niet.

We reden naar een paleisachtige villa in het centrum van Bagdad, die was omgeven door een groot park en hoge muren. Nadat we de veiligheidscontrole waren gepasseerd, par-keerde de chauffeur de auto in een ondergrondse garage en namen Faryal en ik de lift naar boven. Overal stonden lijfwachten. Een aantal liep zelfs met ons mee. Op een bepaald moment zwaaide Faryal haastig en verdween, terwijl een van de geüniformeerde en zwaarbewapende mannen me voorging naar rijk versierde, dubbele houten deuren. Ze gingen langzaam open en daar, midden in een gouden zaal, zat Saddam.

Er ging een schok door me heen toen ik hem zag. Hij was heel knap. Ik kan het beeld van Saddam zoals hij er die keer uitzag nog steeds voor me zien. Hij zat voorovergebogen, zijn armen rustten op zijn benen en hij leek diep in gedachten ver-zonken. Toen ik in de deuropening stond keek hij op, rechtte zijn rug en gebaarde dat ik dichterbij moest komen.

Ik was bang, maar tegelijkertijd nieuwsgierig. Zou Saddam me kussen? Zoals in de film? Wat moest ik dan doen?

De deuren gingen geluidloos achter me dicht. Nu waren Saddam en ik alleen in de grote zaal. Ik stond voor hem en wist niet goed wat ik moest doen, dus schoot ik een beetje zenuwachtig in de lach. Saddam glimlachte niet eens. Hij pakte mijn handen vast en keek ernstig naar mijn gezicht. ‘Gooi nooit meer de hoorn op de haak als ik bel,’ zei hij.

‘Wie ben jij om mij een bevel te geven?’ antwoordde ik uitdagend.

‘Ik ben Saddam.’

Nu ik eraan terugdenk begin ik te blozen. Wat een dom gansje was ik. Het enige wat echt iets betekende op het moment dat ik voor Saddam stond, was zijn blik en de manier waarop hij me vastpakte. Zijn handen veroorzaakten een warme gloed in mijn lichaam. Ik beefde door het geluid van zijn stem. Saddam glimlachte en stond plotseling op zonder mijn handen los te laten. ‘Ik ben Saddam,’ herhaalde hij. ‘Dat is voldoende. Het maakt niet uit dat je niet weet wie ik ben. Dat zul je leren. Saddam is overal. Wat je ook doet en waar je ook bent, ik zal je zien. Onthoud dat.’

Hij boog zich naar me toe en kuste me voorzichtig op mijn wang. ‘Ga nu,’ zei hij vriendelijk. ‘Ik wilde je alleen zien.’

Ik werd verliefd op Saddam Hoessein. Hij ging heel voorzichtig te werk. Hij gedroeg zich alsof hij een veulen trainde. Saddam streelde en eiste, liet de teugels vieren, om ze vervolgens weer aan te trekken. Stukje bij beetje haalde hij me dichterbij zonder dat ik besefte dat hij dat deed. Uiteindelijk was ik al gelukkig als hij alleen in mijn buurt was. Ik trok me nergens iets van aan, want ik was verliefd. Stapelverliefd.

Saddam had een effectieve manier om mij aan zich te binden en hij bezat lange tijd het vermogen om me gelukkig te maken. Hij liet onze ontmoetingen tot in detail voorbereiden en zorgde ervoor dat alles was zoals ik het wilde hebben. Ik had het gevoel dat hij me het hof maakte. Dat hij me waardeerde.

De truc werkte. Hoe boos of ontstemd ik ook was als we elkaar zagen, ik smolt altijd voor de aanblik van bloemen, heer-lijk eten, een knappend vuur of een mooi cadeau.

Saddam weerhield me er niet van mijn eigen leven te leiden. ‘Ik ben altijd bij je,’ zei hij. ‘Waar je ook bent. Je moet weten dat ik alles zie.’

