Anke Scheeren

De mooiste dagen zijn het ergst

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Anke Scheeren 2009

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Foto omslag © Corbis/Lew Robertson

NUR 303

ISBN 978 90 468 0924 2

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 0471 1 (5e druk 2009)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl

Inhoud

HEEN

Jij kunt toch vliegen?

Groei

Koppiekoppie

Dat was vroeger

A of b

TERUG

Tout droit

Bezig blijven

Waar is de vader?

Een hartje, een bliksemschicht of Braziliaans

Soms staat het beeld ook even stil

Harde brok

Binnenstebuiten

Mevrouw Novikova

Jij die jurk, ik die jas

HEEN II

Iedereen doet weleens rare dingen

Ook Gij, Curtis?

Als jij je ogen sluit, verdwijnt dan ook de wereld?

Te klein voor twee mensen

Qua uiterlijk, bedoel ik

TERUG II

Over de zinloosheid van het bestaan in xxxx woorden

Droge herfst, droge winter

Er is een doorwaadbare plaats in mij.

Maar voorzichtig, maak geen rimpels,

laat het afval rusten in het kroos

en de vissen slapen,

wuif naar niemand aan de kant

en vraag de zon niet om iets glinsterends,

de wind niet om iets kabbelends,

en denk dat je het koud hebt.

Uit: ‘Er is een doorwaadbare plaats in mij’ – Toon Tellegen

Every day when I

Make my way to the tubby

I find a little fella who’s

Cute and yellow and chubby

Rub-a-dub-a-dubby!

Rubber Duckie, you’re so fine

And I’m lucky that you’re mine

Rubber duckie, I’m awfully fond of you

Uit: ‘Rubber duckie’ – Ernie

HEEN

Jij kunt toch vliegen?

We moeten ons ontspannen door denkbeeldige stenen met denkbeeldige touwen aan ons lichaam te binden. Het voelt alsof we twee keer zo zwaar zijn, zegt hij. We liggen zij aan zij in een gymzaaltje, met ons gezicht naar het plafond. Terwijl de docent zelfexpressie langs onze hoofden en voeten loopt, vertelt hij ons hoe wij ons moeten voelen. We moeten van hem diep in- en uitademen. Daarna moeten we heel hard ‘tet-tet-tet’ zeggen en heel zacht ‘tut-tut-tut’. Ik beweeg mijn mond alsof ik iets zeg. Ik denk aan slachtvee. Ik denk aan eindeloze rijen dode mensen met elastiekjes om hun tenen waaraan een identificatiekaartje bungelt. Ik wiebel met mijn tenen. Ik voel geen elastiekje, dus ik ben niet dood. Als de docent mij in het voorbijgaan aankijkt, lach ik een idiote lach: twee rijen tanden helemaal bloot. Hij buigt zich over me heen. Nog voordat hij kan vragen wat er aan de hand is, zeg ik: ‘Het is alleen maar lucht.’

De docent heeft bruin haar tot op zijn schouders en draagt een roze blouse. Ik voel zijn adem op mijn gezicht. Hij weet dat ik zijn adem op mijn gezicht voel. Hij knijpt zijn ogen een beetje dicht alsof hij mijn oprechtheid probeert te peilen. Dan zegt hij: ‘Als jij niet gewoon mee kunt doen, gooi ik je eruit.’ Hij glimlacht terwijl hij nog dieper over me heen zakt. Ineens voel ik me twee keer zo zwaar.

Friedrich Kekulé droomde van een slang die in zijn eigen staart beet. Toen hij ontwaakte, kwam hij op het vernieuwende idee dat benzeenmoleculen de vorm hadden van een ring. Ik droom nooit van slangen die in hun eigen staart bijten. Ik ontwaak zonder vernieuwende ideeën. Als iemand mij vraagt hoe het gaat, zeg ik: ‘Zijn gangetje.’

