Junot Díaz

Het korte maar

wonderbare leven

van

Oscar Wao

Vertaald en van een glossarium voorzien door Peter Abelsen

Elizabeth de León

‘Van welk belang zijn deze korte, naamloze levens...

voor GALACTUS??’

Fantastic Four

Stan Lee en Jack Kirby

(Vol. 1, # 49, april 1966)

God sta alles bij wat slaapt!

van de hond die kwijnt in Wrightson Road

tot toen ik als een hond door deze straten zwierf;

als liefde voor deze eilanden mijn last moet zijn,

ontstijgt mijn ziel aan het verderf.

Maar zij strooiden gif in mijn ziel

met hun grote huis, grote kar, grootheidswaan,

koelie, nikker, arabier en creool,

dus liet ik het hun en hun kabaal –

ik die in zee baad, ik die ging.

Ik ken deze eilanden van Monos tot Nassau,

zeeman, roodkop met zeegroene ogen,

die zij Shabine noemen, hun woord voor

alle rooie nikkers; en ik, Shabine, zag het

toen dit sloppenrijk het paradijs was.

Ik ben maar een rooie nikker en hou van de zee,

mijn opvoeding was gedegen koloniaal,

ik draag Hollands, nikker en Engels in mij,

en ben hetzij niemand, of een volk.

DEREK WALCOTT

Ze zeggen dat het zijn oorsprong had in Afrika, dat het werd meegevoerd op het gekerm van de slaven in de scheepsruimen, en dat het lot van de Taíno erdoor bezegeld werd. Een kwaad dat tot aanzijn werd geroepen tijdens het sterven van een oude wereld en de geboorte van een nieuwe. Een demon die door de onheilsdeur sloop die in de Cariben op een kier werd gezet. Fukú noemen ze het. Een onontkoombaar noodlot, een vloek, een doem. Voluit: de Doem van de Nieuwe Wereld (Fukú americanus). In de volksmond: de fukú van de Admiraal, omdat de grote zeevaarder er niet alleen de brenger van was, maar ook een van de eerste slachtoffers. Hij mocht zich de Ontdekker van de Nieuwe Wereld noemen, de Admiraal der Oceanen, maar hij stierf uiteindelijk onder erbarmelijke omstandigheden aan syfilis, met bovenaardse stemmen in zijn hoofd, zeggen ze. In Santo Domingo, het Land Van Zijn Hart (Oscar zou het op het eind het knekelveld van de nieuwe wereld noemen), is zijn naam onlosmakelijk verbonden met beide soorten fukú, de grote en de kleine. Met het uitspreken van die naam, of zelfs maar het horen ervan, kun je rampspoed over jouzelf en de jouwen afroepen.

      Hoe de fukú ook geduid wordt, niemand betwist dat hij ontkiemde doordat de Europeanen op Hispaniola neerstreken – en dat we sindsdien allemaal de lul zijn. Santo Domingo mag er dan de voedingsbodem van geweest zijn, de Doem leeft in ons allen voort, of we het beseffen of niet.

Denk niet dat de fukú alleen maar folklore is, een griezelverhaal uit de ouwe doos, dat allang geen angst meer aanjaagt. Voor mijn ouders was het nog zo echt als wat. Iets waar je dag in dag uit mee leefde. Iedereen kende wel iemand die de prooi van een fukú was geworden, zoals iedereen wel iemand kende die in het Palacio werkte. De lucht was er zwanger van, zou je kunnen zeggen, al was het, zoals alles wat ertoe deed op het eiland, iets waar mensen het liefst hun mond over hielden. Maar verzwegen of niet, de fukú floreerde in die dagen, vooral omdat we iemand hadden die er zo’n beetje de belichaming van was: onze dictator-voor-het-leven Rafael Leónidas Trujillo Molina.¹

      Niemand wist of Trujillo dienaar of meester was, of hij de fukú kon sturen of dat hij erdoor geleid werd, maar één ding stond voor iedereen vast: er was een hechte band tussen die twee. Er werd geloofd, zelfs in intellectuele kringen, dat je het smeden van plannen tegen Trujillo met een fukú van jewelste zou bekopen, met een vloek die minstens zeven generaties boven je familie bleef hangen. Je hoefde maar iets lelijks over hem te denken of fuá, een orkaan veegde jou en de jouwen de zee in, fuá, je werd geplet door een rotsblok dat zomaar uit de lucht kwam vallen, fuá, de garnalen die je vandaag at waren de buikinfectie waar je morgen aan bezweek.

      Het verklaart waarom elke aspirant-aanslagpleger voortijdig het loodje legde. Het verklaart waarom zij die hem ten slotte toch om zeep wisten te helpen, stuk voor stuk op een gruwelijke manier aan hun eind kwamen. En wat te denken van Kennedy? Hij was het die het groene licht gaf voor de moord op Trujillo in 1961. Hij liet de CIA er de wapens voor naar het eiland smokkelen. En dat had hij beter niet kunnen doen. Want zijn spionnen hadden verzuimd hem iets te melden wat iedere Dominicaan wist, van de rijkste jabao in Mao tot de armste güey in El Buey, van de oudste anciano sanmacorisano tot de jongste carajito in San Francisco: hij die Trujillo zou doden, belastte heel zijn familie met een fukú waar het lot van de Admiraal bij in het niet viel. Wil je het ware antwoord op de vraag van de Warren Commission, Wie vermoordde JFK? Welnu, in mijn hoedanigheid van Aandachtig Waarnemer kan ik het je voor eens en altijd geven. Het was niet de maffia of de KGB of het spook van Marilyn Monroe. Het waren geen aliens. Het was geen eenzame sluipschutter. Niet de gebroeders Hunt uit Texas, niet Lee Harvey Oswald, niet de Trilateral Commission. Het was Trujillo – het was de fukú.

      De Curse of the Kennedy’s? Fukú.²

      En wat dacht je van Vietnam? Heb je je weleens afgevraagd hoe ’s werelds grootste supermacht het onderspit kon delven tegen een nietig derdewereldlandje als Vietnam?

      Misschien interessant om te weten: in de tijd dat de VS hun aanwezigheid in Vietnam begon op te schroeven, besloot JFK’s opvolger LBJ tot een onwettige invasie van de Dominicaanse Republiek (24 mei 1965). Deze ‘democratisering’ van Santo Domingo werd een eclatant militair succes, en de eenheden die er deel aan hadden genomen, werden direct doorgestuurd naar Saigon. En wat dacht je dat die soldaten, technici en inlichtingsofficieren met zich meenamen in hun bepakking, in hun koffers, in hun borstzakken, in hun neushaar, in de droge modder onder hun schoenen? Juist. Een presentje van mijn volk aan Amerika, een bescheiden vergelding voor een vuile oorlog. Fukú. Zowat een halve eeuw voor Irak was Santo Domingo al Irak.

      Da’s belangrijk om te weten, weet je. Dat fukú niet altijd inslaat als de bliksem. Soms werkt hij heel langzaam, ga je er stukje bij beetje aan kapot, zoals de Admiraal of de VS in de rijstvelden van ’Nam. De ene keer gaat het snel, de andere keer langzaam. Dat hoort nu eenmaal bij het mysterie. Maar van één ding kun je op aan: fukú is net als het Omega Effect van de superschurk Darkseid of de vloek van Morgoth³ – hoeveel bochten en omwegen dit soort shit ook maakt, je zult er nooit, nooit, aan ontkomen.

Of ik zelf in de Grote Amerikaanse Doem geloof? Weet je, dat doet er niet echt toe. Wie in fukú-land is opgegroeid, is sowieso vergroeid met de verhalen. In Santo Domingo heeft elke familie wel zo’n verhaal, en de meeste hebben er meerdere. Ik heb een tío in de Cibao, die twaalf dochters heeft. Hij gelooft heilig dat een versmade jeugdliefde ooit de vloek over hem heeft uitgesproken dat hij zoonloos zou blijven. Fukú. Ik heb een tía die gelooft dat het geluk haar ontzegd is omdat ze ooit gelachen heeft op de begrafenis van een rivale. Fukú. Mijn abuelo van vaderskant gelooft dat de diaspora van Dominicanen de wraak is van Trujillo. Zijn wraak op het volk dat hem verried. Fukú.

