Jan Terlouw en Sanne Terlouw

De apotheker

Reders & Reders III

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Jan Terlouw en Sanne Terlouw 2008

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen

Foto omslag © Nonstock/Hollandse Hoogte

Foto auteurs © Cees Noort

ISBN 978 90 468 0871 9

NUR 305

www.nieuwamsterdam.nl/janterlouw

www.nieuwamsterdam.nl/sanneterlouw

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2010: Met ISBN 978 90 468 0798 9

In dezelfde reeks verschenen:

De charmeur
Venijn
De blauwe tweeling
De vuurtoren

1

Ze deed het weer.

Antoinette hoorde het in haar kantoor, van waaruit ze goed zicht had op de hele apotheek. De kasten en laden. De toonbank. De cliënten die stonden of zaten te wachten. De assistenten, die bezig waren.

De scherpe stem van Janine, potig lijf, korte neus. Zelf was Antoinette tenger en haar neus mocht er wezen. ‘Nee, uw verzekering,’ weer kaatste het ongeduldig tegen het kunststof van de kasten. Het deed pijn aan je trommelvliezen.

‘Uw verzekering,’ vlijmde de stem van Janine nog eens.

De al wat oudere mevrouw tegen wie ze het woord richtte, werd nog een beetje kleiner. Haar antwoord was voor Antoinette onverstaanbaar, maar kennelijk viel het niet in de smaak bij Janine.

‘Naar welke verzekeringsmaatschappij moeten we de rekening sturen!’

Een gewone zin, wanneer hij niet wordt uitgesproken met een uitroepteken, maar met een vriendelijke, vragende stembuiging.

Weer ruzie met haar vriend, dacht Antoinette. Ze jaagt de klanten de deur uit. Gisteren nog had Olivier haar verteld dat een studiegenoot van hem liever het halve dorp door fietste, naar apotheek Callenbeeck, dan dat hij de kans liep bij hun apotheek die assistente die altijd zo humeurig was aan te treffen.

Vier assistentes waren er. Behalve Janine ook Beb, Louise en Klaar tje. En dan was er nog Joep, die met dozen sjouwde, bestellingen wegbracht op de brommer, het magazijn een beetje op orde hield. Joep had het figuur van een zwaargewicht bokskampioen, de ziel van een romantisch meisje van twaalf, en politieke opvattingen die zich uitsluitend concentreerden op inkomensverschillen. Hij was achter in de twintig.

Antoinette had de apotheek twintig jaar geleden gekocht. Ze hield van het apothekersvak, ze had er een hekel aan dat ze personeel moest hebben, medewerkers kon je natuurlijk zeggen, maar intussen moest zij toch als hun baas optreden. Ze wilde graag dat het echt medewerkers waren, maar sommigen waren dat alleen als het om hun eigen belang ging, het belang van de apotheek stond bij hen op een laag pitje. Als er moest worden ingesprongen bij ziekte van een collega, of als het ging om een goede spreiding van de vakanties van alle betrokkenen, dan kregen rechten heel wat meer aandacht dan plichten.

Ik moet met Janine praten, dacht Antoinette. Ze moet haar persoonlijke problemen thuis laten.

Toen het even wat minder druk was, liep ze de paar treden naar beneden en vroeg Janine met haar naar het kantoortje te komen.

‘Heb je misschien weer ruzie gehad met je vriend?’

Janine keek verbeten. ‘Nee. Doe ik mijn werk niet goed?’

‘Je blaft de cliënten af.’

‘We zijn geen sociale instelling. Ik ben accuraat. Hebt u me ooit betrapt op een vergissing? Werk ik niet hard? De meeste cliënten zijn ontiegelijke zeurpieten. De recepten van de artsen zijn vaak onleesbaar. Dan moet je er weer achteraan bellen. De mensen weten niet…’

‘De hele wereld is tegen je,’ zei Antoinette. ‘Daarom vraag ik of je ruzie hebt met je vriend.’

‘Dat gaat u niets aan.’

‘Als je je zo opstelt, ben je hier niet te handhaven.’

Janine lachte schamper.

