Jan Terlouw en Sanne Terlouw

De blauwe tweeling

Reders & Reders IV

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Jan Terlouw en Sanne Terlouw 2009

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen

Foto omslag © Getty Images/Image Banks

Foto auteurs © Cees Noort

ISBN 978 90 468 0872 6

NUR 305

www.nieuwamsterdam.nl/janterlouw

www.nieuwamsterdam.nl/sanneterlouw

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2010: Met ISBN 978 90 468 0799 6

In dezelfde reeks verschenen:

De charmeur
Venijn
De apotheker
De vuurtoren

1

Toen Loes van Haeringen, voor ze naar haar werk ging, haar man dag kuste, kon ze niet vermoeden dat ze hem nooit meer zou zien. Frank had een prima conditie, een paar jaar alweer, na een periode waarin hij met zijn gezondheid had getobd. Hij was dol op haar en op hun elfjarige zoon Gijs. Gisteren nog, tweede paasdag, waren ze met z’n drieën naar de Efteling geweest, een fijne dag, gegarneerd met kroketjes en flesjes cola en later een patatje mét, zo’n dag die althans de ouders niet zo nodig de volgende week nog eens hoeven, maar waar je met plezier op terugkijkt. Aan het ontbijt had Frank nog grappen gemaakt over accountants, met de strekking dat iemand die niet van cijfers houdt nooit zal begrijpen hoe hilarisch hun vak kan zijn. Hij was zelf accountant en hij werkte twee dagen per week thuis, ook deze dag. Hij was niet van plan de deur uit te gaan, hoogstens even om broccoli te kopen – goed voor de hersens. Het was zijn beurt de avondmaaltijd klaar te maken.

Loes had niet zoiets als een voorgevoel gehad dat ze hem aan het eind van de middag, als ze thuiskwam, niet opgewekt en fit zou aantreffen. Er waren geen opmerkelijke verschijnselen in de atmosfeer die onheil voorspelden. Er waren geen gefluisterde waarschuwingen. Later zou Loes zich soms inbeelden dat ze wel degelijk onrust had gevoeld, maar dat was gepraat achteraf. In werkelijkheid ging ze optimistisch en toekomstgericht de deur uit, met de instelling van iemand die de wereld aankan.

De dag verliep globaal als alle werkdagen. Ze was beleidsambtenaar bij de gemeente Dalfsen. Er was een werkbespreking met de griffier, er was een vergadering over een nieuw bestemmingsplan, ze schreef een notitie voor de wethouder Woningbouw en Ruimtelijke Ordening. Ze lunchte met collega’s in de kantine. Om vijf uur ging ze naar huis. Daar trof ze Gijs aan, zonder zijn vader.

‘Papa was er niet toen ik uit school kwam,’ zei Gijs. ‘De sleutel hing wel in de boom, maar ja, eigenlijk hangt die er ook vaak als jullie wel thuis zijn. Er lag alleen geen briefje op de keukentafel.’

‘Vreemd,’ zei Loes.

‘Het tafeltje in de gang was omgevallen. Ik heb het weer rechtop gezet.’

‘Wat gek.’

‘Misschien had hij haast en is hij ertegenop gelopen.’

‘Ja, dat zal wel,’ zei Loes.

Ze ging naar Franks werkkamer. Het scherm van zijn computer was zwart, maar toen ze de muis even bewoog, verschenen er kolommen cijfers. Hij had de computer dus niet uitgezet. Raar. Dat deed hij meestal wel als hij het huis verliet. Loes zag dat hij aan het werk was geweest met de jaarrekening van Schuurman en Zoon, het bedrijf waarvoor hij de financiële administratie deed. Kennelijk was hij plotseling vertrokken.

‘Papa zal zo wel opduiken,’ zei ze luchtig tegen haar zoon, maar de luchtigheid was gespeeld.

Hij dook niet op. Loes belde eerst Franks ouders, die in Rotterdam woonden. Ze wisten van niks. Ze waren wel meteen ongerust en lieten Loes beloven dat ze zou bellen zodra Frank thuis was. Ze belde zijn zuster en zijn broer, in Vierhouten en in Dedemsvaart. Niets gehoord van Frank. Ze belde verschillende vrienden en kennissen. Niets. Om tien uur die avond belde ze de politie. Die probeerde haar gerust te stellen. Dit soort dingen berust bijna altijd op een misverstand. Een verkeerd begrepen afspraak. ‘Heus mevrouw, u zult zien dat het goed komt.’