      Haal je je schouders op over zulk bijgeloof? Prima. Nee, meer dan prima – perfect. Want wat je ook gelooft of niet gelooft, de fukú gelooft in jou.

      Een paar weken terug, toen ik bezig was met de afronding van dit boek, kwam ik op het idee om de thread fukú te openen op het DR1 forum. Gewoon uit nieuwsgierigheid, zo nerdy ben ik tegenwoordig. Niet te geloven hoe erop gepost werd. Je zou eens moeten zien hoeveel reacties ik al gehad heb, en ze blijven komen. En niet alleen van Domo’s. Er zijn Puertorocks die over fufu schrijven, en de Haïtianen schijnen ook iets te hebben wat erop lijkt. Geloof me, er zijn miljoenen fukú-verhalen. Zelfs mijn moeder, die vrijwel nooit meer over Santo Domingo spreekt, begint me nu de hare te vertellen.

      En je hebt het vast al geraden, ik heb ook een fukú-verhaal. Ik wou dat ik kon zeggen dat het alle andere overtrof, dat het de moeder van alle fukús was, maar dat kan ik niet. Mijn verhaal is zeker niet het engste, het overtuigendste, het pijnlijkste, of het mooiste.

      Het is gewoon het verhaal dat zijn vingers om mijn keel heeft.

Ik ben er niet zeker van of Oscar het wel eens zou zijn geweest met het woord ‘fukú-verhaal’. Hij was zelf een hardcore sci-fi & fantasy fan. Volgens hem was dát het soort verhaal waar we allemaal in leven. Wat zou er meer sci-fi kunnen zijn dan de DR? zei hij vaak. Wat is meer fantasy dan de Antillen?

      Maar ik weet hoe alles is afgelopen, dus vraag ik op mijn beurt: Wat is meer fukú?

Nog een allerlaatste dingetje vooraf. Als iemand zich vroeger de naam van de Admiraal had laten ontvallen, of er was iets anders gebeurd waardoor de fukú een van zijn talloze koppen dreigde op te steken, dan was er volgens de traditie nog maar één manier om het onheil af te wenden, één manier om jouzelf en de jouwen uit de ellende te houden: het uitspreken van een woord. Een kort, simpel woord (al kon het geen kwaad als je er stevig je vingers bij kruiste).

      Zafa.

      Tegenwoordig wordt het woord veel minder gebruikt, maar er zijn nog mensen, zoals mijn tío Miguel in de Bronx, die op alles zafa zeggen. Is-ie heel ouderwets in. Blunderen de Yankees in de laatste inning, zafa. Komt er iemand langs met een maaltje zelfgeraapte schaaldieren, zafa. Zet hij zelf iemand een kom parcha voor, zafa. De godganse dag zafa, in de hoop dat het ongeluk nog geen tijd heeft gehad om zich te nestelen. En tja, nu ik deze woorden schrijf, vraag ik me af of dit boek niet ook een soort zafa is. Mijn hoogsteigen bezwering.

EEN

1

GETTONERD AAN HET EINDE DER TIJDEN 1974-1987

DE MOOIE JAREN

De held van ons verhaal was niet het soort Dominicaan dat iedereen altijd voor ogen schijnt te hebben. Geen homerunspecialist. Geen duizelingwekkende bachata-danser. Geen playboy met talloze kwijlende aanbidsters. Sterker nog, en heel on-Dominicaans: op vrouwengebied was hij een regelrechte kneus – op een korte periode in zijn jeugd na.

      Die vluchtige glorietijd beleefde hij rond zijn zevende levensjaar.

      In die gezegende dagen was Oscar een echte liefhebber. Zo’n vroegrijpe versierder die onvermoeibaar achter de meisjes op school en in de buurt aan zat, die altijd zoentjes probeerde te geven, die tijdens elke merengue achter ze kwam staan om ritmisch tegen ze op te rijen. Zo jong als hij was, had hij de perrito al onder de knie en liet hij geen gelegenheid voorbijgaan om hem te dansen. Want in die dagen was hij nog een ‘normale’ Dominicaanse jongen die opgroeide in een ‘typisch’ Dominicaans immigrantengezin in Paterson, New Jersey. In een milieu dus waarin zijn aangeboren geilheid ten volle kon gedijen. Als er een feestje was, en feestjes waren er volop in die knusse jaren zeventig, was er altijd wel een dronken familielid dat Oscar tegen een nichtje aan duwde en algehele hilariteit als de twee koters vervolgens het heupenspel van de volwassenen nadeden.

      Ach, je had hem toen eens moeten zien, verzuchtte zijn moeder in haar Laatste Dagen. Onze kleine Rubi was hij.⁴

      Zijn vriendjes meden de meisjes nog alsof ze de vliegende tering verspreidden, maar Oscar was een echte rokkenjager. Hij was een ‘mollig’ jochie, tegen ‘dik’ aan, maar zijn moeder hield zijn haar in model en zijn kleren netjes, en zijn kindergezicht had nog de vertederend glanzende ogen en schattige wangetjes die hem de ster van elke schoolfoto maakten. Het zwakke geslacht (: de vriendinnetjes van zijn zus Lola, de vriendinnen van zijn moeder, ja zelfs de buurvrouw, Mari Colón, een postbeambte van in de dertig die haar lippen vuurrood stiftte en liep alsof haar kont een kerkklok was) viel massaal voor hem. Ese muchacho está bueno! Deden zijn dromerigheid en melancholieke oogopslag afbreuk aan zijn populariteit? Niet echt, nee.

      Als ze in de zomervakantie naar de DR gingen en in Baní bij zijn grootmoeder, Nena Inca, logeerden, stond Oscar dagelijks voor het huis naar elke voorbijgangster te koeren. Tú eres guapa! Tú eres guapa! Tot het onvermijdelijke moment waarop er een fatsoensrakker aanklopte om zijn beklag te doen en La Inca er een stokje voor stak. Muchacho del diablo, het is hier geen bordeel!

      Ja, dit was zonder meer Oscars glorietijd. En de apotheose kwam in de herfst van zijn zevende jaar, toen hij twee meisjes tegelijk had – zijn eerste en laatste ménage à trois. Met Maritza Chacón en Olga Polanco.

      Maritza was de vriendin van zijn zus Lola. Langharig, nuffig en zo oogstrelend mooi dat ze een jonge Dejah Toris had kunnen spelen. Olga daarentegen was geen bekende van de familie. Ze woonde aan het einde van hun straat in het appartementengebouw waar zijn moeder zo’n hekel aan had omdat er alleen maar Puertoricanen woonden, die altijd bier zaten te hijsen op hun stoep. (Daar hadden ze ook wel voor in Cuamo kunnen blijven, schamperde ze.) Olga had wel honderd neven en nichtjes, die allemaal Hector of Luis of Wanda schenen te heten. En omdat haar moeder una maldita borracha was (beweerde Oscars moeder) liep Olga niet altijd in schone kleren rond en wilde ze nog weleens naar pis stinken, wat haar tal van ongunstige bijnamen opleverde.

      Pislucht of niet, Oscar vond haar geweldig. Ze was stil, ze liet zich gewillig tegen de grond werken voor een potje stoeien, en ze had belangstelling voor zijn Star Trek-poppen. Maritza had zulke pluspunten niet nodig. Zij was gewoon mooi. Dus kwam hij op het lumineuze idee om verkering met hen allebei te nemen. Eerst deed hij alsof het hem was ingefluisterd door zijn favoriete supertovenaar Shazam, maar toen ze akkoord waren gegaan, deed hij geen moeite meer om de schijn op te houden. Het was niet Shazam die het zo wilde, het was Oscar.

      Het was nog een onschuldige tijd, dus kwam hun omgang neer op het dicht bij elkaar staan op de bushalte, stiekem elkaars hand vasthouden, en op een keer zelfs twee heuse zoenen, op hun mond, eerst op die van Maritza en toen op die van Olga, toen ze zich onbespied waanden achter de bosjes. (Moet je die kleine boef zien, zeiden de vriendinnen van zijn moeder. Que hombre.)