‘Wilt u me ontslaan? Dat gaat u dan een hoop centen kosten. In mijn vorige beoordelingsrapport staat dat ik mijn werk voortreffelijk doe. Het jaar daarvoor ook. Ga maar klagen dat mijn stem niet deugt. Ik moet de rechter nog zien die dat een goede ontslaggrond vindt.’

Ik heb het verkeerde moment gekozen, dacht Antoinette. Ik had moeten wachten tot ze in een beter humeur was.

Het was haar makke. Ze wist het moment niet te kiezen. Ze wist de juiste toon niet te treffen. Eigenlijk zou ze een personeelschef moeten hebben, maar dat kon natuurlijk niet in haar kleine be drijf. Ze had al een paar keer aan Cees gevraagd of hij het personeelsbeleid niet wilde doen. Hij kon zoiets veel beter dan zij. Maar dat lag gevoelig. Haar man had niet, zoals zij, een academische opleiding. Een gevoel van minderwaardigheid, nou ja, van minder belangrijkheid, lag altijd op de loer. Hij had een uitgeverijtje van kalenders en boeken over planten en over homeopathie. Vooral dat laatste was een potentiële bron van twist. Want al verkocht ze wel ho meopa thische geneesmiddelen in haar apotheek, Antoinette stond be hoorlijk kritisch tegenover homeopathie. Cees vond dat elitair, weten schappelijke eigendunk, hij was ervan overtuigd dat er veel was waar de medische wetenschap het moest laten afweten.

Zelf maakte hij nauwelijks winst, het inkomen van het gezin kwam uit de apotheek. ‘Jij kunt veel beter met mensen omgaan dan ik,’ zei ze soms, maar het klonk als de arend die tegen het winterkoninkje zegt dat hij zich zo vaardig kan verstoppen onder een kastanjeblad.

‘Ga maar weer aan je werk,’ zei ze met een zucht tegen Janine.

Even later klopte Joep op de ruit in de deur van het kantoortje.

‘Kan ik effe wat vragen, mevrouw?’ zei hij.

‘Natuurlijk, Joep. Ga zitten.’

‘Nou kijk, het zit zo,’ begon Joep. ‘U weet dat mijn moeder een hart kwaal heb. Echt oud is ze nog niet, maar door die hartkwaal moet ze zich, hoe heet dat, een beetje ontzien. Nu hebben ze in haar straat…’

Antoinettes gedachten dwaalden af. Joep was altijd zeer breedvoerig. Ze wist ook ten naasten bij wel wat hij allemaal ging zeggen. Het verschil in welstand tussen hem en de rest van de wereld zou aan bod komen. Het hele relaas zou op den duur uitmonden in een vraag. Ze moest zorgen dat ze die hoorde. Echte belangstelling voor Joeps moeder kon ze niet opbrengen.

Waarom niet? Omdat ze het goeie mens niet kende, omdat ze toch niets kon doen, omdat die verhalen haar verveelden. Antoinette was best goedhartig. Ze was ook niet krenterig, eerder genereus. Haar medewerkers konden iets van haar gedaan krijgen. Maar die lange betogen, die over niets gingen…

Daar zit ’m de kneep, dacht ze, terwijl Joeps stem voortdreunde. Als ik me dan al niet interesseer voor de hartkwaal van Joeps moeder, dan zou het me toch iets moeten kunnen schelen hoe Joep daarmee omgaat. Hij hoort bij ons. Hij hoort bij ons clubje. Maar nee, het kon haar niet schelen, helemaal niet.

‘… dus zou ze toch met die boottocht mee kunnen,’ besloot Joep.

De sleutelwoorden resoneerden in haar hoofd. ‘Hartkwaal.’ ‘Boottocht.’

‘En jij…’ zei ze.

‘Ze zou het zo leuk vinden als ik haar uitzwaaide.’

Ah, daar ging het om.

‘Wanneer gaat dit feest plaatsvinden?’

‘Morgenochtend, om tien uur.’

Dat kwam natuurlijk slecht uit. Om tien uur kwam de post, werden er vaak goederen afgeleverd, stond de apotheek op z’n volst. Ze zou het niet moeten toestaan. Maar omdat ze net het conflict met Janine had gehad, en zin had in vrede, zei ze:

‘Toe dan maar. Wel direct daarna hierheen komen.’