Dat was voor mij voldoende. Ik was een verliefde tiener en beschouwde de woorden van Saddam als een liefdesverklaring. Pas als volwassen vrouw besefte ik de waarheid. Saddam Hoessein had de controle over mijn leven overgenomen.

Ik leerde Saddams aanwezigheid snel herkennen. Hij liet zich niet altijd zien, maar hij volgde me als een slang die zijn prooi volgt. Ik wist altijd dat hij er was. Als hij me niet met zijn eigen ogen zag, waren er mensen die verslag aan hem uitbrach-ten. Als Saddam alles over me wilde weten, dan zorgde hij ervoor dat hij het te weten kwam.

Gedurende de lange tijd dat we elkaar kenden, waren er kortere of langere perioden waarin we elkaar niet zagen. Als we elkaar op een bepaald moment dan weer ontmoetten, bevestigde Saddam dat hij mijn leven naar zijn wensen had geregeld. Hij was bezeten van de wil om te bezitten en te heersen. ‘Je bent van mij, alleen van mij,’ zei hij altijd. ‘Je bent mijn liefdesgodin. Je bent vol liefde, Pari, en je bent alleen van mij.’

Faryal wachtte op me in de grote salon achter de zware dubbele deuren die toegang gaven tot de zaal waar ik met Saddam had gepraat. Iemand anders was misschien onder de indruk geweest van de luxe en de kostbaarheden in de weelderig inge-richte villa, maar ik was gewend aan luxueus ingerichte woningen. In die tijd waren mijn ouders en hun vrienden nog steeds aanzienlijk rijker dan Saddam Hoessein en rijkdom was vanzelfsprekend in mijn leven.

Faryal glimlachte naar me en knipoogde samenzweerderig. Tijdens mijn gesprek met Saddam was ze in de keuken geweest en ze had een grote, afgedekte schaal met baklava meegenomen, het zoete Arabische gebak dat is doordrenkt met honing. Toen we thuiskwamen, ging Faryal met me mee naar binnen en gaf mijn moeder de baklava. Mijn moeder was verrukt. ‘Heb je die zelf gebakken, Faryal?’ vroeg ze.

‘Met mijn eigen handen,’ verkondigde Faryal.

Daarna zwaaide ze naar me, nam afscheid van mijn moeder en verdween.

Na mijn ontmoeting met Saddam in zijn villa was ik zo veranderd dat het thuis opviel. ‘Kom bij ons terug, Parisoula,’ zei mijn moeder bezorgd. ‘Wat is er met je aan de hand? We missen je lach.’

Ik zei niets. Mijn moeder ging naar mijn nichtje Kety en vroeg haar uit te zoeken wat mijn geheim was. Ik bleef zwijgen. De ontmoeting met Saddam was heel handig georganiseerd, bijna terloops, maar ik was zo naïef dat ik nog steeds vol bewondering voor Saddam was. Ik was als gehypnotiseerd en vroeg me voortdurend af hoe het verder zou gaan.

De dagen en weken gingen voorbij en Saddam liet niets van zich horen. Of ik nu op school was of met mijn familie in de club, ik dacht de hele tijd aan hem. Waarom liet hij niets van zich horen? Had ik iets verkeerd gedaan?

7

Op een dag belde Faryal en vroeg naar mijn moeder. Ze ging een boottocht maken met haar familie en vrienden van de familie, en ze vroeg of mijn moeder het goed vond dat ik meeging.

Het was heel onschuldig. Boottochtjes op de Tigris waren een normale verstrooiing in onze kringen. Een beetje verkoeling na de hitte in Bagdad. Luxe privéboten met meerdere dekken voeren uit met grote feestende groepen of een aantal families. Er werd tot vier, vijf uur ’s ochtends gepraat, gekaart en gedineerd. De tochten werden altijd afgesloten met een geza-menlijk ontbijt en daarna ging iedereen naar huis. In warme landen is het gebruikelijk dat je elkaar ’s nachts ontmoet.

