Philip Snijder

Retour Palermo

Mouria

Quindici

Wang tegen wang, de mijne tegen die van de non, zeker al een kwartier. Onze mondhoeken bevonden zich op een centimeter van elkaar, minder nog, doordat ik de zijkant van mijn gezicht waar dat maar kon in volkomen symmetrie tegen de hare probeerde te duwen. Mijn kin tegen die van haar, dan het volle oppervlak van onze wangen, daarboven mijn rechterslaap tegen haar stugge witte hoofdkapje. Om nog dichter bij haar te komen had ik mijn vette lange haar achter mijn oor gehaakt. Ik stelde me voor dat ik bij het knipperen met mijn wimpers die van haar, op haar gesloten oogleden, steeds raakte en liet meebewegen. Dat ik haar zo bijna onmerkbaar kriebelde en dat de snelle trekjes die haar neus en bovenlip maakten door deze ragfijne strelinkjes werden veroorzaakt. Al meerdere keren had ik mijn tong naar buiten laten komen en snel langs haar iets openhangende mond laten glijden. Op het glas van het coupéraam dat ons scheidde, was op die plek in de condens van mijn adem een vettige streep te zien.

      Zittend op mijn rugzak, platgelegd in het gangetje van de nachttrein, kon ik mijn gezicht exact op dezelfde hoogte brengen als dat van de non, die in diepe slaap was weggezakt tegen het raampje dat naast de schuifdeur haar coupé afsloot. Waarschijnlijk om mij, na onze eerdere uitwisseling van sympathiebetuigingen, niet onbeleefd van zich te scheiden, en om mij zicht te geven op de tegen haar schouder slapende Ingrid, had ze het gordijntje dat zich naast haar bevond niet dichtgetrokken, wat haar toch een aangenamer hoofdsteun zou hebben gegeven.

      En zo kon ik mij, aan de andere kant van het glas, overgeven aan een van de vele koortsige hersenkronkels die me door slaapgebrek, vermoeidheid en hitte in dit laatste deel van onze reis steeds vaker kwamen bezoeken. In de plotselinge zekerheid dat de bedorven atmosfeer in het gangetje aan míj te wijten was, had ik zeker een uur angstvallig mijn adem onderzocht in mijn zwetende handpalm, waarbij elke controle zowel een bevestiging als een weerlegging opleverde. Daarvóór had ik een lange tijd met woest kloppend hart zitten loeren naar de knieën en voeten van de mannen op de bank tegenover Ingrid. Ik was ervan overtuigd dat geen van hen écht zo diep in slaap was als hij wilde doen voorkomen, dat ze allemaal doende waren door draaiende en onderuitzakkende manoeuvres vleselijk contact te krijgen met haar benen. Verder was mij door mijn invalide brein opgedragen een verboden intiem moment te hebben met de non, een blik te werpen onder haar zware rokken, haar borsten vol in mijn handen te nemen, haar met overgave op de mond te zoenen. Juist nu, met al die tientallen slapende of halfslapende lichamen om ons heen. Het was ten slotte uitgedraaid op deze aanranding achter glas, waarvan maar één partij zich bewust was geweest. Ik trok mijn hoofd weg van het raampje en draaide me weer om, met de gewaarwording dat mijn wang nog zichtbaar plat was en pas na een paar seconden weer zijn normale vorm aannam.