      De driehoeksverhouding hield één prachtige week stand. Op een dag nam Maritza hem na schooltijd mee naar de schommels en stelde een ultimatum: Zij of ik! Oscar pakte haar hand en praatte langdurig op haar in, legde uit hoeveel hij van haar hield en wees haar op de afspraak dat ze alles zouden delen. Maar Maritza was niet te vermurwen. Ze had drie oudere zussen en wist alles van delen. Ik praat niet meer met je tot je haar gedumpt hebt! Maritza had een huid van melkchocolade en amandelvormige ogen, en ze straalde een energie uit die niets onderdeed voor die van Ogún uit de Marvel Comics (een energie die ze de rest van haar leven op alles en iedereen zou blijven loslaten). Oscar droop af en zocht thuis troost bij zijn strips, bij de Herculoids en Space Ghost. Wat is er met je? vroeg zijn moeder, die op het punt stond om naar de avondbaan te gaan waarmee ze het loon van haar dagbaan aanvulde. Het eczeem op haar handen zag eruit als gestolde soep. Mijn meisje, piepte Oscar bedroefd. En mama De León ontplofte zowat. Tú ta llorando por una muchacha? Ze trok Oscar aan zijn oor overeind.

      Mami, hou op! gilde Lola.

      Zijn moeder smeet hem tegen de vloer. Dale un galletazo, hijgde ze, en laat die puta zien wie de baas is.

      Menige jongen zou het advies in welwillende overweging hebben genomen, maar aan Oscar was het niet besteed. Een Het was zijn stijl niet om te slaan. En dat niet omdat hij het zonder een vader moest stellen die hem mannelijk gedrag had kunnen bijbrengen – hij ontbeerde gewoon iedere agressiviteit. (Dit in tegenstelling tot zijn zus, die geen knokpartij uit de weg ging, zelfs niet met jongens of met de morenas die haar in groepjes belaagden omdat ze jaloers waren op haar ranke neus en steile haar.) Als vechter was Oscar een nul, zelfs Olga had hem lens kunnen slaan met haar sprietige armpjes, dus geweld en intimidatie waren geen optie. Er zat daarom niets anders op dan het ultimatum te overpeinzen. En hij kwam snel tot een besluit, want Maritza was mooi en Olga niet. Olga stonk naar pis en Maritza niet. Maritza werd door zijn moeder over de vloer geduld en Olga niet. (Een Puertoricaan in mijn huis? brieste ze. Jamás!’) Een tweewaardige logica volstond – als het niet ja was, was het nee. Dus brak hij de volgende dag met Olga, op de speelplaats, met Maritza aan zijn zijde. En Olga kreeg me toch een huilbui! Ze stond te schokken in haar tweedehands kleren en de schoenen die haar vier maten te groot waren. Het snot liep over haar kin!

      In later jaren, toen ze beiden in moddervette freaks waren veranderd, kreeg Oscar nog weleens een scheut van wroeging als hij Olga over straat zag hobbelen of voor zich uit zag staren op de halte voor de bus naar New York. En dan vroeg hij zich af hoeveel zijn harteloze afscheid had bijgedragen aan haar toestand. (Haar verdriet had hem koud gelaten, herinnerde hij zich. Stel je niet zo aan, had hij gezegd.)

      Wat hem wel had aangegrepen was de manier waarop Maritza hem dumpte.

      Het gebeurde op de maandag nadat hij Olga bij het grofvuil had gezet. Hij liep die ochtend opgewekt naar de bushalte, met zijn geliefde Planet of the Apes-lunchtrommel onder zijn arm, om bij aankomst te moeten vaststellen dat de bekoorlijke Maritza hand in hand stond met de spuuglelijke Nelson Pardo. Nelson Pardo, die op Chaka uit Land of the Lost leek! De oerstomme Nelson Pardo, volgens wie de maan een vlek in de hemel was. (Ik heb het tegen God gezegd, verzekerde hij zijn klasgenoten, en Hij zal hem binnenkort wegpoetsen.) Nelson Pardo die zich tot de beruchtste jeugdcrimineel van de buurt zou ontwikkelen, gespecialiseerd in woninginbraken, en die later bij de mariniers zou gaan en acht tenen zou verliezen in de eerste Golfoorlog. Oscar dacht eerst dat hij het niet goed gezien had, dat de zon in zijn ogen scheen, dat hij niet goed geslapen had, dat hij zich gewoon vergiste. Hij ging bij ze staan en bewonderde zijn lunchtrommel. Wat zag Dr. Zaius er levensecht en diabolisch uit! Maar Maritza had nog geen glimlachje voor hem over. Ze deed alsof hij er niet was! Ik wil met je trouwen, zei ze tegen Nelson, die alleen maar wat grinnikte en de straat in keek om te zien of de bus er al aankwam. Oscar was te onthutst om een woord uit te brengen. Hij ging op de stoeprand zitten en er welde een ongekend gevoel in hem op. Een paar tellen later zat hij te janken. Toen zijn zus Lola naar hem toe kwam en vroeg wat er aan de hand was, kon hij alleen maar zijn hoofd schudden. Kijk die mariconcito nou, lachte iemand. Iemand anders trapte zijn lunchtrommel weg, wat tot een kras over het gezicht van generaal Urko leidde. Toen hij in de bus zat, huilde hij nog steeds. De chauffeur, die in de hele buurt hoog in aanzien stond omdat hij een verslaving aan angel dust had overwonnen, keerde zich om en riep: Jezus christus, wees niet zo’n baby, zeikerd!

      Hoe heeft de breuk Olga beïnvloed? zou hij zich later vaak afvragen. Maar wat hij zich in werkelijkheid afvroeg was: Hoe heeft de breuk Oscar beïnvloed?

      Feit is dat hij er maar niet overheen kwam dat Maritza hem de bons had gegeven. Hij was er een week lang volkomen kapot van. Hij at zich bolrond. En in de jaren die volgden werd hij almaar dikker. En zijn puberteit trof hem vervolgens als een mokerslag, dreef alle schattigheid uit zijn gelaatstrekken, bezaaide zijn huid met puistjes, maakte hem nóg dikker, ontnam hem al zijn zelfvertrouwen. Wat bleef was zijn liefde voor sci-fi & fantasy, maar terwijl niemand hem daar als kind op had aangekeken, werd het nu iets waardoor iedereen hem als een loser met een hoofdletter L beschouwde. Vrienden maken was een onmogelijke opgave. Was-ie te onbeholpen voor, te verlegen, en volgens velen vooral veel te weird. Die laatste kwalificatie dankte hij aan zijn gewoonte om te pas en te onpas dure woorden te gebruiken. Hoe chiquer of archaïscher hoe liever, en ze wekten altijd weer de indruk dat hij ze de avond tevoren uit zijn hoofd had geleerd. Bij meisjes bleef hij nu liever uit de buurt, omdat ze hem in het beste geval negeerden maar veel vaker een snerpende lachbui kregen of hem gordo asqueroso noemden. Hij vergat de perrito, vergat de trots die hij gevoeld had als de vrouwen in zijn familie hem hombre noemden. Het kussen van een meisje was iets ondenkbaars geworden – alsof hij in die ene treurige week voorgoed zijn kwaliteiten op vrouwengebied had verloren.

      Niet dat het zijn voormalige vriendinnetjes zoveel beter verging. Het negatieve karma dat Oscar had getroffen leek hen ook te hebben aangeraakt. Tegen het einde van haar lagere-schooltijd was Olga in een soort moloch veranderd, een angstaanjagend blubberlijf had ze, en daarbij begon ze Bacardi 151 te drinken, zo uit de fles, wat tot de gewoonte leidde om onder elke les GELUL! te schreeuwen, waardoor ze uiteindelijk van school zou worden getrapt. Zelfs haar borsten veranderden al snel na hun ontluiking in kolossale drilpuddingen. In de bus had ze Oscar op een keer voor vreetzak uitgemaakt en had hij de aanvechting gekregen om iets terug te roepen (kijk naar je eigen, puerca), maar hij was bang geweest dat ze naar hem toe zou komen om hem te pletten. Met zijn toch al lage aanzien zou zo’n paliza hem fataal zijn geworden. Dan was hij op één lijn gekomen met de gehandicapte kinderen, en met Joe Locorotundo, die faam had verworven omdat hij in het openbaar masturbeerde.

