Justin Cartwright

Andermans geld

Vertaald door

Marian Lameris en Rob van der Veer

Voor Nigel en Maria,

lieve vrienden

Wanneer de kapitaalontwikkeling van een land een nevenproduct wordt van de activiteiten van een casino, doet men waarschijnlijk slecht zijn werk.

John Maynard Keynes, General Theory of Employment, Interest and Money, 1936

De studio van Matisse was een eigen wereldje op zich: een plaats waar evenwicht heerste en zestig jaren achtereen beelden van troost, steun en harmonische vervulling werden voortgebracht. Nergens in Matisse’ werk voelt men een spoor van de vervreemding en het conflict die je zo dikwijls ziet terugkeren in het modernisme, de spiegel van onze eeuw. Zijn schilderijen vormen het equivalent van de ideale omgeving, afgesloten voor de bedreiging en de afkalvende werking van de geschiedenis, zoals die door Baudelaire werd verbeeld in zijn gedicht ‘De uitnodiging tot de reis’:

Glanzende meubels,

Met een patina van jaren

Zouden onze slaapkamer sieren;

De zeldzaamste bloemen,

hun geuren verenigd

Met het ijle aroma van amber,

de fraaie plafonds,

de peilloze spiegels,

de oosterse luister,

Alles spreekt er,

tersluiks, tot de ziel

in haar zoete moedertaal.

Daar is slechts orde en schoonheid,

luxe, weelde en genot.

Robert Hughes, The Shock of the New

HERDENKINGSDIENST VOOR

SIR HARRY TREVELYAN-TUBAL, CBE, BT.

IN ST PAUL’S CATHEDRAL, IN DE CITY OF LONDON

Bij een herdenkingsdienst voor sir Harry Trevelyan-Tubal, CBE, baronet, werden de koningin en de hertog van Edinburgh vertegenwoordigd door sir Thomas Carew Knollys, werd de prins van Wales vertegenwoordigd door kolonel lord Maltravers of Deeside, en werd de hertog van Kent vertegenwoordigd door de heer Jonathan Bowes-Griffon.

De gebeden werden uitgesproken door de bisschop van Londen, de zeer eerwaarde heer Crispin Smythe, bijgestaan door de eerwaarde heer Kevin Pegley, voorganger van All Hallows in de City of London. Ook aanwezig waren de ambassadeur van de Verenigde Staten van Amerika, de heer S. Fielding Klipspringer, de ambassadeur van Frankrijk, graaf Henri de Mossigny-Mumm, de burgemeester van Londen, wethouder sir Tristram Tarkington, de Lord Lieutenant of Middlesex, luitenant-generaal (b.d.) sir Augustus (Bobby) Popham, MC.

Aanwezige familieleden waren lady Trevelyan-Tubal (weduwe), sir Simon Trevelyan-Tubal (zoon), de heer Julian Trevelyan-Tubal (zoon) en mevrouw Kimberly Trevelyan-Tubal (schoondochter), lord Andrew Finch-Tubal (neef), de heer Thierry Lane (neef), mejuffrouw Daisy Trevelyan-Tubal (achternicht), Sam en Alice Trevelyan-Tubal (kleinkinderen), mevrouw Simon Cassirer (stiefdochter), Frieda, gravin van Westerhagen (zuster) en vrijheer Fritz-Dietlof, graaf van Westerhagen, mevrouw Charlotte Stammers (nicht), mejuffrouw Poppy Trevelyan-Tubal (nicht), de heer Jean-Pierre Loup en nog andere familieleden.

De hertog en hertogin van Albemarle, de hertog van Chelsea, de graaf en gravin van Mayo, de graaf en gravin van Wendover, de Macallan van Macallan en lady Macallan, de Malcolm, Lord of the Western Isles, sir Frederick Blackwater (als vertegenwoordiger van het Fonds voor de podiumkunsten), de minister van Economische Zaken, Innovatie en Kennisontwikkeling, de heer Oliver Goldstone, QC, MP, luitenant-generaal sir Archibald FitzHealde, KBE (namens de Illustere Compagnie van piekeniers en musketiers), de heer Adrian Porch, MBE (namens het Gilde van de vishandelaren), sir Dominick Westwood (namens de Royal Opera Company), de heer Ruud Kronwinkel (namens de Koopman Liefdadigheidsstichting) en mevrouw Alice Freemantle (namens het Genootschap van bankiers) waren aanwezig.

Onder de overige aanwezigen waren de heer Nigel Stafford, de heer Bryce Boyd, mevrouw Estelle Welz, de heer Morné Nagel (namens het Fonds voor gehandicapte rugbyspelers), de heer Artair MacCleod, mevrouw Amanda Stapleton, mevrouw Arthur Green, professor sir Simon Greene (namens de Judaeo-Christian Foundation), de heer Paul-Henri Colle (namens de gemeente Cap d’Antibes), mevrouw Shirley Simms, de heer Len Snibble (namens het personeel van Tubal & Co), mevrouw Tineke Pachod, mevrouw Alicia Bruce-Caldesi, de heer Franck Dangereux, mevrouw Inez Duegenheim-Arndt, mevrouw Lulu Whitbread, de heer Giovanni Paschetto, de douairière lady Huntingtower en graaf Hervé de la Marinière.

De Trumpeters of the Household Cavalry speelden een bewerking van Purcells Trumpet Voluntary, begeleid door de organist dr. Claude Brown, FRCO. Sir Simon Trevelyan-Tubal (zoon) las passages uit eigen werk, de heer Julian Trevelyan-Tubal (zoon) hield een toespraak en las een gedicht van W.H. Auden voor, mejuffrouw Poppy Trevelyan-Tubal (nicht) las voor uit het werk van Hugh Plunkett-Greene en de bisschop van Londen hield de lofrede. Sir Alfred Brendel speelde drie stukken van Chopin en Anne Sofie von Otter (mezzosopraan) zong een van haar liederen uit Theresienstadt. De Illustere Compagnie van piekeniers en musketiers betrok de wacht voor de St Paul’s Cathedral.

1

In deze tijd van het jaar is Antibes op zijn best. De amandelbomen bloeien, de zee raakt zijn donkerte kwijt, de meeste koude regens zijn ongemerkt weggevaagd, de mistral heeft de lucht opgeklaard en de geraniums worden in de volle grond gezet. Je voelt dat na de lange, eentonige winter het warme leven in de Provençaalse aarde weer begint.

Achter de smaakvol afbrokkelende, langzaam verblekende muur die de Villa Tubal beschermt tegen de blikken van toevallige voorbijgangers en bont uitgedoste toeristen zijn de drie tuinmannen druk bezig. Het zijn Algerijnen, met droevige, bestoppelde gezichten. Sir Harry Trevelyan-Tubal zit graag in de tuin. Hij houdt vooral erg van de geur van de parasoldennen en de mimosa, en van de vleugjes tijm die vanaf de helling achter het huis komen aanwaaien op de mistral. In deze streken wordt een goede gezondheid vaak aan de mistral toegeschreven.

Sinds zijn beroerte, drie jaar geleden, heeft hij moeite met schrijven, maar hij dicteert elke ochtend een brief aan zijn zoon, die hem op de bank vervangt, en geeft hem instructies en adviezen. Hij schrijft ook aan oude vrienden en aan belangrijke financiële en politieke figuren. Zijn secretaresse, Estelle, typt die brieven uit, waarna ze per FedEx naar hun bestemming worden gestuurd. Nu loopt hij, een beetje trekkend met zijn linkerbeen – de ene dag gaat het beter dan de andere –, voor het eerst dit jaar over het grindpad tussen de lage buxushaagjes naar zijn plek op het terras, waar zijn ontbijt klaarstaat op het blauwe Provençaalse aardewerk dat hij bij informele gelegenheden het liefst gebruikt. Op dit terras, dat uitkijkt over de baai en het botenhuis beneden, heeft Churchill ooit zitten schilderen, terwijl de nog jonge Harry toekeek. Ondanks het feit dat zijn been niet erg meewerkt maakt hij op een afstand niet de indruk van een meelijwekkende figuur. Hij is elegant gekleed in een lichtbruin jasje met goudkleurige draden erdoorheen geweven, waardoor het bij dit heldere licht bijna lijkt te glinsteren; het jasje is eigenzinnig gecombineerd met een aubergine broek en tweekleurige bootschoenen. Zijn dikke grijze haar is deels verborgen onder een panamahoed, net afwijkend genoeg om wie dat van belang vindt duidelijk te maken dat het een Montecristi is van Lock & Co., de firma die hem al meer dan zestig jaar van hoeden voorziet. Er is in zijn garderobe, nee, in de hele villa, niets dat ordinair, in massa vervaardigd of wansmakelijk is. Op miraculeuze wijze, zonder dat er interieurontwerpers aan te pas zijn gekomen, is de villa naar deze staat van genade toegegroeid. De Trevelyan-Tubals voelen zich niet zozeer thuis in hun omgeving als wel meester van hun omgeving. Het lijkt wel of levenloze voorwerpen, zelfs het landschap, onderworpen zijn aan hun wil en smaak. En in zekere zin is dat ook zo: het landschap, dat er nu zo natuurlijk uitziet, is tachtig jaar geleden op een rotsachtig, met struikgewas bedekt schiereiland aangelegd door sir Harry’s vader.