Kwam het goed? Loes ging er voor zitten om zich die vraag te stellen. Een tijdje geleden was ze haar portemonnee kwijt geweest. Hij had op haar bureau gelegen en was ineens verdwenen. Spoorloos. Ze had overal gezocht, in al haar tassen, jaszakken, tussen de boodschappen, ze was naar de supermarkt gegaan waar ze het laatst iets had gekocht, maar nee. Ze kon en mocht niet denken dat Gijs of Frank iets met de portemonnee hadden gedaan zonder het haar te melden, maar het ding kon toch niet vliegen? Gestolen? Had iemand zonder sporen achter te laten ingebroken, uitsluitend de portemonnee meegenomen, met daarin 125 euro en een creditcard? Dat was toch ondenkbaar. Ten slotte werd het verloren voorwerp teruggevonden. Door het verschuiven van een stapeltje boeken moest het van het bureau zijn gevallen, ongelukkig zijn gestuit op de rand van een prullenbak waardoor het in een spleet gleed waar het op de millimeter precies door kon, en toen in de ruimte erachter net in een dode hoek terecht was gekomen. Het was met geen mogelijkheid te zien tenzij je met een zaklamp in de nauwe ruimte scheen. Wie bedacht zoiets? Meestal is er een logische verklaring, dat zou nu met Frank ook het geval zijn.

Niettemin belde Loes de ziekenhuizen in de wijde omtrek. Er waren geen berichten van ongelukken. Gijs was naar bed gegaan. Tegen elven kwam hij de huiskamer weer in. Hij had even geslapen, maar nu ging het niet meer.

Ze tobden door de nacht. Soms even op bed liggend, dan weer op de been, warme melk drinkend, en dodelijk ongerust.

De volgende morgen belde Loes opnieuw naar het politiebureau.

‘We mogen pas na vierentwintig uur in actie komen,’ zei de dienstdoende rechercheur.

‘Er zijn vierentwintig uur voorbij,’ riep Loes. ‘Gisteren om deze tijd ging ik de deur uit. Gijs was toen al naar school. Daarna heeft niemand Frank gezien.’

‘We komen langs,’ beloofde de politieman.

Een uur later waren ze er, twee man, Van Willigen en Stoop. Vriendelijke mannen, die kans zagen om de scepsis die ze voelden niet zichtbaar te laten zijn op hun gezicht. Manlief was er natuurlijk vandoor met een jongere editie van het vrouwelijk geslacht. Ze wilden best koffie en terwijl ze die dronken, lieten ze Loes vertellen wat ze wist. Dat was weinig.

‘Tja,’ zeiden Van Willigen en Stoop.

Ze vroegen of Gijs niet naar school moest, waarop Loes zei dat ze hem ziek had gemeld. Ze wilde geen geruchtenstroom op gang brengen door te zeggen dat haar man was verdwenen. Door die formulering kwam Loes op de gedachte dat de politiemannen waarschijnlijk zo hun vermoedens hadden. ‘Misschien heeft Gijs even iets anders te doen,’ suggereerde Van Willigen.

‘Niet nodig,’ zei Loes. ‘U wilt natuurlijk vragen of er een andere vrouw in het geding kan zijn. Dat mag Gijs best horen. Het antwoord is nee. Frank houdt heel veel van ons. En we vertellen elkaar alles. Nietwaar, Gijs?’

Gijs knikte. Hij snoot zijn neus. Een moedige jongen, die nog niet huilde, al was het dichtbij. En die niet wegliep voor problemen.

‘Toen hij ziek was, heb ik maandenlang voor mijn man gezorgd,’ zei Loes. ‘Vanzelfsprekend, vind ik, maar Frank bleef er dankbaar voor.’

‘U hebt gebeld naar familie en vrienden?’ vroeg Stoop.

‘Iedereen die ik kon bedenken.’

‘Tja,’ zei Stoop nog eens.

‘Het tafeltje,’ zei Gijs.

‘Wat bedoel je?’

‘Het tafeltje in de gang was omgevallen.’

Ze gingen er met z’n allen heen. Achter de voordeur begon een gang met rode plavuizen die door het hele huis liep, tot aan een achterdeur die naar de tuin voerde. Een vestibule had het huis niet. Meteen achter de voordeur lag een kokosmat, een meter verder lag een smalle, veelkleurige kelim die ze enkele jaren geleden mee hadden gebracht van een vakantie in Turkije. Tegen de muur stond een mahoniehouten tafeltje, en daarop een schaal met sinaasappels.

