Emma Donoghue

Geroerd

Vertaald door Ardy Stegeman en Marijke Versluys

++

==

==

==

Mijn dank gaat uit naar Siobhan Harding, Daniel Levine, Una Ní Dhubhghaill, Lene Rubenstein, Margaret Lonergan, Jenna Roberts, Cris Townley, Debra Westgate, mijn literair agente Caroline David-son en mijn redacteur Alexandra Pringle voor hun uiterst opbouwende kritiek.

==

==

Ik draag dit boek op aan Anne.

1

Uitzoeken

‘2 ZOEKEN FLATGENOTE.’ Het kaartje was met twee ruitvormige stukjes afplakband aan het mededelingenbord bevestigd. ‘EIGEN KAMER. Wauw! GEEN BEKROMPEN TYPES.’

De hele tekst was met rode inkt geschreven, behalve Wauw!, wat er vast door een voorbijganger bij was gekrabbeld. De bovenkant van de 2 was door een duim smoezelig geworden, waardoor het cijfer de vorm had gekregen van een zwaan die zijn snavel tegen de wind in hield. Maria diepte een balpen op.

Ze schreef de advertentie over op de eerste bladzijde van haar multomap die, zo besefte ze lichtelijk geërgerd, er even leeg en ongerept uitzag als de huiswerkboekjes die de nonnen de eerste dag van het nieuwe schooljaar altijd verkochten. Ze zette een kartellijntje onder het telefoonnummer. Omdat de bovenste twee hoekjes van het kaartje waren omgekruld, was er grote kans dat de kamer al vergeven was. Niettemin was het de moeite van het proberen waard; dit was beter dan al het andere dat werd aangeboden. Ze wist werkelijk niet hoe lang ze het nog zou uithouden bij die tante van haar met haar voetenbankjes. Haar blik dwaalde over de muur, die schilferig was van de afbladderende stukjes papier waarop van alles en nog wat werd aangeboden, van ‘Stoomcursus Angelsaksisch door iemand die de taal vloeiend spreekt’ tot en met ‘zeer solide fietsslot te koop’. De advertenties onder het kopje woonruimte deden allemaal even louche aan. ‘Z. lage huur’ zou wel betekenen dat het er smerig was, en ‘informele sfeer’ duidde op schimmel in de broodtrommel.

Maria stak haar balpen terug in het borstzakje van haar blouse en leunde met haar rug tegen een pilaar die was beplakt met pamfletten. Haar handen omvatten losjes haar multomap en hielden die tegen haar buik. Ze trok haar mondhoeken ietsje op, naar ze hoopte net genoeg om de indruk te wekken dat ze op iemand stond te wachten, maar ook weer niet zo hoog dat ze er idioot uitzag. Ze drukte de map dichter tegen haar heupen, waardoor hij even aangenaam aanvoelde als een oude wapenrusting. Ze hield haar ogen half neergeslagen en bekeek de meute die de sociëteit van de Studentenbond tot de laatste tafel en bank bezette.

Een kluitje in zwart leer gestoken knullen schopte tegen de koffieautomaat. Maria keek meteen een andere kant op, voor het geval een van hen haar een gevatte opmerking zou toevoegen waarop ze geen weerwoord had. Achter het aangekoekte vuil op het raam ontdekte ze een glinsterend zilveren oppervlak. In de prospectus van de universiteit had het meer er een stuk blauwer uitgezien. Ze hield haar multomap te stevig vast; haar greep werd wat losser, en ze stelde zich voor dat ze een snoek was die doodkalm en plomp in het verborgen depot van het meer rondneusde tussen olievaten, zwarte takken en ongepaarde in het water gevallen sandalen die overwoekerd lagen te vergaan. Een grote, lijdzame vis, die de zomer afwachtte om de eerste de beste nietsvermoedende teen die binnen zijn bereik kwam naar beneden te trekken. Maria verbeet een glimlach.

Ze hurkte en liet zich tot op de bovenste tree zakken. Aan de zijkant van haar nek voelde ze iets kriebelen. Ze veerde op, maar het was slechts een losgeraakte hoek van een oranje affiche voor het eerstejaarsbal. Over haar schouder las ze de bijzonderheden en zag dat er aan het woord commissie een paar medeklinkers ontbraken. Op dat moment hield ze zich voor dat ze op de eerste dag niet zo verdomd negatief moest zijn, en ze wendde haar gezicht weer naar voren. Ginds in een hoek, onder een bruin bespatte muurschildering van Moeder Ierland, ontdekte ze iemand die ze vaag kende uit het stadje waar ze vandaan kwam. Zijn in ribfluweel gehulde knieën waren opgetrokken tot aan zijn kin, en een pamflet van het Ecologisch Genootschap barricadeerde zijn gezicht. Nee, ze zou hem niet gedag gaan zeggen; zo wanhopig was ze nu ook weer niet.

Het trigonometriecollege werd gegeven in een muf, krap zaaltje op de vierde verdieping. Maria telde vierentwintig koppen, en ze wurmde haar been een tikje verder op de achterste bank. Het meisje naast haar leek te slapen; haar met blonde strepen doorschoten haar omkranste als klimop haar gezicht, en de heup onder haar kleren voelde warm aan tegen die van Maria. Zodra de docent hun naam wilde weten, was het alsof er een huivering door de bank voer, en het hoofd van het meisje schoot omhoog.

Maria las de advertentie nogmaals door; ze voelde haar mond van pure besluiteloosheid verslappen. Toen de presentielijst rondging, stootte ze haar buurvrouw aarzelend aan en hield de multomap schuin voor haar op. ‘Heb jij misschien enig idee wat dit tekentje precies betekent?’

Zalmroze nagels maskeerden een lichte geeuw. ‘Dat betekent gewoon vrouwen,’ mompelde het meisje, ‘al zullen ze vast nogal feministisch zijn. Je kent dat type wel.’