      We hadden de non in de avond vóór deze nacht leren kennen. Geen van beiden hadden we ooit een non van dichtbij gezien. Nonnen bestaan niet in Amsterdam. Toen ze plotseling in het gangetje van de trein verscheen, met haar dikke habijt, strak gesteven kapje en haar daarmee uit de toon vallende jonge en vrolijke gezicht, durfden we na een eerste geschrokken blik niet meer goed naar haar te kijken. Zoals je krampachtig niet kijkt naar een lilliputter of naar iemand met een wijnvlek in het gezicht. Ze ging op weg naar het wc-tje en moest zich een weg banen langs de lichamen en de veelvormige bagage waarmee het gangetje was volgestouwd. In het voorbijgaan bekeek ze ons met vertedering en nieuwsgierigheid. Een jong, ongetwijfeld Duits stelletje zag ze, ongemakkelijk hangend op hun rugzak, kinderen nog bijna, allebei met piekend lang blond haar (bij het meisje, dat ondanks alles haar sprekende, naïeve schoonheid had behouden, bijna lichtgevend wit), door vermoeidheid van het reizen zonder zitplaats nog bleker van huid dan ze altijd al waren, vervuild en bezweet, lijdende ogen, duidelijk aan het eind van hun krachten. Toen ze terugkwam had ze kennelijk over ons nagedacht. Ze sprak de dikke moeder aan die met haar gezin – de twee kinderen en echtgenoot lagen te slapen op hun bagage van kartonnen dozen en met touw bijeengehouden koffers – ook de nacht moest doorbrengen in het gangetje. De vrouw, die er eerder die avond op had gestaan dat we meeaten van de uitgebreide maaltijd die ze haar gezin in deze omstandigheden had weten te serveren, keek ontroerd van medelijden in onze richting en begon met rauwe, harde stem tegen de non te spreken. Eerder al, toen ze ons had aangespoord toe te tasten, was me opgevallen dat de agressieve bitsheid van haar stem en ook het dreunende volume geen enkel verband hield met de inhoud van haar voor ons onverstaanbare maar moeiteloos te interpreteren vriendelijke woorden. Al voor ze was uitgesproken kwam de non op ons toe, streek Ingrid over het haar en schudde medelevend haar hoofd. Ze ging voor ons staan en tikte op haar borst.

      ‘Concetta!’

      Toen ze daarna lachend en vragend naar Ingrid wees, begrepen we dat dat haar naam was en stelden we haar blozend en moeizaam glimlachend op de hoogte van de onze. Ze knikte met enthousiast herkennende blik, maar het was duidelijk dat ze het al bij voorbaat opgaf greep te krijgen op zulke exotische klanken. Omdat er verder geen mondelinge communicatie mogelijk bleek, pakte ze Ingrid bij haar arm en gebaarde ons met haar mee te gaan. In haar coupé, waar alle plaatsen bezet waren, hoefde ze maar een paar meewarig klinkende woorden tot haar reisgenoten te richten om die zo te laten inschikken dat er naast haar voor Ingrid een vrij stukje bank ontstond. Mij maande ze in het gangetje voor het raam te gaan zitten. Ze keek me geruststellend in de ogen en liet haar wijsvinger voor haar gezicht snelle horizontale rondjes draaien: jij mag láter uitrusten.

      Achter het raam tegenover mij kwam zo nu en dan een felverlicht stationnetje voorbij, waar we meedogenloos in volle vaart langs gierden. Daarna keek ik in een glanzende spiegeling steeds weer aan tegen mijn eigen gepijnigde hoofd met sliertige haardos, het gangetje en de coupés erachter.

      De gezinsvader draaide zich op zijn koffers kreunend om, waardoor de arm met zijn horloge zichtbaar werd: kwart over vier. Op de drie uur overstaptijd op het station van Rome na, zaten we nu dus meer dan vijfendertig uur achter elkaar opgesloten in een trein.

*

Op het Centraal Station in Amsterdam, waar we eerder die week bij een loket onze kaartjes hadden gekocht (‘Tweemaal retour Palermo…’), konden we ons opgetogen nestelen in een geheel lege coupé. Kijk eens, dit knusse kamertje nemen we helemaal alleen voor ons, nou zo houden we het wel uit tot aan Sicilië! We hadden het ons breeduit gemakkelijk gemaakt en kleding en etenswaren op de vrije stoelen gelegd om langskomende reizigers die nog een plaats zochten te ontmoedigen. Nooit eerder hadden we zo’n trein gezien, met lange wandelgangen langs afsluitbare coupés, laat staan erin gereisd. We ontdekten dat we onze deur aan de binnenkant zelfs op slot konden doen, dat er gordijnen waren om van de coupé een intiem slaaphokje te maken. We klapten alle armleuningen omhoog en probeerden tevreden het ligcomfort van de twee banken. Ook toen de trein zich in beweging zette, hadden we de coupé nog voor onszelf. Ik trok een blikje bier open, Ingrid kraakte met chips, schoenen uit, voeten op elkaars bank. Nu eerst maar eens naar Rome.