‘Kun je aangeven hoe het lag?’ vroeg Van Willigen.

Gijs legde het tafeltje op de grond en ook de schaal. De sinaasappels hadden her en der verspreid gelegen.

‘De schaal is niet kapotgegaan.’

‘Het ziet er naar uit dat hij zo haastig de voordeur is uit gegaan dat hij het tafeltje ondersteboven heeft gelopen en niet de tijd heeft genomen het weer overeind te zetten,’ zei Van Willigen.

Stoop was op zijn knieën op het tapijt gaan zitten. Hij had een loep uit zijn zak gehaald en bekeek de kelim aandachtig.

‘Wat denk je, is dit bloed?’ vroeg hij met gedempte stem aan zijn collega.

Die nam de loep over en keek ook.

‘Zou best kunnen.’ Even keken de mannen elkaar aan.

‘Vindt u het goed dat we het kleed meenemen, mevrouw?’ vroeg Stoop.

Loes wist later niet meer hoe ze de dagen die volgden was doorgekomen. Enerzijds leek ieder uur een dag te duren, anderzijds was het ineens drie dagen later. Alsof de tijd dan weer met sprongen ging, dan weer onmerkbaar voortschoof, schuivende tijdpanelen, waarbij donderdagmiddag voor woensdagmorgen leek te vallen. Onzekerheid ontregelt je gedachten en je organen. Onzekerheid maakt je letterlijk ziek, pijn in hoofd en nek, druk op je maag die leeg is omdat je niet kunt eten, maar die voelt alsof hij op springen staat.

De politie kwam met flarden nieuws. Op de kelim zat inderdaad een bloedvlek, bloed van dezelfde bloedgroep als die van Frank. Een vrouw van twee huizen verderop had voor het huis een grote bestelwagen zien staan, zo’n auto waarmee mensen rondrijden die reparaties komen verrichten. Een grijze, het nummer wist ze natuurlijk niet. Om een uur of elf in de ochtend was dat geweest. Wat was er gebeurd? Wat kon er gebeurd zijn?

Het gruwelijke nieuws kwam drie dagen na Franks verdwijning. Een oude boer uit de omgeving van Dalfsen meldde zich op het politiebureau. Hij had een katoenen tasje bij zich. Ze moesten maar eens goed kijken naar wat daarin zat, zei hij.

‘Wat is het dan?’ vroeg Van Willigen. ‘Hoe kom je eraan?’

‘Kiek noe eerst maar n’s,’ zei Puttestein. ‘Ik doch eerst dat het ’n verbrand k’nientje was, maar ’k wee nie.’

In het tasje zat een homp zwartgeblakerd vlees. Al gauw bleek dat het een menselijke voet was. Geweest was. Uit nader onderzoek bleek dat het DNA van de voet hetzelfde was als dat van het bloed op de kelim.

Hoe kwam Puttestein aan die verkoolde voet?

Er waren in Overijssel gedurende de paasdagen grote vuren gestookt. Paasvuren. Het had de laatste maand niet geregend, droge takken in overvloed. Op heel wat plaatsen had men de gelegenheid aangegrepen om die dode takken te verbranden. De vuren hadden tijdens de paasdagen veel belangstelling getrokken, maar toen hier en daar ook op de dinsdag en woensdag na de paasdagen nog hopen takken werden aangestoken, ebde de belangstelling weg.

Puttestein, die ver van het dorp woonde, had wel gezien dat er dinsdag na Pasen nog een vuur brandde op een afgelegen veldje niet ver van de bosrand, maar hij had er geen aandacht aan besteed. Hij had zich wel even afgevraagd wie er belang bij had om daar dood hout te verbranden, maar hij had er niet over doorgedacht. Hij had geen mensen in de buurt van het vuur gezien, maar hij stond ook niet de hele dag op de uitkijk. Hij had wel wat anders te doen. Tot hij er gisteren langskwam met de trekker. Aan de rand van de ashoop had iets gelegen wat zijn aandacht had getrokken. Zoals gezegd, hij had gedacht aan een verbrand konijntje. Maar dat kon hij zich niet voorstellen. Zelfs een konijn dat bijna dood was van de myxomatose zou toch weglopen van zo’n groot vuur. Maar dat het vlees was, daar kon hij zich niet in vergissen. Nou, toen had hij het maar naar de politie gebracht. Die zijn daar toch voor.

