Helen Simonson

De majoor en mevrouw Ali

Vertaald door Linda Broeder

Mouria

++

==

==

==

==

==

Voor John, Ian en Jamie

1

Majoor Pettigrew was nog steeds van streek door het telefoontje van de vrouw van zijn broer en deed gedachteloos de voordeur open. Daar, op de natte stenen van het pad, stond mevrouw Ali van de buurtwinkel. Ze schrok slechts licht, fronste alleen haar volle wenkbrauwen iets. De majoor kreeg een blos van schaamte op zijn wangen en streek onbeholpen langs de overslag van zijn wijnrode, met bosrankenmotief versierde peignoir, met handen die aanvoelden als kolenschoppen.

‘Ah,’ zei hij.

‘Majoor?’

‘Mevrouw Ali?’

Er volgde een stilte die zich langzaam leek uit te breiden, net als het heelal, dat in de loop der tijd steeds verder uitdijde, zo had hij onlangs gelezen. ‘Senescentie,’ zo noemden ze het in de zondagskrant.

‘Ik kom het krantengeld ophalen. De krantenjongen is ziek,’ zei mevrouw Ali terwijl ze zich met haar kleine postuur zo lang mogelijk maakte en een kordate toon aansloeg, heel anders dan de diepe, volle, door haar accent gekleurde stem waarmee ze sprak als ze samen discussieerden over het karakter en het aroma van de theesoorten die ze speciaal voor hem mengde.

‘Natuurlijk, het spijt me zeer.’ Hij was vergeten het geld voor deze week in een envelop onder de deurmat buiten te leggen. Hij tastte naar zijn broekzakken, die ergens onder de bosranken verstopt zaten. Hij voelde dat zijn ogen begonnen te tranen. Hij kon niet bij zijn zakken tenzij hij de zoom van de peignoir omhooghield. ‘Het spijt me,’ zei hij nogmaals.

‘O, maakt u zich niet druk,’ zei ze, terwijl ze achteruit stapte. ‘U kunt het later wel komen langsbrengen in de winkel – op een geschikter tijdstip.’ Ze draaide zich al om toen hij plotseling de behoefte voelde uitleg te geven.

‘Mijn broer is overleden,’ zei hij. Ze draaide zich weer om. ‘Mijn broer is overleden,’ herhaalde hij. ‘Ze belden me vanmorgen. Ik had geen tijd.’ Het ochtendgezang van de vogels in de grote taxusboom naast de westelijke muur van zijn cottage had nog volop geklonken en de lucht was nog roze geweest toen de telefoon was gegaan. De majoor, die vroeg op was gestaan voor de wekelijkse schoonmaak, realiseerde zich nu dat hij sinds dat moment alleen maar verbluft voor zich uit had zitten staren. Hij gebaarde onhandig naar zijn vreemde outfit en wreef met zijn hand over zijn gezicht. Plotseling begonnen zijn knieën te knikken en voelde hij het bloed uit zijn gezicht wegtrekken. Hij voelde hoe zijn schouder ineens de deurpost raakte, en voor hij met zijn ogen kon knipperen stond mevrouw Ali aan zijn zijde om hem te ondersteunen.

‘Ik denk dat we u maar beter naar binnen kunnen brengen om even te gaan zitten,’ zei ze op zachte, bezorgde toon. ‘Als u het goed vindt, zal ik wat water voor u halen.’ Aangezien zijn benen hem niet meer leken te kunnen dragen, kon de majoor niet anders dan instemmen. Mevrouw Ali loodste hem door de smalle gang met de ongelijke stenen vloer en installeerde hem in de leunstoel die vlak achter de deur van de lichte, met boeken gevulde woonkamer stond. Het was zijn minst favoriete stoel, met bobbelige kussens en een harde houten rand precies op de verkeerde plek achter zijn hoofd, maar hij was niet bij machte om te klagen.

‘Ik heb het glas op het aanrecht gevonden,’ zei mevrouw Ali en ze gaf hem het zware bekerglas waarin hij ’s nachts zijn tandprothese liet weken. De flauwe geur van pepermunt deed hem kokhalzen. ‘Voelt u zich alweer wat beter?’

‘Ja, veel beter,’ zei hij, zijn ogen vol tranen. ‘Dat is erg aardig van u…’

‘Zal ik een kopje thee voor u zetten?’ Haar aanbod maakte dat hij zich plots zwak en meelijwekkend voelde.

‘Dank u,’ zei hij. Alles om haar maar de kamer uit te krijgen terwijl hij weer wat op krachten kwam en zich van de peignoir ontdeed.

Hij bedacht hoe vreemd het was om weer een vrouw met theekopjes in de weer te horen in de keuken. Op de schoorsteenmantel glimlachte zijn vrouw Nancy hem toe vanaf een foto, haar golvende bruine haar in de war en haar sproetige neus licht verbrand door de zon. Ze waren in mei van dat regenachtige jaar naar Dorset gegaan, in 1973, meende hij, en even was de zon doorgebroken om de winderige namiddag te verlichten; net lang genoeg om haar vast te leggen, zwaaiend als een jong meisje vanaf de kantelen van Corfe Castle. Zes jaar was ze er al niet meer. En nu was Bertie er ook niet meer. Ze hadden hem helemaal alleen achtergelaten, het laatste familielid van zijn generatie. Hij vouwde zijn handen ineen om een lichte huivering te onderdrukken.

Natuurlijk was Marjorie er nog, zijn akelige schoonzus, maar net als zijn ouders had hij haar nooit helemaal geaccepteerd. Ze had uitgesproken, slecht onderbouwde opvattingen en een noordelijk accent dat langs je trommelvlies schraapte als een bot scheermes. Hij hoopte maar dat ze nu niet de behoefte kreeg om de familiebanden nauwer aan te halen. Hij zou haar om een recente foto vragen en natuurlijk ook om Berties jachtgeweer. Toen hun vader beide zoons een geweer toebedeelde, had hij duidelijk gemaakt dat ze bij het overlijden van een van hen weer moesten worden samengebracht, zodat ze als paar binnen de familie konden worden doorgegeven. Het geweer van de majoor had al die jaren eenzaam in de dubbele notenhouten kist gelegen; slechts een afdruk in de fluwelen bekleding herinnerde aan het ontbrekende zusterexemplaar. Nu zouden ze hun volle waarde weer terugkrijgen – rond de honderdduizend pond, schatte hij. Niet dat hij er ook maar over peinsde ze ooit te verkopen. Even zag hij helder voor zich hoe hij bij de volgende jachtpartij – wellicht op een van de boerderijen aan de rivier die altijd werden geplaagd door konijnen – naar de groep genodigden zou lopen met de twee geweren nonchalant over zijn arm gehangen.

‘Mijn god, Pettigrew, zijn dat twee Churchills?’ zou iemand vragen – misschien wel Lord Dagenham, als hij die dag met hen zou komen jagen – en hij zou terloops opkijken, alsof hij er niet bij stil had gestaan, en antwoorden: ‘Ja, een bij elkaar passend paar. Fraai notenhout gebruikten ze destijds,’ en hij zou ze omhooghouden om ze te laten bekijken en bewonderen.

Een gerinkel tegen de deurpost deed hem opschrikken uit zijn plezierige dagdroom. Het was mevrouw Ali met een volgeladen theeblad. Ze had haar groene wollen jas uitgetrokken, en haar paisley-sjaal om de schouders van haar eenvoudige marineblauwe tuniek gedrapeerd, die ze droeg op een nauwsluitende, zwarte broek. De majoor realiseerde zich dat hij mevrouw Ali nog nooit zonder haar grote, stijve schort had gezien dat ze altijd in de winkel droeg.

‘Laat me u helpen.’ Hij wilde overeind komen uit zijn stoel.

‘O, ik kan het prima alleen af,’ zei ze, en ze zette het dienblad op het bureau vlak naast haar, terwijl ze met een hoek van het blad een stapeltje boeken met leren kaft opzijschoof. ‘U moet rusten. U bent vast erg geschokt.’

‘Het was onverwacht, de telefoon ging zo absurd vroeg. Nog voor zessen, weet u. Ik geloof dat ze de hele nacht in het ziekenhuis zijn geweest.’

‘Onverwacht?’

‘Het was een hartaanval. Nogal een zware, klaarblijkelijk.’ In gedachten verzonken streek hij met zijn hand langs zijn borstelige snor. ‘Vreemd, om de een of andere reden verwacht je dat ze mensen die een hartaanval krijgen tegenwoordig wel kunnen redden. Zo lijkt het altijd te gaan op televisie.’ Mevrouw Ali liet de tuit van de theepot bevend op de rand van een kopje rusten. Er klonk een luid gerinkel en de majoor vreesde dat er een stukje van het kopje zou afbreken. Hij herinnerde zich (te laat) dat haar man ook was overleden aan een hartinfarct. Dat was nu misschien een jaar of anderhalf jaar geleden. ‘Het spijt me, dat was onachtzaam…’ Ze wuifde zijn opmerking begripvol weg en ging verder met thee inschenken. ‘Hij was een goed mens, uw man,’ voegde hij eraan toe.

Wat hij zich nog het best kon herinneren was de ingetogenheid van de grote, kalme man. Niet alles was even vlot verlopen nadat meneer Ali de buurtwinkel van de oude mevrouw Bridge had overgenomen. De majoor had meneer Ali zeker twee keer op een heldere lenteochtend rustig graffiti van zijn nieuwe ramen zien boenen. Verscheidene keren was de majoor in de winkel geweest terwijl een stel jochies bij wijze van weddenschap hun brutale hoofden door de deuropening staken om ‘Paki’s ga terug naar je eigen land!’ te roepen. Meneer Ali schudde dan slechts glimlachend zijn hoofd, terwijl de majoor zich enorm opwond en excuses stamelde. Uiteindelijk was de onrust afgenomen. Dezelfde kleine jochies slopen om negen uur ’s avonds de winkel binnen als hun moeders geen melk meer in huis hadden. De meest koppige lokale werklui werden het zat om zes kilometer door de regen te rijden om hun staatsloten bij een ‘Engelse’ winkel te kopen. De hogere klasse van het dorp, aangevoerd door de dames van de verscheidene dorpscomités, probeerde de ongemanierdheid van de lagere klassen goed te maken door meneer en mevrouw Ali met het grootst mogelijke respect te behandelen. De majoor had menig dame trots horen spreken over ‘onze geliefde Pakistaanse vrienden van de winkel’, als bewijs dat Edgecombe St. Mary het toonbeeld van multiculturele verdraagzaamheid was.

Toen meneer Ali overleed, had iedereen met gepaste ontsteltenis gereageerd. De dorpsraad, waarin de majoor zitting had, had overwogen een herdenkingsdienst te organiseren, en toen die niet van de grond kwam (de dorpskerk noch de pub bleek geschikt als locatie) hadden ze een enorme rouwkrans naar het uitvaartcentrum gestuurd.

‘Erg spijtig dat ik uw geliefde vrouw niet heb kunnen ontmoeten,’ zei mevrouw Ali terwijl ze hem een kopje aangaf.

‘Ja, ze is er al zo’n zes jaar niet meer,’ zei hij. ‘Vreemd eigenlijk, hoe het een eeuwigheid geleden maar tegelijkertijd als de dag van gisteren lijkt.’

‘Het is zeer verwarrend,’ zei ze. Haar bondige formulering, iets waar het veel van zijn dorpsgenoten aan ontbrak, klonk hem zo zuiver in de oren als een goed gestemde bel. ‘Soms voelt het of mijn man nog net zo dicht bij me is als u nu, en soms voel ik me bijna alleen op de wereld,’ voegde ze eraan toe.

‘U hebt uiteraard wel familie.’