      Twintig minuten later reden we station Utrecht binnen waar we buiten onze verwachting tot stilstand kwamen. Vanuit het gangetje zagen we dat het perron afgeladen stond met zwaarbepakte reizigers, die druk roepend en wijzend de wagons begonnen af te speuren. Binnen een paar minuten puilde de onze uit van luidruchtige mensen met hun bagage en stonden wij met onze rugzakken in het gangetje. Ongelovig staarden we naar een houdertje op het coupéraam waarin acht strookjes papier zaten met reserveringen tot Rome.

      Zo waren onze dagen en nachten zonder normale zitplaats begonnen. We hadden het moeten doen met de iele uitklapbare stoeltjes in het gangetje, maar meestal zaten we op onze rugzak, zodat we elkaar konden vasthouden en tegen elkaar aan konden hangen. In Frankfurt was de trein midden in de nacht zo verstikkend volgestroomd met vooral sjofele, lawaaiige Zuid-Italiaanse gezinnen met hun etenswaren en bagage van dozen en oude koffers, dat we half huilend onze toevlucht hadden gezocht tot een van de wc’tjes, waar we tot de ochtend bleven – met onderbrekingen als iemand hoge nood had –, in de nattigheid en de stank op onze rugzak hangend of zittend op de pot.

      Zwoegend onder het gewicht van onze bagage hadden we in Rome een paar uur in de hete, verblindende chaos van station Termini gedoold, gevolgd door honderden schaamteloos nieuwsgierige, indringende ogen. Meerdere keren werden we aangesproken door groepjes uitgelaten jongens die naar Ingrid keken en even grijnzend en elkaar duwend achter ons aan kwamen (‘Doitsjj…?’), waarna we snel doorliepen uit angst bestolen of verkracht te worden. Toen we achter de woelende mensenmassa op het perron de trein naar Palermo hadden gevonden, werd duidelijk dat de hoop op een wat comfortabeler tweede deel van onze reis ijdel was geweest.

*

Ook de moeder van het gezin naast mij in het gangetje was nu in slaap geraakt. Ze had geen controle meer over haar korte dikke lijf dat op het smalle klapstoeltje naar alle kanten werd geschokt. Steeds gleed ze bijna naar de vloer, maar wist zich dan zonder wakker te worden weer rechterop te hijsen. Haar rok was opgeschoven en had trillende witte dijkwabben ontbloot.

      Toen ik mijn blik op het spiegelende raam vóór mij richtte, schrok ik op. Ik probeerde mijn ogen helder te krijgen door ze kort stijf dicht te knijpen en weer te openen. De beelden die tot nu toe door de gunstige werking van het kunstlicht duidelijk in de ruit waren afgetekend – de coupé met slapende hoofden achter mij, een deel van de coupés links en rechts daarvan, het gangetje met mijzelf en het slapende gezin onder het lange, overvolle bagagerek – leken nu vale schimmen tussen ontelbaar vele andere vale schimmen. Een niet goed afgestemde tv met meerdere kanalen door elkaar heen. Het was daar in die spiegeling plotseling stampvol geworden. Alles in de trein om mij heen leek zich daarbuiten niet verdubbeld, maar minstens verviervoudigd te hebben. Een paar keer keek ik schichtig heen en weer tussen de werkelijkheid in onze wagon en de warwinkel achter het raam. Steeds zag ik weer een nieuwe rug, een niet te plaatsen hoofd, een onbekende koffer. Totdat ik, me verbazend over hoe lang deze zinsbegoocheling had weten stand te houden, tot het besef kwam dat vlak naast de onze een andere, net zo afgeladen trein was komen rijden, die zich voortbewoog met exact dezelfde snelheid. En toen ik me omdraaide zag ik, achter de coupé van de non en Ingrid, dat ik daaroverheen nog de reflectie had gezien van een dérde trein vol hangende slaaplichamen, die aan onze andere zijde net zo synchroon met ons optrok.