Ze keek Maria onderzoekend aan, maar deze fluisterde ‘reuze bedankt’ en boog haar hoofd omdat ze absoluut niet wist van wat voor types ze geacht werd het type te kennen. In de bibliotheek van haar geboortestadje had ze een beduimeld exemplaar van De vrouw als eunuch ontdekt, waarin Gekke Nelly in de marge commentaar had gekrabbeld. Hoewel Maria er met volle teugen van had genoten, vooral van de passages waar Nelly met kleurpotlood zigzaglijntjes bij had gezet, kon ze zich geen huisgenotes voorstellen die het boek de hele dag door liepen te citeren. Per slot van rekening, zo hield Maria zich voor terwijl het college zich voortsleepte, was ze hier niet voor de gezelligheid. Dublin kwam haar toch al vreemd voor – zo tochtig, vol rondslingerde chipszakjes, altijd onrustig –, dus hoe vreemder, des te beter eigenlijk.

Het was vijf over twaalf eer ze langs de horde ellebogen de zaal uit kon glippen. Achter haar kwam een groep docenten uit hun koffiekamer; hun anglofiele spraakjes vulden de gang. Ze snelde de trap af, op zoek naar een telefoon. Toen ze haar spiegelbeeld in een stoffig trapraam zag, bleef ze stilstaan om de schoudervullingen van haar zwarte jasje recht te duwen. Die rotdingen ook. Het was de bedoeling dat je er zelfverzekerdheid door ging uitstralen, maar haar gaven ze het aanzien van een gebochelde. Ze streek haar ponyhaar naar achteren en stak haar spitse kin naar voren.

‘Joehoe, Maria!’

Ze keek niet op of om; hier wist immers niemand hoe ze heette.

De schrille kreet klonk scheller. Ze gluurde onder de balustrade door en zag het meisje met het blond gestreepte haar dat ze van het college kende vanuit een kluwen in een regenjas gehuld en naar haar zwaaien. Om bij hen te komen moest ze tussen een abstract bronzen beeld en de dolmen van papier-maché van het Archeologisch Genootschap door zeilen.

‘Je heet toch Maria, niet?’ Het meisje droeg een glimmende badge met ‘Material Girl’ erop.

‘Ja, alleen ligt de klemtoon op de eerste lettergreep,’ verklaarde ze.

De stem buitelde langs haar heen. ‘Over klemtonen gesproken. Wat een ellende, zeg. Ik kap onmiddellijk met wiskunde, zonde van m’n kostbare tijd. Ik hoorde die vent van trigo je naam voorlezen en dacht: zo te zien snapt zij waar hij het over heeft, wat je van mij niet kunt zeggen.’

‘Ik vind wiskunde eigenlijk wel leuk,’ zei Maria wat onwillig.

‘Te gek.’ Haar blik dwaalde naar een vlek op de dij van haar lichtroze broek; ze pulkte er met een nagel aan. ‘Ik voor mij, ik stap over op filosofie. Ze zeggen dat je daar gegarandeerd cum laude krijgt.’ Ze keek op. ‘O ja, ik heet Yvonne, had ik dat al gezegd? Sorry, ik had me moeten voorstellen.’

Maria’s gezicht klaarde op – voor het eerst die dag glimlachte ze breed. Omdat ze die grijns geen moment te lang wilde laten voortduren, keek ze de andere kant op en zei dat ze op zoek was naar een munttelefoon.

‘Daar achteraan in de hoek, voorbij de kamer van de studentenpastor. Gaat het over die kamer in die flat?’

‘Dat denk ik wel, ja.’ Te afwerend. ‘Ik ben er nog niet uit.’

‘Ik voor mij,’ vertrouwde Yvonne haar toe, ‘ik zou absoluut geen fiducie hebben in iets wat er in dat hol van een Studentenbond wordt aangeboden. Een nichtje van me heeft slechte ervaringen opgedaan met een tweedehands magnetron.’

Maria’s mond vertrok. ‘Wat is haar dan precies overkomen?’

‘Het fijne ervan heb ik nooit te horen gekregen,’ bekende Yvonne. ‘Weet je wat? Als die feministen je niet aanstaan, heb ik nog wel een oom die vreselijk mooie flats, zeg maar appartementen, in Zuid verhuurt…’

‘Ik ben eigenlijk op zoek naar iets tamelijk voordeligs,’ zei Maria. ‘Ik zit vreselijk krap bij kas.’

Yvonne knikte, zodat haar oorringen dansten. ‘God, je hoeft mij niks te vertellen. Waar blijft het geld? Ik zit al tot m’n nek in de schuld bij m’n moeder vanwege m’n baljurk. Hoe moeten we het in godsnaam tot aan de kerst uitzingen, Maria? Vertel me dat ’s.’

‘Hallo.’

‘Eh, sorry, spreek ik met nummer 036942?’

‘Bij mijn weten wel.’

‘O. Ik bel over je advertentie.’

‘M’n wat?’

‘Was-ie dan niet van jou?’

‘Niet dat ik weet.’

‘Je advertentie. Je advertentie op het mededelingenbord in de Studentenbond.’

‘Ik heb geen flauw idee waar je het over hebt.’

‘Sorry, maar hij hing er vanmorgen nog.’

‘Wat staat er dan in?’

‘Hij begint met “twee”, en dan staat er een soort tekentje…’

‘Momentje. Ruth? Ruth, zet die haardroger verdomme eens af. Hoor eens. Bied jij onze diensten tegenwoordig per advertentie in de Studentenbond aan? Wat? Nee, ik doe niet maf. O, de flat. Oké, maar waarom weet ik van niks?

Hé, ben je daar nog? Ik weet nooit ergens van.’

‘Ik had alleen gehoopt dat ik misschien even kon komen kijken, als het niet al te ongelegen komt. Of hebben jullie al iemand?’

‘Wie weet heeft ze het hele pand aan de Jehova’s getuigen onderverhuurd.’

‘Misschien kan ik beter straks nog even bellen.’

‘Welnee, flauwekul. Waarom kom je niet een hapje mee-eten?’

‘Vanavond?’

‘Morgen kan te laat zijn.’

‘Hoezo?’

‘Pluk de dag, morgen kan te laat zijn. Sorry, ik doe een beetje kakkineus. Kom maar rond een uur of acht.’

‘Zeker weten? Dat zou fantastisch zijn. Tot straks dan.’

‘Wacht eens. Hoe heet je eigenlijk? Dan weten we zeker dat we geen toevallige voorbijganger te eten vragen.’

‘Sorry. Ik heet Maria.’