‘Ja, een behoorlijk grote familie.’ Hij bespeurde enige ironie in haar stem. ‘Maar dat is niet te vergelijken met de onvoorwaardelijke band tussen man en vrouw.’

‘Dat verwoordt u perfect,’ zei hij. Ze dronken van hun thee en hij merkte dat het hem verraste dat mevrouw Ali buiten de context van haar winkel en in een onbekende omgeving als zijn eigen woonkamer zo’n inzichtelijke vrouw bleek te zijn. ‘Wat de peignoir betreft,’ zei hij.

‘Peignoir?’

‘Dat ding wat ik aanhad.’ Hij knikte naar waar hij nu lag, boven op een mand met National Geographics. ‘Het was de favoriete schoonmaakkleding van mijn vrouw. Soms, nou, dan…’

‘Ik heb een oud tweedjasje van mijn man,’ zei ze zacht. ‘Soms trek ik het aan en loop ermee door de tuin. En soms stop ik zijn pijp in mijn mond om de bittere smaak van zijn tabak te proeven.’ Er verscheen een lichte blos op haar wangen en ze wendde haar bruine ogen af naar de grond, alsof ze te veel had gezegd. De majoor bekeek haar egale huid en de scherpe contouren van haar gezicht.

‘Ik heb ook wat kleren van mijn vrouw bewaard,’ zei de majoor. ‘Ik vraag me af of ze na zes jaar nog altijd naar haar parfum ruiken of dat ik me dat slechts inbeeld.’ Hij wilde haar vertellen hoe hij soms de kastdeur opendeed om zijn neus tegen de gekreukte pakjes en soepele zijden blouses te drukken. Mevrouw Ali keek hem aan en hij dacht dat er achter die dromerige blik misschien ook wel zulke absurde gedachten schuilgingen.

‘Wilt u nog meer thee?’ vroeg ze en ze strekte haar hand uit om zijn kopje aan te pakken.

Toen mevrouw Ali was vertrokken, nadat zij haar excuses had aangeboden omdat ze zichzelf zomaar bij hem had uitgenodigd, en hij zich had verontschuldigd omdat hij haar tot last was geweest met zijn plotselinge duizeligheid, had de majoor wederom de peignoir aangetrokken en was hij teruggegaan naar de kleine bijkeuken om zijn geweer verder schoon te maken. Hij werd zich bewust van een lichte druk in zijn hoofd en een branderig gevoel in zijn keel. Dat was de doffe pijn van verdriet in de echte wereld; eerder brandend maagzuur dan emoties.

Hij had een klein porseleinen kopje met petroleum op het komfoor laten staan. Hij doopte zijn vingers in de hete olie en begon die langzaam in het knoestige notenhout van de geweerkolf te wrijven. Het hout werd zijdezacht onder zijn aanraking. De bezigheid ontspande hem en hij voelde zijn verdriet afnemen, om plaats te maken voor een heel klein sprankje nieuwsgierigheid.

Mevrouw Ali was een intellectuele vrouw, met belangstelling voor cultuur, vermoedde hij. Nancy was ook zo’n zeldzaam iemand geweest, verzot op haar boeken en op intieme concerten in dorpskerkjes. Maar nu ze er niet meer was moest hij de simplistische, opgewonden praatjes van hun andere vrouwelijke kennissen in zijn eentje aanhoren. Vrouwen die tijdens het jagersbal over paardenraces en loterijen praatten en die er genoegen in schepten om af te geven op de onbetrouwbare jonge moeders uit de arbeiderswijk die het regelen van het speelgroepje in het buurthuis telkens in de war schopten. Mevrouw Ali leek meer op Nancy. Ze was een vlinder vergeleken met die bakkeleiende duiven. Hij moest toegeven dat hij mevrouw Ali misschien nog wel eens buiten de winkel zou willen zien, en vroeg zich af of dit misschien bewees dat hij nog niet zo uitgerangeerd was als zijn leeftijd van achtenzestig en de beperkte mogelijkheden van het dorpsleven misschien deden vermoeden.

Gesterkt door die gedachte had hij het gevoel dat hij er wel klaar voor was om zijn zoon Roger in Londen te bellen. Hij veegde zijn vingers af aan een zachte gele doek en tuurde aandachtig naar de talloze chromen knoppen en het ledschermpje van zijn draadloze telefoon, een cadeau van Roger. De snelkeuzeopties en spraakaansturing waren volgens Roger erg handig voor bejaarden. Majoor Pettigrew was het noch eens met het gebruiksgemak van het ding, noch met het predicaat ’bejaarde’. Het kwam frustrerend vaak voor dat kinderen nog maar amper het nest hadden verlaten om hun intrek in een eigen huis te nemen – in Rogers geval een glimmend zwart, met koper gedecoreerd penthouse in een torenflat die de Theems-oever vlak bij Putney ontsierde – of ze begonnen hun eigen ouders al als kinderen te behandelen en zouden ze liever dood zien, of in elk geval in een bejaardentehuis. Zeer berekenend allemaal, vond de majoor. Hij slaagde erin met een geoliede vinger op de knop te drukken waar Roger in zijn grote kinderlijke handschrift ‘1 – Roger Pettigrew, VP, Chelsea Equity Partners’ bij had geschreven. Rogers investeringsmaatschappij was gevestigd op twee verdiepingen in een grote glazen kantoorflat in de Docklands in Londen. Terwijl de telefoon met een blikkerig getik overging, stelde de majoor zich voor hoe Roger in zijn onaangenaam steriele hokje zat, omringd door een reeks monitoren en stapels dossiers waarvoor de dure architect geen kasten had voorzien.

Roger had het al gehoord.

‘Jemima heeft het rondbellen op zich genomen. Ze is helemaal hysterisch, maar toch belt ze alles en iedereen af.’

‘Het helpt om jezelf bezig te houden,’ opperde de majoor.

‘Als je het mij vraagt, loopt ze vooral te zwelgen in de rol van diepbedroefde dochter,’ zei Roger. ‘Een beetje apart, maar zo zijn ze altijd geweest, toch?’ Zijn stem klonk gedempt en de majoor nam aan dat hij weer aan zijn bureau zat te lunchen.

‘Dat is nergens voor nodig, Roger,’ zei hij streng. Zijn zoon werd welhaast zo onaangepast als Marjories familie. De stad liep tegenwoordig over van de botte, arrogante jongemannen en het leek erop dat Roger, die tegen de dertig liep, niet boven hen zou uitstijgen.

‘Sorry, pa. Het spijt me erg van oom Bertie.’ Er volgde een stilte. ‘Ik zal nooit vergeten hoe hij langskwam met dat bouwpakket van een modelvliegtuigje toen ik waterpokken had. Hij is de hele dag gebleven om te helpen die kleine stukjes balsahout aan elkaar te lijmen.’

‘Voor zover ik me herinner heb je het de volgende dag tegen het raam stukgegooid, nadat je was gewaarschuwd er binnen niet mee te spelen.’

‘Ja, en jij hebt het toen als aanmaakhout voor het fornuis gebruikt.’

‘Het was helemaal in stukken gebroken. Zonde om weg te gooien.’ De gebeurtenis lag hun allebei nog vers in het geheugen. Het verhaal werd telkens weer opgehaald op familiefeestjes. Soms werd het verteld als grap en moesten ze allemaal lachen. Soms was het een waarschuwende preek voor Jemima’s weerbarstige zoon. Vandaag klonk er een vleugje verwijt in door.

‘Kom je de avond ervoor hierheen?’ vroeg de majoor.

‘Nee, ik neem de trein. Maar luister, pa, wacht maar niet op mij. Het zou kunnen dat ik word opgehouden.’

‘Opgehouden?’

‘Ik kom om in het werk. We zijn met een belangrijke zaak bezig. Twee miljard dollar, gecompliceerde opkoping van de aandelen – en de klant is zenuwachtig. Ik bedoel, laat maar weten wanneer het vaststaat, dan zet ik het in mijn agenda als een must, maar je weet maar nooit.’ De majoor vroeg zich af hoe hij normaal gesproken in de agenda van zijn zoon stond. Hij stelde zich voor dat hij met een kleine gele Post-it werd gemarkeerd – als belangrijk maar niet dringend, wellicht.

De begrafenis werd gepland op dinsdag.

‘Dat leek de meeste mensen wel uit te komen,’ zei Marjorie toen ze voor de tweede keer belde. ‘Jemima heeft les op maandag- en woensdagavond en ik heb een bridgetoernooi op donderdagavond.’

‘Bertie zou hebben gewild dat je doorging met je leven,’ antwoordde de majoor, merkend dat er een licht wrange toon in zijn stem doorklonk. Hij wist zeker dat de begrafenis ook rond de beschikbaarheid van verscheidene schoonheidsbehandelingen was gepland. Ze wilde er ongetwijfeld zeker van zijn dat haar stijve blonde haar weer goed in model zat en haar huid gebruind was of in de was gezet – of wat ze ook deed om haar gezicht op strakgespannen leer te laten lijken. ‘Ik neem aan dat vrijdag geen optie is?’ vroeg hij nog.

Hij had net een afspraak bij de dokter gemaakt voor dinsdag. De assistente was erg begripvol geweest gezien de omstandigheden en had erop gestaan een kind met astma naar de vrijdag te verplaatsen om zijn ecg ertussen te wurmen. Hij vond het geen prettig idee om te moeten afzeggen.

‘Dan heeft de dominee crisisbijeenkomst voor de jeugd.’

‘Ik neem aan dat de jeugd elke week wel een crisis doormaakt,’ zei de majoor bars. ‘Het is een begrafenis, in vredesnaam. Laat ze maar eens rekening houden met een ander in plaats van alleen met zichzelf. Daar leren ze misschien nog wat van.’

‘De begrafenisondernemer vond een vrijdag te feestelijk voor een begrafenis.’

‘O…’ Hij was met stomheid geslagen door de absurditeit van dit antwoord. ‘Goed, dan zie ik je dinsdag, rond vier uur?’

‘Ja. Brengt Roger je?’

‘Nee, hij komt rechtstreeks uit Londen met de trein en neemt dan een taxi. Ik rij zelf.’

‘Weet je zeker dat dat gaat lukken?’ vroeg Marjorie. Ze klonk oprecht bezorgd en de majoor werd plotseling overspoeld door een golf van medelijden. Zij was nu natuurlijk ook alleen. Het speet hem dat hij zo boos op haar was geweest en hij verzekerde haar kalm dat hij prima in staat was zelf te rijden.

‘En na afloop kom je uiteraard mee naar huis voor wat hapjes en drankjes. Niets buitensporigs.’ Hij merkte op dat ze niet vroeg of hij bleef logeren. Hij zou in het donker naar huis moeten rijden. Zijn medelijden verdween meteen weer als sneeuw voor de zon. ‘En misschien wil je nog graag iets van Bertie hebben. Je moet maar eens kijken.’

‘Dat is erg attent van je,’ zei hij terwijl hij zijn best deed niet al te gretig te klinken. ‘Daar wilde ik het nog met je over hebben op een geschikter moment.’

‘Maar natuurlijk,’ zei ze. ‘Je moet zeker iets kleins krijgen, een aandenken. Dat zou Bertie hebben gewild. Er liggen nog wat bijna nieuwe overhemden die hij nooit droeg… Hoe dan ook, ik zal er eens over nadenken.’

Met een wanhopig gevoel hing hij op. Ze was echt een vreselijke vrouw. Hij slaakte een zucht om die arme Bertie en vroeg zich af of hij ooit spijt had gehad van zijn keuze. Misschien had hij er maar niet te veel bij stilgestaan. Niemand dacht echt na over zijn dood bij het nemen van zulke levensbepalende beslissingen, bedacht de majoor. Als men dat wel deed, zou men dan andere keuzes maken?