Sir Harry’s ontbijt staat klaar op de tafel en de parasol is precies zo neergezet dat de borden in de schaduw staan. Omdat lady Trevelyan-Tubal in Mulgrave House op Chelsea Square verblijft – ze is al de hele winter in Londen –, komt Estelle, die eenenzeventig is, bij hem zitten. Ze eet niet, maar neemt voorzichtige slokjes café au lait en heeft haar blocnote bij de hand voor het geval hij wil dicteren. Ooit, vele jaren geleden, heeft hij tegen haar gezegd dat hij zich stoorde aan de manier waarop ze dronk, en dus neemt ze nog altijd kleine slokjes, met nooit falende zelfbeheersing. Maar ze aanbidt hem, al meer dan dertig jaar. De bank betaalt haar salaris en ze heeft haar eigen huisje dat verstopt ligt achter de graveltennisbaan en het bijbehorende paviljoentje. Het huisje zelf is gebouwd in de stijl van een Provençaalse mas.

Sir Harry laat toe dat ze zijn mond afveegt als er kruimels van zijn amandelcroissant blijven hangen in het schuim dat zich bij het eten om onverklaarbare redenen in de hoeken van zijn halfverstijfde lippen vormt. Ze is ook zijn tolk geworden, omdat zelfs zijn vrouw hem niet kan verstaan als hij praat. Estelle doet niet moeilijk en jaagt hem niet op.

‘Is er antwoord van Julian?’

‘Nog niet, sir Harry. Hij is nog in Parijs bij een vergadering van de trust, en komt pas later vandaag terug. Vroeg in de avond waarschijnlijk.’

‘Goed, luister, Estelle. We moesten maar eens aan het werk, vind je ook niet?’

Hij zet zijn koffiekopje abrupt neer en het komt in scherven op het terras terecht, maar hij lijkt het niet te merken. Zij roept een dienstmeisje, dat een eindje van hen af staat, om de tafel af te ruimen.

Hij begint. Zij gelooft dat ze ieder woord kan verstaan, hoewel zijn stem vreemd ver weg klinkt – ze heeft weleens gedacht aan een vogel die klem zit in de schoorsteen –, alsof de woorden zijn mond via een achterweggetje bereiken. Soms doet dit haar denken aan de telefoon van haar broer, Lionel, die gemaakt was van een stuk tuinslang en twee wittebonenblikjes: zij moest boven blijven terwijl hij in de achtertuin tegen haar praatte en zijn stem bijna niet te horen was. Hij onderbrak zichzelf om instructies te roepen. In sir Harry’s klinkers zitten gesmoorde jodeltonen en in zijn medeklinkers de ruwheid van een blaasinstrument, zodat het ritme van zijn spraak vervormd wordt vanaf het punt waar de spraak vandaan komt. Maar daar is ze aan gewend.

‘Beste Julian, de amandelbomen bloeien en de…’

Hij wijst naar de Middellandse Zee.

‘Zal ik “de zee” schrijven, sir Harry?’

‘Ja, ja natuurlijk “de zee”.’

‘“De zee is…”?’

‘De zee is kalm en zo blauw als een…’

‘“Een eendenei”?’

‘Eend-ei. Julian, mag ik je eraan herinneren dat het beleid van Tubal & Co altijd is geweest om in de omgang met onze dieren’ (dat verandert ze in ‘cliënten’) ‘de grootst mogelijke zorg te betrachten, omdat ons bestaan afhangt van de zijden draad die ons en hen met elkaar verbindt, al vele generaties lang, zodat de bank, zoals ik graag zeg, in zekere zin een…?’

‘“Een levend organisme”, sir Harry?’

‘Een levend organisme is, dat alleen kan blijven bestaan als het levensbloed blijft stromen. Ons bedrijf…’

Estelle is blij te zien hoe hij voor zijn onderwerp warmloopt.

‘Ons bedrijf is gebaseerd op het vertrouwen…’

‘“Van onze cliënten”?’

‘Onze cliënten, zoals mijn vader…’

Hij aarzelt.

‘“Sir Ephraim”?’

‘Zoals mijn vader, sir Ephraim, graag zei. Maar al te graag.’

Hij zwijgt nu en staart naar de zee waar de eerste jachten van het nieuwe seizoen verschenen zijn. Ze zien er tiptop, schoon en hoopvol uit.

‘Maar al te graag. Die onzin. We runnen geen casino.’

Estelle voelt een grote droefheid. Hij is uitgepraat. De oude frasen zijn staccatogewijs uit zijn hoofd ontsnapt en er blijven er steeds minder over. Ze zal ze opknappen voordat ze ze verstuurt. Haar droefheid is niet helemaal vrij van eigenbelang, want de afgelopen tweeëndertig jaar fungeerde zij naast hem als een loodsmannetje naast een walvis en zwom ze in zijn boeggolf, hevig maar discreet verliefd, en nu ziet ze dat die imposante walvis gestrand is. Hij is min of meer in de steek gelaten door de familie, maar dat vertelt ze aan niemand. Zoon Simon zit in het Afrikaanse oerwoud, Julian komt bijna nooit op bezoek en Fleur is al vanaf Kerstmis niet meer geweest. Fleur schijnt haar dagen op de sportschool te slijten. Ze vindt het kennelijk moeilijk om haar echtgenoot te zien aftakelen.

Zijn ogen zijn nog steeds op de Middellandse Zee gericht. Hij ziet alleen vlekjes kleur, denkt ze, zoals op de Matisse van een uitzicht door een raam op de haven van Collioure, zijn eerste aankoop in 1952, die in de hal hangt en waar hij de laatste tijd vaak urenlang naar kijkt. Ze weet dat die hem 4900 pond heeft gekost en nu miljoenen waard is. Minstens twintig miljoen. Maar hij heeft absoluut geen belangstelling voor de waarde van zijn schilderijen en verkoopt alleen als hij uitgekeken is op een schilder. Toch houdt zij ze allemaal bij in haar vrije tijd. De wereld heeft voor hem zijn oneindige subtiliteit verloren. De manier waarop hij spreekt suggereert dat zijn verstand niet meer is wat het geweest is, maar zij hoopt dat hij in zijn brein, ergens achter de poort waar de woorden verschijnen, nog in staat is dit soort subtiliteiten te begrijpen en te waarderen. Vroeger genoot hij van verbazend kleine gebeurtenissen in de natuur en andere dingen – veranderingen van het seizoen en mos op het pad en vogelgezang en boekbanden – naast de opera, het ballet en een paar dagen zalm vissen op de Tay, of forel op zijn gedeelte van de bovenloop van de Test, waar het water helder en de forel alert is. Veel cliënten van de bank hebben met plezier gebruikgemaakt van de operaloge en genoten van de opening van door sir Harry gesponsorde tentoonstellingen. Julian ziet niets in de opera. Hij denkt dat die de aandacht afleidt van het werkelijke oogmerk van de bank, namelijk het scheppen van waarde, en een verkeerd signaal afgeeft, op een manier waarvan zijn vader geen enkele notie heeft. Voor zijn beroerte had zijn vader gefulmineerd tegen hedgefondsen, kennelijk niet beseffend dat hedgefondsen toen een tijdje verantwoordelijk waren voor een groei van zestig procent in de portefeuille van hun cliënten. Die waren daar veel gelukkiger van geworden dan van een paar avonden naar in maillot rondhuppelende dansers van het Royal Ballet kijken. Onder Julians regime – tot voor kort – sponsorde de bank golf en een hele dag in Ascot. Paardenrennen zijn natuurlijk aantrekkelijk voor de oliestaten, maar ze heeft vernomen dat alle sponsorships nu opnieuw bezien worden.

Estelle heeft sir Harry niet verteld dat de loge verkocht is. Hij heeft het nog weleens over naar de opera gaan, of met een groepje mensen naar een voorstelling in Glyndebourne. Estelle heeft de indruk dat Fleur niet graag met hem gezien wordt, nu hij moeilijk loopt en soms kwijlt, en met die vreemde stem van een gevangen vogel praat. Ze is veel jonger dan sir Harry, maar dat wist ze tenslotte al toen ze bij die toneelschrijver wegging om met hem te trouwen.

Estelle kijkt hoe hij naar de zee zit te staren. Ze vraagt zich af wat hij werkelijk denkt. Het lijkt of hij, ondanks de tragedie waardoor hij is getroffen, op de een of andere manier in staat is om opgewekt te blijven en ook om feilloos zijn kleding te kiezen. Op een afstand heeft hij niets van een zieke, hoewel er van dichtbij gezien op de huid van zijn gezicht een soort wit, schimmelachtig waas ligt. Als van een appel die in een schuur bewaard wordt. Hij is te mager, zodat zijn benen de aubergine broek nauwelijks aanraken wanneer hij zit. Het lijkt wel de broek van een marionet, alleen maar lucht. Toch maakt hij een rustige indruk. Een enkele keer, als hij zijn brieven aan Julian dicteert, raakt hij opgewonden. Nu kijkt hij goedkeurend naar een in de baai laverend jacht.

‘We moeten de…’

Hij wijst naar de jachten.

‘De boot vaarklaar maken?’

‘Ja. Zeg tegen…’

‘Bryce?’

‘Zeg tegen Bryce dat hij voor Kerstmis vaarklaar moet zijn.’

‘Pasen, denk ik. Ik zal een aantekening maken.’

‘Julian en de kinderen willen vaar.’

Julians naam vergeet hij nooit en Estelle vindt dat roerend. Op dat moment komt een van de huisbedienden, Antoine, aanlopen. Hij spreekt Engels tegen Estelle, omdat ze nooit veel Frans heeft geleerd.

‘Madame, er is een heer bij het hek. Hij wenst met Monsieur Julian te spreken.’

‘Wie is het?’

‘Het is de Russische heer die Villa Floriana gekocht heeft.’

‘Ik zal hem wel te woord staan.’

Estelle loopt naar het hek aan de voorkant. Hun nieuwe buurman, Boris Vladykin, staat daar in een erg grote korte broek. Hij transpireert en zijn adem ruikt naar alcohol.

‘Goedemorgen, meneer Vladykin.’