Het was daarentegen niet gebruikelijk om bij de gastheer en gastvrouw thuis te douchen. Verschoningen of intieme artikelen zoals shampoo werden niet meegenomen. Dat werd als onbeleefd beschouwd. Alles wat met het lichaam te maken had was absoluut privé en het was ongepast dat iemand buiten mijn intiemste familiekring een glimp zou opvangen van iets wat normaal gesproken in mijn slaapkamer of badkamer thuishoorde. Het was eveneens ondenkbaar dat iemand anders dan mijn moeder mijn ondergoed zou zien. Mijn vader en mijn broers hadden mijn ondergoed nog nooit gezien, beslist niet. Ik word er nog steeds een beetje verlegen van als ik over dat soort dingen praat. Mijn moeder en ik hadden een speciale kamer in huis waar onze privékast stond. Die kamer was verboden voor mannen en jongens. Dat was net zo vanzelfsprekend als de gewoonte dat ik bij mijn moeder moest blijven wanneer de vrienden van mijn broers op bezoek waren. In mijn jeugd was het ongepast als een jonge vrouw werd gezien in gezelschap van mannen die geen familie van haar waren. Een maaltijd was hierop een mogelijke uitzondering.

Mijn moeder zei nee, heel vriendelijk maar vastbesloten. Parisoula mocht geen boottochtje maken. Faryal gaf het niet op. Ze stuurde mijn moeder bloemen, ze kwam op bezoek en nam een speciaal soort dadelkoeken mee die mijn moeder heerlijk vond. Het was net als de tijd waarin Gina af en toe bij ons op bezoek kwam en op die manier het vertrouwen van mijn moeder won, maar dat besefte ik destijds niet. Ik was dankbaar dat Faryal mijn vriendin wilde zijn. Zij was mijn schakel met de onbereikbare Saddam.

Het kostte me een hele tijd om in te zien dat Faryal als dekmantel fungeerde. Toen ik het na jaren eindelijk begreep, begon ik me af te vragen waarom ik het had overleefd, want Saddam Hoessein gebruikte mensen als gereedschap. Vervang-baar gereedschap. Hij zag mensen niet als unieke individuen, vooral niet nadat hij de leider van Irak was geworden. Saddam moest het grote geheel bewaken en dat grote geheel werd naarmate zijn macht toenam steeds meer synoniem met Saddam.

‘Als mijn ene hand me bedreigt, hak ik hem eraf,’ zei hij. En zo was hij. Andere mensen hadden alleen waarde als ze nut hadden voor Saddam. Zo niet, dan beschouwde hij ze als afgedaan. Zoals op een Visa-kaart staat. Expired.

Die manier van denken is kenmerkend voor een familie of clan. Het lot en de toekomst van het collectief zijn voor de leider belangrijker dan het individu en wie de regels overtreedt, moet verdwijnen. Eer en wraak zijn met elkaar verbonden.

Saddam opereerde in de schaduw en liet zich zelden zien. Er was een patroon in de manier waarop hij te werk ging en lang-zamerhand begon ik te denken dat hij net een sterke, brede ploeg was. Mensen die hij niet kon of wilde voortduwen, smeet hij opzij en die stierven.

Saddam Hoessein had duisternis nodig. De duisternis was zijn toevluchtsoord. Zijn legers verplaatsten zich het liefst ’s nachts, zijn mannen werden voordat de zon opkwam in auto’s op pad gestuurd om mensen die lagen te slapen van hun bed te lichten, zijn vliegtuig steeg in het geheim op en hij bouwde een tunnelsysteem onder Bagdad waarin hij zich kon verplaatsen zonder dat hij werd gezien. Hoe ouder Saddam werd, des te meer be-lang hechtte hij aan al zijn geheime plekken.

Toen de Amerikanen Saddam Hoessein uiteindelijk in een onderaards hol vonden, was ik niet verbaasd. Hij leefde en werkte het liefst in de ondergrondse duisternis. Saddam Hoessein verspreidde onzekerheid om zich veilig te kunnen voelen.