‘En ik ben Jaël. Stond ons adres er trouwens bij?’

‘Dat dacht ik niet, nee.’

‘Dan kan ik je dat maar beter geven, tenzij je liever op je fantasie afgaat.’

‘Hou je me nou voor de gek of hoe zit dat?’

‘Nou en of. Even serieus, jongens. Het adres is Beldam Square 69, bovenste verdieping. Neem vanaf de universiteit bus zeven en vraag de conducteur of je voorbij de Armenzustertjes mag uitstappen. Begrepen?’

‘Ik denk het wel.’

‘Zorg dat je trek hebt.’

Ze was dol op dubbeldekkers, op al die voorthotsende kavaljes. Op een keer had haar moeder de kinderen in de kerstvakantie op een uitstapje naar Dublin getrakteerd. Hoewel Maria nog klein was, een jaar of zeven, liet ze halverwege de wenteltrap van de bus haar moeders hand los en holde naar de voorste bank. Daar deed ze alsof ze haar wantjes om een enorm stuur legde. Bij het nemen van de bochten wierp ze minachtende blikken op de fietsers die onder de schaduw van de bus verdwenen alsof ze door de grond waren verzwolgen. Toen ze die middag O’Connell Street in scheurde, schemerde het al, en toen de bus in Henry Street stopte, moest ze van haar plaats worden getrokken. Ze gaf zich gewonnen en liep achter haar moeders mollige benen aan de menigte in. Ze wierp een blik over haar schouder en zag de lichtjes van de kerstversiering over de hele lengte van de straat – witte gloeilampen in al die bomen achter elkaar kleurden de lucht donkerblauw. Maria probeerde haar moeder te vragen hoe het kwam dat licht alles donkerder maakte, maar inmiddels waren ze al in Moore Street en werd ze overstemd door de kreten cadeaupapier vijf vel twintig pence.

Dit was niet dezelfde route, maar een veel rustiger rit, of wellicht was haar waarnemingsvermogen in die tien jaar afgestompt. De bus ronkte om Georgiaanse pleinen heen, langs verstrooide ramen van kantoorgebouwen. Halfacht geweest, en geen levende ziel meer op straat; alleen was er hier en daar op een hoek een kiosk die vergeefs zijn licht liet schijnen. Maria stapte bij de goede halte uit, maar uit angst te vroeg te komen liep ze terug naar de laatste winkel en hing er twintig minuten lang bij de tijdschriften rond. Het meisje achter de toonbank zat als gevolg van een droge hoest voortdurend ineen te krimpen op haar hoge kruk. Met het verstrijken van de tijd ging Maria zich zo opgelaten voelen dat ze uiteindelijk het tijdschrift Her en een zakje chips kocht.

Terwijl ze bij de derde hoek van Beldam Square afsloeg likte ze het zout van haar vingers. Nummer 69 bevond zich aan een smalle straat; de cijfers waren in het waaiervenster boven de deur gegraveerd. Maria klopte tweemaal op de afgesleten verflaag van de zijdeur en merkte toen dat deze op de klink zat. Binnen tastte ze naar het lichtknopje. Een meter of drie boven haar ging een lamp aan die even rond en parelwit was als die waarop ze zich bij de tandarts tijdens het boren altijd concentreerde. Halverwege de eerste gestoffeerde trap dacht ze aan het glossy blad onder haar arm. Ze haalde het elastiekje eraf en speurde de gladde omslag af. ‘Maakt je baas je ongelukkig?’, daar was niks mis mee, en zelfs de fanatiekste feministe kon geen bezwaar hebben tegen ‘Leven met borstkanker’. Over ‘Waarom aardige mannen niet sexy zijn’ had ze zo haar twijfels, en toen haar blik viel op ‘Nog tien weken om voor de kerst je kwabben kwijt te raken!’ rolde ze het tijdschrift op en liet het onder aan de trap liggen. Ze kon het op de terugweg meenemen. Wie weet vond ze hen niet eens aardig.

Tussen twee trappen in stond Maria opeens in het donker. Die rotlamp ging natuurlijk na een bepaalde tijd vanzelf uit. Op een armlengte afstand greep ze de trapleuning vast; haar hand werd door die kille houten slang naar boven gevoerd. Het rook absoluut niet naar linzen, bedacht ze terwijl ze zich een hoek om en nog een trap op liet leiden. Hoeveel feministen zijn er nodig om er een nieuwe gloeilamp in te stoppen? Eén om ’m erin te stoppen, één om de linzenschotel door te roeren en één om te protesteren tegen het gebruik van de woorden ‘’m erin stoppen’. Daar was dat klierige broertje van haar mee op de proppen gekomen toen ze op een avond klaagde over iets seksistisch op tv. Ze had hem daarna met een theedoek te grazen genomen.

Een grauw licht doorsneed de bovenste trap. De schone, ongelakte deur stond op een brede kier; Maria zag hem wat heen en weer gaan door de tocht. Ze deed de knopen van haar jasje dicht en vervolgens weer open. Het rook verrukkelijk naar knoflook. Haar eerste klopje was praktisch geluidloos; ze vergaarde moed en bonsde op de houten deur.

‘Hoi, een ogenblikje, het eten brandt aan!’ kermde iemand. Een lange stilte. ‘Ik bedoel: kom maar verder.’

Maria stond in de halfduistere hal te friemelen aan een halve pinda die in de zak van haar spijkerbroek zat, toen de vrouw met een beweging van haar ellebogen door een kralengordijn kwam. Terwijl ze plukjes haar onder haar zwarte baret duwde, schonk ze haar een warme glimlach. ‘Ik ben Ruth, die andere.’ Ze schoof de kralen voor Maria opzij en liep voor haar uit naar binnen. Ze maakte een plekje vrij op de Schots geruite plaid over de bank en zei zachtjes: ‘Ga even zitten, dan spreek ik het roerbaksel in die tussentijd ernstig toe. Grote godin, wat een bende.’

Maria schraapte haar keel. ‘Zo erg is het nou ook weer niet,’ merkte ze op, en ze ging tussen een woordenboek en een doosje bramen op de bank zitten.