      En de lieftallige Maritza Chacón? De hypotenusa van onze liefdesdriehoek, hoe verging het haar? Nou, voordat je yara! kon roepen was ze uitgebot tot de lekkerste guapa van Paterson. Een van de godinnen van New Peru was ze. En omdat ze aan de overkant bleef wonen, zag Oscar haar nog met grote regelmaat over straat gaan, deze getto-Mary Jane met haar haardos die zwart en weelderig was als een donderwolk, misschien wel de enige latina ter wereld met mooier haar dan zijn zus, en een lichaam dat bejaarden hun kwalen deed vergeten. Vanaf groep zes begon ze te scharrelen met mannen die twee-, driemaal zo oud waren als zijzelf. (Maritza deed het slecht op school, maar met mannen kon ze lezen en schrijven.) Betekende dit dat zij voor de vloek gespaard was gebleven, dat ze gelukkiger was dan Oscar en Olga, gelukkiger in de liefde in ieder geval? Dat viel te betwijfelen. Want hoe uiteenlopend haar vriendjes ook waren, ze schenen één ding gemeen te hebben: hun handjes zaten akelig los. Maritza liep zo vaak met een dikke lip of blauw oog rond, dat je bijna ging denken dat ze het lekker vond. Als een jongen mij sloeg, zei Lola, beet ik hem in zijn smoel.

      Kijk Maritza nu weer eens. Staat ze weer te tongen op de stoep van haar huis, stapt ze weer uit de auto van zo’n klootzak, wordt ze weer tegen de straattegels geslagen. Het ontging Oscar zelden, maar niet omdat hij haar afloerde. Het raam van zijn kamer zag uit op haar huis, dus ving hij altijd wel een glimp van haar op als hij zijn Dungeons & Dragons-figuurtjes zat te schilderen of de nieuwe Stephen King zat te lezen. Zijn hele vreugdeloze, seksloze puberteit lang. Het enige wat in die jaren veranderde, waren de modellen van de auto’s en de omvang van Maritza’s kont. O ja, en de muziek die uit de autospeakers knalde. Eerst freestyle, toen de gangsta rap van het Ill-Will-label, en tegen het eind nog even, heel kort, Héctor Lavoe.

      Hij groette haar elke dag, heel opgewekt en quasigelukkig, en zij groette terug, heel onverschillig, en daar bleef het bij. Hij kon zich niet voorstellen dat ze zich hun zoenen nog herinnerde. Maar zelf kon hij ze natuurlijk niet vergeten.

DE HEL DER IMBECIELEN

Oscars high school werd Don Bosco Tech, en aangezien Don Bosco Tech een katholieke jongensschool was, tot de nok toe gevuld met honderden hoogst onzekere en hyperactieve adolescenten, had een dikke, sci-fi lezende nerd als Oscar er niets dan zenuwen en ellende te verwachten. En die vielen hem dan ook ten deel. Voor Oscar was de high school het equivalent van een middeleeuws spektakel, alsof hij permanent in een schandblok stond gekluisterd en de hoon en rotte eieren van het plebs moest verduren – iets wat een louterend effect had kunnen hebben, iets waar hij gesterkt uit tevoorschijn had kunnen komen, maar dat deed hij niet. Integendeel, als er uit deze kruisdraging een les kon worden getrokken, dan bleef die hem duister. Hij liep elke dag de school binnen als de eenzame dikke sf-freak die hij was, en het enige waar hij aan denken kon was de dag waarop hij zijn diploma zou krijgen en bevrijd was van deze kwelling. Hé, Oscar, zijn er flikkers op Mars? Hé, vetzak, vangen. Toen de leraar Engels op een keer de term moronic inferno van Martin Amis liet vallen, wist Oscar meteen hoe die hel eruitzag en wie hem bevolkten.

      In zijn tweede jaar schommelde zijn gewicht rond de 110 kilo (rond de 120 als hij neerslachtig was, en dat was hij vaak) en was het iedereen duidelijk, zijn familie voorop, dat hij de parigüayo van de buurt was geworden.⁵

      Hij kon op geen van de talenten bogen waar de gemiddelde Dominicaan prat op gaat. Meisjes lagen verder buiten zijn bereik dan Jupiter. Hij was een kruk in elke sport (bij pelota wierp hij als een wijf), sloeg zelfs met domino een modderfiguur, en dansen kon hij al helemáál niet. Geen gevoel voor ritme. Geen humor, geen babbel, geen uitstraling. En het ergst van alles: hij zag er niet uit. Droeg zijn semi-kroezende haar in een Puertoricaanse afro. Droeg een monsterlijke uilenbril (zijn ‘chickverschrikker’ zeiden Al en Miggs, de enige jongens die met hem wilden optrekken). Tooide zich met een onappetijtelijk streepje dons dat voor snor moest doorgaan. Had twee dicht op elkaar staande ogen die hem het voorkomen van een zwakzinnige gaven. De ogen van Mingus – tot die vergelijking kwam hij op een dag zelf bij het bekijken van de platenverzameling van zijn moeder, die als meisje met een jazzminnende losbol had gescharreld, tot ze zijn vader leerde kennen en voor een betere toekomst had gekozen.

      (Welnee, zou zijn Nena Inca een paar maanden later zeggen, toen ze de zomer in Santo Domingo doorbrachten, je hebt de ogen van je abuelo. Een hele troost, zou je denken, want welke jongen wil er nu niet op zijn grootvader lijken? Maar de grootvader in kwestie was zijn leven achter de tralies geëindigd.)

      Oscar was altijd al een nerd geweest, een jochie dat Tom Swift las, dol was op strips en trouw naar Ultraman keek, maar in die treurige dagen van zijn highschooltijd werd zijn toewijding aan sf&f grenzeloos. Terwijl zijn leeftijdgenoten zich bekwaamden in dobbelen en straatbasketbal, in de auto van hun oudere broer rondreden en een geheime biervoorraad aanlegden, laafde hij zich aan een gestage stroom van Lovecraft, Wells, Burroughs, Howard, Alexander, Herbert, Asimov, Bova, Heinlein, en zelfs aan schrijvers die al min of meer in de vergetelheid waren geraakt: E.E. ‘Doc’ Smith, Stapledon en die vent van de Doc Savage-reeks. Onverzadigbaar ging hij van boek naar boek, van schrijver naar schrijver, van periode naar periode (bofte hij mee: de bibliotheken van Paterson waren zo armlastig dat ze het zich niet konden veroorloven om het nerdenvoer van vroegere generaties af te danken). Films, series, cartoons, er hoefde maar een monster of ruimteschip of mutant of tovenaar of euvele booswicht in voor te komen of hij was niet voor de tv weg te slaan. Fantasy was het enige waarin Oscar de genialiteit etaleerde die volgens zijn grootmoeder in de familie zat. Hij sprak en schreef zowel het Sindarijns als het Quenya van Tolkien, uitte zich moeiteloos in het Chakobsa van Herbert, wist tot in de details wat het Lensvolk van Smith deed verschillen van de Slan van Van Vogt of de Dorsai van Dickson, kende het Marvel-universum beter dan Stan Lee en Jack Kirby, en was een kei in rollenspelen als Dungeons & Dragons. (Als hij net zo goed was geweest in videogames, had hij wellicht torenhoog in aanzien gestaan, maar hoewel hij een Atari én een Intellivison had, ontbrak het hem aan reactiesnelheid.)

      Over het algemeen zijn zulke jongens wel zo leep om hun nerdige inslag zo veel mogelijk te verbloemen, maar Oscars tragiek was dat dit niet eens bij hem opkwam. Hij liep ermee te koop als een Jedi met zijn lichtsabel of een Lensman met zijn lens.⁶ Dus kreeg hij het als dikzak alleen nog maar zwaarder in de straten van Paterson. Stoten op zijn bovenarm, zetten in zijn rug, zijn onderbroek die om de haverklap in zijn bilspleet werd getrokken, zijn bril die van zijn kop werd geslagen, zijn gloednieuwe sf-boekjes (50 cent per stuk bij Scholastic) die voor zijn ogen doormidden werden gescheurd. Je houdt toch zo van boeken? Nou heb je er twee!