‘Ik wil spreek met meneer Julian.’

Zijn gezicht is breed en bezweet; de voorjaarszon is warm.

‘Hij is er niet, maar hij komt binnenkort. Wat wilt u met hem bespreken?’

Zijn Engels is niet zo best.

‘Ik wil spreek met meneer Julian over boot.’

‘De Niobe ligt op de werf in de haven voor reparatiewerkzaamheden. Meer weet ik niet. Tot ziens, meneer Vladykin. Meneer Julian komt volgende week. Hij zal het wel weten.’

Ze sluit het hek en loopt door het huis terug naar buiten, het terras op. Vladykin belt nog eens, maar ze negeert hem.

Harry maakt een geluid, dat Estelle interpreteert.

‘Het was meneer Vladykin. Ik weet niet wat hij wil. Hij had die vreselijke korte broek aan.’

Harry is uit zijn doen. Zijn gezicht is rood en zijn blik is gepijnigd en rusteloos. Ze vraagt zich af wat Vladykin wil. Ze voelt een groeiende onrust. De barbaren staan voor de poort.

2

Julian Trevelyan-Tubal zit achter in zijn auto en wordt door zijn chauffeur naar Luton Airport gereden. Hij heeft overwogen de Bentley af te danken, maar hij wil geen onrust veroorzaken: de familie heeft zich altijd in Bentleys laten rijden. In de tijd dat de mensen dat soort dingen nog belangrijk vonden, getuigde een Bentley van soberheid, terwijl een Rolls-Royce iets opzichtigs en onbetrouwbaars had. Het argument voor de verkoop van de Bentley is dat de hoogste man zou moeten aantonen dat hij oog voor de nieuwe financiële werkelijkheid heeft. Bovendien rijden er tegenwoordig voetballers, hedgefondsmanagers en projectontwikkelaars in sportieve kleine Bentley Coupés en cabriolets en heeft Bentley al lang geleden het imago van degelijk maar saai van zich afgeschud. In zeker opzicht, denkt hij, doet Bentley precies wat de banken onlangs gedaan hebben. Hij zit in de auto, een acht jaar oude Arnage, met het gevoel dat hij naar zijn eigen begrafenis wordt vervoerd – geruisloos. Hij ziet dat Len een bezorgde blik op hem werpt in de achteruitkijkspiegel, maar hij negeert hem. Len houdt van een praatje. Zijn openingsbod gaat gewoonlijk over het verkeer. Hij heeft vrijwel overal een opvatting over, onzinnig maar onschadelijk. Zijn vader heeft hem ongeveer twintig jaar geleden naar een chauffeursopleiding in Crewe gestuurd en hij gedraagt zich alsof ze hem meteen ook hebben gebalsemd.

Misschien valt het dilemma te omzeilen door op de groene toer te gaan: alle directeuren van de bank, met inbegrip van de hoogste baas, rijden voortaan in zo’n hybride auto die op benzine en batterijen loopt en ze tonen daarmee aan dat ze zich voor een groenere, minder verspillende toekomst inzetten en dus automatisch ook voor een ethischer manier van zaken doen. Of is het juiste woord verantwoord, in plaats van ethisch? In het financiële centrum van Londen trekt niemand zich een flikker aan van groen beleid, maar ze kijken wel uit om zoiets in het openbaar te zeggen. Hij maakt een aantekening om zijn assistent een onderzoekje te laten instellen en om zelf niet de pr-voordelen te vergeten; bovendien hebben ze nog steeds één bijna levensvatbaar hedgefonds, dat enorm heeft geïnvesteerd in duurzame batterijen, en misschien is het hele verhaal daaraan op te hangen. Op zijn minst kan dat tot extra investeringen in het fonds leiden. In de tijd dat hij onder zijn vader werkte, stond hij bekend om zijn oorspronkelijke manier van denken. Zijn vader was veel te puristisch om zich te bedienen van uitdrukkingen als ‘buiten de vaste kaders denken’ en ‘de grenzen oprekken’ – hij vindt dat de taal in een staat van verlamming zou moeten blijven –, maar Julian deed dat wel, in de zorgeloze rol die hij tot een paar jaar geleden speelde. Zijn vader heeft de fijnere kneepjes van het bankieren nooit helemaal doorgehad: er zijn niet veel belangrijke bankiers die dat wél doen. Je vraagt de kapitein van het schip toch ook niet om de machines te stoken. (Zijn metaforen waren net als zijn opvatting van bankieren tamelijk achterhaald.) Hij was goed bevriend met de hoogste mensen van Barings toen die bank in 1995 ten onder ging, maar hij heeft daar nooit lering uit getrokken: hij had geen idee wat er in de machinekamer gebeurde.

Terwijl Len de Bentley de city uitloodst, stelt Julian zich voor dat iemand die nu naar hem kijkt een eenenveertigjarige man in een kostbaar maatpak zou zien, met zijn neus in de paperassen op een notenhouten uitklaptafeltje, een bewoner van een ander – en niet eens parallel – universum, met zijn auto van 200.000 pond, zijn trouwe dienaar Len achter het stuur, zijn schoenen van Lobb (onzichtbaar, maar makkelijk voorstelbaar) glimmend als de pieten, een man die al bij zijn geboorte in grote weelde verkeerde. En ze zouden waarschijnlijk geloven – niet geheel ten onrechte – dat hij geen zier had gedaan om die weelde te verdienen. Maar ze zouden niet begrijpen – en waarom zouden ze? – dat het niet meevalt om rijk geboren te worden in een wereld waarin alles wat je vanaf je geboorte om je heen hebt oud en mooi is en een patinalaagje heeft, een wereld waarin je al dan niet tegen je zin naar het familiebedrijf wordt gestuurd, waarin de mensen om je heen zich eerbiedig tegenover je gedragen, maar je achter je rug uitlachen. Deze wereld plaatst je voor een keus: óf je onttrekt je eraan en stelt jezelf bloot aan schimpscheuten en hatelijkheden door vette cheques van je vader te accepteren, net als zijn broer, die vroeger door de kranten weleens ‘de vrije Tubalvogel’ of ‘de langharige erfgenaam’ werd genoemd, óf je probeert er een succes van te maken. Zijn vader mocht graag dooremmeren over de clientèle en het heilige vertrouwen – Estelle stuurt nog steeds zijn warrige brieven, vrij door haar uit het gebazel vertaald – waarmee banken en clientèle als met een zijden draad aan elkaar verbonden zijn. Helaas bleek zijn theorie, dat bankieren er in wezen uit bestaat je maatjes van Eton in de loges van de opera te houden, ontoereikend te zijn. Lang voordat hij met pensioen ging was de wereld al een heel eind verder, hoewel hij tot op de dag van zijn beroerte resideerde in een groot en zieltogend kantoor op Bread Street 11. Hij heeft nooit begrepen dat fatsoenlijk rendement vraagt om financiële instrumenten waar depositobanken nooit van hebben gedroomd. Het knusse wereldje waarin geheime activa bijvoorbeeld onaangegeven en onbelast konden blijven, was voorgoed veranderd. Nog steeds gekleed in zijn aubergine broek en met zijn zwierige hoed op zit zijn vader tegenwoordig min of meer opgesloten in de galmende lege tombe waaruit zijn leven bestaat.

Hij leest een brief van Estelle. Het is er een waarin ze hem bijpraat over zijn vaders – vermeende – vooruitgang. Ze deelt hem mee dat zijn vader uitkijkt naar de zeiltochtjes, dat de boot is geschilderd en binnenkort weer aangemeerd zal liggen, en dat de tuinmannen goed opschieten nu het lenteweer zo fraai is. Ze weet dat sir Harry uitkijkt naar zijn bezoek.

Op het vliegveld van Luton staat de Citation klaar. Het vliegtuig produceert een laag geronk en getril, net als een koelkast. Privéjets zijn in prijs gedaald en de raad van bestuur heeft verordend dat ze nog steeds mogen worden gebruikt wanneer discretie vereist is. Len verzekert hem dat hij hem woensdag komt ophalen; zijn gezicht staat vol oprechte zorgrimpels, net als bij Sid James in de pikante lachfilms waar zijn vader zo van hield. Len noemt hem ‘meneer Julian’. Al gauw stijgt het vliegtuig door de donker wordende hemel omhoog en accepteert hij een drankje van Kevin, tweede piloot en steward. Dit soort directiejetbedrijfjes houdt er wonderlijk ouderwetse ideeën op na: er is altijd champagne, pâté de foie gras, stilton, gerookte zalm en malt whisky, alsof ze zich voorstellen dat hun clientèle nooit iets anders eet. Naar zijn eigen ervaring houden in elk geval de oude rijken veel van viskroketjes en gestoomde pudding. Zijn vader was dol op vleespastei met een knapperige korst van aardappelpuree. Julian accepteert een dunne sandwich met gerookte zalm. De piloten zijn mollige, elkaar dollende jongemannen, ver uit de rugbyspelende voorstad.