‘Jawel,’ zei Joep. ‘En bedankt.’

Hij liep het trapje af en vertelde kennelijk aan de assistentes dat hij morgen laat zou zijn, want even later kwam Louise naar boven en zei dat ze het belachelijk vond. Zijzelf had pas nog op haar kop gekregen omdat ze laat was, en dat omdat haar jongste kind ineens hoge koorts had, en nu mocht Joep zoiets krankzinnigs doen als zijn moeder uitzwaaien voor een reisje van een dag. En of mevrouw er wel aan had gedacht dat morgenochtend de maandelijkse aflevering was van Prohela, al die zware dozen met lotions en andere niet direct medische artikelen. Wie ging dat sjouwwerk doen?

‘Je hebt gelijk,’ zei Antoinette. ‘Stuur Joep maar weer even langs.’

Joep kwam, kreeg te horen dat zijn halve vrije ochtend toch niet doorging, was verontwaardigd en vertrok met een boos gezicht.

Ik kan er niks van, dacht Antoinette. Ik kan er echt helemaal niks van.

Het woonhuis van Antoinette van der Geest en Cees van Dordt was op tien minuten lopen afstand van de apotheek. Een ruime, comfortabele woning, wat groot nu Olivier een kamer had gevonden en Sander met een rugzak en een avontuurlijk hart een jaar naar India was vertrokken, of waar zou hij op dit moment uithangen. Daar moesten ze, gezien de korte berichtjes, naar raden. Olivier studeerde, in navolging van zijn moeder, farmacie.

Gelukkig was Marisa nog thuis. Een heerlijke, vrolijke meid van zestien jaar, die fluitend het gymnasium doorliep.

Toen Antoinette thuiskwam was ze met haar hartsvriendin Carlijn op haar kamer om naar de toptien te luisteren, maar de meiden kwamen al gauw naar beneden.

‘Hi mam,’ zei Marisa. ‘Kan Carlijn blijven eten?’

‘Ja hoor,’ zei Antoinette. ‘Heeft papa nog gebeld?’

‘O ja. Hij komt niet eten. Hij is naar een symposium over tropische ziekten bij vissen of over ziekte bij tropische vissen of zoiets. Het loopt uit, zei hij, we moesten niet op hem rekenen met eten.’

Tropische vissen waren een grote hobby van Cees. Er stonden drie reusachtige aquaria in huis, in de woonkamer, in de gang en in de badkamer. Cees besteedde veel tijd aan de verzorging van die viskommen, zoals Marisa ze provocerend noemde.

Na het eten, toen de meisjes zich weer hadden teruggetrokken in Marisa’s kamer, werd er gebeld. Voor de deur stond een man die zich bekend maakte als Hoevenaar. Blauwe blazer, donkere broek met plooi, synthetisch overhemd, Antoinette zag het allemaal in een oogopslag. Hij vroeg of de heer Van Dordt thuis was.

‘Nee, hij is er niet,’ zei Antoinette.

‘Bent u mevrouw Van Dordt?’

‘Ja, dat ben ik.’

‘Dan wil ik u graag spreken.’

Antoinette noodde de man in de kamer en vroeg of hij koffie wilde. Hij bedankte.

‘Uw man is me veertienduizend euro schuldig,’ zei hij.

‘Mijn man of de uitgeverij van mijn man?’

‘De uitgeverij.’

‘Daar heb ik niets mee te maken.’

‘Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd?’ vroeg Hoevenaar.

‘Dat gaat u niets aan, meneer.’

‘Dat gaat me wel degelijk iets aan. U bent een welgestelde apotheker, neem ik aan. Als uw man zijn schulden niet kan betalen, dan klop ik bij u aan.’

Antoinette stond op.

‘De uitgeverij van mijn man is een zelfstandige bv. Ik heb daar niets mee te maken, zoals ik al zei. Verstaat u zich met mijn man, morgen op zijn kantoor, en komt u mij niet in de avond op mijn privé-adres storen.’

Ze dreef hem als het ware naar de gang.