Het was geen toeval dat hij zoveel dubbelgangers had. Hij had ze nodig.

Ik herinner me vroege ochtenden in onze slaapkamer in de grote villa bij de rivier. Voor de dageraad was Saddam het wak-kerst, voor het eerste ochtendgebed kon er gedood worden. Ik leerde de lucht van mensenbloed herkennen. Wie dat één keer heeft geroken, vergeet het nooit meer.

Ik weet nu dat ik niet mee had moeten gaan met Faryal toen mijn moeder me eindelijk toestemming gaf voor een boottochtje. Absoluut niet. Destijds keek ik er echter vol verwachting naar uit. Vrolijk ging ik met mijn kleine koffer waarin mijn moeder zorgzaam wat verkoelende eau de cologne had gepakt op de achterbank van de auto zitten, en ik ontdekte tot mijn verbazing dat de auto bij de rivier vandaan reed in plaats van naar de haven, zoals ik had verwacht. ‘Waar ligt jullie boot?’ vroeg ik verbaasd.

‘We gaan niet naar de boot. We zijn op weg naar Saddam Hoesseins landgoed op het platteland.’

Faryal glimlachte naar me. Had ik er helemaal niets van begrepen?

Nee, dat had ik niet. Als ik probeer me te herinneren wat ik voelde op het moment dat ik besefte dat ik Saddam weer zou zien, overheerst er chaos.

Boosheid en geluk. Spanning en angst. Verwachting en behoefte aan avontuur. Mijn enige verontschuldiging is dat ik heel jong was, en ik ben mijn hele leven lang gestraft voor mijn stommiteit. Natuurlijk had ik mijn ouders niet moeten mislei-den, ik had hun om hulp moeten vragen.

Faryal en ik reden over een particuliere weg, werden binnengelaten via bewaakte hekken, stopten voor een paleisachtig gebouw dat in een enorm, met muren omringd park lag en stapten uit de auto.ver-dwenen

De deur was gigantisch hoog en heel zwaar. Daarachter bevond zich een enorme hal met een open haard waarin een vuur brandde, ondanks de warmte buiten. Grote ramen keken uit op het park, enorme kristallen kroonluchters glinsterden aan het plafond, kostbare zijden tapijten dempten al het geluid. De lijf-wachten brachten Faryal en mij naar een aanzienlijk modernere kamer met een andere, meer westerse luxe. Ik zag een dure Pioneer hifiinstallatie en veel platen, zowel lp’s als ep’s, de nieuwste woontrend, een strakke en stijlvolle inrichting, een kleine bar.

Ik keek ongemerkt om me heen. Het was onbeleefd om dat openlijk te doen. Pas als je een stoel wordt aangeboden en je zit, mag je je blik door een ruimte laten zwerven. Zo hoort dat. Toen ik jong was, was het gedrag van jonge meisjes aan veel regels gebonden, die ik allemaal kende.

Faryal en ik wachtten. De lijfwachten stonden roerloos bij de deur. Het duurde niet lang voordat Saddam Hoessein ver-gezeld van twee vrienden de kamer in kwam. Hij begroette me zoals een zelfverzekerde man een gerespecteerde jonge vrouw die hij goed kent begroet en al snel kwam er een feest op gang zoals ik gewend was van de club. Ik vergat mijn angst en was gelukkig omdat ik Elvis Presley en Paul Anka hoorde, omdat ik Coca-Cola in mijn glas had, omdat er aromatische geuren van de barbecue door de open terrasdeuren naar binnen zweefden, omdat de gesprekken levendig waren en er veel werd gelachen…

Diep in de nacht verdween iedereen en bleven alleen Saddam en ik over. Faryal en de anderen waren plotseling verdwenen zonder dat ik het in de gaten had gehad en het duurde niet lang voordat ik stopte met tegenstribbelen en Saddam niet meer van me af duwde. Hij sloeg zijn arm om me heen en nam me zelfverzekerd mee naar een slaapkamer die helemaal in het wit was ingericht. Midden in de kamer stond een enorm hemelbed, en op het witte beddengoed lag een rode bloem.