      Ik probeerde te volgen wanneer de twee buurtreinen op andere sporen terecht zouden komen en huns weegs zouden gaan, maar dit gebeurde niet. In strakke formatie bleven we naast elkaar voortrijden, wagon aan wagon, venster aan venster, zonder dat de positie van de ene trein ten opzichte van de andere ook maar een centimeter verschoof. Van het nachtelijke landschap en de lichten van stations en huizen was niets meer te zien, ook niet als ik mijn ogen inspande en door de andere treinen heen probeerde te turen. Dat we reden was alleen nog maar te voelen. Aan het veranderde geluid van onze trein en een steeds zwaarder wordende trek naar achteren in mijn lichaam merkte ik dat we aan het afremmen waren. Om mij heen, en in de trein naast ons, zag ik dat steeds meer mensen door diezelfde sensaties wakker werden. Verwrongen gezichten werden met een grimas strakgetrokken, pijnlijke ruggen gestrekt, beslagen tongen schoongekauwd. Met een gezamenlijk snerpend gegier kwamen de drie treinen precies tegelijk tot stilstand.

      Een paar seconden zweeg alles, daarna bloeide overal beweging op en werd er naar elkaar gebaard en geroepen. Er ging iets gebeuren, men bereidde zich voor op activiteit. Dat dacht ik tenminste te begrijpen uit de opeens verwachtingsvolle gezichten en doelgerichte motoriek van de Italianen. In de coupé achter mij werden schoenen aangetrokken, ceintuurs dichtgegespt. Ingrid was rechtop gaan staan. Stijf van de slaap en met ogen die niet open wilden keek ze vragend naar de non. Ze wees naar de grond. ‘Palermo...?’ zag ik uit haar mond komen.

      De non schudde lachend haar hoofd, draaide zich om en trok de deur van de coupé open. Ze leidde Ingrid aan haar arm naar buiten. Zodra we naast elkaar voor haar stonden, begon ze luid en met veel nadruk te spreken. Ze probeerde ons iets uit te leggen, dat werd wel duidelijk uit de werveling van beeldende gebaren die haar habijt deden wapperen en waarvan wij er maar één konden duiden: het tikken met haar wijsvinger op de plek waar een horloge had kunnen zitten. Kennelijk was de tijd een belangrijk element in haar betoog. ‘Capito?’ vroeg ze, heftig knikkend en ons na elke paar zinnen hoopvol aankijkend. Bij zoveel geestdriftige goede wil durfden we ons volslagen onbegrip niet openlijk te bekennen. Langzaam en voorzichtig knikten we terug.

      Ondertussen had zich om ons heen een halve kring van medereizigers gevormd, die steeds vaker met lange, verontwaardigd klinkende uithalen (‘Mannóóó…!’) de non onderbraken en haar uitleg probeerden over te nemen. Om de aandacht naar zich toe te trekken tikten die omstanders míj voortdurend aan – bij Ingrid gebeurde dit niet. Uit alle richtingen zochten handen contact met mijn armen, borst en rug, waarna ik probeerde een persoon aan te kijken die het woord tot ons wilde richten. Maar zodra ik een gezicht in beeld had, voelde ik opnieuw ongeduldige vingers prikken en moest ik mij omdraaien. Steeds verwarder schokte ik heen en weer tussen de opgewonden Italianen, die elkaar in hun hulpvaardigheid begonnen te overschreeuwen. Niemand kreeg de kans meer dan twee zinnen uit te spreken voor hij luidkeels en met veel armgezwaai werd onderbroken door anderen die het beter wisten of ervan overtuigd waren wél met ons te kunnen communiceren. Toen ik het punt had bereikt dat ik me – ondankbaar of niet – uit hun midden wilde losrukken, verloor iedereen heel even zijn evenwicht doordat de trein zich met een schok weer in beweging zette.

      Het groepje viel uiteen. Sommigen gingen terug naar hun plaats, anderen stelden zich, met niet meer dan een pakje sigaretten als bagage, achter de klapdeur op naar de tussenruimte waar zich de deuren naar buiten bevonden. Met een uitnodigend gezicht wenkten ze ons hen te volgen. Toen ik over hen heen keek, zag ik dat de ruimte bij de buitendeuren inmiddels stampvol gepakt was met andere wachtenden, eveneens zonder hun koffers of dozen. De trein naast ons stond nog steeds stil. Stapvoets trokken we erlangs, schokkend en onder een continu schel geknerp van de wielen op de rails.