‘Ik had eigenlijk vroeg thuis willen zijn om op te ruimen, dan kon ik de galante gastvrouw uithangen, maar er stond een rij bij het kopieerapparaat in de bibliotheek, en m’n horloge stond stil. Al met al ben ik net thuis.’ Ruth keerde zich weer om naar de wok en schudde er zo hard mee dat het gasstel rammelde. ‘En die stomme uien bakken steeds maar aan op mijn antiaanbaklaag.’

Maria zag hoe ze met wijnglazen en aardewerken borden heen en weer liep tussen het fornuis en de tafel. Ze viste een hoop natte takken uit de gootsteen, zette ze in een lege melkfles en plaatste die met een weids gebaar midden op tafel. Maria’s blik wachtte het moment af waarop er een druppel van het roestbruine uiteinde van een blad op het hout zou vallen.

Ruth zeeg op de bank neer. Ze richtte haar ogen op haar bovenmaatse horloge en sloeg ze toen op; ze waren alert en chocoladebruin. ‘Zo gaat het nou altijd. Ik werk me uit de naad om alles om tien over klaar te hebben, en nu is madam er zelf nog niet.’

‘Dat wilde ik nog vragen: schrijf je dat met een Y?’

‘Wat?’

‘Haar naam. Zoals in yalesloten.’

‘Nee nee, met een J. Jaël, zoals in het boek Richteren. Van het Oude Testament, weet je wel? Sorry, ik mag dat niet als bekend veronderstellen. In elk geval heeft die Jaël een veldheer van het vijandelijke leger gedood door hem een tentharing in zijn hoofd te slaan, als ik me goed herinner.’

‘O.’ Na een korte stilte, probeerde Maria haar stem weer te verheffen. ‘En, studeert zij ook?’

Ruth ademde gapend uit en antwoordde toen: ‘Als je het op lange termijn bekijkt wel, maar op dit moment lummelt ze vast en zeker in de stad rond en koopt ze paarse sokken en drinkt ze kopjes cappuccino.’ Ze leunde achterover in de kussens en liet haar hoofd van de ene kant naar de andere rollen.

‘Doet ze dat vaak?’

‘Om de paar weken. Alleen soms schoenveters, in plaats van sokken. Het ligt aan d’r hormonen, snap je.’

Juist toen ze begonnen te giechelen, bonkte de voordeur open en kloste er iemand door de gang.

Ruths smalle gezicht ontspande zich. ‘Jaëlo,’ zei ze zangerig. ‘Kom onze gast eens aangenaam bezighouden.’

Stilte. Toen verscheen er een bleek, sproetig hoofd door het kralengordijn. Heel lang van stuk, heel opvallend rossig haar. Met een lach die Maria van haar stuk bracht slingerde ze haar plastic tassen op de bank, waarbij ze de bramen op een haar na miste. ‘Hallo, nieuwkomer. Ik was je glad vergeten. Maria, heet je toch, niet?’

‘Klopt, alleen met de klemtoon op de eerste lettergreep. Mária,’ legde ze uit. ‘Maar eigenlijk doet dat er niet toe, want bijna iedereen spreekt het toch verkeerd uit.’ Jezus, wat tienerachtig.

‘Noem je jezelf expres zo, zodat je naam rijmt op paria?’ vroeg Jaël, en haar stoel kraste over de plankenvloer.

‘Eh, eigenlijk niet, nee.’ Ga door, nu niet terugkrabbelen. ‘Wat is een paria?’

Jaël staakte haar worsteling met de veter van een van haar laarzen en hield een voet in de lucht. ‘Ik zou het je niet kunnen zeggen. Iemand met wie iets mis is of zo. Het is zo’n woord dat je je leven lang rondstrooit, totdat iemand je vraagt wat het betekent en je beseft dat je uit je nek lult.’

Maria schraapte haar keel.

‘Verstoteling,’ zei Ruth zachtjes, terwijl ze de wok naar de tafel droeg, het hoofd afgewend voor de damp. ‘Paria’s vormen in India de laagste kaste.’

‘En wijsneuzen de op één na laagste.’ Jaël stak haar hand in een ovenwant die de vorm had van een krokodil en stormde af op Ruth, die haar ontdook.

De dichtstbijzijnde stoel werd in beslag genomen door een voet met een rode sok. ‘Sorry, Maria, maar mijn schuiten hebben een eigen troon nodig. Ga maar aan het hoofd van de tafel zitten,’ commandeerde Jaël. ‘Leun alleen niet te ver achterover, anders kan die stoel het wel eens begeven.’

Ze ging op de stoel zitten en proefde een champignon.

‘Let maar niet op dat mens,’ zei Ruth, en ze stroopte haar spijkerstofmouwen af en liet het mandje met knoflookbrood rondgaan. ‘Ze heeft hem afgelopen zomer zelf gemold. Toen we een paar mensen te eten hadden, heeft ze zich midden in een geïmproviseerd gitaarrecital laten meeslepen.’

‘Al mijn gitaarrecitals zijn improvisaties,’ zei Jaël op neerslachtige toon. Ze wrikte de kurkentrekker uit de fles en boog zich over naar Maria.

Deze legde werktuiglijk haar hand op haar glas. ‘Ik niet, dank je.’

Jaël liet de wijn tussen Maria’s vingers door sijpelen.

Maria trok haar hand snel terug. Rode druppels verspreidden zich over de tafel; een ervan liep door een spleet in het hout. ‘Ik zei dat ik–’

‘Ik heb je wel verstaan.’ Het rondbuikige glas was voor twee derde vol. ‘Maar het zou een belediging zijn voor Ruths kookkunst als je water bij het eten dronk, en zeker dat ziekmakende leidingwater van Dublin.’