Ik hoor een piepje. Al drie dagen lang hoor ik elke dertig seconden een piepje. De batterijen van het brandalarm op de gang dreigen op te raken. Het brandalarm is voor ons allemaal, dus voelt niemand zich geroepen de batterijen te vervangen. We wachten tot het piepje uitsterft en misschien, als we het niet vergeten, worden er dan nieuwe batterijen in gestopt. Het contact met mijn vier huisgenoten – mag je die term gebruiken als je in een sporthal woont? – blijft beperkt tot geklets in de gezamenlijke keuken. We zijn geen vrienden van elkaar en dat is goed zo.

Ik maak mijn vinger nat met mijn tong en duw, terwijl ik mijn ogen op het dakraam richt, mijn hand onder de stof van mijn slipje. Grijze lucht, aan de randen kleven verrotte bladeren. Ik denk aan Michel, zijn hand die samen met mijn hand verdwijnt. Hij zegt dat hij zin in mij heeft en drukt zijn onderlichaam tegen het mijne. Ik denk aan Tim van Buuren die tijdens de aftiteling van E.T. zijn broek openknoopte en mij trots zijn harde lul liet zien.

‘Wil je hem aanraken?’ had Tim gevraagd op dezelfde toon waarop hij mij eerder die dag een kopje thee had aangeboden.

‘Nee, dank je.’

De volgende dag op school deden we allebei alsof er niets was gebeurd. In de pauze speelde hij een gevoelig liedje op zijn gitaar.

Ik sluit mijn ogen en laat Michel met me vrijen op manieren zoals wij nooit vrijen. Achter mijn oogleden ontstaan gekleurde wolken. Oranje wolken gaan over in rode, rode in groene. Ik voer het tempo van mijn vinger op. De wolken wisselen steeds sneller van kleur.

‘Wie heeft dat gezegd? Wie? Ik niet!’ Susanne schreeuwt in de kamer naast me. ‘Je was er toch zelf bij? Was je er niet zelf bij? Nou dan!’

Het lijkt alsof ze in haar eentje ruziemaakt. De stem van haar vriend is zacht en dringt nauwelijks door de muur heen.

‘Doe nou niet alsof ik gek ben!’

Susannes vader heeft een winkel met vliegengordijnen, daar schaamt ze zich voor. Susanne heeft denk ik veel om zich voor te schamen.

Susanne slaapt in kleedkamer 4, ik in 3. Onze kamers zijn elkaars spiegelbeeld. Op kniehoogte zie je nog overal gaten in de muren die herinneren aan de houten bankjes die er vroeger zaten vastgeschroefd. De deuren naar de gymzaal zijn dichtgespijkerd. Het koepelvormige dakraam zegt me of het dag is of nacht. Het raam kan niet open.

‘Makkelijk hoor!’

De deur van kleedkamer 4 knalt dicht. Iemand stapt snel door de gang. Susannes vriend draagt schoenen met dikke zolen. Dat hoor je.

Mijn vinger ligt stil in mijn kruis. Ik haal mijn hand weg. Ergens aan de rand van mijn schedel drijven de gekleurde wolken weg. Ze worden kleiner en grijzer tot ze er niet meer zijn. Je moet je buren niet horen ruziemaken als je in bed ligt. Dat rotzooit maar wat met je eigen gevoel, je eigen gedachten, alsof je binnenwereld soms een publiek gebouw is waar iedereen met zijn vieze schoenen doorheen mag banjeren. Ik sla met mijn vuisten op het matras. De klap klinkt dof en biedt geen troost. Ik zou iets tegen de muur kunnen stukgooien. Die rode vaas misschien. Nee, dat zou raar zijn, ineens een vaas tegen de muur gooien terwijl ik met niemand ruziemaak, behalve dan met Susanne, maar dat weet zij niet.

De telefoon gaat, het geluid komt van de bank. Ik sla het dekbed van me af en struikel in mijn onderbroek naar de bank. Als ik mijn mobiel grijp, zie ik een onbekend nummer op de display staan.

‘Hallo?’

‘Miss Furnoet?’

‘Fernhout.’

‘Hello, this is Antoine Désin from the Centre Médical Toulouse. I need to talk to you about your mother…’

Ik laat me op de bank zakken, duw mijn nagels in de zitting en zeg met een schorre stem: ‘Okay.’