      ‘Waar zíjn we nou?’

      Ingrids ongeruste blik ging van mij naar de non en weer terug. Als antwoord legde de non een hand op onze schouder en duwde ons zacht maar met overtuiging in de richting van de wachtenden. Nog steeds schoven we uiterst traag langs de raampjes van de trein naast ons en leek het schokken ondanks de lage snelheid steeds heviger te worden. Het gegier en geknerp had nu zelfs een soort echo gekregen.

      Ik wees op onze rugzakken, maakte pantomimegebaren van ze opdoen, en keek de non vragend aan. Nee, schudde ze weer, lachend en met geruststellende ogen. Ze wees op zichzelf en daarna op onze bagage: zij zou die bewaken zodat wij konden doen wat zo ongeveer iedereen ging doen, en waarvoor we klaarblijkelijk de trein uit moesten. Weer tikte de non op de bovenkant van haar pols en strekte en sloot toen drie keer de vingers van haar rechterhand vlak voor ons gezicht. Nu verstond ik het woord dat ze ook eerder al met nadruk had uitgesproken, maar dat ik in alle drukte niet had herkend. Toch was ik het wel degelijk tegengekomen in het boekje dat ik direct na het wegrijden uit Amsterdam had opgeslagen met het idee daar de verdere reis uit te studeren: Wat en Hoe in het Italiaans. De telwoorden tot twintig had ik voor Utrecht nog kunnen doen.

      ‘Quindici!’ Vijftien minuten! We gaan ergens stoppen en dan kunnen we op het perron een kwartier frisse lucht ademen en onze benen strekken! Jezus, wat ben ik daar aan toe, Ing!’

      ‘Moeten we dan niet wat belangrijke spullen meenemen...? Alles zit weggestopt in die rugzakken: paspoorten, reischeques...’

      ‘We blijven dicht bij de wagon. En nonnen zijn te vertrouwen.’

      Ik lachte naar onze weldoenster en liet daarna met open mond en wapperende handen blijken hoezeer we verlangden naar buitenlucht. In haar ogen werd grote vreugde zichtbaar nu ze zag dat we haar eindelijk hadden begrepen. Haar hoofdknikken nam nog in heftigheid toe terwijl ze ons breed lachend wees dat we snel moesten aansluiten achter de wachtenden bij de deuren.

      Daar werden we door drukke, vrolijke stemmen binnengehaald. Er werd een doorgang voor ons vrijgemaakt zodat we ons nog wat dichter bij de buitendeuren konden opstellen. Aan alle kanten gaven handen ons schouderklopjes en maakten veelbelovende wijzende gebaren naar wat ons wachtte achter de wanden van de trein. Ik probeerde te zien of we al een station binnenreden, maar we stonden nu in het deel van het gangetje tussen het laatste raam en de buitendeuren. De vele elkaar verdringende hoofden maakten het onmogelijk ook maar iets van de buitenwereld te onderscheiden door de ramen achter ons. We reden nog steeds stapvoets en met onregelmatige schokken. Door het scherpe lawaai heen dat we zelf maakten, meende ik nu ook af en toe hol klinkende stemmen te horen roepen. Na een laatste heftige schudding, die onder onze medepassagiers uitbundige hilariteit wekte, stonden we stil. Het volume van de vele stemmen was inmiddels zo opgelaaid dat wij er niet meer bovenuit konden komen om iets tegen elkaar te zeggen.

      In het gedrang en de collectieve manoeuvres naar de deuren waren we van elkaar losgeraakt. Ingrid probeerde tussen armen, schouders en hoofden door mijn blik te vinden. In wat ik van haar gezicht kon ontwaren zag ik dat ze tevergeefs haar best deed zich te laten overtuigen door de vrolijkheid om haar heen. Een krampachtige halve glimlach zag ik, een flits onzekerheid in een oog.

      Er weerklonk een luid geklik en gesis. Als kinderen die worden losgelaten bij de poort van een speeltuin begonnen de Italianen om ons heen te juichen toen iemand daarna de zware deur kon openduwen. Het was geen perron dat in zicht kwam, maar de zijkant van een eveneens stilstaande andere trein, die met een tussenruimte van niet veel meer dan een meter naast de onze was opgesteld. De voorste wachtenden stapten meteen op de traptreden aan de buitenkant onder de deur om zich te laten zakken in de smalle ruimte tussen de treinen. Ze kwamen zo laag terecht dat alleen nog hun borst en hoofd te zien waren. Vandaar maanden ze hun reisgenoten snel ook te komen, en verdween de een na de ander haastig en vrolijk roepend naar rechts.