      Wil je weten hoe een X-man zich voelt? Wordt dan een intelligente, leesgrage latino in een Amerikaans getto. Mama mia! Alsof er vleermuisvleugels uit je rug groeien, of tentakels uit je borst.

      En treurig maar waar: hoe meer je jezelf buiten de massa stelt, des te meer irritatie wek je. Zelfs Oscars moeder begon zich aan zijn leeswoede te ergeren. Ga buiten spelen! beval ze hem minstens eenmaal per dag. Pórtate como un muchacho normal! 

      En dan ging hij maar weer, sjokkend als een veroordeelde, de straat op om zich een paar uur te laten treiteren. En als hij eindelijk weer naar binnen kon glippen, sloot hij zich op in de kast boven aan de trap, waar hij kon lezen bij het licht dat door de kieren viel – tot zijn moeder hem betrapte en weer tegen hem tekeerging. Carajo, jongen, wat mankeert jou toch?

      (Alleen zijn zus, zelf ook een fervent lezeres, bleef hem nemen zoals hij was. Nam boeken voor hem mee van haar eigen school, die een grotere bibliotheek had.)

      Oscar werd een in zichzelf gekeerde eenling die beefde van ellende tijdens de gymnastiekles, die naar Britse nerdseries als Doctor Who en Blake’s 7 keek, en die zich bij zijn schaarse contacten te buiten ging aan superfoute nerdwoorden als ‘blijmoedig’ of ‘alomtegenwoordig’ – ook als hij met gasten sprak die zelden of nooit een voldoende haalden. De bibliotheek was de enige plek waar hij zich op zijn gemak voelde. Hij verslond Tolkien, en later de boeken van Margaret Weis en Tracy Hickman (en natuurlijk was Raistlin zijn lievelingspersonage). En met het verstrijken van de jaren tachtig ontwikkelde hij een almaar groeiende obsessie met het Einde der Tijden. Hij kende elke doemfilm, elk boek over de ondergang van de wereld, elk apocalyptisch rollenspel (Wyndham, Christopher en Gamma World waren zijn favorieten).

      Afijn, zo iemand dus.

      En zo iemand heeft natuurlijk geen schijn van kans op een jeugdliefde. Terwijl de anderen de verrukkingen en verschrikkingen van hun eerste verliefdheid proefden, van hun eerste afspraakjes en tongzoenen, zat Oscar achter in de klas, weggedoken achter zijn boeken, buitengesloten van zijn eigen adolescentie. Heel beroerd, om die jaren tussen je puberteit en jongvolwassenheid zo aan je voorbij te zien trekken. Alsof je op Venus in een kast zit opgesloten als de zon er voor het eerst in honderd jaar opkomt. En het ergste was: terwijl de meeste nerdboys zich nauwelijks voor meisjes interesseren, had Oscar nog niets aan hartstocht ingeboet. Hij werd nog altijd om het minste geringste verliefd, en wel tot over zijn oren. Hij had door de hele stad geheime liefdes – meisjes met een vol lichaam en een woeste bos krulhaar, het soort dat geen woord overhad voor een loser als hij, wat hem er niet van weerhield om onophoudelijk over ze te fantaseren. Hij richtte heel zijn gevoelsleven, alles wat hij aan liefde, verlangen, vertwijfeling en geilheid in zich had, op elk meisje dat zijn pad kruiste, ongeacht haar leeftijd of beschikbaarheid. Dus werd zijn hart dag in dag uit gebroken. Wat voor hem telkens weer een overdonderend drama was, terwijl de meisjes in kwestie hem niet eens in de gaten leken te hebben. Tenminste, het kwam weleens voor dat ze rilden en vol afschuw hun armen voor hun borst kruisten als hij langsliep, maar daar bleef het dan ook bij. Hij plengde menige traan om zijn onbeantwoorde liefde voor die of die. In de badkamer, waar niemand hem kon horen, met de deur op slot.

      Nu gebeurt het natuurlijk wel vaker dat jongens er op liefdesgebied een slaggemiddelde van nul komma nul op na houden. Maar vergeet niet dat we het hier over een Dominicaanse jongen hebben, opgroeiend in een Dominicaanse familie. Van Oscar werd een nucleaire aantrekkingskracht verwacht. Hij hoorde te zwemmen in de meisjes. Dus viel het zijn hele familie op dat hij niks klaarmaakte. En omdat ze een Dominicaanse familie waren, had iedereen er iets over te zeggen. Hij werd bedolven onder de adviezen. Met name zijn tío Rudolfo, net uit de lik en daarom een poosje bij hen inwonend, was gul met goede raad. Luister, palomo, het is zo simpel als wat. Je moet ze gewoon pakken en een beurt geven, klaar uit. Eén: zoek een chica. Twee: coje esa chica y metéselo! Tío Rudolfo had vier kinderen bij drie verschillende vrouwen, dus hij sprak met enig gezag.

      En wat zei zijn moeder? Vergeet die meiden. Maak je liever druk over je cijfers. En één keer, in een introspectieve bui: Wees maar blij dat je mijn geluk niet hebt, hijo. (Welk geluk? vroeg zijn tío schamper. Precies, dat bedoel ik, zei ze.)

      Zijn vrienden, Al en Miggs? Tja, man, je bent wel hartstikke dik natuurlijk.

      Zijn abuela, La Inca? Hijo, je bent de knapste vent die ik ken!

      Zijn zus Lola was een stuk praktischer in haar advies. Ze had intussen haar labiele jaren achter de rug (welke Dominicaanse meid heeft die niet?) en was veranderd in een van die stoere dominicanas waar Jersey zo rijk aan is – deed aan hardlopen, had haar eigen auto, had haar eigen chequeboek, noemde mannen bitches en verslond rijkeluiszoontjes waar je bij stond, zonder een spoor van vergüenza. In groep zes was ze aangerand door een bekende van de familie, en dat was in heel de familie bekend geworden (en via de familie ook in grote delen van Paterson, Union City en Teaneck). Die urikán van pijn, argwaan en bochinche had haar harder gemaakt dan diamant. Haar haar droeg ze nu kort, ondanks de luidkeelse protesten van haar moeder – voor een deel, denk ik, omdat ze als klein meisje haar tot op haar billen had gehad, wat de familie met trots had vervuld, maar haar aanrander waarschijnlijk bloedgeil had gemaakt.

      Lola waarschuwde Oscar keer op keer. Je gaat nog als maagd de kist in, jongen. Het wordt tijd dat je verandert.

      Denk je dat ik dat zelf niet weet? Nog vijf jaar en ze vernoemen een kerk naar me.

      Laat die bos haar knippen, doe die bril weg, ga een beetje aan sport doen. En gooi in godsnaam die vieze boekjes weg. Ze zijn walgelijk, Mami raakt ervan over haar toeren en geen meisje wil met je omgaan zolang je die troep in je la hebt liggen.

      Wijze woorden, maar voor een ommekeer zorgden ze niet. Hij probeerde soms wel wat aan lichaamsbeweging te doen, diepe kniebuigingen, sit-ups, ’s ochtends een straatje om – maar als hij dan zag dat iedereen zo langzamerhand verkering had, sloeg de wanhoop weer toe en viel hij terug in zijn vreetbuien, de Penthouse, het ontwerpen van dungeons, en zijn zelfmedelijden.

      Het schort mij aan bezieling, zei hij in zijn beste Nerds. Welnee, zei Lola, je bent gewoon een slappeling.

      Hij had er minder onder geleden als Paterson en omgeving één groot Don Bosco was geweest, of het soort mannenreservaat waar hij weleens over las in een feministische scifi uit de jaren zeventig. Maar Paterson was meisjes zoals NYC meisjes was. Paterson was meisjes zoals Santo Domingo meisjes was. Paterson krioelde van de guapas. En wie het nog niet genoeg vond, hoefde maar een eindje zuidwaarts te karren naar Newark, Elizabeth, Jersey City, de Oranges, Union City, West New York, Weehawken, Perth Amboy – een stedelijke agglomeratie die alom bekendstond als Chicapolis One. Waar Oscar ook keek, hij zag meisjes. Spaanstalige Caribische meisjes.