Gewoonlijk vindt hij vliegen ontspannend. Zodra je eenmaal hoog in het niets zit, kun je diep in je eigen gedachten duiken. Maar vanavond is hij ongerust. De familietrust, een vermogensfonds, is ondergebracht in Liechtenstein en met behulp van zijn juristen, zijn broer en plooibare accountants heeft hij het fonds opengebroken om de bank van 250 miljoen pond te voorzien. Het is een lening van beperkte levensduur, maar toch is hij blij dat zijn vader er nooit van zal weten. Eigenlijk ziet hij er erg tegen op om de documenten te ondertekenen. De cabinelichtjes zijn gedimd en hij zit nu helemaal alleen in een felle lichtkegel die vanuit de lamp in het plafond op zijn tafel is gericht. Het licht lijkt te suggereren dat hij verhoord wordt. Op dit soort ogenblikken weet hij dat hij eigenlijk niet voor geldmagnaat in de wieg gelegd is. Voorin houden de mollige maar niet onbezonnen Kevin en James het vliegtuig monter op koers naar Zürich, waar een auto staat te wachten om hem naar Liechtenstein te brengen. Jarenlange familiediscretie schrijft voor dat de leden blijkbaar nimmer voet op Liechtensteinse grond zetten, waar de vermogensbelasting 0,16 procent per jaar bedraagt. In feite wordt dit pas de tweede keer dat hij er op bezoek is, maar de documenten moeten dringend en zonder ophef worden getekend, uit het zicht van ratingbureaus, toezichthouders en financiële journalisten. Alle directiekamers en alle advocatenkantoren in Londen zijn zo lek als een mandje. De ABA-rating is al vijfentwintig jaar een gekoesterd bezit. Hij probeert zich gerust te stellen met de gedachte dat de bank meer dan eens in de problemen heeft gezeten sinds de jaren dat Moses Tubal net zijn nering had gevestigd, in 1671. In 1847 stelde de bank zich garant voor de Argentijnse Rio Plata Company, die failliet ging. Alleen door een lening van de Rothschilds wist men toen het hoofd boven water te houden.

Onrustig doet hij een dutje, aan het oppervlak van de slaap. Als hij zorgen heeft, droomt hij dat hij op zijn pony rijdt. Op kostschool schreef hij elke week een angstige brief aan zijn moeder om naar het welzijn van de pony te informeren. Het geluk van de pony, zo begrijpt hij nu, was de enige manier waarop hij zijn emotionele wanhoop kon uiten. Mammie was veel te stuurs om dat in de gaten te hebben. Misschien leed ze toen al onder de overspelige handen van zijn vader. De pony was Coppélia genoemd, naar het gelijknamige ballet waar zijn ouders zo van hielden. De pony’s van zijn vriendjes heetten Nobby, Flash, Blaze en Socks. Wanneer hij slaapt maakt hij in zijn hoofd nog steeds tekeningen van pony’s in de kantlijn van zijn schoolschriften. Hij gelooft dat hij met paarden kan spreken. Paardengesprekken zijn niet diepzinnig of commercieel getint, maar banaal op een vreedzame en geruststellende manier. Het enige waardoor pony’s loskomen is het gerucht dat Franse mensen paarden eten. Bevriende pony’s laten hem weten zoiets een schande te vinden. Zelfs in zijn slaap voelt hij zich nu diep verontwaardigd. Hij heeft op school een opstel geschreven met als titel ‘De schandelijke praktijk van paardenvlees eten in Frankrijk’, dat hem een gouden ster opleverde van mevrouw Robinson, zijn lerares Engels, en de eeuwige vijandschap van madame Le Nôtre, zijn lerares Frans. Madame Le Nôtre was een enthousiast carnivoor en tevens – zei ze – de directe afstammelinge van de tuinman. Hij vroeg zich af waarom je er prat op zou gaan dat je van de tuinman afstamde. Op Haylings hadden ze er zeven, mannen wier huid permanent verweerd was. Wat kleur betreft had hun huid veel weg van zijn vaders krijgsmachtbruine schoenen. Estelle heeft een adresje voor Kiwi Military Tan Polish, nog steeds in trek bij onze tegenvoeters.

Toen hij op kostschool zat moesten de jongens laten zien dat ze konden zwemmen door in pyjama en kamerjas de Cherwell over te steken, na wekenlang oefenen in het zwembad. De veiligheidsinspectie heeft daar een eind aan gemaakt. In zijn droom herinnert hij zich dat R.O. Venables naar de diepte zonk en omhoog werd gehaald door meneer Applethwaite, hun klasseleraar, die het water in dook met een slobberig trainingspak en een oude crickettrui aan. In zijn droom rijdt hij nu op zijn pony over de schoolweide de rivier in om Venables te redden. De pony zegt op ernstige toon dat hij achterover moet gaan zitten, voor het geval ze zich verstapt.

Hij wordt wakker wanneer er vlak voor de probleemloze landing op Altenrhein een korte trilling door het vliegtuig gaat. De auto staat aan de zijkant van de landingsbaan geparkeerd. Hij bedankt Kevin en James, die hun pet op hebben gezet en hun jasje hebben aangetrokken om hem uitgeleide te doen. Ze zullen ergens in de buurt van het vliegveld de nacht doorbrengen.

Terwijl hij in het holst van de nacht door Oostenrijk stuift, met een muffe mond, een onheilspellend opkomende migraine en langs elkaar schurende nekwervels, hoopt hij dat zijn kinderen veilig liggen te slapen. Sam zit op de basisschool en Alice moet nog één jaar in de peuterklas. Zodra alles in een rustiger vaarwater is beland en het vermogensevenwicht van de bank zich heeft hersteld, zal hij Cy Mannheim in New York opbellen om te zeggen dat hij bereid is, en dat zal dan het einde betekenen. Hoewel Tubal maar klein is vergeleken met handelsbanken, gelooft Cy dat Tubal iets heeft wat First Federal ontbeert: klasse. Julian voelt zich nu klam. Hij neemt twee migrainepillen in. De lichtjes in het douanehokje bij de grensovergang – amper een formaliteit – beginnen te dansen en hij weet dat zijn hoofdpijn er een van het allerergste soort gaat worden. Aan de andere kant van de grens stapt hij uit het shuttlebusje over in de Mercedes waarin Gilles Dax van Arendt & Oppenheim zit te wachten. Dax houdt een heel stijf en formeel gesprek gaande. Hij maakt melding van het weer. Hij maakt geen melding van het vliegtuig of de transactie. Ze rijden naar Vaduz, over een enorme boogbrug die de Rijn overspant. Arendt & Oppenheim hebben hun kantoor achter de Nationale Bank. Ze rijden regelrecht een ondergrondse parkeergarage in en iemand gaat hen voor naar een lift die ze een paar verdiepingen omhoog brengt naar de directiekamer, een geruststellend geheel van verguldsel en hout, met het soort empire-ameublement dat eruitziet alsof het uit Napoleons privékantoor is gehaald – gevleugelde leeuwen van goudbrons, Egyptische valk- en sfinxmotieven, en een overvloed van de weelderige napoleontische N waarmee ook chocolaatjes in Frankrijk zijn versierd. De lucht zelf is bezwangerd van discretie. Een jonge vrouw in een mantelpakje staat al te wachten. Ze wordt door Dax voorgesteld als Marie Delder, hoofd van de juridische afdeling. Uit niets in haar gedrag valt af te leiden of ze het ongewoon vindt om de regie over de opname van 250 miljoen pond te voeren.

‘Alles ligt gereed om ondertekend te worden, meneer,’ zegt ze op die geruststellende Zwitserse manier, alsof het leven in wezen een kwestie is van voorbereid, methodisch en verstandig te werk gaan. Hij gaat aan een enorm bureau zitten, alsof hij de voorzitter van een vredesconferentie is, en zij schuift hem staande de documenten in leren mappen toe. Wanneer ze zich even over hem heen buigt, bespeurt hij een geparfumeerde warmte die hem ontroert – zijn geest is schrikkerig ontvankelijk voor dat soort gedachten – door de suggestie dat ze zenuwachtig is. Misschien wel net zo zenuwachtig als hij.

‘Oké,’ zegt hij. ‘Vooruit dan maar.’

Hij zet op zes plaatsen zijn handtekening. Dax contrasigneert, als directeur van Arendt & Oppenheim, en mevrouw Delder ondertekent als juridisch adviseur om de authenticiteit van de documenten te waarborgen. Hij vraagt zich af hoe lang het zal duren voordat de documenten aan de Liechtensteinse autoriteiten worden voorgelegd wanneer hij ze eenmaal heeft teruggestuurd nadat zijn vader heeft ondertekend. Een tijdje, is zijn inschatting. Het geld zal nu naar twee bankrekeningen op de Turks- en Caicoseilanden, twee in Zwitserland en een op het eiland Man worden geloodst voordat het zichzelf in diverse vermommingen doorsluist naar het overzicht van onverdeelde winsten van de bank, waar het pas over elf maanden, als de jaarrekening wordt gepubliceerd, aan kritische blikken wordt blootgesteld; in de tussentijd zullen de accountants in hun interimrapportage zo welwillend zijn deze activa klakkeloos te accepteren. De ratingbureaus zullen zo spoedig mogelijk via de geijkte kanalen vertrouwelijk over de gezonde instroom van deposito’s worden geïnformeerd. Dax weet uiteraard dat het geld bestemd is om de bank overeind te houden en hij is waarschijnlijk ook op de hoogte van de rampzalige dreun die ze hebben geïncasseerd met de sub-primehypotheken en collateralized debt-instrumenten die ze hebben gekocht en het hedgefonds dat ze hebben gefinancierd. De bank bezit nog steeds – samen met alle andere onbruikbare collateralized debt-obligaties – gedeelten van hypotheken op een alligatorfokkerij in een moeras, tweeduizend waardeloze huizen in Mississippi, een winkelcentrum in een stadje dat door een orkaan tegen de vlakte is gesmeten en een aan een meertje gelegen vakantieoord in Antigua dat momenteel onder water staat, zodat er van de houten vakantiehuizen één grote puinhoop zal overblijven wanneer het water zich terugtrekt. Hij had het laatste hedgefonds kunnen afstaan, maar dan was de bank bijna 500 miljoen dollar kwijtgeraakt en had de rating zo ver kunnen zakken dat deposanten misschien een stormloop op de bank zouden ontketenen. Met banken is het een kwestie – zo zei zijn vader altijd – van schoenmaker blijf bij je leest. Hij vermeldde daarbij de schandalen van Enron en WorldCom, de manier waarop de banken en de accountants werden verblind door het schijnbare succes, op hetzelfde moment dat de insiders 33 miljard dollar aan het stelen waren. En nu zit Tubal & Co vast aan 800 miljoen dollar aan volstrekt waardeloze en in kleine stukjes gehakte hypotheken in gebieden waar geen enkele werknemer van de bank ooit één stap heeft gezet. Niet alleen dat, niemand bij de bank wist wat de beursjongens en hedgespecialisten kochten; iedereen ging erin mee omdat ook zij zich lieten verblinden door de winst die anderen blijkbaar hadden gemaakt. Vlak voor zijn beroerte hoorde zijn vader over de hypotheken en probeerde hij de positie af te bouwen, maar het was al te laat. In zekere zin kwam zijn beroerte net op tijd.