      Toen ik zelf bij de deur was aangekomen – meer getild en voortgeduwd door de massa om mij heen dan op eigen kracht – zag ik dat Ingrid al beneden stond. Ze moest moeite doen niet te worden meegevoerd door de continue stroom passagiers die langs haar wilde en die ook van links, uit andere deuren van de trein, werd gevoed.

      ‘Kóm nou...!’

      Ze leek nu echt benauwd. Snel sprong ik van de laatste trede en stond naast haar. We pakten elkaars hand. In het gedrang van de zich langs ons persende stoet hadden we niet de gelegenheid om ons heen te kijken. We stonden iedereen in de weg en konden onmogelijk langer op dezelfde plaats blijven. Toen een jongen in militair uniform die in Ingrids coupé had geslapen uit de trein sprong en ons lachend wenkte, gaven we ons over aan de eensgezinde stromende beweging en begonnen hem te volgen.

      Vlak achter de brede rug van de soldaat liepen we in het smalle pad tussen de twee treinen, onophoudelijk op de hielen getrapt door de mensen achter ons. Van frisse lucht was niet veel te merken. Het leek hier in die onafzienbaar lange, dunne mensenkaravaan, waarvan het massale geroep en gebabbel inderdaad scheen te worden versterkt door een echo, nog heter en benauwder dan in de trein. Ingrid bleef haar plakkende T-shirt lostrekken van haar borsten en rug, waarbij ze steeds haar mond wijd opensperde om genoeg lucht te kunnen binnenhalen. Ons haar kleefde kletsnat tegen ons voorhoofd. Ik probeerde tijdens het doorstappen soms even naar beneden te kijken, in de schemering onder onze knieën. Als ik kon zien wat voor bodem daar was – asfalt, tegels, kale aarde – zou ik misschien kunnen begrijpen in welk deel van het station we ons bevonden. Maar direct vóór en achter de mijne zag ik alleen maar andere snellopende voeten. En mijn pas inhouden om beter te kunnen kijken was onmogelijk: zodra ik even tempo minderde, voelde ik de mensen achter mij onmiddellijk ongeduldig aandringen. En ook door een blik naar boven, waar ik bij het verlaten van de trein een donkere overkapping met hier en daar een lamp dacht te hebben waargenomen, zou ik zeker zijn gestruikeld.

      Net iets te laat merkten we dat de soldaat had halt gehouden, zodat we tegen hem op botsten. Glimlachend keek hij om en wees ons op de stroom voor hem, die naar links was afgebogen en zich nu langzaam en met moeite door een opening tussen twee losgekoppelde wagons probeerde te werken. Het leek wel of de goede sfeer zelfs was versterkt door het gezamenlijk moeten nemen van deze hindernis. Iedereen hielp elkaar om langs de loshangende kabels en dikke stootbumpers te komen zonder vet of vuil aan zijn zomerkleren te krijgen. Toen ook wij waren gepasseerd, bleken we voor een derde trein te staan. Ik voelde Ingrids vragende ogen de mijne zoeken, maar ik keek niet terug. Met mijn houding en blik probeerde ik te doen alsof ik vol vertrouwen was in een goede afloop van deze expeditie. Achter onze voorgangers aan liepen we langs de derde trein een stuk naar rechts, tot er opnieuw een opening tussen twee wagons was. Weer sloegen we links af, om na een paar meter tot stilstand te komen.

      Toen ik me uitrekte, zag ik over de schouder van de soldaat en de hoofden voor ons dat de mensen door een deur verdwenen in een hoge glimmende wand waar de laatste trein dicht tegenaan was gerangeerd.

      ‘We zijn er.’

      Ik probeerde het te laten klinken alsof alles tot nog toe geheel volgens verwachting was verlopen.