Tijdens een telefoongesprek heb ik de neiging om willekeurige woorden uit het gesprek op een papiertje te krabbelen. Een hardnekkige gewoonte. Na het gesprek met dokter Désin lees ik de volgende woorden op een lege envelop: mother, high, condition, hours.

Ik moet Sasja bellen. Ik moet me douchen, aankleden en de reis regelen. Ik moet kleren in een koffer stoppen (ik heb geen koffer). Ik moet doelgericht denken, efficiënt handelen, en daar moet ik nu mee beginnen. Nu dus. Nu! Nu! Nu!

Ik hoor een piepje. Ik bevries, als een klein dier gevangen in het licht van een auto. Sasja belt en zegt dat hij de trein pakt.

‘Ik ook,’ zeg ik.

‘Jij kunt toch vliegen?’

Natuurlijk kan ik vliegen, denk ik. Ik heb het eerder gedaan. Geen probleem. Maar wat moet ik doen als ik daar ben? Zij ligt in een witte kamer – ze hebben daar alleen maar witte kamers – en boven haar bed hangt zo’n prikbord met beterschapkaarten. Die met het zonnebloemenveld, die is van mij. Ik, de dochter, moet dan plaatsnemen op de stoel naast het bed en ik moet wachten. Dus ik wacht. Ik wacht urenlang terwijl het in en uit lopend personeel mij toeknikt op een manier alsof het weet wat ik denk, maar het kan onmogelijk weten wat ik denk. En niets, volstrekt niets durf ik tegen haar te zeggen, omdat alles alleen nog zou klinken naar alles wat niet gezegd wordt…

‘Ik wil niet alleen in dat vliegtuig zitten.’

‘Rare.’

‘Ja.’

‘Dus nu pakken we allebei de trein?’

‘Ja. Als je het niet erg vindt tenminste.’

‘Je moet het zelf weten.’

‘Dan pak ik de trein.’

Zeven piepjes later sta ik onder de douche. Ik beweeg opnieuw mijn hand tussen mijn benen. Dat is niet opwindend. Het is eerder een technische aangelegenheid waar de natheid, de hardheid en de richting van mijn vingers goed op elkaar moeten worden afgestemd. De doucheruimte is groot genoeg om acht mensen tegelijk te laten douchen. Er hangen zeven douchekoppen ongebruikt aan de muur. Wanneer ik het gewenste resultaat bijna heb bereikt, druk ik mijn voorhoofd tegen de tegels en sluit mijn ogen. Ik denk aan niets in het bijzonder. Er is alleen het water dat via mij naar beneden spettert. Verder niets.

Op de internetsite staat dat ik altijd kan bellen voor vragen. Ik krijg Winnie aan de telefoon. Winnies stem doet denken aan lauwwarme melk met een vel eroverheen, maar ik moet vriendelijk zijn tegen Winnie: ik heb veel vragen.

‘Waarom zeggen we “pingpongbal” en nooit “tafeltennisbal”?’

‘Pardon?’

‘Gelooft u dat de ziel 21 gram weegt?’

‘Hebt u vragen over onze treinreizen?’

‘Waarom staat er PRESS DEL TO ENTER SETUP op mijn scherm als ik mijn computer opstart?’

‘Ik geloof niet…’

‘Als u zou moeten kiezen, zou u dan liever doof zijn of blind? Liever een arm verliezen of een been? Waarom brengt een klavertjevier geluk, maar is een elfde vinger eng? Is één persoon genoeg om voor te leven? Of twee misschien?’

‘…’ Ik zwijg.

‘Hallo, is daar iemand?’

Reserveren is verplicht, zegt Winnie gedecideerd. Zomaar instappen gaat niet.

‘Maar dit is niet zomaar, dit is een noodgeval. Voor een noodgeval kan ik toch niet reserveren?’

Nee, daar heb ik wel een punt, zegt ze.

‘Waarom gaan jullie niet met het vliegtuig als er zo’n haast bij is?’

Ik leg de situatie uit.

‘Vliegangst? Allebei?’ Ze gelooft me niet, natuurlijk gelooft ze me niet.

‘Het zal wel iets genetisch zijn…’

‘Ik zal kijken wat ik voor jullie kan doen.’

‘Dat zou erg fijn zijn.’