Julians hoofd bonkt nu onverdraaglijk. Hij denkt dat de bron in de occipitale lob ligt. Zijn migraine doet zich vaak voor in tijden van stress. In het ergste geval heeft hij dan last van zijn maag en ziet hij niet scherp meer, en daarna volgt een bijna ondraaglijke pijn. Zijn vader was uit stoerder hout gesneden. Eigenlijk ontbrak het zijn vader aan verbeeldingskracht, en dat was waarschijnlijk ook zijn redding. Hij geloofde niet in risico’s en om die reden was de bank bezig achter te raken toen Julian het roer overnam. Maar misschien is een zekere smalle visie juist nodig om succes te hebben, op welk terrein dan ook, een reeks duidelijk omschreven en onwrikbare opvattingen over alles en een nuchtere ongevoeligheid voor de mening van anderen. Autistische mensen houden zich vaak geobsedeerd bezig met ritualistische gedragingen en hij vraagt zich dikwijls af of zijn vader, met zijn obsessief gepoetste schoenen en zijn afkeer van kleine veranderingen, niet tamelijk autistisch is. Tegenwoordig ondervindt hij waarschijnlijk steun van zijn kleine rituelen: hij kijkt naar zijn schilderijen, hij gebruikt zijn ontbijt in de oranjerie dan wel op het terras, hij kiest een bloem uit voor zijn knoopsgat, door Estelle afgeknipt en aangedragen alsof ze een gretig bruidsmeisje is, hij eet dag in dag uit dezelfde twee of drie gerechten en hij dicteert zijn onsamenhangende brieven, waarvan hij meent dat zijn zoon er steun van ondervindt.

Julian wordt naar een appartement in de oude stad gereden, ergens aan de voet van het hertogelijk kasteel, en Gilles Dax vertrouwt hem toe aan een wachtende huishoudster die aanbiedt koffie of thee voor hem te maken of een lichte maaltijd te bereiden. Het is twee uur ’s nachts en hij verlangt naar zijn bed.

‘Nee,’ zegt hij in het Frans, ‘als ik vannacht iets nodig heb, vind ik het zelf wel. Alleen wat water op het nachtkastje, graag, zonder bruis.’

Ze heeft zijn bed opengeslagen, ze laat hem de keurige sandwiches in de koelkast zien, gebaart naar het drankenkastje en wenst hem een goede nacht. Ze heeft diepe groeven tussen haar ogen, en zware wenkbrauwen die bijna tegen elkaar aan groeien, zodat haar ogen permanent beschaduwd lijken, maar op een of andere manier ligt er in haar glimlach echte hartelijkheid – daar is hij op gespitst – en moederlijke bezorgdheid om zijn welzijn. Voor de tweede keer binnen ongeveer een uur merkt hij dat hij wordt ontroerd door menselijke hartelijkheid en zwakte. Voor haar dood was de zorg van zijn eigen moeder op honden gericht. Terwijl hij de Cherwell overzwom, een heldhaftige in pyjama gestoken kleine Leander, iemand die uit een huiselijke klucht ontsnapt is, hield zij zich bezig met het redden van honden, als beschermvrouw en begunstigster van het hondentehuis in Wandsworth. Haar auto was geïnfiltreerd met hondenharen en rook doorgaans naar honden – nat, schurftig en loops – en behield altijd de lucht van gedroogde Fray Bentos, de geur van het hondenvoer dat eerst aan het achterste van de honden kleefde en zich nu in de banken had vastgezet. Als jongen had hij er de pest aan in haar auto mee te rijden. Hij wist het destijds niet, maar zijn vaders liefhebberijen gingen verder dan ballet- en theaterbezoek en manifesteerden zich in een levendige belangstelling voor de carrière van jonge actrices en ballerina’s. Fleur was actrice. Ze heeft zijn vader al de hele winter niet opgezocht, maar wellicht is dat hemzelf ontgaan. Estelle vindt het uiteraard heerlijk hem voor zich alleen te hebben.

Hij neemt nog een pil. Terwijl hij wacht tot het middel begint te werken, drinkt hij een flink glas water en probeert een tijdschriftartikel over financiële dienstverlening in Liechtenstein te lezen. Zijn blikt vervaagt en er komt een waas voor zijn ogen. Hij voelt zich ontredderd, volslagen stuurloos, alsof zijn ogen louter reageren op het tumult in zijn hoofd. Hij legt het tijdschrift neer. Wie leest deze troep? Eerlijk gezegd verspreidt Tubal ook dergelijke nietszeggende lariekoek, waarin net wordt gedaan alsof de analisten en de fondsmanagers van de bank – het rampzalige Fortress Lion-hedgefonds bijvoorbeeld – begrijpen hoe de markt werkt en, erger nog, alsof de markt zich inherent rationeel gedraagt. Voordat hij de wereld van het investeringsbankieren betrad, had hij nota moeten nemen van wat Keynes ooit schijnt te hebben gezegd: ‘Je kunt evengoed de ingewanden van een schaap proberen te duiden, zoals de Romeinen deden, als voorspellingen over de markt doen.’

Fortress Lion heeft zich een keer de klokvormige curve plus zijn origineel, de gausscurve, in een prospectus toegeëigend. Om geloofwaardigheid te geven aan de bewering dat de markt te doorgronden was met behulp van deze curve publiceerden ze de formule voor standaardnormale verdeling; hij ziet hem nu nog steeds voor zich, genesteld in zijn verontruste gemoed:

Wat was de clientèle onder de indruk toen de onzekerheid uit de markt bleek te zijn weggenomen met behulp van algebra (als het al algebra was). De prospectus vermeldde er niet bij dat Carl Friedrich Gauss zijn formule in 1794 had opgesteld om astronomische gegevens te analyseren en dat de formule later werd gebruikt om bevolkingstoename te voorspellen. Professor Kuhn, Nobelprijswinnaar, vermeldde dat er ook niet bij.

Hij probeert Kimberly te bellen. Hij stelt zich voor dat ze lekker warm ligt te slapen op Ladbroke Square. Haar telefoon schakelt meteen door naar de beantwoorder. Hij put troost uit haar ademloos ingesproken, optimistische boodschap, die altijd klinkt alsof ze solliciteert bij een cheerleadersploeg. Hij fluistert: ‘Dag schat, ik bel je morgen vanuit de villa.’

In de Liechtensteinse ochtend, die verrassend snel arriveert, merkt hij dat zijn migraine zich ’s nachts heeft teruggetrokken, als een beer in zijn winterhol, waar hij alleen nog maar onduidelijk ligt te grommen. De huishoudster heeft een ontbijt voor hem klaargemaakt met ham, kaas en fruit, plus verse croissants, licht roggebrood en een pot koffie. Hij wordt al zijn hele leven in de watten gelegd en dat vindt hij op deze ochtend, na wat hij gedaan heeft, bijzonder beschamend. Hij geeft de huishoudster een enorme fooi, alsof hij de Madonna gunstig wil stemmen en haar bemiddeling inroept. Ze probeert te weigeren, maar hij blijft aandringen.

Hij zegt erbij: ‘C’est parce que vous êtes une ange.’

Ze denkt waarschijnlijk dat hij gek is, en in zekere zin is hij dat ook. Dax arriveert met een andere auto en verzekert hem tijdens de rit dat alles soepel is verlopen. Dax ruikt naar eau de cologne, als een ouderwetse flaneur. Hij herinnert zich dat een van zijn vaders makkers, Leo Mountjoy, zei dat het belangrijk was altijd je eigen geurtje bij de hand te hebben om je mee te besprenkelen, zodat je nooit argwaan wekte door met een afwijkend luchtje thuis te komen. Vrouwen, zei hij, zijn heel gevoelig voor geuren. Heel gevoelig, net als bosdieren: ze onderscheppen een geur al op vijftig meter. Leo Mountjoy onderhield danseresjes. Julian zegt tegen Dax dat hij hem zijn vaders bekrachtiging van de overdrachtsdocumenten per speciale koerier zal toezenden.

Bij de grens staat een andere auto te wachten om hen naar Altenrhein te brengen, waar het vliegtuig zich al wil losrukken van de startbaan.

‘Klaar om op te stijgen, meneer?’ vraagt James.

‘Ja.’

‘Gaan we naar huis, meneer?’

‘Het familiehuis. Vliegveld van Nice. Voor één overnachting.’

‘Oké, dan halen we eerst uw bagage aan boord. We hebben lekkere verse croissants en de ochtendkranten, en Kevin heeft de Financial Times van het internet uitgeprint, meneer.’

‘Geweldig. Dank je wel.’

Een paar minuten later meldt James dat ze toestemming hebben om over vijf minuten op te stijgen.

Wanneer het vliegtuig vijf kwartier later in Nice landt en de deur opengaat, voelt Julian de warme en uitnodigende geur van vakanties uit zijn jeugd, van zongeblakerde heuvels en wilde tijm en iets van die plakkerige ziltheid van de Middellandse Zee. Wanneer hij de boel aan Mannheim heeft verkocht, verhuist hij met zijn gezin hierheen.