      ‘Wát nou, “We zijn er”? Jij weet toch zeker ook niet waar we zijn of waar we naartoe gaan? Ik word hartstikke achterlijk hier! We gaan terug, hoor...’

      Maar omkeren was uitgesloten met die oprukkende horde achter ons. De soldaat keek om, nog breder lachend dan tevoren, en knikte naar de deur met de mensen die zich daar verdrongen. Vlak voor ons gezicht bewoog hij zijn wijs- en middelvinger om en om snel op en neer, waarbij zijn hele hand langzaam omhoogkwam.

      ‘We moeten geloof ik een trap op, Ing...’

      ‘Waar is dat idiote perron dan helemaal? We zouden toch vlak bij onze trein blijven...’

      Nu we dichterbij gekomen waren, zag ik dat de deur inderdaad toegang gaf tot een helverlicht trappenhuis, waar iedereen zich omhoog spoedde. Met boven ons het kabaal van vele voeten op metalen treden en van echoënde stemmen die nu wel leken te juichen van opwinding, begonnen ook wij te klimmen. In wat tussen al die lichamen door te zien was van de nauwe koker met gladde wanden waarin we naar boven gingen, kon ik op geen enkele manier afleiden waar we ons bevonden of waarnaar we op weg waren. Wel zag ik dat we na twee trappen op een overloop of etage aankwamen, waar een deel van de mensen uitstroomde en door een deur verdween. De deuropening was continu gevuld met passerende lichamen, en afgezien van wat felle lampen was van de ruimte daarachter niets te zien. De soldaat draaide zich om, schudde nee en wees enthousiast naar de trappen die verder naar boven leidden. We hadden nauwelijks de tijd een blik te wisselen en volgden hem en de vele anderen omhoog. Iedereen leek nu nog iets haastiger te lopen.

      De tweede overloop had net zo’n deur als de eerste, maar deze bleef gesloten en iedereen liep eraan voorbij. We gingen door naar de volgden serie trappen. Ingrid trok hard aan mijn hand en probeerde zich te verzetten tegen de manier waarop we voortgejaagd werden, zich schrap te zetten tegen deze volksverhuizing waarin we als kiezelstenen in een rivier werden meegesleept.

      ‘Ik heb mijn benen wel genoeg gestrekt zo, ik wil godverdomme terug...!’

      Maar achter ons werd haar protest tenietgedaan door vriendelijke handen op onze schouders die deze jonge kwetsbare buitenlanders ervoor wilden behoeden omvergelopen te worden maar die ze tegelijkertijd maanden op te schieten. Verder omhoog gingen we.

      We bereikten de derde overloop, de hoogste zo te zien: hier waren geen trappen verder naar boven. De mensen drongen zich in drommen door de deur, in dezelfde hoek als op de etages onder ons. Voor het eerst sinds we de trein verlaten hadden, voelde ik koelere lucht langs mijn gezicht gaan. De voor ons lopende soldaat maakte zich los uit het gedrang in de deuropening en stapte opzij. Na een gespeeld ceremoniële buiging liet hij ons met een hoffelijk gebaar voorgaan. Nog steeds hand in hand volgden we – ik voorop, Ingrid erachter – de ruggen die over de verhoging in de deuropening stapten.

      Van het ene op het andere moment stonden we in een loeiende wind die ons bijna omverblies. De mensen voor ons verspreidden zich, zodat we vrij zicht kregen. Een witte reling, daarachter een blauwzwarte nachthemel waarin duizenden sterren elkaar verdrongen. Zonder een woord liepen we naar voren en keken naar beneden. Ver in de diepte klotsten golven en sprongen schuimkoppen weg. De luchtstroom was hier zo sterk dat we ons moesten vastgrijpen aan de reling. Nu de drukte van de andere reizigers niet meer elk geluid overstemde, hoorden we ook een zwaar ritmisch gebonk onder onze voeten. We keken elkaar aan. Ingrids gezicht was zo vertrokken door haar verbijstering dat het leek of ze hevige pijn leed.

      ‘Zitten we op een bóót dan...?’

      ‘Op een várende boot, Ing. En we gaan behoorlijk snel ook, zo te voelen...’

      ‘Jezus! Maar waar is onze trein dan nu? Alles zit in die trein, we hebben helemaal niks bij ons... O god, we zijn alles kwijt!’