Het was maar twintig minuten rijden van Edgecombe St. Mary naar het naburige kustplaatsje Hazelbourne-on-Sea waar Bertie en Marjorie woonden. Het halve graafschap deed hier de boodschappen en het stadje liep altijd over van de winkelende mensen en toeristen, dus de majoor had zorgvuldig rekening gehouden met de drukte op de ringweg, mogelijke parkeerproblemen in de smalle straten bij de kerk en de tijd die nodig was om de condoleances in ontvangst te nemen. Hij had uitgerekend dat hij uiterlijk halftwee zou moeten vertrekken. En nu zat hij hier in de auto, voor zijn huis, als verdoofd. Hij kon het bloed door zijn lichaam voelen stromen, zo traag als lava. Het leek alsof zijn ingewanden elk moment konden smelten. Zijn vingers leken wel van was; hij kon geen enkele druk op het stuur uitoefenen. Hij deed zijn best om de paniek terug te dringen door een paar keer diep adem te halen. Het was ondenkbaar dat hij de begrafenis van zijn eigen broer zou missen, maar het was net zo ondenkbaar dat hij de auto zou starten. Even vroeg hij zich af of hij soms dood zou gaan. Spijtig dat dit dan niet gisteren was gebeurd. Dan hadden ze hem samen met Bertie kunnen begraven en iedereen de moeite kunnen besparen twee keer deze kant op te komen.

Er werd op het raam geklopt. Als in een droom draaide hij zijn hoofd om en zag mevrouw Ali bezorgd naar binnen kijken. Hij haalde diep adem en slaagde erin met zijn vingers bij het knopje voor de elektrische raambediening te komen. Hij had zich met grote tegenzin neergelegd bij de rage om alles elektrisch aan te laten drijven. Nu was hij blij dat hij niet aan een hendel hoefde te draaien.

‘Is alles in orde, majoor?’ vroeg ze.

‘Ik geloof het wel,’ zei hij. ‘Ik probeerde alleen wat op adem te komen. Ik ben op weg naar de begrafenis, ziet u.’

‘Ja, dat weet ik,’ zei ze, ‘maar u ziet erg bleek. Kunt u zo wel rijden?’

‘Ik heb geen keus, beste dame,’ zei hij. ‘Als broer van de overledene.’

‘Misschien kunt u beter even uitstappen voor wat frisse lucht,’ opperde ze. ‘Ik heb hier wat koude limonade, daar knapt u misschien weer van op.’ Ze droeg een klein mandje bij zich waarin hij een glanzend groene appel kon ontwaren, plus een ietwat vettige papieren zak, zo te zien met cake erin, en een grote groene fles.

‘Goed, eventjes dan,’ stemde hij in, en hij stapte uit. Het mandje bleek een klein verzorgingspakketje te zijn dat ze voor zijn deur had willen achterlaten voor wanneer hij weer thuiskwam.

‘Ik wist niet of u eraan had gedacht iets te eten,’ zei ze terwijl hij van de limonade dronk. ‘Zelf heb ik de eerste vier dagen na de begrafenis van mijn man helemaal niets gegeten of gedronken. Ik belandde uiteindelijk met uitdrogingsverschijnselen in het ziekenhuis.’

‘Dat is erg aardig van u,’ zei hij. Hij voelde zich weer wat beter door het koele drankje, maar zijn lichaam trilde nog steeds lichtjes. Hij voelde zich niet beschaamd, daarvoor was hij te ongerust. Hij moest hoe dan ook naar Berties begrafenis zien te komen. De bus reed maar een keer in de twee uur en de laatste bus terug vertrok al om vijf uur ’s middags. Bovendien gold er op dinsdag een beperkte dienstregeling. ‘Ik kan maar beter een taxi proberen te regelen. Ik weet niet of ik wel kan rijden.’

‘Dat is niet nodig,’ zei ze, ‘ik breng u wel. Ik was toch op weg naar Hazelbourne.’

‘O, dat kan ik niet van u vragen…’ begon hij. Hij vond het niet prettig om bij een vrouw in de auto te stappen. Hij had een hekel aan hun voorzichtige getreuzel bij kruispunten, hun ruwe, nonchalante manier van schakelen en hun totale veronachtzaming van de achteruitkijkspiegel. Menig namiddag had hij voortgekropen over de kronkelige wegen achter een slome vrouwelijke bestuurder die monter met haar hoofd meeknikte op de maat van een popnummer, net als de knikkende knuffelbeestjes op de hoedenplank. ‘Dat kan ik niet van u vragen,’ zei hij.

‘Het zou me een eer zijn u te helpen,’ zei ze. ‘Mijn auto staat verderop in de straat geparkeerd.’

Ze reed als een man, schakelde doortastend in de bochten, trok flink op en stuurde de kleine Honda met veel plezier over de heuvels. Ze had haar raam iets opengezet, en het briesje liet haar roze zijden hoofddoek wapperen en blies zwarte plukjes haar voor haar gezicht. Ongeduldig veegde ze ze weg terwijl ze de auto in vliegende vaart over een smalle boogbrug joeg.

‘Hoe voelt u zich?’ vroeg ze. De majoor wist niet precies wat hij moest antwoorden. Haar rijstijl maakte hem een beetje misselijk, maar dan op een opwindende, plezierige manier, zoals kleine jongetjes misselijk worden van een achtbaan.

‘Ik voel me niet meer zo zwakjes als daarstraks,’ zei hij. ‘U rijdt goed.’

‘Ik hou van autorijden,’ zei ze glimlachend. ‘Alleen ik en het voertuig. Niemand die me zegt wat ik moet doen. Geen rekeningen, geen voorraden – alleen de weg die zich voor me uitstrekt met zijn vele onbekende bestemmingen.’

‘Absoluut,’ zei hij. ‘Hebt u veel tochten gemaakt?’

‘O nee,’ antwoordde ze. ‘Meestal rij ik elke week naar de stad om de voorraden aan te vullen. Er zit een aardige verzameling Indiase speciaalzaakjes aan Myrtle Street. Verder gebruiken we de auto voornamelijk voor bezorgingen.’

‘U zou eens naar Schotland moeten rijden,’ zei hij. ‘Of u kunt altijd nog naar de snelwegen van Duitsland. Erg plezierig rijden, heb ik gehoord.’

‘Hebt u veel door Europa gereden?’ vroeg ze.

‘Nee, Nancy en ik hebben het er wel over gehad. Door Frankrijk rijden en dan misschien naar Zwitserland. Het is er nooit van gekomen.’

‘U zou eens moeten gaan,’ zei ze. ‘Nu u nog kunt.’

‘En u?’ vroeg hij. ‘Waar zou u heen willen?’

‘Naar zoveel plaatsen,’ zei ze. ‘Maar ik heb de winkel.’

‘Misschien kan uw neef de winkel binnenkort overnemen,’ opperde hij. Ze stootte een niet al te vrolijk lachje uit.

‘O ja,’ zei ze. ‘Binnen afzienbare tijd zal hij prima in staat zijn de winkel alleen te leiden en dan word ik overbodig.’

De neef was een recente en niet al te aangename aanwinst voor de buurtwinkel. Hij was een jongeman van een jaar of vijfentwintig met een stugge houding en een zweem van laatdunkendheid in zijn ogen, alsof hij er altijd op was voorbereid weer een nieuwe belediging te pareren. Hij bezat niets van de kalme, beminnelijke berusting van mevrouw Ali noch van het geduld van wijlen meneer Ali. Hoewel de majoor erkende dat dit dan misschien wel zijn goed recht was, was het toch erg ongemakkelijk om te informeren naar de prijs van de diepvrieserwten bij een man die dat als een belediging opvatte. De neef benaderde zijn tante eveneens met afgemeten barsheid, en dat vond de majoor onacceptabel.

‘Gaat u met pensioen?’ vroeg hij.

‘Dat is ter sprake gekomen,’ zei ze. ‘De familie van mijn man woont in het noorden en hoopt dat ik ermee instem bij hen te komen wonen om mijn rechtmatige plek binnen de familie in te nemen.’

‘Een liefdevolle familie zal vast wel opwegen tegen verhuizen naar het noorden van Engeland,’ zei majoor Pettigrew, twijfelend aan zijn eigen woorden. ‘U zult er ongetwijfeld naar uitkijken de rol van respectabele grootmoeder en matriarch op u te nemen.’

‘Ik heb zelf geen kinderen en mijn man is overleden,’ reageerde ze op wrange toon. ‘Dus ik ben eerder meelijwekkend dan respectabel. Ik word geacht de winkel aan mijn neef over te dragen, die dan genoeg geld heeft om een goede vrouw uit Pakistan over te laten komen. In ruil daarvoor krijg ik onderdak, en ongetwijfeld de eer om voor een aantal kleine kinderen van andere familieleden te zorgen.’

De majoor zei niets. Hij was ontsteld en twijfelde of hij nog wel meer wilde horen. Dit was de reden dat mensen graag over het weer praatten. ‘Ze kunnen u toch niet dwingen…’ begon hij.

‘Volgens de wet niet,’ zei ze. ‘Mijn geweldige Ahmed heeft gebroken met de familietraditie om ervoor de zorgen dat ik de winkel kreeg. Er moeten echter wel zekere schulden worden ingelost. En laten we wel wezen, wat betekent de wet nou eigenlijk tegenover de wil van de familie?’ Ze sloeg links af en manoeuvreerde de auto in een smalle opening tussen het voorbijrazende verkeer op de kustweg. ‘Is het de strijd waard, moet je je dan afvragen, als die leidt tot het verliezen van je familie en het breken met tradities?’

‘Het is gewoonweg immoreel,’ zei de majoor woedend, knijpend in de armsteun tot zijn knokkels wit zagen. Dat was het probleem met deze immigranten, overdacht hij. Ze deden alsof ze Engels waren. Sommigen waren zelfs hier geboren. Maar onder het oppervlak broeiden allerlei primitieve ideeën en voorkeuren voor buitenlandse gebruiken.

‘U hebt geluk,’ zei mevrouw Ali. ‘Jullie Engelsen hebben grotendeels gebroken met dergelijke afhankelijkheid van familie. Elke generatie voelt zich volkomen vrij om zelfstandig te handelen, zonder enige angst.’

‘Absoluut,’ zei de majoor, die het compliment automatisch aannam, al was hij er lang niet zeker van of ze wel gelijk had.

Ze zette hem op de hoek af, een paar meter voor de kerk, en hij krabbelde het adres van zijn schoonzus op een stuk papier.

‘Ik kan vast wel een bus terug naar huis nemen of iets dergelijks,’ zei hij, maar ze wisten allebei dat dit niet het geval was, dus zette hij zijn weigering niet verder door. ‘Ik verwacht rond zes uur klaar te zijn, als dat uitkomt,’ voegde hij eraan toe.

‘Zeker.’ Ze pakte zijn hand even vast. ‘Ik wens u deze middag een sterk gemoed toe en de liefde van uw familie.’ De majoor voelde zich warm worden vanbinnen, wat hij hopelijk kon vasthouden als hij de afschuwelijke realiteit van Bertie in een notenhouten kist onder ogen moest zien.