Er wacht een auto. Ernaast staat, als een begrafenisondernemer, Jean-Marc, de chauffeur en klusjesman.

‘Bonjour, Jean-Marc. Tout va bien?’

‘Oui, merci, Monsieur Julian, tout va bien.’

3

Sinds drie jaar woont Artair MacCleod in het oude gebouw van de reddingsbrigade dat uitkijkt over de brede monding van de Camel. Bij laag water ziet hij de diepe vaargeul van de rivier met daarachter uitgestrekte zandbanken. Hij is geleidelijk steeds verder naar de uiteinden van het land verhuisd, alsof hij daarheen gedreven wordt door een middelpuntvliedende kracht: wat hem in feite drijft is de beschikbaarheid van subsidies in de regio’s, plaatsen waarvan men vindt dat de kunst er een handje geholpen moet worden, omdat het leven daar arm aan cultuur is en alleen met overheidssteun in stand gehouden kan worden. Dat fabeltje blijft bestaan omdat de mensen in die regio’s stemrecht hebben, ook al hebben ze weinig spontaan geproduceerde cultuur. Zo is Artair, zelf toneelschrijver en theatermaker, langzamerhand van de hoofdstad naar diverse provinciesteden getrokken, en ten slotte – verder kan hij niet zonder een boot – naar deze riviermonding.

Zijn grote project is het produceren van een vijf uur durend stuk gebaseerd op het leven en de romans van Flann O’Brien. Maar vandaag heeft hij vrij genomen om aan een handgeschreven versie van zijn manuscript te beginnen, omdat hij heeft gehoord dat een universiteit in Texas veel geld betaalt voor oorspronkelijke manuscripten; het zijne is eigenlijk grotendeels knip- en plakwerk uit het oeuvre van O’Brien, waarbij met viltstift regieaanwijzingen genoteerd staan. Hij heeft moeizaam zes bladzijden van het eerste deel van zijn stuk uitgeschreven. Het hele project heeft hem tot nu toe drie jaar gekost en de episoden drie tot en met vijf moet hij nog schrijven. Hij heeft het fonds dat hem een toelage betaalt een brief geschreven, waarin hij een bijzondere subsidie vraagt om zijn andere activiteiten – tegenwoordig vooral stukken voor kinderen, met een knipoog naar het Gaelic of het Cornish – te kunnen onderbreken, zodat hij zich kan wijden aan de voltooiing van dit belangrijke project, dat binnenkort de voorbereidingsfase in zou gaan, schreef hij. Hij bereidt zich nu voor op onderhandelingen over een geschikte monumentale Keltische locatie voor de opvoering van dit epische werk, die een mijlpaal zal vormen in de cultuur van minderheden, maar de aanloop en verdere ontwikkeling van de productie kosten geld. In de drie maanden sinds zijn eerste brief heeft hij geen antwoord gekregen, maar hij is ook druk bezig geweest met het benaderen van verschillende kunstinstellingen en de Kunstraad zelf.

Om het oorspronkelijke manuscript authentiek te maken, gebruikt hij een oude Watermanvulpen en een grof soort papier, dat de inkt opslorpt. Hij gelooft dat dat de authenticiteit zal verhogen. Het gedeelte dat hij uitschrijft moet de intentieverklaring en de eerste scène van het stuk worden: de verteller, Flann O’Brien, praat tegen zijn vriend Brinsley bij een paar glazen bier. Brinsleys rol heeft eerlijk gezegd weinig om het lijf. Hij is de aangever. Ze zitten in het achterkamertje van de Red Swan in Dublin.

Hierbij werd verklaard dat terwijl de roman en het toneelstuk beide plezierige intellectuele oefeningen waren, de roman inferieur was aan het toneelstuk in zoverre hij de uiterlijke hulpmiddelen der illusie miste, zodat de lezer vaak op een verachtelijke manier werd beetgenomen als hij een werkelijke belangstelling ervoer voor het lot van illusoire karakters. Het toneelstuk werd op gezonde manier genoten door grote massa’s in voor iedereen toegankelijke zalen; de roman in eenzaamheid tot zich genomen. De roman kon, in de handen van een schrijver zonder scrupules, despotisch worden. In antwoord op een vraag werd uitgelegd dat een bevredigende roman een duidelijk verzinsel zou moeten zijn waarbij de lezer naar eigen goeddunken de graad van geloofwaardigheid kon bepalen. Het was ondemocratisch karakters te dwingen eenvormig goed of slecht, arm of rijk te zijn. Aan een ieder moest een eigen leven, een eigen wil en een fatsoenlijk levenspeil worden toegestaan. Dit zou zelfrespect en tevredenheid teweegbrengen en betere service geven. Het zou onjuist zijn te zeggen dat dit tot chaos zou leiden. Personages moesten onderling verwisselbaar zijn tussen het ene boek en het andere. Het gehele lichaam van de bestaande literatuur zou moeten worden beschouwd als een voorraadschuur waaruit scherpzinnige auteurs hun karakters naar behoefte zouden kunnen halen, om slechts dán zelf scheppend te werk te gaan als een geschikt bestaand voorbeeld niet aanwezig was. De moderne roman moest voornamelijk een boek met verwijzingen zijn. De meeste auteurs besteedden hun tijd met dingen te zeggen die al gezegd waren – en meestal veel beter. Een schat aan verwijzingen naar bestaande werken zou de lezer ogenblikkelijk op de hoogte stellen van de aard van iedere figuur, zou vervelende uitleggingen overbodig maken en zou schertsfiguren, opscheppers, zwendelaars en personen van inferieure educatie effectief uitsluiten van elk begrip omtrent contemporaine literatuur.

  BRINSLEY: Allemaal lariekoek.

Artair vindt dit helemaal geen lariekoek. Hij gelooft dat theater en romans te vaak beperkt worden door de werkelijkheid. Hij vindt het een schitterend idee dat de personages in een roman of toneelstuk hun eigen leven leiden en zich niet aan de wil van de auteur hoeven te onderwerpen. Hij gelooft dat ieder leven uit meer levens bestaat en dat de verschillen tussen mythe en werkelijkheid te scherp aangezet worden. De oude Keltische mythen – zoals ze genoemd worden – bevatten diepere waarheden. In een paar recensies van zijn werk werd gesuggereerd dat hij de macht over zijn personages verloren had, maar nergens werd erbij gezegd dat hij dat opzettelijk deed. In feite krijg je in het regionale kindertheater zelden recensies, en als je ze krijgt bevatten ze eerder tips waar je op een regenachtige dag je kinderen kunt stallen dan degelijke kritiek.

Artair gelooft dat dit toneelstuk zijn meesterwerk wordt, waarin hij de aantrekkingskracht van een grote en – tot op zekere hoogte – vergeten Ierse romanschrijver combineert met een nostalgisch beroep op het Gaelic/Keltische verleden. Hij kan zich voorstellen dat het belangstelling (en subsidies) zal losmaken in Galway en Dumfries, in Noord-Wales en hier in Cornwall – Kernow in de oude taal – en zelfs in Bretagne, waar ze de Brezhonegtaal levend willen houden. Zijn voordrachten zijn daar altijd goed ontvangen.

Terwijl hij de laatste zin van Brinsley – Allemaal lariekoek – zorgvuldig afvloeit, ziet hij plotseling Daniel Day-Lewis als Flann O’Brien. Daniel Day-Lewis zou niet alleen een prachtige, gekwelde, dichterlijke en onweerstaanbare Flann O’Brien zijn, hij zou ook de hele onderneming omhoogtillen uit het moeras van plichtmatig regionaal theater naar een kosmos van serieus, intens betrokken acteren. Er zou best een film uit kunnen voortkomen, er zou zelfs beslist een film uit voortkomen als Daniel mee zou willen doen. Daniel is een Engelsman, maar hij woont in Ierland en voelt een sterke verwantschap – dat weet Artair zeker – met de Ierse prehistorie waar Flann O’Brien veel van hield maar waar hij ook parodieën op schreef. Hij is benieuwd hoe Daniel over Keltische mythen denkt. Hij schijnt een erg serieus type te zijn.

Door de brede maar met zout bevlekte ramen, waarachter de reddingsbrigade vroeger de wacht hield, ziet hij het slik tevoorschijn komen nu het eb wordt. Aan de ene kant heb je de open zee en Smugglers’ Doom, een ondiepte die alleen te zien is als het tij heel laag is. Aan de overkant van de riviermonding ligt het wrak van een kleine vissersboot, tot zinken gebracht, zeggen de mensen hier, en nu ziet hij de stuurhut tevoorschijn komen, omhangen met vlaggen van zeewier.

Net als alle creatieve mensen voelt hij zich verfrist en energiek na de donderslag van zijn idee. De ideeën zijn altijd wel ergens, weet hij, en wij – in zijn edelmoedigheid rekent hij alle werkelijk creatieve mensen mee – zijn de bliksemafleiders. Wij brengen de ideeën naar de aarde. Nu komen de resten van de windas op de vissersboot waarmee de netten werden ingehaald tevoorschijn. De windas is gevlekt en geroest. Hij krijgt nooit genoeg van de werking van de getijden. Vogels op hoge poten met wroetende snavels – hij is niet zo goed in vogelnamen, maar hij denkt dat het oeverlopers of wulpen zijn – komen al in de modder zoeken. Merkwaardig dat ze hun buik sneeuwwit houden, ook al brengen ze zoveel tijd van hun leven in die modder door; de natuur – een onuitputtelijke bron voor de vruchtbare geest.