Terwijl het gesprek ging over dingen waarover ze niet kon meepraten, likte Maria haar vingers een voor een droog. De wijn was even lekker als die uit de al te dure flessen die haar vader achter in de winkel had klaarliggen voor klanten uit Dublin die op weg naar hun vakantiehuisje kwamen binnenvallen. Zij kozen vaak het marktplein van haar stadje om de reis te onderbreken, de benen te strekken en de kofferbak vol te laden met gemberkoek en aanmaakblokjes. Hoeveel jaar zou het duren eer zij er een vreemdeling zou worden, net als zij? Ze pakte haar glas en nam geluidloos een teugje. Drie jaar studeren, dat wil zeggen als ze overal meteen voor slaagde. Daarna een baantje waarvoor de colleges statistiek haar geenszins zouden hebben opgeleid. Of misschien kon ze er nog een doctoraal kunstgeschiedenis aan vastknopen. Dan de bijstand in en kinderen helpen met het maken van muurschilderingen op bouwvallige panden in de stad. Op welke dag van welke maand in deze reeks van jaren zou ze tot de ontdekking komen dat ze een ontheemde vreemdeling was geworden, een stipje in de stedelijke agglomeratie? Haar accent was nu al tanende; toen ze de buschauffeur daarstraks goedenavond wenste, had ze klinkers horen opduiken die ze nooit bij zichzelf had vermoed.

Er fonkelde iets op het raam achter Ruths op en neer gaande hoofd. Het silhouet van een havik, een reuzenvlinder? Maria wilde hun woordenwisseling, die scheen te gaan over de toekomst (of het ontbreken daarvan) van de Ierse taal, niet onderbreken. Ze zou het raam bij daglicht wel eens wat beter bekijken, als ze hier ooit bij daglicht kwam. Als ze vanavond niet de trein naar huis nam en maandagochtend in de winkel aardappelen ging sorteren. In een kleine stad wisten de mensen tenminste hoe je naam werd uitgesproken.

Tegen de tijd dat Maria haar afkoelende eten naar binnen had gewerkt, zat Jaël op te scheppen dat ze al twintig jaar ervaring had met goede wijn.

‘Deden ze het dan in je flesje?’ opperde Maria.

Met grote ogen wendde Jaël zich naar Ruth toe. ‘Wou je zeggen dat je haar niet gewaarschuwd hebt?’

Ruth staarde ietwat afwezig naar de koelkast. ‘Ik wist dat ik de taugé zou vergeten. Sorry, hoezo gewaarschuwd?’

‘Dat we overjarig zijn, van die griezels van het soort dat schuilgaat onder het eufemisme Oudere Studenten.’ Jaël hield een krul opzij om de onzichtbare kraaienpootjes om haar ogen te laten zien. ‘Je charmante gastvrouw is vierentwintig, en ik ben, hoe ongaarne ik het ook toegeef, negenentwintig.’

‘Nee toch.’ Maria’s blik ging van de een naar de ander. Ze nam nog een slokje wijn. ‘Daar zien jullie geen van beiden naar uit. Ik bedoel: je ziet er niet piepjong uit, maar bijna dertig zou ik je op geen stukken na geven.’

Jaël giechelde en liet haar laatste champignon op een vork vol broccoli balanceren. ‘Ik behoud mijn jeugdige uiterlijk door ’s nachts het bloed van maagdelijke eerstejaarsstudentes uit te zuigen.’

‘Jij ziet er veel bejaarder uit dan ik,’ zei Ruth peinzend. ‘Vind je ook niet, Maria?’

‘Ik kies geen partij, ik ben maar op bezoek.’

Ruth reikte voor Jaël langs naar de wijn. ‘Als ze geen rood haar had, zou het grijs veel meer opvallen. En je zou de cellulitis op haar heupen eens moeten zien.’

Jaël trok een verontwaardigd gezicht en knipte haar een erwtje toe; Ruth blies de aftocht naar het aanrecht om water in de ketel te doen.

‘En jij?’

Maria schrok op; ze had aandachtig met haar vork een krul van wijn op de tafel zitten maken. ‘Hoezo?’

‘Ach, de gewone dingen,’ zei Jaël terwijl ze haar gerafelde veelkleurige trui uittrok en naar de bank mikte, net naast. ‘Waar je geboren bent, wat je studeert, belangrijke informatie, slechte gewoonten, je visie op de zin van het leven.’

Met de naar metaal smakende vork in haar mond dacht Maria na. ‘Ik breng mezelf niet graag in een hokje onder,’ zei ze, met een lichte glimlach om haar woorden te verzachten.

Zag ze achting in Jaëls vermetele blauwe ogen, of was het pret?

Ze schoof haar geglazuurde beker in de richting van de cafetière om hem te laten volschenken.

‘Maar,’ vervolgde Jaël, ‘hoe komen wij dan aan de weet of je voldoet aan alle eisen waaraan een huisgenote moet voldoen?’

‘Raad maar.’

Haar moeder zou haar een tik op haar hand hebben gegeven vanwege haar onbeschofte antwoord, maar ach, haar moeder was meer dan honderdvijftig kilometer hiervandaan. En thuis deden ze nooit room in de koffie. Ze pakte het kannetje uit de uitgestrekte hand van Ruth, wier ogen op haar bleven rusten. ‘Vertel ons dan tenminste waarom je besloten hebt om op onze advertentie te reageren. Je hebt vast vrienden en vriendinnen uit je geboorteplaats die hier tegelijk met jou zijn gaan studeren.’

‘O, jawel. Dat wil zeggen schoolvrienden, geen echte vrienden. De meesten studeren bedrijfskunde of landbouwkunde. Ze zijn best aardig. Er is niks mis met ze,’ voegde ze er onzeker aan toe. ‘Ik ben het alleen beu te doen alsof ik net zo aardig ben.’

Ruth knikte. ‘Ik heb vroeger ook vrienden gehad die beslist aardig waren. Het leven is te kort.’

‘Bovendien,’ vervolgde Maria terwijl ze een gloeiend hete slok koffie nam, ‘kan ik me heel goed voorstellen hoe het zou zijn om met schoolvriendinnen samen in een flat te wonen. Postzegels lenen en bh-maten vergelijken, je kent dat wel.’

Jaël proestte zo hard dat ze haar beker moest neerzetten. ‘In mijn tijd had je dat niet. Wij droegen corseletten.’

‘O, en nog iets,’ zei Maria, en ze keek weer naar Ruths starende blik, ‘die advertentie viel me op doordat er “geen bekrompen types” bij stond.’

Jaël, die over haar beker gebogen zat, gniffelde, al begreep Maria niet waarom.

‘Dat was mijn idee,’ zei Ruth zachtjes. ‘Het maakt alles een stuk eenvoudiger.’

‘Het was een echte blikvanger,’ verzekerde Maria haar.