De dienst bestond grotendeels uit dezelfde mix van humor en verdriet die hij zich van Nancy’s begrafenis herinnerde. De kerk was groot en somber. Hij was presbyteriaans, uit de jaren vijftig, en straalde een betonnen troosteloosheid uit die zelfs niet kon worden verlicht door de wierook, kaarsen en glas-in-loodramen van Nancy’s geliefde anglicaanse kerk. Hier geen oude klokkentoren of de compenserende schoonheid van een bemoste begraafplaats, die rust bood door de aanblik van telkens dezelfde familienamen op de grafstenen. Hij kon slechts troost putten uit het feit dat de dienst door veel mensen werd bijgewoond, zoveel zelfs dat er twee rijen klapstoelen achter in de kerk bij moesten worden gezet. Berties kist hing boven een ondiepe uitsparing in de vloer die wel wat weg had van een afwateringskanaal, en tijdens de dienst werd de majoor op een gegeven moment opgeschrikt door een mechanisch gezoem gevolgd door Berties plotselinge afdaling. Hij zakte niet meer dan tien centimeter omlaag, maar de majoor moest een plotselinge kreet onderdrukken en stak onwillekeurig zijn hand naar hem uit. Hij was er niet op voorbereid geweest.

Jemima en Marjorie hielden allebei een toespraak. Hij verwachtte hun speeches bespottelijk te vinden, vooral toen Jemima, getooid met een breedgerande zwarte rieten hoed die meer geschikt leek voor een chique bruiloft, aankondigde een gedicht te hebben geschreven ter ere van haar vader. Maar hoewel het gedicht inderdaad afschuwelijk slecht was (hij herinnerde zich slechts een overdaad aan teddyberen en engelen, wat nogal in tegenspraak was met de soberheid van de presbyteriaanse leer), maakte haar oprechte verdriet het tot iets ontroerends. De mascarastrepen zaten over haar hele gezicht en ze moest half van het spreekgestoelte worden weggedragen door haar man.

De majoor was vooraf niet gevraagd iets te zeggen. Dat vond hij een grove nalatigheid, en hij had herhaaldelijk commentaar hierop liggen bedenken in de eenzame, slapeloze nachten voor de begrafenis. Maar toen Marjorie weer was gaan zitten na haar eigen korte, emotionele afscheid van haar man en naar hem toe leunde om te vragen of hij nog iets wilde zeggen, had hij dit afgeslagen. Tot zijn eigen verbazing voelde hij zich wederom zwakjes en zowel zijn stem als zijn zicht werd vertroebeld door emoties. Hij hield slechts enige tijd haar handen vast en probeerde zijn tranen terug te dringen.

Na de dienst, tijdens het condoleren in de foyer met donkere ramen, werd hij geraakt door de komst van verscheidene oude vrienden van hem en Bertie, van wie hij sommigen al jaren niet meer had gezien. Martin James, die met hen samen was opgegroeid in Edgecombe, was hierheen gereden vanuit Kent. Berties oude buurman Alan Peters, die een geweldig lage handicap had met golf maar in plaats daarvan vogels was gaan spotten, was helemaal van de andere kant van het land gekomen. Maar wat hem nog het meest verraste was dat Jones de Welshman helemaal uit Halifax was overgekomen. Hij was een oude legervriend van de majoor, nog uit de tijd van zijn officierstraining, en had Bertie slechts een paar keer ontmoet, maar was hen allebei wel trouw een kaartje blijven sturen met Kerstmis. De majoor pakte zijn hand stevig vast en schudde zijn hoofd als onuitgesproken dank. Het moment werd slechts bedorven door Jones’ tweede echtgenote, een vrouw die noch hij noch Bertie ooit had ontmoet, die maar ontroostbaar in haar grote zakdoek bleef snotteren.

‘Hou nu maar op, Lizzy,’ zei Jones. ‘Sorry, ze kan er niets aan doen.’

‘Het spijt me zo,’ jammerde Lizzy terwijl ze haar neus snoot. ‘Dat gebeurt me ook altijd op bruiloften.’ De majoor vond het niet erg. Ze was tenminste gekomen. Roger was niet op komen dagen.

2

Berties huis – dat hij nu maar als Marjories huis moest gaan beschouwen – was een vierkante, ongelijkvloerse woning die ze op de een of andere manier de uitstraling van een Spaanse villa had weten te geven. De aangrenzende dubbele garage werd opgesierd door een dakterras met een grillige stenen pergola en gietijzeren relingen. De zolderuitbouw met nepraam en geschilderd panorama was een soort flamencoachtige knipoog naar het kustplaatsje dat zich daaronder uitstrekte. De voortuin had grotendeels plaatsgemaakt voor een grindoprit zo groot als een parkeerterrein en de auto’s stonden in een dubbele rij opgesteld rond een spitse, koperen fontein in de vorm van een veel te dun jong meisje. Het begon af te koelen in de late namiddag en er dreven wolken binnen vanaf zee, maar boven op de eerste verdieping had Marjorie nog steeds de deuren van de woonkamer naar het dakterras openstaan. De majoor bleef zo ver mogelijk van de deuren vandaan, en probeerde wat warmte te onttrekken aan zijn lauwe thee in een klein plastic bekertje. Marjories idee van ‘niets buitensporigs’ was een gigantisch banket van zompige spijzen – eiersalade, lasagne, in wijn gesmoorde kipstoofschotel – allemaal geserveerd op papieren bordjes. Overal in de kamer stonden mensen met doorgezakte bordjes in hun hand en werden plastic glazen en bekertjes thee lukraak in raamkozijnen en op de grote televisie neergezet.

Hij merkte een rimpeling op in de menigte aan de andere kant van de kamer en toen hij de drukte volgde, zag hij Marjorie Roger omhelzen. Majoor Pettigrews hart maakte een sprongetje bij het zien van zijn lange, bruinharige zoon. Dus hij was toch gekomen.

Roger verontschuldigde zich uitvoerig voor zijn late komst en beloofde plechtig Marjorie en Jemima te helpen bij het uitkiezen van een grafsteen voor oom Bertie. Hij zag er charmant en gelikt uit in een duur zwart pak met een ongepast opzichtige stropdas en zulke parmantige, smalle, glimmende schoenen dat ze wel van Italiaanse makelij moesten zijn. Londen had hem een haast vastelandse hoffelijkheid bijgebracht. De majoor probeerde hem niet te veroordelen.

‘Luister, pa. Jemima heeft me even gesproken over het jachtgeweer van oom Bertie,’ zei Roger toen ze de kans kregen even op een harde leren bank te gaan zitten om te praten. Hij frummelde aan zijn revers en streek de knieën van zijn broek glad.

‘Ja, daar wilde ik het nog over hebben met Marjorie. Maar dit lijkt me niet het juiste moment, of wel?’ Hij was de kwestie van het geweer niet vergeten, maar het leek hem vandaag niet van belang.

‘Ze weten precies hoeveel het waard is. Jemima is goed op de hoogte.’

‘Het draait uiteraard niet om het geld,’ zei de majoor grimmig. ‘Het was de stellige bedoeling van onze vader om het paar later weer herenigd te zien. Als familie-erfstuk, om door te geven van vader op zoon.’

‘Ja, Jemima vindt ook dat het paar moet worden herenigd,’ zei Roger. ‘Misschien dat er nog wat restauratie nodig is, uiteraard.’

‘Het mijne verkeert in perfecte staat,’ zei de majoor. ‘Ik geloof niet dat Bertie er zoveel tijd in heeft gestoken als ik. Hij had niet veel met jagen.’

‘Hoe dan ook,’ zei Roger, ‘Jemima zegt dat er momenteel een zeer goede markt voor is. Er zijn maar bar weinig Churchills van deze kwaliteit te krijgen. De Amerikanen staan zelfs op de wachtlijst.’ De majoor voelde zijn kaken langzaam aanspannen. Zijn flauwe glimlach verdween op slag toen hij zich realiseerde wat er nu zou volgen. ‘Dus het lijkt Jemima en mij het verstandigst om ze nu als paar te verkopen. Natuurlijk zou het geld voor jou zijn, pa, maar waarschijnlijk was je toch van plan dit uiteindelijk aan mij na te laten, en ik kan het momenteel goed gebruiken.’

De majoor zei niets. Hij concentreerde zich op zijn ademhaling. Hij had zich nooit echt gerealiseerd hoeveel inspanning er kwam kijken bij het langzaam in- en uitademen, het soepele stromen van zuurstof door zijn neus. Roger had nog het fatsoen om ongemakkelijk te gaan verzitten. Hij wist precies wat hij vroeg, dacht de majoor.

‘Pardon, Ernest, er staat een vreemde vrouw voor de deur die zegt dat ze op jou wacht,’ zei Marjorie, die plots was verschenen en haar hand op zijn schouder legde. Hij keek op en hoestte om zijn vochtige ogen te verbloemen. ‘Verwacht je een donkere vrouw in een kleine Honda?’

‘O ja,’ zei hij, ‘dat is mevrouw Ali die me komt ophalen.’

‘Een vrouwelijke taxichauffeur?’ zei Roger. ‘Je haat vrouwelijke bestuurders.’

‘Ze is geen taxichauffeur,’ snauwde de majoor. ‘Ze is een vriendin van me. Ze is de eigenares van de buurtwinkel.’

‘In dat geval kun je haar maar beter binnenvragen voor een kopje thee,’ zei Marjorie met afkeurend samengeperste lippen. Ze wierp een snelle blik op het buffet. ‘Ze zal vast wel een stukje Madeira-cake lusten – daar houdt iedereen van, toch?’

‘Dat zal ik doen, dank je,’ zei de majoor terwijl hij opstond.

‘Eigenlijk hoopte ik dat ik je naar huis kon brengen, pa,’ zei Roger.

De majoor was verbaasd. ‘Maar je bent met de trein gekomen,’ zei hij.

‘Ja, dat was de bedoeling,’ zei Roger, ‘maar de plannen zijn veranderd. Sandy en ik hebben besloten hier samen naartoe te rijden. Ze is op dit moment naar weekendhuisjes aan het kijken.’

‘Weekendhuisjes?’ Het was te veel om te bevatten.

‘Ja, aangezien ik toch hierheen moest, dacht Sandy… We hebben het erover gehad om een huisje hier in de buurt te kopen. Dan kunnen we dichter bij jou zijn.’

‘Een weekendwoning,’ herhaalde de majoor, nog worstelend met de implicaties van de aanwezigheid van deze persoon genaamd Sandy.

‘Ik kan niet wachten om je aan haar voor te stellen. Ze kan elk moment hier zijn.’ Roger keek door de kamer voor het geval ze ineens was binnengekomen. ‘Ze is een Amerikaanse, uit New York. Ze heeft een behoorlijk belangrijke baan in de mode-industrie.’

‘Mevrouw Ali staat op me te wachten,’ zei de majoor. ‘Het zou onbeleefd zijn…’

‘O, ze zal het vast begrijpen,’ onderbrak Roger hem.

Buiten was het kil. De duisternis spreidde zich steeds verder uit over het stadje en de zee daarachter. Mevrouw Ali had haar Honda net binnen de krullerige ijzeren hekken met figuren van vliegende dolfijnen geparkeerd. Ze zwaaide en stapte uit de auto om hem te begroeten. Ze had een papieren zak in haar hand met een halve cheeseburger in felgekleurd, vettig papier gewikkeld. De majoor was mordicus tegen de vreselijke fastfoodketens die langzaam maar zeker het onooglijke stuk weg tussen het ziekenhuis en de strandboulevard overnamen, maar hij was bereid deze uitspatting van haar te zien als prettig onkarakteristiek.

‘Mevrouw Ali, wilt u niet even binnenkomen voor een kopje thee?’ vroeg hij.

‘Nee, dank u, majoor, ik wil me niet opdringen,’ zei ze. ‘Maar u hoeft zich voor mij niet te haasten. Ik zit hier best.’ Ze wees naar het boek in haar hand.

‘We hebben binnen een flink buffet,’ bood de majoor aan. ‘We hebben zelfs eigengemaakte Madeira-cake.’

‘Ik zit hier echt prima,’ zei ze glimlachend. ‘Neemt u de tijd met uw familie, ik wacht wel tot u klaar bent om te gaan.’