‘Zo makkelijk komt u niet van me af,’ zei Hoevenaar, die er nu bepaald dreigend uitzag. ‘Mensen verstoppen zich vandaag de dag achter allerlei juridische constructies, en daar wordt dan een kleine leverancier als ik de dupe van. Maar ik ben van de ouderwetse soort. Een man en een vrouw horen verantwoordelijkheid voor elkaar te nemen. Dat vind ik. Als die bv van uw man failliet gaat, dan kom ik bij u voor genoegdoening. Daar kunt u op rekenen. Goeienavond.’

Later, toen Cees thuiskwam, sprak ze hem erover aan. Hij stond met een krabbertje het glas van het aquarium in de woonkamer schoon te maken, zodat hij haar niet hoefde aan te kijken.

‘O, die Hoevenaar,’ zei hij.

‘Heeft hij recht op dat geld?’

‘Dat ligt er maar aan hoe je daar tegenaan kijkt.’

‘Hoezo?’

‘De man heeft indertijd bemiddeld bij de rechten voor prenten voor een kalender. Rotprenten. De kalenders verkochten voor geen meter. En nog zo wat ondeugdelijke waar. Er zijn geen contracten. Laat hij de betaling maar aanvechten. Voor veertienduizend euro is dat goed geld naar kwaad geld gooien. Daar begint hij niet aan.’

‘Maar heeft hij recht op dat bedrag?’

Cees haalde zijn schouders op. ‘Wat is recht? Dat wordt bepaald door de rechter. En als gezegd, daar begint hij niet aan.’

Antoinette ging naast haar man staan, bij het aquarium, om hem in het gezicht te kunnen zien. Ze moest naar boven kijken. Het stoorde haar op zulke momenten behoorlijk dat ze klein was.

‘Hoe zou je het vinden als onze kinderen zo handelden?’

‘Dan zou ik vinden dat ze de samenleving van vandaag de dag goed begrijpen.’

‘Ik weet niet of ik wil dat ze hem zo goed begrijpen,’ zei Antoinette.

Cees legde zijn krabbertje op de rand van het aquarium en ging aan tafel zitten. Het viel haar ineens op dat de kale plek op zijn kruin een stuk groter was geworden. Van de vrolijke flierefluiter op wie ze bijna dertig jaar geleden verliefd was geworden, de jongen van wie Sander het evenbeeld was, was niet veel overgebleven. Hij was verhard door het leven, niet gehard. Kwetsbaar was hij nog altijd.

‘Lieve schat,’ zei Cees. Als hij lieve schat zei, wist ze het wel. ‘Jij verkoopt medicijnen. Je krijgt kortingen van de farmaceutische industrie. Diezelfde farmaceutische industrie die aan artsen foldertjes geeft waarin hun allerlei leuke presentjes en reisjes in het vooruitzicht worden gesteld als ze bepaalde medicijnen maar vaak voorschrijven. Dure medicijnen, waarvoor allang goedkopere, even goede alternatieven bestaan. Weet je zeker dat alles wat je doet in jouw business zuiver en rechtmatig is? Weet je zeker dat je de samenleving niet een tikkie bedriegt?’

‘Ik probeer dat niet te doen,’ zei Antoinette onzeker.

‘Hoezo: ik probeer?’

‘Nou ja, je kunt je niet altijd onttrekken aan wat anderen doen.’

‘Aha,’ zei Cees. ‘Als anderen sjoemelen voor een kilo, mag jij het doen voor een pond.’

‘Nee, natuurlijk niet.’

‘Voor een ons dan. Je probeert binnen de wet te blijven.’

‘Ik blijf altijd binnen de wet,’ zei Antoinette, stelliger nu.

‘Akkoord, je blijft binnen de wet. Maar de wet heeft marges. De wet heeft franjes. En soms doe je dingen waarvan je weet dat ze op gespannen voet staan met je idealen. Nou, dat doe ik ook. Als de rechter me dwingt meneer Hoevenaar te betalen, dan betaal ik hem. Eerder niet.’