‘Ik wilde iets hebben wat een Europees meisje mooi zou vinden,’ zei Saddam en hij keek me vragend aan. ‘Is het goed zo?’

Ja. Het was goed. Ik zou liegen als ik iets anders beweerde. Het voelde als een groot compliment dat Saddam deze kamer alleen voor mij had laten inrichten. Hij had het belangrijk gevonden om het me naar de zin te maken. Het eten, het gezelschap, de sfeer, de geuren, de muziek, alles. Ik stopte met denken op het moment dat ik de rode bloem op het wit zag. Ik was een meisje toen ik daar aankwam en een vrouw toen ik bij Saddam wegging en dat zal ik nooit vergeten. Het was alsof ik de ene wereld verliet en een andere wereld binnenstapte.

8

Ik weet dat er voor mij ontelbare andere vrouwen in Saddams bed hebben gelegen, en dat er heel veel na me zijn gekomen, maar destijds dacht ik daar niet aan. Ik was verliefd en was me er alleen van bewust dat Saddam mijn lichaam gebruikte op een manier die ik niet voor mogelijk had gehouden. Tot op de dag van vandaag kan ik dankbaar zijn dat ik mijn maagdelijkheid onder zulke fantastische omstandigheden verloor. Dat is niet zo vanzelfsprekend, veel vrouwen hebben heel andere ervaringen. Het is wonderlijk dat ik dat heerlijke moment mocht beleven met Saddam Hoessein, die juist berucht was om zijn enor-me wreedheid.

Vele, vele jaren later keek ik soms naar hem als hij sliep. Zijn rimpels werden steeds dieper, zijn wapen lag altijd binnen handbereik, het wantrouwen lag als een schaduw over zijn dromen, en zelfs als hij sliep straalde hij een zekere hardheid uit.

Is dit dezelfde man van die nacht? dacht ik als ik naar Saddams gezicht keek. Is dat echt mogelijk?

De volgende ochtend liet hij me alleen. Ik zat gewikkeld in een laken op bed en voelde me verlegen over mijn naaktheid. Saddam bukte zich en gaf een kus op mijn voorhoofd. ‘Uhibbuki,’ fluisterde hij. ‘Ik hou van je.’

Het Engelse I love you wordt vaak achteloos gezegd, maar het Arabische uhibbuki heeft een veel zwaardere emotionele lading. Saddam was geen man die dat soort emotie leek te kunnen voelen. Daarom was zijn liefdesverklaring die eerste ochtend heel belangrijk voor hem. Hij dacht vele keren terug aan dat moment, want het was de eerste keer dat hij had gevoeld dat hij van iemand anders dan zichzelf hield. Dat hij op een dieper niveau begreep wat het woord echt betékende. Saddam zei soms tegen me dat ik niet moest verwachten dat hij tegen me zou zeggen dat hij van me hield, maar ik zou me altijd herinneren dat hij dat wel degelijk had gedaan.

Ik verwachtte niets, maar hoe meer tijd er voorbij ging, des te beter begreep ik dat Saddam niet van zichzelf hield. Dat hij liefde voor me had gevoeld verbaasde hem.

Faryal kwam de slaapkamer binnen zodra Saddam me alleen had gelaten. Ze zei niets en liet alleen zien dat ze een warm, geurend bad had klaargemaakt. Ze kamde mijn haar, omhelde me en kuste me op mijn wangen. Toen ik mijn kleren had aangetrokken en klaar was stond de auto met een van de voortdurend aanwezige lijfwachten achter het stuur op ons te wach-ten. De reis naar mijn ouderlijk huis duurde een kwartier.