De majoor was danig in de war. Hij was geneigd in de auto te stappen en nu meteen te vertrekken. Bij thuiskomst zou het dan nog vroeg genoeg zijn om mevrouw Ali voor een kopje thee uit te nodigen. Ze konden over haar nieuwe boek praten. Misschien kon hij haar wel over de wat grappigere aspecten van vandaag vertellen.

‘U zult me vast vreselijk onbeleefd vinden,’ zei hij. ‘Maar het is mijn zoon toch gelukt om te komen, met de auto.’

‘Wat fijn voor u,’ zei ze.

‘Ja, en hij zou graag – natuurlijk zei ik hem dat ik al had geregeld dat ik met u mee naar huis zou rijden…’

‘Nee nee, u moet vooral met uw zoon naar huis gaan,’ zei ze.

‘Het spijt me verschrikkelijk,’ zei hij. ‘Hij lijkt een vriendin te hebben opgeduikeld. Blijkbaar waren ze naar weekendhuisjes aan het kijken.’

‘Ah.’ Ze begreep het meteen. ‘Een weekendhuisje bij u in de buurt? Dat zou fantastisch zijn.’

‘Ik zou eens kunnen kijken of ik ze daarmee kan helpen,’ zei hij, haast tegen zichzelf. Hij keek op. ‘Weet u zeker dat u niet wilt binnenkomen voor een kopje thee?’ vroeg hij.

‘Nee, dank u,’ zei ze. ‘U moet vooral van uw familie genieten en ik moest maar eens naar huis gaan.’

‘Ik sta werkelijk bij u in het krijt,’ zei hij. ‘Ik kan u niet genoeg bedanken voor al uw hulp.’

‘Het was geen enkele moeite,’ zei ze. ‘Niets te danken.’ Ze gaf hem een kort knikje, stapte in de auto en maakte zo’n scherpe bocht achteruit dat het grind in een wijde boog opspatte. De majoor wilde haar nazwaaien maar voelde zich huichelachtig, waardoor zijn arm halverwege bleef steken. Mevrouw Ali keek niet om.

Toen haar kleine blauwe auto wegreed, moest hij zich ervan weerhouden erachteraan te rennen. Hij had zich vastgeklampt aan het vooruitzicht van de rit naar huis, als aan een klein kooltje in zijn hand om zich aan te warmen in de sombere, bedrukkende menigte. De Honda remde voor het hek, wederom grind opspattend toen ze uitweek voor de felle ovale koplampen van een grote zwarte auto, die niet opzij leek te gaan of te remmen, maar ongestoord de oprit op reed en parkeerde op de grote open plek voor de deur die de andere gasten uit beleefdheid vrij hadden gelaten.

De majoor liep de flauwe heuvel weer op en kwam ietwat buiten adem aan de top, precies toen de bestuurster haar zilveren lipstick opborg en haar portier opendeed. Hij hield de deur voor haar open, meer uit instinct dan uit beleefdheid. Ze leek verrast en glimlachte terwijl ze haar gebruinde blote benen uit de nauwe cockpit van champagnekleurig leer vouwde.

‘Ik ga niet de fout maken ervan uit te gaan dat u de butler bent terwijl u vervolgens Lord Zus-en-zo blijkt te zijn,’ zei ze terwijl ze haar eenvoudige zwarte rok gladstreek. Hij was gemaakt van een dure stof maar was verrassend kort. Ze droeg er een getailleerd zwart jasje op zonder iets eronder – dat wil zeggen, hij zag geen blouse boven het decolleté uitkomen, dat zich, gezien haar lengte en duizelingwekkend hoge hakken, vrijwel op ooghoogte van de majoor bevond.

‘Pettigrew is de naam,’ zei hij. Hij had geen zin om meer los te laten dan nodig was. Hij was de schok van haar Amerikaanse accent en haar verblindend witte tanden nog niet te boven.

‘Nou, dan ben ik in ieder geval op de juiste plek,’ zei ze. ‘Ik ben Sandy Dunn. De vriendin van Roger Pettigrew?’ De majoor overwoog Rogers aanwezigheid te ontkennen.

‘Ik geloof dat hij momenteel met zijn tante staat te praten,’ zei hij, achteromkijkend door de deuropening alsof hij na slechts een vluchtige blik de onzichtbare menigte boven in kaart zou kunnen brengen. ‘Zal ik hem voor u halen?’

‘O, wijs me maar gewoon globaal die kant op,’ zei ze, en ze liep langs hem heen. ‘Ruik ik lasagne? Ik barst van de honger.’

‘Kom toch binnen,’ zei hij.

‘Dank u,’ zei ze over haar schouder. ‘Leuk u te ontmoeten, meneer Pettigrew.’

‘Eigenlijk is het majoor…’ zei hij, maar ze was al weg, haar stilettohakken klakkend op het bonte patroon van groene en witte tegels. Ze liet een spoor van citroenachtig parfum achter. Het rook niet onaangenaam, dacht hij, maar dat woog amper op tegen haar stuitende manieren.

De majoor bleef beneden in de hal treuzelen, onwillig om het onvermijdelijke tegemoet te treden. Eenmaal boven zou hij officieel aan die Amazone moeten worden voorgesteld. Hij kon niet geloven dat Roger haar had uitgenodigd. Ze zou zijn eerdere gereserveerdheid vast afschilderen als idioterie. Amerikanen leken ervan te genieten elkaar publiekelijk voor schut te zetten. De incidentele Amerikaanse comedy’s op tv stonden bol van afkeurende blikken en schelle lachbanden en werden louter bevolkt door kinderachtige dikke kerels die anderen voor gek zetten.

Hij slaakte een zucht. Natuurlijk zou hij doen alsof hij verheugd was, voor Roger. Hij kon zich er maar beter onbewogen doorheen slaan, anders dacht Marjorie straks nog dat hij zich geneerde.

Boven werd de sfeer langzaam maar zeker opgewekter. Nu hun verdriet was opgezogen door de zware lunch en hun stemming opgebeurd door enkele drankjes, schakelden de gasten over op normale gespreksonderwerpen. De dominee stond vlak naast de deuropening te discussiëren over het dieselverbruik van zijn nieuwe Volvo met een van Berties oud-collega’s. Een jonge vrouw met een tegenstribbelende peuter op haar schoot prees de nog steeds beduusde Jemima enthousiast een bepaald trainingsschema aan.

‘Het is net spinning, alleen doe je met je bovenlichaam een volledige boks-work-out.’

‘Klinkt zwaar,’ zei Jemima. Ze had haar feestelijke hoed afgezet en de knot in haar gehighlighte haar begon uit te zakken. Haar hoofd rustte bijna op haar rechterschouder, alsof haar dikke nek moeite had het overeind te houden. Haar zoontje Gregory, die net een koud kippenpootje had afgekloven, liet het botje in haar opgehouden hand vallen en rende toen weg richting de toetjes.

‘Je moet inderdaad goed in evenwicht zien te blijven,’ stemde de jonge vrouw in.

Het was op zich fijn dat Jemima’s vriendinnen waren gekomen om haar te steunen. Ze hadden een klein kliekje gevormd in de kerk, dat enkele rijen vlak vooraan bezet had gehouden. Hij kon zich echter met geen mogelijkheid bedenken waarom het hun gepast had geleken om hun kinderen mee te nemen. Een kleine baby had op willekeurige momenten door de dienst heen gekrijst en nu zaten er drie kinderen met jamvlekken op hun kleren onder de buffettafel het glazuur van de cakejes te likken. Als ze klaar waren met een cakeje, legden ze het stiekem weer terug op de schaal, zonder glazuur en druipend van het speeksel. Gregory pakte een onaangeroerd cakeje en rende langs de openslaande deuren waar Marjorie met Roger en de Amerikaanse stond te praten. Marjorie stak bedreven haar hand uit om hem tegen te houden.

‘Je weet dat er niet in huis mag worden gerend, Gregory,’ zei ze terwijl ze hem bij zijn elleboog pakte.

‘Au!’ gilde hij, worstelend in haar greep om de indruk te wekken dat ze hem martelde. Ze glimlachte flauwtjes en trok hem naar zich toe om een kus op zijn zweterige haar te drukken. ‘Braaf zijn, liefje,’ zei ze, en ze liet hem los. De jongen stak zijn tong uit en maakte zich uit de voeten.

‘Pa, hierheen,’ riep Roger, die hem om zich heen had zien kijken. De majoor zwaaide en begon zich schoorvoetend een weg door de kamer te banen langs groepjes mensen wier gesprekken hen in nauwe kringetjes hadden gedreven, als bladeren in een windvlaag.

‘Het is een erg gevoelig kind,’ vertelde Marjorie tegen de Amerikaanse. ‘Overgevoelig misschien, maar zeer intelligent. Mijn dochter laat testen of hij hoogbegaafd is.’ Marjorie leek totaal niet beledigd door de aanwezigheid van de indringer. Ze leek zelfs haar best te doen om haar te imponeren. Als ze indruk op iemand wilde maken, begon ze altijd eerst over haar begaafde kleinzoon. Vanaf daar lukte het haar meestal wel om zichzelf weer tot het onderwerp van gesprek te maken.

‘Pa, ik wil je voorstellen aan Sandy Dunn,’ zei Roger. ‘Sandy zit in de pr in de modewereld en doet ook bijzondere evenementen. Haar bureau werkt voor alle grote ontwerpers.’

‘Hoi,’ zei Sandy terwijl ze haar hand uitstak. ‘Ik wist wel dat ik gelijk had over dat hele butlergebeuren.’ De majoor schudde haar de hand en keek Roger fronsend aan, ten teken dat hij door moest gaan met voorstellen, ook al gebeurde het allemaal in de verkeerde volgorde. Roger wierp hem slechts een brede, afwezige glimlach toe.

‘Ernest Pettigrew,’ zei de majoor. ‘Majoor Ernest Pettigrew, Royal Sussex Regiment, gepensioneerd.’ Hij wist er een klein glimlachje uit te persen, en om het kracht bij te zetten, voegde hij eraan toe: ‘Rose Lodge, Blackberry Lane, Edgecombe St. Mary.’

‘O ja. Sorry, pa,’ zei Roger.

‘Fijn om je nu echt te ontmoeten, Ernest,’ zei Sandy. De majoor kromp ineen bij het achteloze gebruik van zijn voornaam.

‘Sandy’s vader is een grote naam binnen het verzekeringswezen in Ohio,’ zei Roger. ‘En haar moeder, Emmeline, zit in het bestuur van het Newport Art Museum.’

‘Wat leuk voor juffrouw Dunn,’ zei de majoor.

‘Roger, ze willen geen verhalen over mij horen,’ zei Sandy. Ze pakte Roger bij de arm. ‘Ik wil alles over jouw familie weten.’

‘We hebben hier een aardige kunstgalerij in het stadhuis,’ zei Marjorie. ‘Vooral lokale kunstenaars, je weet wel. Maar ze hebben een prachtig schilderij van Bouguereau van jonge meisjes op de Downs. Je zou je moeder er eens mee naartoe moeten nemen.’

‘Woon je in Londen?’ vroeg de majoor. Hij wachtte bezorgd op enige aanwijzing dat ze samenwoonden.

‘Ik heb een kleine studio in Southwark,’ zei ze. ‘Vlak bij het nieuwe Tate Museum.’

‘O, het is een gigantische studio,’ zei Roger. Hij was zo opgewonden als een klein jongetje over een nieuwe fiets.