Deze gedachtewisseling met haar man bleef Antoinette achtervolgen. Ze had zichzelf altijd een eerlijk en rechtschapen mens gevonden, niet erg tactisch, niet erg handig in het omgaan met mensen, maar wel helemaal betrouwbaar. Was ze dat? Kun je dat zijn in een ingewikkelde wereld waarin belangen botsen, door elkaar lopen, schemergebieden bestaan? Wees niet al te rechtvaardig, wees niet al te goddeloos, zei Cees altijd. Hoe moet je daarmee omgaan?

Haar onzekere gemoedstoestand leidde twee dagen later tot een geweldig conflict met een artsenbezoeker – precies over dat wat Cees haar had verweten – een man dus die in opdracht van een farma ceutisch bedrijf bij artsen langsging om hen te bewegen bepaalde medicijnen voor te schrijven. Ze beschuldigde deze Brouwer ervan dat hij artsen misleidde, dat hij ze omkocht, dat hij schade toebracht aan de volksgezondheid. Feitelijk maakte hij van artsen kleine criminelen, voor wie het eigenbelang het belang van de patiënten oversteeg. Ze ging veel te ver, beschuldigde Brouwer zelfs van maffiose praktijken, ze kon absoluut niet verantwoorden wat ze zei.

Brouwer werd razend, wat verbeeldde ze zich wel, hij zou naar de rechter gaan en haar aanklagen wegens belediging, als hij een handlanger was van de maffia dan zou hij de maffia weleens op haar af sturen. Trouwens wat dacht ze wel, natuurlijk hád hij helemaal geen relaties met de maffia, maar hij ging zich wél beklagen bij zijn werkgever.

De werkgever diende zich aan. Antoinette ontving hem en trok het boetekleed aan. Ze gaf toe dat ze had overdreven, maar de basis van het conflict werd niet uit de weg geruimd.

Ik kan er niks van, dacht Antoinette.

Zo eens in de drie weken kwam Olivier het weekend thuis. Ook deze zaterdagavond was hij er. Als je afstudeert, dacht Antoinette, zeggen ze dat je de kille maatschappij in gaat. Olivier is daar nog niet. Door zijn aanwezigheid voelde ze meer dan ooit wat die uitdrukking, kille maatschappij, betekent. Olivier bracht altijd ontspanning mee, huiselijkheid, warmte. Met hem erbij konden ze nog zo fel discussiëren over onrecht en belangenverstrengeling, het bleef theorie. De kilheid van dit soort onderwerpen was dan niet voelbaar, was er eenvoudig niet. Van de spanning die ze zo dikwijls in haar werk voelde, en hoe langer hoe vaker ook tussen haar en Cees, was in zo’n weekend met Olivier thuis geen sprake. Olivier leek veel op haar, maar tussen hem en zijn vader klikte het altijd wonderwel, zoals vroeger ook tussen haarzelf en Cees. Als die twee een meningsverschil hadden werd dat opgelost met een kwinkslag.

‘Waar is Rozalinde?’ vroeg Marisa.

Rozalinde was de laatste vlam van Olivier, zes weken geleden had hij haar voor het eerst, en naar het nu leek ook voor het laatst, meegebracht.

‘Rozalinde heeft me duidelijk gemaakt dat ze met een dierenarts wil trouwen,’ zei Olivier. ‘Dus toen ze er een tegenkwam die een beetje aandacht aan haar schonk, heeft ze dat aangemoedigd. Ik ook trouwens.’

‘Je hield dus niet echt van haar.’

‘Eventjes, eventjes.’

‘Ik zou dat niet kunnen,’ mijmerde Marisa. ‘Ik wil voor eeuwig van iemand houden.’

‘Heeft die zich al aangemeld?’

‘Nee,’ zei Marisa dromerig. ‘Je zou het meteen weten. Het zou van me af stomen als de damp van een snelkookpan.’

‘Weinig romantisch, een snelkookpan. Volgens mij hoort er jasmijn bij, en honinggeur, en maneschijn.’

‘De maan steelt zijn licht van de zon,’ zei Marisa, in een plotselinge ommezwaai naar de natuurwetenschappen.

Antoinette genoot. Geniet, dacht ze. Het is zo weer maandag.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 0798 9