De ashoop werd natuurlijk grondig doorzocht. Er was geen twijfel over dat daar in een groot vuur van takken, overgoten met benzine, een lichaam was verbrand. Er werden resten van beenderen gevonden. En het restant van een schedel. In de ashoop lag, onder de schedel, een kogel. Het was een kogel die met een pistool moest zijn afgevuurd, een Browning, met een kaliber van 9 mm. De kogel moest in het hoofd zijn blijven steken en er na gedeeltelijke verbranding van de schedel uit zijn gevallen.

Van Willigen kwam het Loes en Gijs vertellen. Hij kwam met moeite uit zijn woorden, de boodschap was huiveringwekkend. Het moest als volgt zijn gegaan. Een bestelwagen, zoals van een elektriciteitsbedrijf, of van een postbesteldienst, stopt voor het huis. De bestuurder belt aan. Frank doet open. De man die voor de deur staat, trekt een pistool. Frank deinst achteruit. De man schiet hem een kogel in het hoofd. Frank valt achterover en neemt in zijn val het gangtafeltje mee. De hoofdwond bloedt nauwelijks. De dader tilt het lichaam op en legt het in de bestelwagen. Hij rijdt naar een al klaargelegde brandstapel, legt het lijk tussen de takken en ontsteekt het vuur. Hij rijdt weg zonder een spoor achter te laten. Nou ja, bandensporen, maar die zijn niet meer te identificeren. Niemand heeft hem gezien, noch bij het woonhuis, noch bij de brandstapel.

Bij Gijs kwamen de tranen nu toch los. Huilend klemde hij zich vast aan zijn moeder. ‘Mama, dat kan niet. Zeg dat het papa niet geweest kan zijn.’

‘Hoe zeker bent u dat het om Frank gaat?’ vroeg Loes. Alle klankkleur was uit haar stem verdwenen.

‘Alles wijst erop,’ antwoordde Van Willigen. ‘Het DNA van het stoffelijk overschot komt overeen met dat van het bloed op het kleed. Maar als u een kam hebt met misschien nog een paar haren van uw man, liefst met wat haarwortel eraan, of zijn tandenborstel, dan zullen we het ook daar nog mee vergelijken. Ik betuig u mijn deelneming. Het is heel erg.’

Wie had er belang bij om Frank van Haeringen te vermoorden, en nog wel op zo’n ingewikkelde manier? Toen Loes van de eerste schok was bekomen, toen de golven van wanhoop in haar hoofd wat tot bedaren kwamen, toen ze weer een beetje ordelijk kon denken, was dat natuurlijk de vraag die haar bezighield. Het leven van haar man leek een open boek. Hij was vriendelijk geweest, behulpzaam, geen losbol, een trouwe echtgenoot (had ze altijd gedacht), een goede vriend. Hij was in zijn werk geen streber, niet iemand die zich met zijn ellebogen een weg omhoog baande. Wie wilde hem dood hebben en waarom?

Het was ook de vraag die Franks compagnon zich stelde. Hij had Frank gekend vanaf de schoolbanken. Had Frank een conflict gehad met een van hun klanten en dat voor hem verborgen gehouden? Had Frank een geheim voor hem gehad? Waarom had hij daar dan nooit iets van gemerkt? Ze hadden zo veel jaren samengewerkt. Ze waren zo vertrouwd met elkaar geweest.

De gruwelijke gebeurtenis deed in de eerste plaats aan de onderwereld denken, zei de politie. Had Van Haeringen ooit iets te maken gehad met drugshandel? Waren er bij de klanten voor wie de boeken werden bijgehouden of gecontroleerd, dubieuze figuren? Was Frank van Haeringen gestuit op iets wat absoluut geheim moest blijven? Maar waarom dan zo ingewikkeld, waarom was het lijk verbrand? Dat kon niet zijn om de moord te verdoezelen, in de as van zo’n brandstapel vond je altijd iets terug. Het leek op een ritueel. Was Frank lid geweest van een of andere obscure sekte? Je hoorde soms van satanische genootschappen.

‘Uitgesloten,’ zei Loes.