Geachte Daniel Day-Lewis

  Ik besef dat dit nogal uit de lucht komt vallen, maar ik wil u laten weten dat ik al enige jaren werkzaam ben in het domein van het theater.

(Klinkt dat niet wat plechtstatig? Nou en of.)

Geachte Daniel Day-Lewis

  Nu mijn levenswerk, een vijf uur durend toneelstuk in drie delen gebaseerd op leven en werk van Flann O’Brien, zijn voltooiing nadert, wilde ik contact met u opnemen. Ik heb mijn hele leven in het Keltische en Gaelic theater gewerkt, en zoals u weet was Gaelic Flann O’Briens moedertaal en was hij zeer goed thuis in de oude mythen en geschiedenis. Het heeft me drie jaar gekost om het stuk te voltooien, en al die tijd zag ik het in gedachten als een geschikt vehikel voor uw enorme talent. Mijn bewondering voor u gaat eigenlijk terug op de film over een verlamde jongen in Dublin, Christy geloof ik dat hij heette. In uw recentere film, There Will Be Blood, waarin de olie alle kanten op spoot, was uw spel van een elementaire kracht. Ik geloof niet dat ik in mijn lange loopbaan ooit een acteur ben tegengekomen met zo’n emotionele intensiteit. Wat u hebt gedaan, en waar zo weinig acteurs in geslaagd zijn, is een enorme innerlijke kracht inzetten, terwijl u heel weinig deed om de aandacht te trekken. (Zoals mijn collega Kenneth Tynan eens zei over de jonge Richard Burton.)

  En nu het project dat ik al noemde – en dat zijn voltooiing nadert – over het leven van Flann O’Brien met zijn eigen romans als uitgangspunt. Ik heb twee versies in gedachten, een vijf uur durend toneelstuk in drie delen – die op achtereenvolgende avonden gespeeld worden –, deels in het Iers met doorlopende ondertitels (een methode die ik heb afgekeken van de Japanse Hamlet van Jonathan Kent), en een bioscoopfilm waarin uzelf de rol van Flann speelt.

  Zoals u weet was hij een geweldige, proteïsche persoonlijkheid, die in zijn jeugd Gaelic sprak zoals ik al zei, vervuld van de romantiek van oude legenden, maar zich scherp bewust, op zijn vaste plek in het achterkamertje van de Red Swan, van de parodistische mogelijkheden van de Keltische nostalgie. Hij was ook een van de weinige grote Ierse schrijvers van zijn tijd die nooit zijn weggegaan uit Ierland, in die tijd een onderdrukt en naargeestig land. Nu wordt natuurlijk vaak de omgekeerde reis gemaakt. U bent, geloof ik, opgegroeid in de omgeving van Londen, net als ik. Ik ben geboren in Blackheath, Londen SE3.

Misschien is hij nu een beetje te informeel. Misschien moet hij wat zakelijker zijn. Hij heeft een foto gezien van Daniels mooie vrouw en die herinnerde hem eraan dat hij en Fleur ook zo’n gouden paar waren geweest. Fleur had net in Twickenham de hoofdrol gespeeld in zijn productie van een verboden Tsjechisch stuk – haar Tsjechische accent was goed, hoewel een recensent zich had afgevraagd waarom een vertaling met een accent gespeeld moest worden. Ze was een spionne, door de communisten gestuurd om informatie te verzamelen over Václav Havel, maar ze was overgelopen en gaf haar chefs opzettelijk onjuiste informatie. Het liep niet goed af met haar personage. Harry Trevelyan-Tubal sponsorde de productie. Later bood hij aan een productie van het stuk in het West End te sponsoren met Fleur in de hoofdrol en met, zoals hij zei, een commerciëlere regisseur. De verplaatsing naar het West End duurde precies zeven weken, maar sir Harry’s doel was bereikt: Fleur werd de derde lady Trevelyan-Tubal en zei het theater vaarwel.

Hoe dan ook, mijn beste meneer Day-Lewis, ik koester de hoop dat u belang zult stellen in dit project en het script wilt lezen. (Waarover ik trouwens in onderhandeling ben met de universiteit van Austin in Texas, die bekendstaat om haar verzameling originele manuscripten, en die het script wil kopen.) Wees zo vriendelijk uw antwoord naar Theatergezelschap De reddingsboot te sturen, op bovenstaand adres…

Hij verzegelt de brief met de zegellak die hij heeft aangeschaft voor het manuscript dat voor Texas bestemd is. Voor Daniel Day-Lewis steekt hij de kaars aan en laat een klodder kokende lak op de envelop vallen – onvermijdelijk valt er ook wat op de restanten van een supermarktquiche – en drukt zijn zegelring in de gesmolten lak. Te laat bedenkt hij dat het beter was geweest om de ring eerst af te doen, want nu zal Daniel met de lak ook nog een paar uit zijn gebrande knokkel getrokken haren ontvangen. De zegelring kreeg hij van Fleur toen ze trouwden. Er staat een griffioen in gegraveerd. Hij gaf haar een gordijnring, in die dagen een erkend, en voordelig, teken van een onconventionele instelling.

Opgemonterd door zijn plan Daniel Day-Lewis in te schakelen loopt hij over de weg van het botenhuis naar het dorp. Daar neemt hij de bus naar Pentire, waar de bibliotheek gratis gebruik van computer en internet aanbiedt. Al moet je wel betalen voor printen. Hij ontdekt dat de agent van Daniel Day-Lewis William Morris heet, en gevestigd is op El Camino Drive, Beverly Hills. Hij kijkt de bibliotheek rond en stelt zich voor dat El Camino Drive iets heel anders is dan deze nogal donkere, uitgewoonde ruimte. Hij ziet palmen en David Hockneyachtige zwembaden voor zich. Deze brief gaat dus een ommelandse reis maken, naar Californië en dan terug naar Ierland. Intussen heeft hij tijd genoeg om de eerste versie af te maken en natuurlijk ook om zijn manuscript naar Texas te sturen. Hij is benieuwd hoeveel tijd de professoren en andere gekwalificeerde letterkundigen nodig zullen hebben om de waarde vast te stellen. Ze hebben al een deel van Flann O’Briens werk, een paar dozen met nagelaten papieren van Joyce en wat spullen die ooit van Yeats zijn geweest, dus zullen ze dit manuscript wel met open armen ontvangen.

Nu het min of meer laag water is, ruikt hij wat Flann O’Brien beschreef als de eeuwenoude geur van rottenis, zij het dat O’Brien het over de geschiedenis van Ierland had en niet over de modder, maar alles – verleden, heden, karakter, mythe, modder – hangt met alles samen.

Nadat hij de brief gepost heeft, vraagt hij zich af of hij uitvoeriger had moeten uitleggen wat hij in gedachten heeft: een toneelstuk en een film die inspelen op O’Briens idee dat fictieve personen werkelijk bestaan en zich kunnen verzetten tegen de auteur die hen in zijn fictie wil gebruiken. Hij herinnert zich een film over John Malkovich, en misschien had hij die moeten noemen in zijn brief aan Daniel, om duidelijk te maken dat hij het niet alleen over oude belegen mythen en stoffige toneelstukken heeft, maar ook over postmodernisme. Als er iemand in staat is van Flann O’Brien een mens van vlees en bloed te maken en ook nog publiek te trekken, dan is het Daniel. Daniel heeft die magische, alchemistische kracht die heel weinig acteurs gegeven is.

Dan wipt hij even binnen bij de bank om te kijken of zijn driemaandelijkse toelage eindelijk is binnengekomen. Hij heeft de bank gevraagd hem te bellen als het geld er is, maar nu hij toch voor de deur staat, vindt hij dat hij net zo goed even naar binnen kan lopen, dan kan de postbode zijn schoenzolen sparen. De baliemedewerkster is nieuw. Ze heeft een vol gezicht uit één stuk; het heeft iets van een zeedier, denkt hij, een dolfijn of een zeehond, de ogen bijna plat aan de oppervlakte, waardoor ze iets van de innemende onschuld van die dieren heeft.

‘Goeiendag,’ zegt hij, ‘ik geloof niet dat ik al eerder het genoegen heb gehad.’

‘Ik ben hier nog maar een paar weken. Hiervoor werkte ik in Truro.’

‘Schitterende stad, prachtige kathedraal. Ik ben Artair MacCleod,’ zegt hij en hij zwijgt, maar ze reageert niet verrast. Truro ligt een flink eind weg.

‘Waarmee kan ik u van dienst zijn, meneer?’

‘Ach, wat een vraag. Ik denk dat ik u het kortste en minst interessante antwoord zal moeten geven. Mijn driemaandelijkse toelage van Tubal & Co moet langzamerhand binnen zijn en ik zou graag willen dat u keek of dat zo is. Het geld had er twee maanden geleden al moeten zijn.’

‘Zeker, meneer. Hebt u een legitimatie?’

‘Legitimatie? Waar hebt u het over?’

‘Een bewijs van uw identiteit. Een creditcard misschien?’

‘Nee, ik heb geen creditcards.’

‘Of uw rijbewijs?’

‘Nee, ik rijd geen auto. Daar ben ik nooit aan begonnen.’

‘Het spijt me, maar zonder legitimatie mag ik niemand informatie over een rekening geven.’

‘Hoor eens, lieve kind, dit is al tien jaar mijn bank. Ik ben de directeur van Theatergezelschap De reddingsboot en – al zeg ik het zelf – een bekend figuur hier in de omgeving. Een algemeen bekend figuur. Legitimatie is dus overbodig.’

‘Ik zal meneer Trefelix moeten roepen, meneer.’