      Zelfs in zijn eigen huis was hij niet veilig, want de vriendinnen van zijn zus kwamen er doorlopend over de vloer. En als zij er waren, had hij geen Penthouse nodig. Lola’s vriendinnen blonken geen van allen uit door hun intelligentie, maar jezus wat waren ze lekker – chicks van het soort dat alleen was weggelegd voor powerliftende morenos en gelikte criminelen met een pistool in hun broekband. Ze zaten allemaal in het volleybalteam van hun school. Rank, hoog op de benen, topfit. Als ze een looptraining deden, leek de sintelbaan wel de hemel waar die terroristen van dromen. De cigüapas van Bergen County. La primera was Gladys, die altijd klaagde dat haar borsten te groot waren, volgens haar de reden waarom ze telkens weer verkeerde vriendjes had. Marysol, die warempel tot MIT zou worden toegelaten, had een openlijke pesthekel aan Oscar, wat hem niet belette haar het lekkerst van allemaal te vinden. Leticia was nog maar kort in Amerika, net van de boot, half Haïtiaans half Dominicaans, de mix waarvan de Dominicaanse overheid sinds jaar en dag beweert dat hij niet bestaat. Ze had een zangerig accent en was zo zedig dat ze met geen van haar drie laatste vriendjes naar bed was geweest! Hun bijna permanente aanwezigheid was een bezoeking voor Oscar, vooral omdat ze hem niet als een normale jongen bejegenden maar als een doofstomme eunuch. Ze lieten zich door hem bedienen, stuurden hem om boodschappen, dreven de spot met zijn games en zijn uiterlijk, en veruit het ergste: ze spraken onbekommerd over hun seksleven terwijl hij in de keuken het laatste nummer van Dragon zat te lezen.

      Hé, dames, er zit hier iemand van het mannelijke geslacht hoor!

      Een man, waar? zei Marysol dan sarcastisch.

      Toen ze er op een keer schande van zaten te spreken dat latinojongens het liefst met blanke meisjes rommelden, liet Oscar weten dat hij caribeñas wel degelijk leuk vond, waarop Marysol hem aankeek en zei: Dat is dan sneu voor je, want er is geen caribeña die jou ziet staan.

      Laat hem met rust, zei Leticia. Ik vind je leuk hoor, Oscar.

      Och jezus, lachte Marysol, en ze rolde met haar ogen. Nou gaat-ie waarschijnlijk een boek over je schrijven.

      Dit waren Oscars furiën, zijn persoonlijke pantheon, de meisjes waar hij het vaakst van droomde en zich het vaakst op afrukte en die allemaal een plek kregen in de verhaaltjes die hij verzon. In zijn dagdromen redde hij hen uit de klauwen van buitenaardse invallers. Of hij keerde rijk en beroemd naar zijn oude buurt terug. Kijk, daar heb je hem, de Dominicaanse Stephen King! En dan maakte Marysol zich los uit de menigte. Ze had al zijn boeken bij zich, zodat hij ze kon signeren. Een typerende dialoog uit die dromen: Alsjeblieft, Oscar, trouw met me. En dan Oscar, met een hooghartig lachje: Het spijt me, Marysol, maar ik trouw niet met domme trutten. (Maar uiteindelijk gaf hij haar dan toch maar haar zin.)

      Maritza sloeg hij nog altijd van afstand gade, en dan mijmerde hij over de dag waarop de Bom viel (of de Zwarte Dood maakte een comeback, of de Tripods veroverden de aarde), en dan redde hij haar van een horde radioactieve zombies, waarna ze hand in hand door het verwoeste Amerika zouden trekken, op zoek naar een betere toekomst. In deze apocalyptische dagdromen (die hij begonnen was op te schrijven) was hij altijd een plátano-versie van Doc Savage, een supergenie met stalen vuisten en een dodelijke behendigheid met vuurwapens. Een nogal florissante droom voor iemand die zelfs nog nooit met een luchtbuks had geschoten en als SAT-gamer nooit boven de 1000 was gekomen.

OSCAR VAT MOED

Aan het begin van zijn derde highschooljaar was hij dikker dan ooit en had hij constant zure oprispingen. Maar veel erger dan dat: hij was nu echt de enige zonder verkering. Zijn twee mede-nerds, Al en Miggs, hadden het onmogelijke geflikt en waren aan de vrouw gekomen. Niks bijzonders weliswaar. Twee goedkope sletten. Maar toch.

      Al had die van hem in Menlo Park ontmoet. Zij was op hem afgestapt, pochte hij. En toen ze Al vertelde (na hem te hebben gepijpt, uiteraard) dat ze een vriendin had die gewoon snakte naar een vriendje, had hij Miggs achter zijn Atari vandaan gesleept en meegetroond naar de bioscoop, waar zich het tweede godswonder had voltrokken. Tegen het einde van die week was Miggs ook ontknaapt. En toen kreeg Oscar het pas te horen. Ze zaten in zijn kamer voor een ‘ijzingwekkend Champions-avontuur’ waarin ze ten strijde zouden trekken tegen de dood en verderf zaaiende Destroyers. Toen die twee hun verslag van de dubbele verovering hadden gedaan, reageerde Oscar nauwelijks. Hij wierp zijn dobbelstenen en zei: Zo zo, knap werk, mijne heren. Maar inwendig kookte hij omdat het niet bij hen was opgekomen om hem in hun amoureuze campagne te betrekken. Hij haatte Al omdat die Miggs had meegenomen in plaats van hem. En hij haatte Miggs omdat hij, zelfs hij, nu een meisje had. Al met een meisje, dat viel nog te bevatten, want Al (voluit Alok) was een lange, slanke Indiër met een knap gezicht, die bijna nooit voor een rollenspel spelende nerd werd aangezien. Maar Miggs... daar kon Oscar werkelijk niet bij. Het verbijsterde hem en maakte hem duizelig van jaloezie. Hij had zich altijd met de gedachte getroost dat Miggs een nog grotere nul was dan hij, met die tachtig miljoen puistjes van hem, die snerpende lach en die vieze grauwe tanden door de medicijnen die hij als klein kind had moeten slikken. Is, eh, die van jou mooi? vroeg hij Miggs. En Miggs zei: Echt te gek, man, je zou haar eens moeten zien. Gigantische tieten! viel Al hem bij. En zo ging het door, en Oscars laatste beetje hoop op een rechtvaardige wereld werd ruw de nek omgedraaid. Toen hij er niet langer tegen kon, vroeg hij op smekende toon: En, eh, hebben die twee nog andere vriendinnen?

      Al en Miggs wisselden een blik over de rand van hun kaarthouder. Volgens mij niet, nee, zei Miggs zacht.

      En dat maakte hem iets duidelijk wat hij nooit van zijn vrienden geweten had (of nooit had willen weten). Het was een inzicht dat een siddering door heel zijn dikke lijf joeg. Hij zag opeens in dat die twee striplezende, rollenspelminnende en sporthatende minkukels zich voor hem geneerden.

      Het benam hem de adem. Hij was er compleet kapot van. Hij had totaal geen zin meer in het spel en zorgde ervoor dat de Exterminators binnen de kortste keren de schuilplaats van de Destroyers ontdekten. (Wat was dat nou? mopperde Al.) Toen hij ze had uitgelaten, sloot hij zichzelf op in zijn kamer en lag een paar uur verdwaasd op bed. En toen stond hij op, en hij kleedde zich uit in de badkamer die hij niet meer met zijn zus hoefde te delen omdat ze aan Rutgers University studeerde, en hij bekeek zichzelf in de spiegel. Wat een vet! Wat een rollen! Overal zwangerschapsstriemen! Wat een weerzinwekkend, misvormd lichaam! Hij leek wel iets uit een strip van Daniel Clowes. Of een van de bomkratermonsters uit zijn Aftermath-games.

      Jezus christus, fluisterde hij. Ik ben een Morlock.

      De volgende ochtend, bij het ontbijt, stelde hij zijn moeder een vraag: Ben ik lelijk?

      Ze slaakte een zucht. Tja, hijo, je lijkt in elk geval niet op mij.

      Dominicaanse ouders, zijn ze niet geweldig?