Even zag de majoor hem weer als achtjarige, met onstuimige bruine krullen die zijn moeder weigerde af te knippen. De fiets was rood en had dikke banden met spijkerbeslag en een zadel met vering, net als de vering van een auto. Roger had hem gezien in een grote speelgoedwinkel in Londen, waar een man er stunts mee uithaalde op een podium pal naast de hoofdingang. De fiets had alle gedachten aan het Science Museum uit zijn hoofd verdrongen. Nancy, moe van het rondslenteren door Londen met een klein jongetje, had quasiwanhopig met haar hoofd geschud terwijl Roger haar probeerde te overtuigen van het immense belang van de fiets en de noodzaak om hem meteen aan te schaffen. Ze hadden uiteraard nee gezegd. Het zadel van Rogers toenmalige fiets – een groene fiets met een stevig frame, die nog van de majoor was geweest – kon nog ver genoeg omhoog. Zijn ouders hadden hem in het schuurtje van Rose Lodge gestald, veilig in doeken gewikkeld en eens per jaar geolied.

‘Het is alleen lastig om meubels te vinden die groot genoeg zijn. Ze laat een bank op maat maken in Japan.’ Roger was nog steeds aan het opscheppen over de studio. Marjorie leek onder de indruk.

‘Ik vind dat G-Plan wel goede banken maakt,’ zei ze. Bertie en Marjorie hadden het grootste deel van hun meubels bij G-Plan gekocht: goede, stevige, gestoffeerde banken en robuuste tafels en kasten met vierkante hoeken. Het aanbod was dan wel beperkt, zei Bertie altijd, maar alles was stevig genoeg om je hele leven mee te gaan. Je zou nooit iets hoeven vervangen.

‘Ik hoop dat je er een met losse hoes hebt besteld,’ adviseerde Marjorie. ‘Die gaan veel langer mee dan een gestoffeerde bank, vooral als je ook nog antimakassars gebruikt.’

‘Geitenleer,’ zei Roger. Hij klonk trots. ‘Ze zag mijn luie stoel van geitenleer en zei dat ik op de trend vooruitliep.’

De majoor vroeg zich af of hij vroeger misschien te streng was geweest voor Roger en zijn zoon zo had aangezet tot zulke uitspattingen. Nancy had hem natuurlijk schandelijk proberen te verwennen. Hij kwam als een laat cadeautje, net toen ze de hoop hadden opgegeven ooit nog kinderen te krijgen, en Nancy had het nooit kunnen weerstaan om een brede glimlach op dat kleine gezichtje te toveren. Hij was degene geweest die veel buitensporigheden een halt toe had moeten roepen.

‘Roger heeft oog voor design,’ zei Sandy. ‘Hij zou zo binnenhuisarchitect kunnen worden.’

Roger begon te blozen.

‘Heus?’ vroeg de majoor. ‘Dat is nogal een aantijging.’

Kort daarna vertrokken ze. Sandy gaf haar sleutels aan Roger en liet hem rijden. Ze ging zonder toelichting op de passagiersstoel zitten, waardoor de majoor gedwongen achterin moest plaatsnemen.

‘Zit je goed achterin, pa?’ vroeg Roger.

‘Prima, prima,’ zei de majoor. Comfortabel en verstikkend lagen dicht bij elkaar, bedacht hij. De achterbank leek zich naar zijn dijen te vormen. De rondingen van het dak kwamen ook beklemmend dichtbij. Het gaf hem het gevoel dat hij een grote baby was, gezeten in een vrij luxe kinderwagen. De stille motor produceerde een eigen, zoemend wiegelied en de majoor vocht tegen zijn toenemende slaperigheid.

‘Het spijt me vreselijk dat Roger te laat was vandaag,’ zei Sandy, terwijl ze zich omdraaide en hem toelachte door de opening tussen de stoelen. Haar boezem drukte zich tegen de gordel aan. ‘We wilden een cottage bekijken en de makelaar was te laat.’

‘Een cottage bekijken?’ vroeg hij. ‘Ik dacht dat je moest werken?’

‘Nee, dat was allemaal opgelost,’ zei Roger, terwijl hij zijn blik op de weg hield. ‘Ik vertelde de klant dat ik een begrafenis had en dat hij de afspraak een dag kon verzetten of met een collega kon afspreken.’

‘Dus je hebt cottages bekeken?’

‘Het was helemaal mijn schuld, Ernest,’ zei Sandy. ‘Ik dacht dat ik er meer dan genoeg tijd voor had gerekend om het in te kunnen passen voor ik Roger bij de kerk zou afzetten. De makelaar heeft alles jammerlijk in de war geschopt.’

‘Ja, ik zal die makelaar morgen eens bellen om haar te laten weten hoe beledigd ik ben dat ze me zo heeft opgehouden,’ zei Roger.

‘Al die commotie is nergens voor nodig, liefje. Je tante Marjorie vatte het erg goed op.’ Sandy legde haar hand op Rogers arm en glimlachte naar de majoor. ‘Jullie allemaal.’ De majoor deed zijn best, maar het lukte hem niet om kwaad te worden. In deze slaperige toestand kon hij slechts bedenken hoe goed deze vrouw moest zijn in haar pr-baan.

‘Kijken naar cottages,’ mompelde hij.

‘We hadden niet moeten gaan, ik weet het, maar dit soort cottages zijn enorm gewild,’ zei Sandy. ‘Weet je nog dat leuke huisje bij Cromer?’

‘We hebben nog maar een paar huisjes bekeken,’ zei Roger, terwijl hij angstvallig in de achteruitkijkspiegel keek. ‘Maar we richten ons vooral op deze regio.’

‘Ik moet toegeven dat die gunstiger is gelegen dan de Norfolk Broads of de Cotswolds,’ zei Sandy. ‘En natuurlijk ben jij de grootste trekpleister voor Roger.’

‘Trekpleister?’ vroeg de majoor. ‘Als ik het moet opnemen tegen Norfolk, moet ik misschien maar high teas in de tuin gaan serveren.’

‘Pa!’

‘O, je vader is zo grappig,’ zei Sandy. ‘Ik ben dol op die droge humor.’

‘O, hij schudt de grapjes zo uit zijn mouw, of niet, pa?’ zei Roger.

De majoor zei niets. Hij liet zijn hoofd tegen de leren bekleding rusten en gaf zich over aan de rustgevende trillingen van de auto. Hij voelde zich weer een kind terwijl hij lag te dommelen en luisterde hoe Roger en Sandy op gedempte toon met elkaar praatten. Ze hadden zijn ouders kunnen zijn, hun stemmen aanzwellend en afzwakkend, terwijl ze de kilometerslange reis van zijn kostschool naar huis maakten voor de zomervakantie.

Ze hadden er altijd op gestaan hem op te komen halen, hoewel de meeste andere jongens met de trein gingen. Ze dachten dat dit hen goede ouders maakte, en bovendien hield het schoolhoofd altijd een aardige receptie voor de ouders die kwamen, voornamelijk ouders die in de buurt woonden. Zijn ouders vonden het heerlijk om met de andere ouders te praten en waren altijd verheugd als het hun was gelukt te worden uitgenodigd voor de zondagslunch bij een vooraanstaande familie. Ze vertrokken pas laat in de middag, slaperig van de rosbief en de trifle, en moesten tot diep in de nacht doorrijden voordat ze thuis waren. Hij viel altijd in slaap op de achterbank. Hoe boos hij ook op hen was dat ze hem hadden opgescheept met een lunchafspraak bij een jongen thuis die net zo opzag tegen zulke verplichtingen als hij, toch vond hij de reis altijd rustgevend: de duisternis, het schijnsel van de koplampen op de weg, de gedempte stemmen van zijn ouders zodat ze hem niet wakker zouden maken. Het voelde altijd liefdevol.

‘We zijn er,’ zei Roger. Zijn stem klonk opgewekt. De majoor knipperde met zijn ogen en deed net of hij al de hele tijd wakker was. Hij was vergeten een lampje aan te laten en de stenen voorgevel van Rose Lodge was amper zichtbaar in het streepje maanlicht.

‘Wat een charmant huis,’ zei Sandy. ‘Het is groter dan ik had verwacht.’

‘Ja, het originele huis stamt uit de zeventiende eeuw, maar er zijn enkele “verfraaiingen” aangebracht, zoals de Georgians dat noemden, waardoor het er imposanter uitziet dan het eigenlijk is,’ zei de majoor. ‘Kom vooral binnen voor een kopje thee,’ voegde hij eraan toe terwijl hij zijn portier opendeed.

‘Nou, we komen niet mee naar binnen, als je het niet erg vindt,’ zei Roger. ‘We zouden met wat vrienden in Londen gaan dineren.’

‘Maar het zal zeker tien uur zijn voor je daar aankomt,’ zei de majoor, en zijn maag speelde al op bij de gedachte aan een diner zo laat op de avond.

Roger moest lachen. ‘Niet met Sandy achter het stuur. Maar we halen het alleen als we nu gaan. Ik loop wel even met je mee naar de deur.’ Hij sprong uit de auto. Sandy kroop over de versnellingsbak op de bestuurdersstoel, haar benen door de lucht scherend als kromzwaarden. Ze drukte op een knop en het raam rolde zoemend naar beneden.

‘Goedenavond, Ernest,’ zei ze met uitgestoken hand. ‘Leuk je ontmoet te hebben.’

‘Dank je,’ zei de majoor. Hij liet haar hand los en draaide zich bruusk om. Roger haastte zich achter hem aan over het pad.

‘Tot snel,’ riep Sandy. Het raam rolde zoemend dicht en sloot alle verdere communicatie uit.

‘Ik kan niet wachten,’ mompelde de majoor.

‘Kijk uit waar je loopt, pa,’ zei Roger achter hem. ‘Je zou een buitenlamp moeten aanschaffen. Zo een met een bewegingssensor, weet je wel.’

‘Wat een geweldig idee,’ antwoordde hij. ‘Dan lijkt het vast net zo’n disco als waar jij vroeger altijd heen ging, met alle konijnen hier, en de buurtdas, niet te vergeten.’ Hij reikte naar de deur met de sleutel in zijn hand en probeerde hem in een vloeiende beweging in het slot te steken. De sleutel schraapte over het metaal en viel uit zijn hand. Er klonk gerinkel van koper op steen, gevolgd door een onheilspellende zachte plof toen de sleutel ergens in de zachte aarde belandde.

‘Wel verdraaid,’ zei hij.

‘Zie je wat ik bedoel?’ zei Roger.

Roger vond de sleutel onder het gebladerte van een hosta, en passant enkele generfde bladeren afbrekend, en deed zonder moeite de deur open. De majoor liep de donkere gang in en wist godzijdank bij de eerste poging het lichtknopje te vinden.

‘Red je het wel, pa?’ Hij zag Roger aarzelen, met een hand op de deurklink en de zenuwachtige weifeling in zijn ogen van een kind dat weet dat het stout is geweest.

‘Ik red me prima, dank je,’ zei hij. Roger wendde zijn blik af maar bleef staan, bijna alsof hij verwachtte tot de orde te worden geroepen voor zijn gedrag van vandaag of tot er iets van hem gevraagd zou worden. De majoor zei niets. Roger moest maar eens een paar nachten wakker liggen met een knagend geweten naast die duivels gladde Amerikaanse benen. Het gaf hem voldoening te weten dat Roger nog niet al het besef van goed en fout had verloren. De majoor was niet van plan hem snel uit zijn lijden te verlossen.

‘Oké, ik bel je morgen.’

‘Dat is niet nodig.’

‘Maar ik wil het graag,’ drong Roger aan. Hij stapte naar voren en ineens bevond de majoor zich in een ongemakkelijke, onbeholpen omhelzing. Hij greep met een hand naar de zware deur, zowel om deze open te houden als om overeind te blijven. Met de andere hand gaf hij een paar aarzelende klopjes op het gedeelte van Rogers rug waar hij bij kon. Toen liet hij zijn hand even rusten en in het knokige schouderblad van zijn zoon voelde hij weer even dat kleine kind waar hij altijd van had gehouden.