‘Maar geen garanties.’

‘Nee,’ zeg ik. Garanties krijg je nooit tenzij je een wasmachine koopt.

Als ik heb opgelegd, lees ik op mijn papiertje: goedemiddag, noodgeval, angst.

Groei

De vrouwelijke omroepstem in de stationshal spreekt liever van een versperring en biedt namens de NS haar excuses aan voor het ongemak. Op een bord lees ik: AANRIJDING PERSOON LEIDEN-DEN HAAG. Ik heb met Sasja afgesproken op het Centraal Station van Amsterdam. Onder de grote ‘i’ van Inlichtingen. Jaren geleden heb ik op dezelfde plek tientallen badeendjes uitgedeeld aan voorbijgangers. Dat was voor mijn toelatingsexamen voor de kunstacademie. Het thema was ‘beweging’. Ik gaf mijn badeendjes aan iedereen die op een briefje zijn of haar woonplaats en straatnaam wilde noteren. Vervolgens had ik een grote kaart van Nederland gemaakt waarop ik met stickers de eindbestemmingen van mijn eendjes aangaf. Mijn project werd door de toelatingscommissie geprezen om zijn ‘inventiviteit en frisse karakter’. Ik werd toegelaten. Geen van de commissieleden had ooit gehoord van Curtis Ebbesmeyer.

Curtis Ebbesmeyer is een Amerikaanse oceanograaf. Hij lijkt op God in een modern toneelstuk: een grote man met een grijze baard en een baseballpet. Toen 80000 Nike-schoenen in 1990 van een containerschip de oceaan in kieperden, hield hij bij waar de schoenen aan land spoelden om zo een beter beeld te krijgen van de zeestromingen. In 1992 deed hij hetzelfde met 29000 van boord gevallen badeendjes.

Over Sasja’s schouder hangt een weekendtas, in zijn hand klemt hij een opgerold tijdschrift. Blonde plukken haar wippen onder zijn muts vandaan. Het is twee maanden geleden dat wij elkaar voor het laatst zagen. Met Kerstavond. Ik ben zelfs niet op zijn verjaardag geweest. Was niet nodig, zei hij. Voor het eerst in zijn leven vierde hij het niet. Stond ik mooi te kijken met mijn cadeau.

‘Dag broer.’

‘Dag zusje.’ Hij geeft me een zoen op mijn wang en het tijdschrift. ‘Van Monique,’ zegt hij. ‘Voor onderweg.’

Daar is hij een paar jaar geleden ineens mee begonnen, die zoen op de wang. Ik kan er niet aan wennen, het past niet bij ons. Monique is Sasja’s vriendin. Als ik het tijdschrift uitrol, verschijnt het gezicht van Angelina Jolie omkranst door gekleurde woorden als ‘fashion’ en ‘beauty’. Ik lees dit soort bladen nooit. Sasja weet dat.

‘Wat lief,’ zeg ik.

‘Kijk maar wat je ermee doet.’

Ik stop het weg in mijn tas.

Aan de meneer bij het internationale loket leggen we nogmaals onze situatie uit. Na een paar klikken met de muis vertelt hij dat er nog een paar plekken vrij zijn in de trein. We hebben geluk, zegt hij, maar ik geloof niet dat geluk er iets mee te maken heeft.

Geluk is een raar woord. Het klinkt meer als een traditioneel Zweeds gerecht. Of een middeleeuwse ziekte. ‘Wat heb je?’ ‘Geluk.’ ‘Vervelend, man.’ Zoiets. Vroeger noemde mijn moeder ons haar geluk. Dat heeft ze nog heel lang volgehouden. Dat wij haar geluk waren. Ze vertelde het aan tantes, kennissen of zomaar iemand bij de bakker. Ik begreep nooit zo goed waarom mijn moeder ons haar geluk noemde. En nog minder waarom ze het aan iedereen vertelde. Als we alleen met haar waren, dreigde ze minstens zo vaak ons naar de overkant te brengen als we niet naar haar luisterden. Met de overkant bedoelde ze het Turkse gezin dat schuin tegenover ons woonde. Mijn moeder zei dan: ‘Daar kijken ze niet op een of twee kindjes meer.’ En ook: ‘Denk maar niet dat ik het niet durf.’ Het dreigement keerde echter met zo’n regelmaat terug dat het alle kracht verloor. Ze bleef het herhalen, ook toen het Turkse gezin verhuisd was. ‘De overkant’ was voor haar alles wat niet thuis was.