      Hij stond die week keer op keer voor de spiegel. Bekeek zichzelf van alle kanten. Objectief en kritisch. En besloot ten slotte dat hij als Roberto Durán moest zijn: No más! Die zondag ging hij naar Chucho’s en liet er zijn afro afscheren. (Schei uit, zei Chucho’s partner, ben jij een Dominicaan?) Het donzige snorretje moest er ook aan geloven. En de bril. Hij kocht contactlenzen van het geld dat hij in een houthandel verdiende. Hij deed zijn best om zijn Dominicaansheid, of wat ervan over was, zo goed mogelijk op te poetsen. Hij deed zijn best om op zijn stoere neven te lijken, hun bravoure en grove taalgebruik incluis. Want hij vermoedde, of het leek hem op zijn minst denkbaar, dat het antwoord in hun Caribische machismo school.

      Maar hij was te ver heen voor noodgrepen. Bij zijn eerstvolgende ontmoeting met Al en Miggs had hij drie dagen lang geen hap gegeten. Jezus, man, zei Miggs, wat is er met je?

      Het roer is om, zei Oscar cryptisch.

      Hoe bedoel je, ‘het roer is om’?

      Met een plechtig hoofdschudden: Ik ben aan een nieuwe levensfase begonnen.

      Hoor hem. We krijgen ons Senior Year nog en hij klinkt nou al als een student.

Toen de zomervakantie begon en zijn moeder hem en Lola naar hun abuela in Santo Domingo stuurde, stribbelde hij voor het eerst in jaren niet tegen. Er was niets wat hem in de States hield.

      Hij arriveerde in Baní met een stapel schriften en het voornemen om ze allemaal vol te schrijven. Nu het geen zin meer had om rollenspelen te ontwerpen (met wie moest hij die spelen?) zou hij een echte schrijver proberen te worden.

      De vakantie werd inderdaad een soort keerpunt, vooral dankzij zijn grootmoeder, Nena Inca. In plaats van hem te ontmoedigen en het huis uit te jagen, zoals zijn moeder altijd deed, liet zij hem zijn gang gaan. Hij mocht zo lang als hij wilde in de achterkamer zitten en hoefde niet ‘de wereld’ in. (Zijn abuela had Lola en hem altijd al voor ‘de wereld’ willen behoeden. Zo goed was het de familie er niet in vergaan, vond ze.) Ze liet de radio uit en bracht hem elke dag op precies dezelfde tijden zijn eten. Zijn zus was altijd de hort op met haar bloedmooie eilandvriendinnen, maar hij bleef waar hij was, in de achterkamer. Als er neven voor hem aan de deur kwamen, wuifde La Inca hen weg. Ik heb toch gezegd dat de muchacho aan het werk is? Maar wat doet hij dan? vroeg zo’n neef dan niet-begrijpend. Hij doet wat genieën zoals hij doen, en nu váyanse! (Als hij in later jaren aan die zomer terugdacht, vroeg hij zich altijd af wat er gebeurd zou zijn als hij toch een keer was meegegaan. Misschien hadden zijn neven toen nog wel een wip voor hem kunnen regelen. Maar je kunt je leven niet overdoen.) ’s Avonds, als hij geen woord meer op papier kreeg, ging hij met zijn abuela voor het huis zitten om het straattafereel gade te slaan en naar de ruzies van de buren te luisteren. Op een van die avonden, de vakantie was bijna voorbij, zei zijn abuela opeens: Je moeder had ook dokter kunnen worden, net als je grootvader.

      Wat is er dan gebeurd waardoor ze het niet werd?

      La Inca schudde haar hoofd. Ze zat door haar doos met foto’s te scharrelen, zocht de foto van zijn moeder op haar eerste dag op de particuliere school. Wat er altijd gebeurt. Un maldito hombre.

      Hij schreef die zomer twee boeken. Beide gingen over een jongeman die aan het einde der tijden tegen mutanten vecht (en ze overleefden het geen van beiden). Deed ook een massa research, maakte aantekeningen van allerlei zaken die hij later misschien in sciencefictionele of fantasyvorm kon gieten. (Wat hij niet opnam was het verhaal over de familievloek dat zijn grootmoeder hem voor de duizendste keer vertelde. Want kom op, welke Dominicaanse familie gelooft nou niet dat ze vervloekt is?) Op de dag van hun terugkeer naar Paterson voelde hij zich bijna verdrietig. Bijna. La Inca legde zegenend haar hand op zijn hoofd. Cuidate mucho, mi hijo. Weet dat er altijd iemand zal zijn die van je houdt.

      Op JFK deed zijn tío Rudolfo alsof hij hem nauwelijks herkende. Wat ben je bruin geworden, zei hij zonder veel overtuiging.

      Met Al en Miggs wilde het niet echt meer vlotten. Hij zag ze nog wel, ging nog wel met ze naar de film, besprak Frank Miller, Alan Moore en de gebroeders Hernández nog wel met ze, maar het werd nooit meer de vriendschap van weleer. Als ze het antwoordapparaat hadden ingesproken, bedwong hij de neiging om meteen naar ze toe te gaan. Hij trof ze nog maar een keer of twee per week. Werkte liever aan zijn verhalen. Het werden eenzame weken, waarin hij alleen nog zijn games en zijn boeken had, en zijn woorden. Nou is mijn zoon echt een kluizenaar, mopperde zijn moeder. Hij sliep slecht, keek ’s nachts urenlang tv. En video’s. Van twee films was hij volkomen in de ban: Zardoz (had hij al eens samen met zijn tío in de bioscoop gezien, kort voordat Rudolfo de bak was ingedraaid) en Virus (de Japanse doemfilm met dat lekkere wijf uit Romeo and Juliet). Het einde van Virus roerde hem telkens weer tot tranen, als de Japanse held het basiskamp bereikt na een voettocht die hem van Washington D.C. via de Andes naar de zuidpool heeft gevoerd, en dan de vrouw van zijn dromen vindt. Ik werk nu aan mijn vijfde roman, zei hij toen Al en Miggs wilden weten waarom ze hem zo weinig zagen. En deze wordt echt fantastisch.

      Wat zei ik je? zei Al tegen Miggs. Hij klinkt nou al als een student.

      In de dagen van zijn jeugd had hij na elke vernedering door zijn zogenaamde vriendjes toch steeds weer hun wreedheid en minachting opgezocht, uit angst en omdat hij niet alleen wilde zijn, iets wat hij altijd verafschuwd had in zichzelf. Maar dat was nu voorbij, en daar was hij verdomd trots op. Hij vertelde het zelfs aan zijn zus toen die een paar dagen thuis was. Sterk van je, O! zei ze, en het was duidelijk dat ze het meende. Ja, hij toonde eindelijk eens ruggengraat. En het deed wel pijn, maar het voelde toch vooral lekker.

TOENADERING

In oktober, toen hij zijn aanvraagformulieren had verstuurd (naar Montclair State University, Fairleigh Dickinson, Rutgers, Drew, Glassboro State, William Paterson – hij had er zelfs een naar NYU gestuurd, je weet maar nooit, maar de lijm van de envelop was nog niet droog of de weigeringsbrief werd al bezorgd) en de winter zich al bleek en hatelijk over noordelijk New Jersey uitstrekte, werd Oscar verliefd op een klasgenote waarmee hij de voorbereidingscursus voor het universitaire toelatingsexamen deed. De wekelijkse lesavond was in een wijkgebouw in de buurt, dus ging hij er te voet naartoe, een gezonde manier om af te vallen. Hij was de eerste keer zonder sociale illusies het klaslokaal binnengelopen, maar toen hij die schoonheid op de achterste rij zag, was zijn adem gestokt. Hij moest gewoon naast haar gaan zitten. Haar naam was Ana Obregón, een knappe, praatgrage gordita die Henry Miller las terwijl ze geacht werd propositielogica te leren. Op de vijfde avond zag hij dat ze Sexus zat te lezen, en zij zag dat hij het zag, en ze boog zich naar hem toe en wees een passage aan die hem een erectie van schokbeton bezorgde.

      Je zult me wel weird vinden, hè? vroeg ze in de pauze.

      Jij weird? Ben je mal. Ik weet alles van weird en jij bent allesbehalve weird.