De politie wierp heel wat mankracht in de strijd. Alle klanten van het accountantskantoor werden zorgvuldig doorgelicht. Die vonden dat verre van aangenaam. Wie heeft een helemaal schone lei? Maar nergens werd een aanknopingspunt gevonden met de activiteiten van hun accountant.

Ook de levensloop van Loes werd nagegaan, zij het op discrete wijze. Had ze een minnaar, of wellicht een jaloerse aanbidder, die vond dat Frank in rook moest opgaan? Haar collega’s werden ondervraagd. Haar baas op het gemeentehuis. Men had gezien dat ze eens geluncht had met een onbekende man. De politie vroeg Loes wie dat was geweest. Het bleek te gaan om een neef uit Argentinië, die met vakantie over was geweest en een week later weer terug was gegaan naar zijn nieuwe vaderland. Waarom had ze daar niets over verteld aan haar collega’s? ‘Vertelt u alles aan uw collega’s?’ had ze gevraagd.

‘Waarom is die neef niet bij u thuis komen eten? Wist uw man ervan?’

‘Als u het wilt weten: dat was omdat mijn man die neef nog nooit had ontmoet, omdat de neef alleen overdag kon op een dag dat Frank naar een congres in Brussel was. En hou alsjeblieft op met uw onzinnige vragen.’

Hoe zat het met de familie, vroeg de politie zich af. De oplossing van veel misdaden moet je in de familie zoeken. Maar Frank had juist heel hechte banden gehad met zijn familie. Ja, ook met zijn schoonfamilie. En inderdaad, de rouw die de politie overal aantrof, leek oprecht. Ze speurden en speurden, wekenlang.

Het leverde niets op. Geen enkele aanwijzing. Geen enkele clou. De media, die aanvankelijk veel aandacht aan de bizarre zaak besteedden, hielden op erover te berichten – er was geen nieuws. De politie gaf Franks lichaam (nou ja, de schamele resten ervan) vrij om begraven of gecremeerd te worden. Loes ging langs bij de werkkamer van de burgemeester, die ze bijna dagelijks zag, om te vragen of ze Frank mocht begraven op de plek van de brandstapel, aangenomen dat ze die zou kunnen kopen. Op die plek lag al zoveel van zijn as. De burgemeester had zeer met haar te doen. Hij was vol begrip. Hij antwoordde dat een enkele keer kon worden toegestaan dat iemand buiten een begraafplaats werd begraven. Op een groot landgoed mocht soms een familiegraf worden ingericht. Het liep toch op niets uit, want de wethouder Woningbouw en Ruimtelijke Ordening was juist bezig voor die plek het bestemmingsplan gewijzigd te krijgen. Hij was van plan er woningen te bouwen.

Daarop besloot Loes tot crematie, omdat het grootste deel van Franks lichaam toch al op die manier in de kringloop van de levensprocessen was opgenomen. Het was tegen de gewoonte van de familie, maar de anderen respecteerden haar besluit.

Ze overlegde met Franks ouders, en zijn broer en zus, hoe het moest met de rouwdienst. De beenderresten pasten in een flinke schoenendoos, maar ze waren het erover eens dat die toch maar in een normale lijkkist moesten worden gedaan. In de kerk waar de rouwdienst werd gehouden, staarden de aanwezigen schuw naar de kist. Na alle berichten in de media waren ze zich er maar al te goed van bewust dat die bijna leeg moest zijn.

Honderden mensen waren gekomen. Frank was geliefd geweest, en hij was jong toen zijn leven hem werd ontnomen, nog geen veertig. Enige sensatiezucht zal ook het aantal aanwezigen hebben beinvloed. Een remonstrantse dominee sprak over de vergankelijkheid van het leven, de broer van Frank zei hartelijke dingen, herinnerde aan de succesvolle studietijd van zijn broer, aan de tijd dat hij tobde met zijn nieren, aan hun gemeenschappelijke vakanties in de Dolomieten, en riep de politie op om de afschuwelijke misdaad op te helderen. Loes bracht het op om ook zelf iets te zeggen over haar man, over hun gelukkige jaren samen, over Gijs, die zo’n steun voor haar was.

De kist schoof weg, achter het zwarte gordijn, over de Lethe. Loes ontving de crematoriumgangers, met Gijs naast zich, haar bewonderenswaardige zoon, die beheerst dank u wel zei op alles wat de mensen hem aan troostende woorden toevoegden. Er was koffie en cake. Er was geen Frank.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 0799 6