We praten over praktische zaken, waar we moeten overstappen, hoelang het zal duren.

‘Dertien uur op zijn best,’ zeg ik, waarop Sasja vloekt en vraagt of ik eten heb meegenomen. Ik zeg dat ik genoeg broodjes en drank heb gehaald voor ons allebei. ‘En dit.’ Ik houd een lichtblauw kartonnen doosje voor hem in de lucht.

Zodra hij ziet wat het is, kijkt hij me verbaasd aan. ‘Slagroomsoezen?’

Ineens voel ik me weer dat meisje van vier dat op de gang staat in haar prinsessenjurk en Sasja die me raar aankijkt, want het is helemaal geen carnaval, en vraagt: ‘Had je daar zin in?’

‘Ik dacht: sommige dingen eet je niet alleen,’ mompel ik terwijl ik de doos met tegenzin in mijn tas terugstop. Het liefst zou ik hem hier op het perron achterlaten. Ik zie de krantenkop al: ‘Verdacht pakje veroorzaakt opschudding.’ Of ik gooi het voor een trein. Later op de dag zullen mensen elkaar aanstoten en wijzen op de witte vegen op de rails. Niemand denkt aan slagroom.

We zijn Amsterdam nog niet uit of Sasja peutert twee oordopjes uit zijn broekzak. De muziek die in zijn oren speelt, kan ik niet horen. Het kost me moeite om net zo onbewogen naar buiten te kijken. In dertien uur kunnen een hoop rare gedachten in je opkomen. Slapen, denk ik, anders word je gek. Ik probeer me te ontspannen door denkbeeldige stenen met denkbeeldige touwen aan mijn lichaam te binden. Ik hang stenen aan mijn schouders, mijn polsen, mijn benen, vooral mijn benen.

Wat ik als kind nog niet kon vermoeden was dat de dag van vertrek iets zou worden om naar uit te kijken. Op 15 juni 1998 ging ik op kamers. Aan de andere kant van het land zou ik natuur- en sterrenkunde gaan studeren. Ik had voor deze studie gekozen omdat ik hetzelfde wilde doen als Curtis Ebbesmeyer, maar dan grootschaliger: ik wilde 29000 badeendjes rondstrooien in het heelal en vervolgens kijken waar ze naartoe zouden drijven. Ook wilde ik graag iets studeren wat onmiddellijke bewondering opriep.

Ik dacht toen nog dat een verhuizing een kans was om opnieuw te beginnen, je oude leven in te ruilen voor een nieuw, daarom knipte ik een paar dagen voor mijn verhuizing mijn haren af. Heel mijn jeugd had mijn moeder mijn haren gevlochten. Elke ochtend om tien voor acht, in het weekend iets later, zat ik op de houten kruk in de badkamer en terwijl mijn moeder mij de derde of vierde naamval vroeg, boog ik mijn hoofd voor de lange halen van de borstel. Soms vroeg ze ook naar Nederlandse hulpwerkwoorden, de stadia van celdeling, klimaatsoorten. Hoe meer fouten ik maakte, hoe langer het duurde. Mijn moeders handen waren niet zacht, ze hanteerden de borstel zoals de samoerai het zwaard.

Dus knipte ik mijn haren af. Niet voorzichtig. Eerder roekeloos. Toen ik klaar was, zag ik eruit alsof een wild beest zich door mijn haarbos een weg naar buiten had geknauwd. Tegen mijn nieuwe ik zei ik: ‘Dit is precies wat jij nodig hebt.’ Mijn moeder dacht daar anders over. Ze gaf me de opdracht er in elk geval ‘wat model’ in te laten knippen. Voor zover dat nog mogelijk was uiteraard. Meer woorden maakte ze er niet aan vuil. Ze ging niet huilen, noch schreeuwen of dreigen met huisarrest tot mijn haar weer was aangegroeid. Ze ging gewoon verder met de was opvouwen. Ik voelde me ineens volstrekt belachelijk. En het ergste was: ze kreeg gelijk. Toen ik in de kappersstoel zat en iedereen in de zaak me aangaapte alsof ik gek was, alsof ik zelf het hondsdolle beest was geweest dat in mijn haren had vastgezeten, voelde ik spijt.