Opnieuw geproest.

Had ze iets doms gezegd? Liet ze weer duidelijk blijken hoe jong ze was? Ze praatte er snel overheen. ‘Om Gaelic te leren spreken, was ik eens drie volle weken in een streek in Mayo waar het de voertaal is. Daar zat ik opgescheept met een paar krengen die vóór apartheid waren. Ik denk niet dat ik ooit een flat zou kunnen delen met mensen die niet behoorlijk ruimdenkend zijn.’

‘Wij Dubliners zijn in het algemeen heel ruimdenkend, daar kom je nog wel achter,’ merkte Jaël op terwijl ze de grove krullen van haar voorhoofd streek. ‘Leven, vrijheid en Guinness innemen.’

‘Ik ben hier de enige Dubliner,’ constateerde Ruth.

‘Ach, Kildare ligt zo dichtbij. Bovendien drink ik de grootsteedse sfeer inmiddels al een hele poos in; ik ben heus net zo goed een echte Dub als zo’n snob uit Dublin-Zuid als jij.’ Jaël ontdook de theedoek. ‘Hoor ’s, waarom leiden we deze heikneuter niet even rond in onze beeldige villa?’

In de schemerige gang ving Maria een glimp op van zwart-witte posters van een stadspanorama. Er streek iets langs haar oor. Ze stak haar hand omhoog en ontdekte dat er boven haar hoofd een sierasperge hing waarvan de stekels tegen haar handpalm prikten. Thuis hadden ze geen planten; haar vader beweerde dat hij er hooikoorts van kreeg.

‘Deze kamer is helaas een beetje kaal.’ Ruths stem weerklonk in de smalle deuropening. Toen de lamp werd aangeknipt kneep Maria haar ogen half dicht, en ze ontwaarde lichtoranje muren en fel oranjerood gestreepte gordijnen. ‘Als je de kleur nou echt walgelijk vindt… Ik bedoel, we zijn er nog niet toe gekomen de kamer een verfje te geven.’

‘Het is wel apart,’ zei Maria bedachtzaam.

‘Ruttekind,’ werd er gebruld, ‘ik ben even naar de slijterij. Jij hebt zeker geen briefje van tien op zak?’

In de zak van haar spijkerbroek tastend liep Ruth weg. Maria’s handpalmen lieten aarzelend het bed veren. De lichtbruine ladekast zag er antiek uit; toen ze de bovenste la open wilde trekken stond ze opeens met het smeedijzeren handvat in haar hand. Ze zette het er snel weer op en ging op de rand van het bed zitten.

Flarden van hun gesprek klonken door de gang. Maria overwoog haar handen tegen haar oren te houden, maar dat leek kinderachtig. Ze richtte haar aandacht op de oude kalender die aan een spijker naast haar hing. Ierlands Onderzeese Domein, stond erop; voor oktober was een foto van een krab afgebeeld die haar verwoed tekens scheen te geven met een sliert zeewier.

‘Ze is dus eindelijk weg.’ Dat was Jaël, schor.

Maria hield haar adem in.

‘Echt waar?’

‘Haar vliegtuig is vanochtend om elf uur vertrokken. Tenzij ze het gemist heeft, wat niet waarschijnlijk is.’

‘Tja.’ Dat was Ruth weer, afstandelijk. ‘Hopelijk vindt ze een baantje. Wat moet ze hier in Dublin nog?’

Jaëls stem werd luider naarmate ze verder de trap af stommelde. ‘Tot zo, dames. Gedraag je.’

Er kwam koude lucht van het kale raam. Maria stroopte de mouwen van haar trui omlaag tot over haar vingers en leunde op de vensterbank. Haar adem vormde een cirkel van glinsterende condens; met haar pink schreef ze een kleine letter m in het midden van de matte, kille plek. Zodra ze voetstappen op de gang hoorde hield ze haar hand klaar om de plek weg te vegen, maar in plaats daarvan pakte ze de gordijnen en trok ze ervoor. De kamer was nu veiliger, zij het ook kleiner. ‘Ik zag toch alleen maar daken,’ zei ze tegen Ruth.

‘Klopt, maar deze kamer ligt wel op het westen; laat in de middag is het hier schitterend. Zal ik je nu de rest laten zien?’

Het zou vreemd zijn om zo hoog te wonen, al die trappen op, zonder een tuin in te kunnen lopen. In alle hoeken van deze flat kwamen het verfijnde en het sjofele samen. Ze reikhalsde om het stucwerk rondom het kale peertje wat beter te bekijken.

‘Georgiaans,’ vertelde Ruth. ‘Boven de voordeur is een schitterend waaiervenster, heb je dat gezien? In de jaren vijftig zijn drie verdiepingen van dit pand verbouwd tot kantoren. Het dakappartement zat alleen zo raar in elkaar dat het uitsluitend geschikt was als woning. Ook al is het hier in de winter haast niet warm te stoken, toch ben ik dol op dit soort hoge plafonds. Ze verheffen je geest, vind je ook niet?’

Maria knikte opgetogen. De hoogste zoldering waaronder ze ooit had geslapen, zo herinnerde ze zich opeens, was die van de stinkende schuur van oom Malachy geweest, toen ze op een nacht per abuis was buitengesloten. Ze had geen steentje tegen het raam willen gooien uit angst dat ze haar moeder, die nog zwak was na haar operatie, wakker zou maken. ‘En, wie huist er beneden?’

‘Die lui kom je waarschijnlijk nooit tegen; ze maken gebruik van het trappenhuis aan de voorkant. Er zit een taxateursbureau, een opticien en het hoofdkantoor van de gidsenbeweging. In het souterrain is een bedrijf dat moet doorgaan voor een haarinstituut, maar wij hebben zo’n idee dat het een bordeel voor zakenlui is. Is er in het stadje waar jij vandaan komt een bordeel, Maria?’

‘Ik heb geen idee,’ antwoordde ze na een moment van verwarring. ‘Hoewel ik er m’n leven lang gewoond heb, zou ik het je niet kunnen zeggen. Er werd wel geroddeld over de poenige auto’s die bij mevrouw Keogh voor de deur stonden, maar ik weet bijna zeker dat dat kwam doordat ze rood haar heeft.’