      Ze sloeg een hand voor haar mond en er kwamen tranen over haar wangen rollen. Het volgende moment huilde ze voluit, met heftige schokken van haar borst en schouders. Ik wilde een arm om haar heen slaan, maar die duwde ze vinnig weg.

      ‘Jij met je frisse lucht en je benen strekken... Wat moeten we nou dóén, wat moeten we nou dóén?’ Ze schreeuwde nu, met hoge uitschieters door het snikken.

      ‘Ik denk dat die trein over een brug gaat, of door een tunnel, en dat we dan straks weer... Al die mensen zijn toch óók uitgestapt...’

      Om vooral mijn eigen paniek te temperen, wilde ik om ons heen wijzen, naar de ontspannen medepassagiers, rokend en genietend van de nachtlucht. Maar toen ik omkeek zag ik dat zich om ons heen, net als eerder in de trein, een halve kring had gevormd van Italianen die onze consternatie aandachtig volgden. Ze keken bezorgd en leken met elkaar te overleggen. Een kleine man in een van zweet doordrenkt overhemd liet zijn hand rondjes draaien over zijn dikke buik en knikte met vragend gefronste wenkbrauwen in Ingrids richting.

      ‘Ze denken dat je zeeziek bent.’

      Pas nu drong tot me door dat er inderdaad een behoorlijke deining voelbaar was. Ingrid veegde haar wangen droog en schudde ontkennend haar hoofd naar het groepje.

      ‘Probeer ze te vragen waar die trein is gebleven.’

      Mijn gezicht verborgen achter een melaatsenkap van mijn door de wind naar voren gestuwde haardos, begon ik voor de tweede keer in tien minuten de gebaren te maken van het opdoen van een rugzak. Met mijn handen aan de denkbeeldige draagbanden op mijn borst deed ik een paar overdreven moeizame stappen, en mimede daarna het afdoen en op de grond zetten van de zware last. Ik duwde het haar uit mijn gezicht, probeerde het geluid van een rijdende trein zó hard na te bootsen dat ik boven het geraas van de wind en de scheepsmotor uit te horen was (‘Tjoeketjoeketjoek…!’) en spreidde ten slotte theatraal mijn onderarmen: waar is hij?

      Uit mijn publiek kwam een in koor uitgestoten ‘Aah!’ van begrip en opluchting, gevolgd door hartelijk gelach. En alsof daartoe commando was gegeven, stond vervolgens waar ik ook keek iedereen driftig naar het stukje scheepsdek voor zijn voeten te wijzen. Sommige mannen gingen er zelfs bij op hun hurken zitten. Van alle kanten werden we bestookt met geroep om onze aandacht en met opgewonden, over elkaar heen tuimelende pogingen tot uitleg.

      ‘Waarom wijzen ze nou allemaal op dat schip dan?’ Ingrid wendde zich ernstig kijkend tot de lachende Italianen. ‘Train! Not ship! Train!’

      Eerdere pogingen om in het Engels te communiceren hadden nooit meer opgeleverd dan nee schuddende, verlegen gezichten, maar nu waren er aan alle kanten enthousiaste reacties. Nog sneller en nadrukkelijker gingen de vele naar het dek wijzende vingers op en neer. Eén woord schoot uit het chaotische gekwetter overal omhoog.

      ‘Treno!’ ‘Treno!’ ‘Treno!’

      ‘Jezus, Ing, ik geloof dat onze trein gewoon méévaart, dat die hele trein gewoon hieronder zit, ook op de boot dus...’

      ‘Dat kan toch helemaal niet! Heb je gezien hoe lang die trein was, hoe zwaar... Dan zinkt zo’n boot toch meteen! We zijn gewoon álles kwijt, man...!’

      Voordat ik kon antwoorden maakte de kleine dikke man van het zeeziektegebaar zich los uit het groepje en kwam vlak voor ons staan. Hij begon aan een ratelende tekst, waarin elk woord, gemeten aan de nadruk daarop, van levensbelang leek te zijn. Steeds wees hij op zijn horloge en daarna op de deur van het trappenhuis achter ons.

      ‘Treno?’ vroeg ik.

      ‘Treno! Treno!’