‘Mijn moeder kan niet knippen,’ grapte ik nog naar niemand in het bijzonder en ik lachte erbij alsof het allemaal oké was. Maar het was niet oké. Kort haar stond me niet.

Wantrouw eenieder die beweert opnieuw te zijn begonnen. Opnieuw beginnen bestaat niet. Herman van Veen had gelijk. Het is alleen maar vallen, opstaan en weer doorgaan.

Ik heb Michel een keer gevraagd hoe hij het zou vinden als ik mijn haren kort zou knippen.

‘Ga je het kort knippen dan?’ vroeg hij.

‘Nee, het is een hypothetische vraag.’

‘In dat hypothetische geval zou ik het niet erg vinden.’

‘Echt niet?’

‘Echt niet.’

Ik ken Michel nog te kort om te weten hoe hij naar me kijkt als hij liegt. Dit is wat ik wel weet: Michel noemt zijn ouders ‘pa en ma’ en elke kat ‘poes’. Hij houdt van de muziek van John Coltrane en Otis Redding. Hij haat regenkleding en zonnebrillen met pikzwarte glazen. Hij rijdt op een fiets met een nummerbord, wat hij stiekem best stoer vindt. Hij wil met me vrijen, ook als ik ongesteld ben. En als we een kaartspel spelen, wat tot nog toe één keer is gebeurd, schrijft hij de punten op in twee kolommen. Boven de ene kolom staat: IK, boven de andere: ZIJ. Dat vind ik mooi.

Vanmorgen heb ik hem gebeld om te vertellen dat ik een paar dagen weg ben vanwege die toestand met mijn moeder. Hij vroeg: ‘Welke toestand?’ Ik heb hem beloofd te bellen zodra we in Toulouse zijn.

Toen de laatste doos met spullen in het verhuisbusje was gestouwd, pakte mijn moeder me bij de voordeur onhandig bij mijn schouders beet en drukte me een kort, wonderlijk ogenblik tegen haar kleine lichaam aan. Haar wang raakte de mijne toen ze zei: ‘Je bent geen makkelijk kind geweest.’ Ik dacht: dit klopt niet. Ik dacht ook: het is goed zo. Misschien had ze eigenlijk willen zeggen: ‘Pas goed op jezelf.’ Of: ‘Ik zal je missen.’ Misschien ook niet. Ik wist dat ik mijn moeder nooit meer de rapportkaarten aan de muur hoefde aan te wijzen, al de achten en negens, om te zeggen: ‘Kijk mama, geluk in een lijstje…’ Ik hoefde nu nooit meer iets te doen, meende ik. Ze liet me los.

Sasja zat achter het stuur van het busje en keek naar ons. Twee jaar eerder had hij exact dezelfde procedure ondergaan. Toen verweet ik hem nog dat hij mij achterliet. Ik bestudeerde mijn moeders gezicht en dacht: je wordt oud. Ik glimlachte en voelde een tederheid die ik nooit eerder voor haar had gevoeld. Later herkende ik dit gevoel als medelijden.

Voordat ik in het busje stapte, wierp ik nog een laatste blik op het huis waarin ik was opgegroeid. Mijn moeder stond roerloos in de deuropening. Hier liggen je wortels, sprak ik mezelf toe. Waar je verder ook heen gaat, hier liggen je wortels. Toen kwam ik voor het eerst op het idee dat groei niet meer was dan een poging om weg te raken van die wortels.