Ruth grinnikte zachtjes. ‘Dat moet ik Jaël vertellen.’

De badkamer was wit betegeld en schoon, al waren de tegels hier en daar kapot. Ruth deed de droger open en duwde een opgevouwen handdoek in het gareel. Toen ze zich omdraaide zag haar gezicht er bij het felle tl-licht moe uit. ‘Ik kan het je maar het beste eerlijk zeggen, Maria. Je zou je hier wel eens een beetje geïsoleerd kunnen voelen.’

‘Geïsoleerd waarvan?’

Een stilte die voortkwam uit verwarring. ‘Dat hangt af van wat je zoekt.’ Ruth boog zich voorover om een lege shampoofles uit het bad te vissen. ‘Ik ben zelf niet zo’n gezelligheidsdier; ik ga wel naar disputen en dat soort dingen, maar aan het eind van de dag kruip ik het liefst met een kop thee en een boek op de bank.’

‘Ik ook.’

‘Meen je dat?’ Ruths mond ontspande zich. ‘Voor hetzelfde bedrag zou je dichter bij de universiteit iets kunnen krijgen met jongere mensen om je heen. Aan de andere kant zou dit een soort thuis kunnen zijn. Op dagen dat het goed gaat.’

‘Het lijkt me heel leuk,’ zei Maria.

‘Denk je? Het hangt allemaal af van… Wat doe je, Maria?’

‘Ik studeer wiskunde en kunstgeschiedenis.’

Ze maakte een wegwuivend handgebaar. ‘Nee, ik bedoel: wat doe je echt graag?’

Ze ging op de rand van het bad zitten en liet de vraag in de lucht zweven. Haar ogen bleven rusten op een aardewerken zeemeermin met borsten waaruit oude tandenborstels staken.

‘Ik weet het. Afgrijselijk, hè?’ zei Ruth. ‘Ik heb m’n uiterste best gedaan om haar tot rede te brengen, maar Jaël is echt een koppige Schorpioen. Kennelijk is ze aan dat ding gehecht omdat ze het ooit van een vriendin in Denemarken heeft gekregen. Om mij te pesten doet ze het niet weg, denk ik.’

Met één vinger streek Maria over het gele haar van het beeldje. ‘Waarom heb je het niet per ongeluk van de vensterbank laten vallen?’

‘Dat is gewoon nooit bij me opgekomen.’ Ruths gezicht drukte een ongewone bewondering uit. ‘Ik weet niet of ik dat wel kan. Stel dat er een voetganger door onthoofd wordt. Als jij hier komt wonen, zou je misschien tot actie kunnen overgaan.’

Maria bedacht opeens dat ze zichzelf nog steeds moest bewijzen. ‘Over je vraag van daarnet. Ik weet eigenlijk niet precies wat ik graag doe.’

‘Laat maar zitten, joh. Je houdt niet van vragen.’

‘Nee, dat is het niet.’ Haar vingers lagen op het koude beeldje. ‘Ik heb alleen nooit ergens anders gewoond dan thuis, dus ik heb geen idee hoe het zal zijn. Thuis teken ik, en ik kijk naar natuurdocumentaires en zo. Ik lanterfant en ik klets wat met m’n moeder terwijl ze aan het koken is en ik hou mijn broertjes bij de breekbare spullen vandaan.’

‘In elk huis heb je zo iemand nodig.’ Ruths glimlach verdween toen ze het licht uitdeed. ‘En dit is onze kamer.’ Ze opende de deur die toegang bood tot een groter, donkerder slaapvertrek met een paarsig wandtapijt aan de muur. ‘Hij ligt op het noorden, dus we zitten er niet zo vaak.’

‘Maar jullie hebben niet eens behoorlijke bedden,’ zei Maria ernstig. ‘Kun je de huisbaas niet vragen?’

‘We hebben juist graag zo’n futon. Hij is prima voor Jaëls rug, en zo hebben we een zee van ruimte.’

‘Het lijkt me niet helemaal eerlijk dat degene die er als laatste bij komt een eigen kamer krijgt.’

‘Maak je daar nou maar niet druk over,’ zei Ruth terwijl ze zich vooroverboog om een punt van het dekbed recht te trekken. ‘We zijn inmiddels aan elkaar gewend. Ik heb Jaël zo gedrild dat ze niet snurkt.’

Halverwege de bezichtiging van de kasten werd Maria’s aandacht getrokken door een nachtvlinder die tegen het plafond fladderde. Ze keek omhoog en zag een daklicht. ‘Kun je het dak op? Vandaar moet je een fantastisch uitzicht hebben over Dublin.’

‘Ik moet je eerlijk zeggen dat ik er nog niet toe gekomen ben.’

‘Ach nee,’ zei Maria, die spijt had van haar enthousiasme.

‘Maar ik zal het de huisbaas eens vragen,’ voegde Ruth eraan toe terwijl ze een onwillige kastdeur dichtduwde om een stapel dekens aan het zicht te onttrekken. ‘Hoewel die inhalige rotvent de huur vast met vijf pond zou verhogen “wegens recreatief gebruik van het plat”.’ Haar vingers dwaalden naar het lichtknopje, en opeens stonden ze in het donker.

Maria bleef stilstaan. Kleine annonces, daarmee lokten psychopathische moordenaars hun slachtoffers naar hun flat.

‘Kijk eens,’ zei Ruth.

‘Waarnaar?’

‘Naar boven. Zijn je ogen al aan het donker gewend?’ Recht onder het daklicht wees Ruths vinger omhoog. ‘Dat moet het Zevengesternte zijn, de Zeven Zusters.’

‘Ik had niet gedacht dat er in Dublin sterren te zien waren. Door al die smog en zo, bedoel ik.’ Met open mond staarde ze naar boven.

Plotseling zwaaide de voordeur open.

‘Wat voeren jullie daar in het donker uit?’ vroeg Jaël toen ze de gang op liepen om haar te helpen met haar overvolle tassen. ‘Kijk eens,’ liet ze erop volgen, ‘een goede fee heeft de nieuwe Her voor me op de trap gelegd. Er staan maar liefst twintig pagina’s vol verrukkelijke lingerie in. Ik heb zo mijn vermoedens,’ vervolgde ze terwijl ze de hals van een wijnfles bij Ruths slaap hield.