‘Roep hem maar. Ik heb toch helemaal niets te doen. O ja, dat is waar ook, ik moet alleen Daniel Day-Lewis te spreken zien te krijgen over een productie van me en onderhandelen met de universiteit van Austin, in Texas. Maar toe maar, ga je gang, laat meneer Trefelix maar komen. En als je dan toch bezig bent, misschien kun je een confrontatiegroep van plaatselijke wanbetalers verzamelen en ons allemaal in de rij zetten voor de foto en injecties met natriumthiopental?’

Hij begint plezier te krijgen in zijn toespraak, maar voordat hij zich volledig kan inleven in de rol van vals beschuldigde, van een slachtoffer van senator McCarthy of van een Tom Robinson, verschijnt de jonge meneer Trefelix.

‘O, dag meneer MacCleod. Dank je, Mandy, ik neem het wel over. Wilt u met me meekomen, meneer MacCleod, als u een ogenblikje hebt?’

‘Jazeker.’

Hij stelt zich voor dat ze naar de kamer van de directeur zullen gaan, waar ze onder een grote ronde klok thee met koekjes zullen nuttigen, maar Trefelix gaat hem voor naar een vergaderkamertje zonder ramen.

‘Het spijt me dat dit gebeurd is,’ zegt hij. ‘Ik was van plan u te schrijven – u hebt thuis nog geen e-mail, hè? Nee? Maakt niet uit. Ik was van plan u te schrijven dat Tubal & Co hebben geweigerd te betalen.’

‘Wat? Waarom? Wat zeiden ze?’

‘Ze weigerden gewoon.’

‘Hebt u het niet gevraagd?’

‘Dat kunnen we niet doen, meneer MacCleod. Onder andere vanwege kwesties van gegevensbescherming, die inhouden dat we zulke vragen niet mogen stellen. U zult het met hen moeten bespreken.’

‘Dat zal ik doen, daar kunt u op rekenen. Zeker. Ik neem meteen contact met ze op.’

Hij staat op.

‘Er is nog iets, meneer MacCleod. We kunnen de driemaandelijkse huur voor uw pand, die afgelopen maandag vervallen is, pas betalen als we geld ontvangen hebben.’

Artair staat gebogen, met zijn handen op het goedkope blankhouten bureau.

‘Doe niet zo verdomde belachelijk. We hebben het over de bank van Tubal, en niet over een giga zwendelarij met callcenters in Kazachstan. Tubal & Company. De oudste particuliere bank van ons land.’

‘Meneer MacCleod, ik ga er niet over. De betaling komt, denk ik, van een privépersoon, niet van de bank zelf.’

‘Zal ik je eens iets vertellen, jij hersenloze, aculturele pygmee, dat geld is een levenslange toelage van de familietrust van Tubal & Co. Mijn ex-vrouw is nu lady Trevelyan-Tubal en dit contract heeft kracht van wet, een soort alimentatie, zo u wilt, die niet stopgezet kan worden. Weet u zeker dat het geen defect is van uw berucht abominabele computersysteem?’

Het woord ‘computersysteem’ spreekt hij uit met afkeer en grote nadruk.

‘Meneer MacCleod, ik heb begrip voor uw belangen. Dat meen ik echt, en trouwens, mijn kinderen verheugen zich zoals altijd weer op de Paasvoorstelling van De wind in de wilgen op de basisschool, maar de regels zijn aangescherpt.’

‘Ik zit midden in onderhandelingen met Daniel Day-Lewis, over een groot gezamenlijk project. Mijn verzameling manuscripten wordt op dit moment getaxeerd door een vooraanstaande Amerikaanse universiteit. In het voorjaar heb ik een drukke tournee voor de boeg.’

Hij klinkt nu niet als een gespeeld slachtoffer, vindt hij, maar als een echt slachtoffer. In zijn stem is een zacht jammerend toontje te horen.

‘Meneer MacCleod, ik ben er zeker van dat het een foutje van hen is. Misschien hebben ze, net als de meeste banken, personeel ontslagen. Ik zou het eigenlijk niet mogen vertellen, maar bij de meeste banken, ook de onze, zijn ontslagen gevallen.’

‘Als ik mijn contactman bij Tubal heb gesproken, kon ik weleens besluiten mijn rekening elders onder te brengen.’

Hij gaat rechtop staan, met moeite: Lear die de hut op de heide verlaat.

‘Als de schuld bij ons lag, zou ik dat begrijpen. Maar hoe dan ook, als u het uitgezocht hebt – en ik ben er zeker van dat het gewoon een makke van het systeem is –, wilt u me dan bellen?’

‘Daar doe ik nog geen uitspraak over.’

Maar als hij probeert iemand bij Tubal te spreken te krijgen en daarvoor een nummer gebruikt dat hij al jaren heeft, wordt hij doorverbonden met een callcenter, waar ze iedere verantwoordelijkheid voor welke familietrust dan ook afwijzen en zeggen dat hij maar naar het hoofdkantoor moet schrijven of e-mailen voor het juiste adres waar hij kan uitleggen wat precies zijn probleem is.

‘Ik heb geen probleem. Jullie hebben verdomme een probleem.’

‘Het spijt me, meneer, ons beleid is dat het personeel het gesprek moet beëindigen als er grove taal gebruikt wordt.’

De verbinding wordt verbroken.

Het wordt weer vloed en hij ziet hoe het groenblauwe zeewater het donkerdere, met modder vermengde rivierwater begint te verdringen, waarbij er in de vaargeul een reeks kleine, woelige stroomversnellinkjes ontstaat. Vroeger had hij een boot, maar hij kon niet goed met boten overweg.

Hij probeert zich voor te stellen wat er bij Tubal gebeurd kan zijn. Waarschijnlijk heeft Trefelix gelijk, een makke van het systeem. Gek woord, ‘makke’. Hij denkt dat het wel Jiddisj zal zijn. De man die er met zijn vrouw vandoor is gegaan, sir Harry Trevelyan-Tubal, komt uit een familie die ooit Jiddisj sprak, maar nu van de sjtetl gescheiden is door generaties Eton en Oxford en jachthonden – er is ergens nog een Sassoon in de familie geweest – en door villa’s en Bentleys en wintersportchalets en discrete bedienden en postimpressionistische en fauvistische schilderijen, terwijl hij – Artair MacCleod, toneelschrijver, acteur, kenner van het Gaelic – in een tochtig en slecht verbouwd botenhuis woont dat uitkijkt over moddervlaktes. Fleur, heeft hij gehoord, kan niet zo best met Julian opschieten, de zoon die de functie van president-directeur heeft overgenomen, twee jaar voor de beroerte van sir Harry. Al zolang Harry en Fleur getrouwd zijn – bijna twintig jaar, denkt hij – heeft Artair geen woord met haar gewisseld. Dat mag hij niet: als onderdeel van de regeling waar ook zijn toelage onder viel, moest hij ermee akkoord gaan dat hij nooit met de pers over hun leven samen zou praten en nooit, wat er ook gebeurde, contact met haar zou zoeken, tenzij via haar advocatenkantoor. Het enige wat hij over haar weet is wat hij in de kranten leest en wat hem aan roddels bereikt. Hij probeert nu het adres van die advocaten te vinden. Terwijl hij in ongeordende stapels papieren van tien, vijftien jaar geleden zoekt, realiseert hij zich dat hij geen idee heeft waar hij het telefoonnummer en adres van de advocaten heeft opgeborgen, of neergelegd, hoewel hij denkt dat ze Fetlock’s heten, in elk geval iets dat met paarden te maken heeft. Hij vertrouwt erop dat zijn brein om de prooi heen sluipt: hij hoeft alleen maar te wachten. Maar de telefoon gaat en het is de boekhoudster van de Maatschappij tot Redding van Drenkelingen in Newquay, zegt ze.

‘Ik heb het nogal druk, wat kan ik voor u doen?’

‘O, meneer MacCleod, ik wilde alleen even zeggen dat we uw automatische overschrijving van de huur nog niet ontvangen hebben.’

‘Nee, nee, dat klopt. Ik ben vandaag bij de bank geweest en de directeur stelde me gerust met de woorden dat het een gevolg was van – zoals hij letterlijk zei – een makke. U moet het nu heel gauw binnenkrijgen. Ik heb ze gevraagd een beetje voort te maken.’

‘Mooi. O, en ik ga met de kinderen naar Thomas de stoomlocomotief als u naar Newquay komt. En we waren vorig jaar heel enthousiast over De wind in de wilgen in het wijkgebouw. U was geweldig als Pad. Toet toet.’

‘Dank u. En bedankt voor uw geduld. Mijn assistente heeft vakantie, dus misschien komt het niet direct, maar ik kan u verzekeren dat eraan gewerkt wordt bij Tubal & Co, de bank.’

‘Volgende week, denkt u?’

‘Insjallah. De mens wikt…’

‘Mijn zoon wil toneelspeler worden, sinds hij u in De wind in de wilgen heeft gezien.’

‘Dat moet u hem uit zijn hoofd praten. Zeg maar dat hij werk moet zoeken als pianist in een bordeel.’

‘Hij wil ook paté eten, en roeien in een scull. En hij denkt dat hij een woelmuis is.’

‘Een goeie keus, woelmuis. Veel beter dan toneelspeler worden. Ik moet weg, helaas – Daniel Day-Lewis wacht op me.’

‘Speelt hij in Thomas de stoomlocomotief?’

‘Nee, dit hoort niet bij mijn educatieve werkzaamheden, het is meer een Hollywoodproductie. Hartelijk dank voor het bellen. Ik zal zorgen dat er een paar vrijkaartjes voor u klaarliggen bij de kassa. Hoeveel hebt u er nodig? Zes? O, meer dan vier red ik niet.’

Die vrouw is gek.

Net als Oblomov, als Flann O’Brien, voelt hij een verschrikkelijke drang om naar bed te gaan en er niet meer uit te komen.