‘Je kunt maar beter opschieten,’ zei hij, zijn ogen samenknijpend. ‘Het is een lange rit terug naar de stad.’

‘Ik maak me zorgen om je, pa.’ Roger stapte naar achteren en veranderde weer in die vreemde volwassene die zich vooral aan de andere kant van de telefoonlijn bevond. ‘Ik bel je nog. Sandy en ik zullen onze agenda’s naast elkaar leggen zodat we over een paar weken bij je langs kunnen komen.’

‘Sandy? O, juist. Dat zou alleraardigst zijn.’ Zijn zoon grijnsde en zwaaide terwijl hij wegliep, wat de majoor ervan verzekerde dat zijn cynische toon onopgemerkt was gebleven. Hij zwaaide terug en keek toe hoe zijn zoon opgewekt vertrok, ervan overtuigd dat het vooruitzicht van hun bezoek zijn ouder wordende vader flink had opgebeurd.

Eenmaal alleen thuis voelde hij pas hoezeer hij gebukt ging onder de uitputting, als onder ijzeren ketenen. Hij overwoog via de woonkamer te lopen voor een verkwikkend glaasje cognac, maar er brandde geen vuur in de haard en het huis leek plotseling kil en donker. Hij besloot maar meteen naar bed te gaan. De smalle trap met de verschoten oosterse loper leek zo steil en onbegaanbaar als de Hillary Step van de Mount Everest. Hij sloeg zijn arm om de glanzende notenhouten leuning en begon zichzelf de smalle treden op te hijsen. Hij vond dat hij over het algemeen in goede gezondheid verkeerde en deed trouw elke dag een uitgebreide reeks oefeningen, waaronder een aantal diepe kniebuigingen. Maar vandaag – overmand door alle spanning, vermoedde hij – moest hij halverwege de trap stoppen om op adem te komen. Hij vroeg zich af wat er zou gebeuren als hij nu zou flauwvallen en uitglijden. Hij zag zichzelf al uitgestrekt over de onderste treden liggen, met zijn hoofd naar beneden en een blauw aangelopen gezicht. Het kon wel dagen duren voor hij zou worden gevonden. Hier had hij nooit eerder over nagedacht. Hij maakte zijn schouders los en rechtte zijn rug. Het was belachelijk om hier nu aan te denken, berispte hij zichzelf. Nu Bertie was overleden, hoefde hij zich nog niet meteen als een zielige oude man te gedragen. Hij beklom de resterende treden met een zo gelijkmatig en vloeiend mogelijke tred en stond zichzelf pas toe uit te puffen toen hij bij zijn slaapkamer was aangekomen en opgelucht op het grote, zachte bed was neergeploft.

3

Twee dagen gingen voorbij voor de majoor zich realiseerde dat mevrouw Ali niet had gebeld om te vragen hoe hij het maakte, en dat dit hem enigszins teleurstelde. De krantenjongen leek weer helemaal beter, afgaand op de klap waarmee de Times tegen zijn voordeur aan werd gesmeten. Er waren genoeg anderen op bezoek geweest. Zijn buurvrouw, Alice Pierce, was gisteren langsgekomen met een zelfgeschilderde condoleancekaart en een schaal van haar beroemde biologisch-vegetarische lasagne, zoals ze het noemde, en ze vertelde hem dat het hele dorp ervan op de hoogte was dat hij zijn broer had verloren. Ze had genoeg bruingroene smurrie meegebracht voor een heel leger biologisch-vegetarische vrienden. Jammer genoeg had hij niet zulke onconventionele vrienden als Alice, dus stond de schaal nu in de koelkast te gisten en drong de onaangename planktonachtige geur door in de melk en de boter. Vandaag had Daisy Green, de vrouw van de dominee, hem onaangekondigd een bezoek gebracht, samen met haar gebruikelijke gevolg bestaande uit Alma Shaw en Grace DeVere van het Bloemengilde, en ze stonden erop in zijn eigen huis een kop thee voor hem te zetten. Normaal gesproken kon de majoor er wel om lachen als hij zag hoe de drie dames hun best deden het sociale en bestuurlijke leven in het dorp in goede banen te leiden. Daisy had de onnozele titel van voorzitster van het Bloemengilde opgeëist en voerde deze titel om zichzelf ‘noblesse oblige’ te verschaffen. De andere dames volgden haar op de voet als angstige eendenkuikens terwijl zij rondfladderde om ongevraagd advies uit te delen en onbenullige bevelen te geven die mensen vreemd genoeg liever opvolgden dan negeerden. Het amuseerde hem dat eerwaarde Christopher, de dominee, dacht dat hij zijn eigen preken uitkoos en dat Alec Shaw, oud-werknemer van de Bank of England, werd gedwongen plaats te nemen in het feestcomité voor Halloween hoewel hij haast fysiek allergisch was voor kinderen. Hij vond het minder amusant dat Daisy en Alma hun vrijgezelle vriendin als liefdadigheidsproject behandelden en Grace vroegen harp te spelen of mensen bij de deur welkom te heten bij verscheidene liefdadigheids-evenementen, terwijl sommige andere vrijgezelle dames werden veroordeeld tot het spelen van garderobedame of theeserveerster. Zelfs vandaag waren ze eropuit om Grace goed voor de dag te laten komen. Ze was helemaal opgedoft: haar ietwat langwerpige gezicht was popperig opgemaakt met wit poeder en meisjesachtige roze lippenstift, en ze droeg een kokette sjaal om haar nek met een strik opzij alsof ze op weg was naar een feestje.

Grace was eigenlijk best een scherpzinnige en sympathieke vrouw. Ze wist erg veel over rozen en over de lokale geschiedenis. De majoor herinnerde zich een gesprek dat ze eens in de kerk hadden gevoerd, toen hij haar daar had aangetroffen terwijl ze voorzichtig zeventiende-eeuwse trouwakten zat te bestuderen. Ze droeg witte katoenen handschoenen om de boeken tegen haar vingers te beschermen en had zich niet om haar eigen kleren bekommerd, die onder het stof zaten. ‘Kijk,’ had ze gefluisterd met een vergrootglas vlak boven het verbleekte handschrift in bruine inkt van een voormalige dominee. ‘Er staat: “Mark Salisbury is heden getrouwd met Daniela de Julien, uit La Rochelle.” Dit is het eerste gedocumenteerde bewijs van de vestiging van hugenoten in het dorp.’ Hij was een halfuur bij haar gebleven, toekijkend hoe ze eerbiedig door de daaropvolgende jaren had gebladerd, op zoek naar aanwijzingen over de complexe verhoudingen tussen oude families uit de regio. Hij had aangeboden haar een recent historisch overzicht van Sussex uit te lenen dat misschien van nut kon zijn, maar kwam erachter dat ze daar al een exemplaar van had. Ze bleek ook verscheidene zeldzame en schitterende oude teksten te bezitten die hij uiteindelijk van háár had geleend. Heel even had hij met de gedachte gespeeld om hun vriendschap te verdiepen. Daisy en Alma hadden echter nog maar amper van hun gesprek gehoord of ze begonnen zich er al mee te bemoeien. Er werden plagerige opmerkingen gemaakt op straat en er werd wat gefluisterd in de bar van de golfclub. Uiteindelijk hadden ze Grace op een lunchafspraakje met hem gestuurd, helemaal opgemaakt en in een afschuwelijke zijden jurk gehesen. Ze leek wel een rollade, zo strak hadden ze haar ingesnoerd. Ze hadden haar hoofd ook vast gevuld met advies over mannen, want ze voerde alleen maar starre gesprekken tijdens het eten van haar groene salade (zonder dressing) en eenvoudige visgerecht, terwijl hij zijn pastei met rundvlees en niertjes wegwerkte alsof hij op schoenleer zat te kauwen en toekeek hoe de wijzers van de pubklok tergend langzaam voortkropen. Hij herinnerde zich dat hij haar thuis had afgezet met een mengeling van opluchting en spijt.

Vandaag was het Grace’ taak om hem bezig te houden in de woonkamer met een luchtig praatje over het weer terwijl Daisy en Alma de kopjes lieten rinkelen en het dienblad met een klap neerzetten, ondertussen luidkeels met hem pratend vanuit de keuken. Hij betrapte Grace erop dat ze haar blik vluchtig door de kamer liet glijden en hij wist dat ze alle drie waren langsgekomen om hem en zijn huis te inspecteren op tekenen van verwaarlozing en verval. Hij bleef ongeduldig verzitten tot de thee werd binnengebracht.

‘Er gaat niets boven een lekker kopje thee uit een echte porseleinen pot, of wel dan?’ zei Daisy terwijl ze hem zijn kop-en-schotel aangaf. ‘Koekje?’

‘Dank je wel,’ zei hij. Ze hadden een groot blik met verschillende ‘luxe’ koekjes voor hem meegebracht. Het blik was bedrukt met panorama’s van Engelse cottages met rieten daken en de koekjes waren passend gedecoreerd: gevuld met karamel, druipend van pastelkleurig suikerglazuur of in meerdere papiertjes gewikkeld. Hij vermoedde dat Alma ze had uitgezocht. In tegenstelling tot haar man, Alec, die trots was op zijn verleden als jongen uit East End, deed Alma haar uiterste best om haar Londense afkomst te vergeten; maar soms verried ze zichzelf met haar voorkeur voor opzichtige luxeartikelen en voorliefde voor zoetigheden, als iemand die is opgegroeid met weinig te eten. De andere dames hielden hun afkeer waarschijnlijk verborgen. Hij koos een niet-gedecoreerde sprits uit en nam een hap. De dames namen plaats op een stoel en glimlachten meelevend naar hem, alsof hij een uitgehongerde kat was die melk van een schoteltje likte. Het was lastig om te kauwen onder die onderzoekende blikken en hij nam een grote slok thee om het zanderige koekje weg te spoelen. De thee was slap en smaakte naar papier. Hij was verbijsterd toen hij zich realiseerde dat ze ook hun eigen theezakjes hadden meegenomen.

‘Was je broer ouder dan jij?’ vroeg Grace. Ze leunde naar hem toe, met een meelevende blik in haar ogen.

‘Nee, jonger juist, twee jaar.’ Er volgde een stilte.

‘Was hij al enige tijd ziek?’ vroeg ze verwachtingsvol.

‘Nee, het was nogal abrupt, ben ik bang.’

‘Wat vreselijk voor je.’ Grace frunnikte met haar vingers aan de grote stenen broche op haar hooggesloten kraag. Ze wendde haar blik af naar de grond, alsof ze zocht naar een aanknopingspunt voor een gesprek in de geometrische patronen van het verschoten Perzische tapijt. De andere dames concentreerden zich op hun theekopje. De drang om van gespreksonderwerp te veranderen was bijna tastbaar. Grace kon echter geen uitvlucht bedenken.

‘Was zijn gezin bij hem toen hij stierf?’ vroeg ze, terwijl ze hem wanhopig aankeek. Hij was geneigd te zeggen dat Bertie alleen in een leeg huis was gestorven en pas weken later door de schoonmaakster van de buren was gevonden. Het zou bevredigend zijn om dit holle gesprek door te prikken met een opzettelijk wrede opmerking. Maar hij was zich ervan bewust dat de twee andere dames haar zagen worstelen en niets deden om te helpen.

‘Zijn vrouw was bij hem toen hij naar het ziekenhuis werd gebracht en ik heb begrepen dat zijn dochter hem ook nog even heeft kunnen zien,’ zei hij.

‘Ah, dat is fijn,’ zei ze.

‘Fijn,’ herhaalde Daisy, en ze glimlachte naar hem alsof dit hen onthief van enige verdere verplichting om somber te zijn.