‘Die is van mij.’ Maria’s wangen gloeiden. ‘Ik heb hem zeker per ongeluk laten vallen.’

‘Wat jammer nou.’

‘Nee nee, je mag hem hebben. Ik heb hem al uit. In de bus gelezen,’ drong ze aan. ‘Over de bus gesproken. Ik moest maar eens gaan, anders belt m’n tante Thelma zo meteen de politie.’

Terwijl Maria gedag zei, knipten zij het licht in het trappenhuis voor haar aan. Ze beloofden dat ze zouden bellen. Zij beloofde dat ze voorzichtig zou zijn. Toen ze op de eerste overloop aankwam hoorde ze dat een van hen begon te neuriën. Het was zo’n slome smartlap uit de jaren vijftig die je niet meer uit je hoofd kunt zetten.

Maria deed net of ze de jongen met de fietshelm op, die handenwrijvend en bij het licht van de straatlantaarn op zijn horloge kijkend om de telefooncel heen drentelde, niet zag.

‘Ja, ze laten het me uiterlijk eind deze week horen. Ik hoop het wel, mam. Dat ik niet rook, was geloof ik een pluspunt.

De huur is niet schrikbarend hoog. Als ik naast m’n beurs wat kan bijverdienen, zou dat fantastisch zijn. Centrale verwarming en ook nog een open haard. Nee, ik heb niet in de koelkast gekeken. Had ik dat dan moeten doen? Ach mam, het zag er keurig uit, het was absoluut geen sjofele zitslaapkamer. Je moet ophouden met zeuren. Oké, niet zeuren, maar je ongerust maken, bedoel ik.

Ja, ik eet uitstekend. Thelma maakt alles met roomsaus klaar. Mam, ze heeft uitdrukkelijk gevraagd of ik haar zo wil noemen, dan voelt ze zich minder oud. Ja, ze is nog steeds bezig met het stofferen van meubels. Goed. Truste, mam. Bedankt dat ik op jouw rekening mocht bellen. Doe je pappa en de jongens de groeten? Het beste ermee.’

Ze zwaaide de glazen deur wijd open en zei al wegrennend: ‘Sorry dat het zo lang duurde.’ Halverwege de straat, met haar handen tegen de kou samengebald in de zakken van haar duffelse jas, bedacht ze dat haar vulpen nog op het telefoonboek lag en holde met grote stappen terug.

De jongen met de helm stond, druk in gesprek, over de hoorn gebogen. Maria tikte bedeesd tegen het glas en kreeg een boze blik toegeworpen. ‘Sorry,’ zei ze geluidloos. ‘M’n pen.’ Haar hand maakte een schrijfbeweging en wees naar het plateau. Donkere ogen staarden haar door de ruit aan. ‘Laat maar zitten,’ vervolgde ze geluidloos, en ze maakte een wegwuivend gebaar. Ze wendde haar rood aangelopen gezicht af en liep de smalle straat in.

De deur van de telefooncel knalde open. ‘Wat? Wat is er?’

‘Laat ook maar,’ riep ze met onvaste stem.

‘Hé joh, kom terug. Ik ben klaar met bellen.’ Toen ze op hem toe liep, ging hij zachter praten. ‘Ik was nogal bot. Ik had haast.’

‘Het ging maar om m’n vulpen,’ zei Maria, en ze schraapte haar keel. ‘Ik geloof dat ik ’m op het plateau heb laten liggen.’ Ze pakte hem van de jongen aan. Van dichtbij zag ze dat hij vel over been was en niet ouder dan zij.

‘Sorry dat ik de deur niet open wilde doen, maar je had wel een mes of iets dergelijks bij je kunnen hebben.’

Ze staarde hem aan.

‘Je ziet er niet bepaald uit als een straatrover,’ gaf hij toe, en hij zette zijn helm af en haalde een knokige hand door zijn piekerige haar, ‘maar in Brooklyn nemen we geen enkel risico.’

‘Kom je heus uit New York?’ Opeens hoorde ze zichzelf in een lege straat tegen een onbekende man praten. ‘Sorry dat ik je last heb bezorgd. Goeienavond.’ En ze beende weg, zodat hij alleen nog maar kon knikken.

In de veilige bus die een omslachtige route nam naar Dun Laoghaire rechtte ze haar schouders om de last van de lange dag van zich af te schudden. Twintig minuten om te dromen, terwijl de felverlichte straathoeken van het centrum uitwaaierden naar de donkere lanen van de voorstad. De knoestige takken van de overhangende paardenkastanjes sloegen van tijd tot tijd tegen de ramen, waardoor ze steeds bij haar positieven kwam. Op de ruiten zag ze de eerste regendruppels glinsteren.

Het huis van haar tante was het laatste in een doodlopende straat vol welig tierende heggen. Geruisloos opende Maria de deur, en pas halverwege de trap bedacht ze dat schoenen hier verboden waren. Wie haalde het verdomme in zijn hoofd om een magnoliakleurig tapijt te nemen! Toen ze de tweede sportschoen loswrong, ging de keukendeur open.

‘Fijn dat je terug bent. Kom je een kop chocola drinken?’

‘Tuurlijk,’ antwoordde Maria, en ze stopte haar sportschoenen in haar jaszakken. Ze liep op kousenvoeten de trap af en ging de blinkende keuken binnen. ‘Mag ik ook een glas water?’

Thelma trok haar beige satijnen ochtendjas aan de hals dicht en glimlachte om Maria’s zorgelijke toon. ‘Dat valt vast wel te regelen.’

‘Sorry dat ik zo laat thuis ben.’

‘Ach, door Alexandra ben ik daar wel aan gewend geraakt. Die kwam nooit voor vijf uur ’s ochtends aanzetten. Het studentenleven riep de zwerfster in haar wakker.’

‘Waar zit ze nu ook alweer?’ vroeg Maria beleefd, en ze nipte met een ingehouden grimas van het leidingwater.

‘In Boekarest. Althans, daar kwam haar laatste ansichtkaart vandaan. Neem het ervan als je jong bent, zeg ik altijd maar, anders krijg je later spijt.’

Maria hield haar glas scheef en keek naar de bleke lichtovalen die in het water weerkaatsten.