      Ana was vrij en makkelijk in de omgang. Ze had prachtige Caribische ogen, van het zuiverste antraciet, en een rubensfiguur waarvan je gewoon wist dat het zonder kleren net zo adembenemend zou zijn als met. Ze zat ook totaal niet met haar overtollige pondjes, droeg dezelfde zwarte stretchbroeken als alle andere meisjes, en nauwsluitende bovenkleding, de duurste merken. Ook gaf ze alle aandacht aan het bijhouden van haar make-up, een ritueel dat Oscar altijd weer gefascineerd volgde. Ze vertoonde een unieke combinatie van straatraffinement en meisjesachtigheid (het leed geen twijfel dat ze thuis een lawine van knuffelbeesten op haar bed had liggen) en het moeiteloze gemak waarmee ze tussen deze twee aspecten heen en weer ging, overtuigde hem ervan dat het een zowel als het ander een masker was – dat er een derde Ana bestond, een verborgen Ana die precies wist wanneer ze welk masker op moest zetten, maar die zelf voor iedereen onkenbaar bleef. Ze had alle boeken van Miller. Van haar ex-vriend Manny gekregen toen die bij het leger ging. Daarvoor had hij haar er vaak uit voorgelezen. (En daar werd ik dan altijd zo geil van!) Ze was dertien jaar geweest toen ze verkering kregen. Manny was toen vierentwintig, en een ex-cokeverslaafde.

      Dit soort dingen vertelde Ana alsof het niks was.

      Wacht eens even, jij was dertien en je moeder vond het goed dat je met zo’n ouwe lul omging?

      Mijn moeder was gek op Manny, zei ze. Ze kookte altijd voor hem.

      Ik kan me vergissen, zei hij, maar volgens mij is dat vrij ongebruikelijk.

      Die avond legde hij het voor aan Lola, die thuis was voor haar wintervakantie. Stel, jij hebt een dochter van dertien, zou je het dan goedvinden als ze met een gast van vierentwintig ging?

      Ik zou hem zijn poten breken.

      Hij stond versteld over de opluchting die het antwoord hem schonk.

      Ken je soms iemand die zoiets heeft meegemaakt, O?

      Hij knikte. Het meisje dat naast me zit op de cursus, een orchideïsche schoonheid.

      Lola nam hem onderzoekend op. Ze was nu een week thuis maar droeg nog steeds de sporen van de atletiektraining op Rutgers. Het wit van haar kattenogen zat vol adertjes. Weet je, zei ze ten slotte, wij bruintjes doen altijd net alsof we zoveel om onze kinderen geven, maar in werkelijkheid valt dat vies tegen. Ze slaakte een zucht. Het valt ontzettend tegen, echt.

      Hij legde zijn hand op haar schouder, maar ze schudde hem af. Tijd voor je buikspieroefeningen, Mister.

      Zo noemde ze hem altijd als ze in een tedere of bezorgde stemming was. Mister. Na zijn dood wilde ze het zelfs op zijn grafsteen laten zetten, maar daar was iedereen tegen. Ik ook.

      Stom, achteraf.

AMOR DE PENDEJO

Hij en Ana naast elkaar onder de les, hij en Ana na afloop samen op de parkeerplaats, hij en Ana in de McDonald’s, hij en Ana raakten bevriend. Hij verwachtte elke week dat ze adiós zou zijn, maar als hij de klas binnenkwam, zat ze altijd op haar vaste plek achterin. Ze kregen de gewoonte om elkaar thuis te bellen en dan gewoon wat te babbelen, over niks eigenlijk. De eerste keer belde zij hem, om hem een lift aan te bieden naar het wijkgebouw. Een week later belde hij haar, in een opwelling. Bij de eerste keer overgaan werd hij bloednerveus. Zijn hart ging zo tekeer dat hij er bang van werd. Maar toen ze opnam was het gelijk: Hé, Oscar, moet je horen wat mijn zus heeft geflikt – en daar gingen ze, enkele reis Babbelonië. Toen hij haar voor de vijfde keer belde, merkte hij dat hij niet langer bang was om afgepoeierd te worden. Ze was het enige meisje buiten zijn directe familie dat openhartig was over haar menstruatie, dat gewoon zei: Ik bloed als een rund vandaag (een verbluffende ontboezeming die eindeloos door zijn hoofd bleef spoken, omdat het hem veel meer leek dan zomaar een opmerking). Haar lach was gul en vrij, alsof ze de lucht om zich heen bezat, en hij hoefde er maar aan te denken of zijn hart bonkte tegen zijn ribben. Het was anders dan al zijn eerdere geheime liefdes, want op Ana werd hij verliefd terwijl ze daadwerkelijk met elkaar omgingen. En omdat ze zo plotseling in zijn leven was verschenen, onder zijn radar was komen binnenvliegen, had hij geen gelegenheid gehad om zijn gebruikelijke toren van onzinfantasieën en waanzinnige verwachtingen op te trekken. Misschien was hij gewoon moe na al die seksloze jaren, of anders begon hij misschien vat op de materie te krijgen, maar hij slaagde er zowaar in om zichzelf niet voor paal te zetten. Hij deed het rustig aan en liet komen wat komen ging. Hij gebruikte geen protserige woorden, sprak op een ontspannen toon en met veel zelfspot, want hij had ontdekt dat ze die zeer vermakelijk vond. Het was ronduit verbazend zoals het tussen hen ging. Zei hij zomaar iets oppervlakkigs, een of andere waarheid als een koe, en dan zei zij: Goh, wat goed bedacht van je. Als zij zei: Ik ben dol op mannenhanden, spreidde hij de zijne voor zijn gezicht en zei quasiterloops: Ach, werkelijk? En dan lag ze dubbel.

      Ze zei nooit hoe ze hen beiden zag. Ze zei alleen maar: Oscar, ik ben blij dat ik jou ken.

      En dan zei hij: Ik ben blij dat ik door jou gekend word.

      Op een avond zat hij naar New Order te luisteren en zich door Clay’s Ark te worstelen toen er op zijn deur werd geklopt. Het was zijn zus.

      Je hebt bezoek.

      Heb ik bezoek?

      Ja. Lola stapte zijn kamer binnen. Ze had haar hoofd kaalgeschoren à la Sinéad, waardoor iedereen nu in de overtuiging leefde, haar moeder incluis, dat ze in een lesbiana was veranderd.

      Ze streek vluchtig over zijn wang. Ik zou me maar even opknappen als ik jou was.

      Het was Ana. Ze stond in het halletje in een lange leren jas. Ze had blosjes van de kou. Haar gezicht was een meesterwerk van eyeliner, mascara, foundation, lipstick en blush.

      Steenkoud buiten, zei ze. Ze hield haar handschoenen als een verlept boeketje in een hand.

      Hé, was alles wat hij uit kon brengen. Hij voelde hoe Lola boven aan de trap stond te luisteren.

      Wat doe je? vroeg Ana.

      O, niets.

      Ga je mee naar de film?

      Oké.

      Boven stond Lola op zijn bed te springen. Hij heeft een date, hij heeft een date, gilde ze zachtjes. En toen sprong ze op zijn rug en het scheelde niks of ze waren met zijn tweeën door het raam geflikkerd.

      Dus, eh, is dit een date of zo? vroeg hij toen hij zich op de passagiersplaats van haar Cressida had geïnstalleerd.

      Ze glimlachte. Zoiets ja.

      Ze liet de buurtbioscoop voor wat die was en reed helemaal naar de Multiplex in Perth Amboy. Dit is mijn lievelingsbioscoop, zei ze terwijl ze een plekje zocht op de parkeerplaats. Mijn stiefvader nam ons hier altijd mee naartoe toen het nog een drive-in was. Ben jij er toen weleens geweest?

      Hij schudde zijn hoofd. Ik heb wel gehoord dat ze hier de laatste tijd veel auto’s jatten.

      O ja? Nou, ik zou deze maar laten staan als ik hen was.

      Het was zo ongelooflijk wat er opeens gebeurde, dat Oscar het gewoon niet serieus kon nemen. Tijdens de voorstelling (Manhunter) bleef hij de hele tijd verwachten dat er iemand naar hem toe zou komen om de verborgen camera aan te wijzen. Goeie film, hè? fluisterde hij in een uiterste poging om bij de les te blijven. Ana knikte. Ze had een parfum op dat hij niet van haar kende. De gloed van haar lichaamswarmte was zinsbegoochelend.