‘Het moet een grote troost voor je zijn geweest dat zijn gezin bij hem was toen hij stierf,’ voegde Alma eraan toe. Ze nam een grote hap van een gevuld koekje van pure chocolade. De majoor bespeurde een vage, chemische sinaasappelgeur. Hij had graag geantwoord dat dit niet zo was, dat het hem diep kwetste dat niemand eraan had gedacht hem te bellen tot het te laat was en dat hij geen afscheid had kunnen nemen van zijn jongere broer. Dat wilde hij hun toesissen, maar zijn tong voelde dik en onwillig.

‘En natuurlijk werd hij omringd door de liefde van de Heer,’ zei Daisy. Ze sprak vreemd gehaast, alsof ze iets potentieel onbeleefds zei.

‘Amen,’ fluisterde Alma terwijl ze een koekje met crèmevulling uitkoos.

‘O, loop naar de hel,’ prevelde de majoor tegen de doorzichtige bodem van zijn theekopje, en hij verdoezelde zijn gemompel met een kuch.

‘Bedankt voor jullie komst,’ zei hij, zwaaiend vanuit de deuropening. Hij voelde zich een stuk hartelijker nu ze weggingen.

‘We komen snel nog eens langs,’ beloofde Daisy.

‘Prachtig om de Vierge de Cléry nog steeds in bloei te zien staan,’ voegde Grace eraan toe. Ze streek nog even over een knikkende tak van de witte meirozenstruik, waarna ze achter hen aan door de poort glipte. Hij wou dat ze eerder over de rozen was begonnen. Dan zou de middag misschien wat aangenamer zijn verlopen. Natuurlijk was het niet hun schuld, hield hij zichzelf voor. Ze hielden zich slechts aan de geaccepteerde gebruiken. Ze zeiden wat ze konden in deze periode waarin zelfs de mooiste poëzie geen troost kon bieden. Ze waren vast oprecht bezorgd om hem. Misschien had hij zich te bot gedragen.

Het verbaasde hem dat zijn verdriet heviger was dan in de afgelopen paar dagen. Hij was vergeten dat verdriet niet in een rechte lijn afneemt, of langs een geleidelijke curve, zoals een grafiek in een wiskundeboek. In plaats daarvan leek het bijna alsof zijn lichaam was gevuld met een grote hoop tuinafval, met zowel zware klompen aarde als scherp, doornig kreupelhout dat hem stak wanneer hij dit het minst verwachtte. Als mevrouw Ali was langsgeweest – en hij voelde zich wederom enigszins gepikeerd dat ze niet was gekomen – zou ze het hebben begrepen. Mevrouw Ali had hem zeker over Bertie laten praten. Niet het levenloze lichaam dat al aan het ontbinden was onder de grond, maar Bertie zoals hij was geweest.

De majoor stapte naar buiten in zijn nu verlaten tuin en voelde de zon op zijn gezicht. Hij sloot zijn ogen en ademde langzaam in en uit om de schrik te verdrijven van het beeld van Bertie onder de grond, van kil blauw vlees dat langzaam zo zacht werd als gelei. Hij sloeg zijn armen over elkaar en probeerde niet hardop te snikken om Bertie en om zichzelf, om het feit dat dit het enige lot was dat hen nog restte.

De warmte van de zon hield hem op de been en een kleine bruine vink, ritselend in de bladeren van de taxusboom, leek hem te berispen voor zijn lugubere gedachten. Hij opende zijn ogen en keek op naar de heldere middaglucht. Hij besloot dat een korte wandeling door het dorp hem misschien goed zou doen. Hij kon even bij de buurtwinkel langsgaan om wat thee te kopen. Het zou erg ruimhartig van hem zijn om een bezoekje te brengen en de drukbezette mevrouw Ali de kans te geven zich te verontschuldigen voor het feit dat ze hem niet had opgezocht.

Hij woonde al vele tientallen jaren in het dorpje Edgecombe St. Mary, als man en als jongen, maar toch bleef de wandeling heuvelafwaarts naar het dorp hem behagen. Het landweggetje liep schuin af naar de zijkanten, alsof de smalle asfaltstrook het gewelfde dak van een verborgen vertrek vormde. De volle hagen van ligusters, meidoorns en beuken stonden er zo breed en zelfgenoegzaam bij als middeleeuwse burgers. De lucht was vervuld van hun kruidige, droge aroma vermengd met de indringende geur van dieren in de velden achter de cottages. Achter tuinhekken en opritten ving hij een glimp op van weelderige tuinen en dichtbegroeide gazons bezaaid met groepjes klaver en paardenbloemen. Hij hield wel van klaver, het bewijs dat het platteland nooit ver weg was en stilletjes iedereen saboteerde die de natuur ordentelijk probeerde te onderwerpen aan het kleinsteedse leven. Toen hij een bocht om ging, maakten de hagen plaats voor het eenvoudige hek van prikkeldraad van een schapenweide en keek hij uit over dertig kilometer platteland dat zich uitstrekte achter de daken van het dorp onder hem. Achter hem, boven zijn eigen huis, rezen de heuvels verder op tot aan het door konijnen kort geknaagde grasland van de Downs. Onder hem spreidde zich het open landschap van Sussex uit met velden vol late rogge en felgele mosterd. Hij stopte even bij de overstap, met een voet op de verhoging, om het landschap in zich op te nemen. Misschien kwam het door de karakteristieke lichtinval, of de oneindige verscheidenheid aan groentinten in de bomen en hagen – maar altijd werd zijn hart vervuld van een liefde voor het platteland, al zou hij dat nooit hardop uitspreken. Vandaag leunde hij op de overstap en probeerde de kleuren van het landschap in zich op te nemen om hem te kalmeren. Zijn voorgenomen bezoek aan de buurtwinkel had zijn hartslag versneld en zijn doffe verdriet werd overstemd door een aanhoudende en niet onplezierige opwinding. De winkel lag slechts een paar honderd meter verder naar beneden en hij werd voortgeholpen door het wonder der zwaartekracht toen hij zich afzette van de overstap en verder de heuvel af wandelde. Beneden sloeg hij de hoek om langs de Royal Oak-pub, waarvan de betimmerde voorgevel haast compleet schuilging achter bloembakken vol onwaarschijnlijk kleurrijke petunia’s, en aan de andere kant van het licht glooiende dorpsplein kwam de winkel in zicht.

Het oranje plastic bord met SUPERSAVER SUPERMART erop blonk in de laagstaande septemberzon. Mevrouw Ali’s neef stond net een grote poster met een aanbieding voor ingeblikte erwten op het raam te plakken. De majoor aarzelde even. Hij had liever gewacht tot de neef uit de buurt was. Hij had het niet zo op die eeuwige frons van de jongeman, al moest hij toegeven dat die ook het gevolg kon zijn van zijn nogal opvallende wenkbrauwen. Het was een bespottelijke en onverdedigbare afkeer, zo had de majoor zichzelf meer dan eens vermaand, maar toch klemde hij onwillekeurig de knop van zijn wandelstok steviger vast terwijl hij over het gras marcheerde en door de deur naar binnen liep. De jongeman keek op van zijn taak toen hij de winkelbel hoorde rinkelen. Hij knikte, en de majoor knikte iets bedeesder terug en keek om zich heen, op zoek naar mevrouw Ali.

Vooraan in de winkel bevond zich één kleine toonbank met een kassa en daarachter een sigarettenrek en een lotenmachine. Vier smalle maar nette gangpaden strekten zich uit door de lage, rechthoekige ruimte. Deze waren gevuld met een uitgebreid maar eenvoudig assortiment etenswaren. Er stonden bonen en broden, theezakjes en pasta, kant-en-klare curryschotels en zakken krulfriet en kipnuggets voor de kinderen. Er was ook een uitgebreid assortiment chocolaatjes en snoep, en een rek met kaarten en kranten. Alleen de bussen met losse thee en een schaal met zelfgemaakte Indiase pasteitjes verwezen naar mevrouw Ali’s exotische afkomst. Er was een onpraktische, kleine aanbouw achterin met bulkgoederen zoals hondenbrokken, potgrond, een soort kippenmest en in plastic gewikkelde multiverpakkingen van witte bonen in tomatensaus van Heinz. De majoor kon zich niet voorstellen dat iemand hier bulkgoederen zou kopen. Iedereen deed het grootste deel van zijn boodschappen bij de supermarkt in Hazelbourne-on-Sea of reed naar het nieuwe grootwarenhuis en winkelcentrum in Kent. Het was ook mogelijk om goedkoop met de veerboot naar Frankrijk over te steken, en hij had zijn buren vaak strompelend thuis zien komen met gigantische dozen waspoeder en vreemd gevormde flessen goedkoop buitenlands bier uit de hypermarkt in Calais. De meeste mensen gingen alleen naar de buurtwinkel als ze iets niet meer in huis hadden, vooral ’s avonds. De majoor realiseerde zich dat ze mevrouw Ali nooit bedankten dat ze doordeweeks tot acht uur ’s avonds en ook op zondagochtend open was, maar ze klaagden wel graag over de hoge prijzen en ze speculeerden over mevrouw Ali’s inkomsten als officieel verkooppunt voor staatsloten.

Hij kon mevrouw Ali nergens bespeuren in de lege winkel, dus in plaats van elk gangpad af te stropen liep de majoor zo nonchalant mogelijk naar achteren richting de bulkgoederen, zonder acht te slaan op de theebussen bij de toonbank en kassa. Achter de bulkgoederen bevond zich het magazijn, een kleine ruimte verstopt achter een gordijn van stugge plastic lamellen.

Hij had de prijzen van alle bulkgoederen al geïnspecteerd en was overgegaan op het bestuderen van de ham-eiquiches in het zuivelschap achterin toen mevrouw Ali eindelijk achter de lamellen vandaan kwam, met haar handen vol dozen met kleine appeltaarten voor Halloween.

‘Majoor Pettigrew,’ zei ze verrast.

‘Mevrouw Ali,’ groette hij haar terug, bijna van de wijs gebracht door het besef dat de Amerikaanse Halloween-hysterie ook langzaam de Britse gebaksindustrie dreigde over te nemen.

‘Hoe gaat het met u?’ Ze zocht naar een plek om de dozen neer te zetten.

‘Prima, prima,’ zei hij. ‘Ik wilde u bedanken voor uw hulp onderlaatst.’

‘Welnee, het was geen enkele moeite.’ Ze leek zijn opmerking te willen wegwuiven, maar doordat ze haar handen vol had kon ze alleen haar vingertopjes heen en weer bewegen.

‘En ik wilde mijn excuses aanbieden…’ begon hij.

‘Dat is echt nergens voor nodig,’ zei ze. Haar gezicht verstrakte toen ze over zijn schouder keek. De majoor voelde de neef achter hem staan. Hij draaide zich om. De neef zag er een stuk imposanter uit in het smalle gangpad, en het heldere daglicht dat door het raam naar binnen scheen wierp schaduwen op zijn gezicht. De majoor stapte opzij om hem erlangs te laten, maar de jongeman hield halt en stapte ook opzij. Een onzichtbare kracht spoorde de majoor aan om langs hem heen te lopen en de winkel te verlaten. Zijn lichaam besloot echter koppig te willen blijven en hield hem stevig op zijn plaats verankerd.

Hij bemerkte dat mevrouw Ali liever niet had dat hij zijn excuses afmaakte in het bijzijn van haar neef.

‘Nogmaals, ik wilde u beiden alleen maar bedanken voor uw vriendelijke medeleven,’ zei hij, vooral in zijn nopjes met het ‘beiden’ dat hij er terloops tussenvoegde, als een perfect geputte golfbal. De neef was gedwongen om erkentelijk te knikken.