Koppiekoppie

Het is donker geworden, ik kijk naar de reflectie van de coupé. Af en toe schiet er een oranje lichtje door het beeld. Elk lichtje in de verte lijkt op het vorige lichtje in de verte en dus verandert er nooit iets. We zouden net zo goed in grote cirkels kunnen rijden, niemand die het ziet. Als ik mijn ogen even dichthoud en weer open, zijn er – in het gunstigste geval – tien minuten verstreken. Dat zijn de beste minuten, minuten die onmerkbaar, zonder enige gedachte aan mij voorbij zijn gegaan. Langer dan tien minuten duurt het niet. De paniekgedachte dat we het station van Toulouse slapend voorbijrijden, houdt me alert.

De eerste keer dat mijn moeder over Frankrijk sprak, was op haar eenenvijftigste verjaardag – nog niet eens een jaar geleden. De blauweregen in de achtertuin stond in bloei en we dronken ijsthee uit grote glazen. Mijn moeder zat in een vale rieten stoel, Sasja en ik op houten klapstoeltjes waarvan de rugleuning al na een paar minuten niet meer lekker zat. Ze sprak schande over de staat van studentenhuizen. Sasja woonde toen nog in een studentenhuis, ik in een sporthal, wat zo mogelijk nog erger was.

‘Hier is het tenminste opgeruimd en gezellig,’ zei ze.

‘Hier zijn de douche en het toilet tenminste schoon.’

‘Hier zie je nooit muizen…’

‘Hier…’

Alles was aan bod gekomen: tentamens, professoren, lesroosters, studentenhuizen. Niemand zei nog iets. Je kon de vogels horen en iets verderop ook de spelende kinderen op straat. Het had mooi kunnen zijn, daar, dat gezinnetje in die bloeiende achtertuin. Maar er ontbrak iets. Het gevoel dat je ook krijgt wanneer je een spelletje hebt gewonnen en iedereen je feliciteert terwijl je zelf weet dat je vals hebt gespeeld. Je hebt gewonnen, maar zo voelt het niet.

‘God woont toch in Frankrijk?’ Mijn moeders verbaasde stem verbrak mijn gedachten.

Sasja en ik keken haar niet-begrijpend aan.

‘Dat zeggen ze toch? Dat God in Frankrijk woont?’

Mijn moeder keek ons beurtelings aan, een beetje vertwijfeld. Daarna glimlachte ze en schudde haar hoofd alsof het niet belangrijk was. We vergaten het. We vergaten het tot onze moeder drie maanden later aankondigde dat ze naar Frankrijk verhuisde. Alles was al geregeld.

Ik heb haar één keer opgezocht in Toulouse, aan het begin van de zomer. Ze woonde er net een maand. Over de telefoon had mijn moeder gezegd dat ze zo gelukkig was. Er was een nieuwe wereld voor haar opengegaan en die wereld moesten we beslist een keer komen bekijken. ‘Er is plaats genoeg,’ zei ze. ‘Jullie waren er ook al niet met de verhuizing…’

Natuurlijk lukte het haar om me over te halen. Sasja is immuun voor schuldgevoelens. Dat bewonder ik zo aan hem.

In de shuttlebus naar het centrum van Toulouse werd ik door een blonde mevrouw op mijn schouder getikt.

‘Jij bent toch ook een Hollandse?’ vroeg de vrouw met een verwachtingsvolle blik. Ik had haar eerder gezien op het vliegveld. Ze reisde samen met haar man of vriend en nog een ander stel. De vrouw had een luide, ordinaire stem en zo lachte ze ook (wantrouw eenieder die hard lacht in openbare gelegenheden). Ik keek haar stoïcijns aan. Ik hield mijn handen in de lucht ten teken dat ik haar niet had verstaan. Ik hoopte dat ze de rol Fruitella op mijn schoot niet zou zien.

‘I thought you were from Holland,’ zei ze met nog hardere stem, alsof ik niet alleen buitenlands, maar ook slechthorend was. Ze leek me zo’n vrouw die mij alleen maar vragen zou stellen om daarna zelf zo veel mogelijk te kunnen vertellen. Zij leek me zo’n vrouw die mij ‘kind’ zou noemen.

‘No,’ zei ik. Ik glimlachte kort en keek toen weg. Aan de rand van mijn gezichtsveld zag ik dat ze verder liep. Ik wist niet of ze me geloofde. Tijdens de busreis heb ik met niemand meer gesproken.