Florence Tonk

Blijf bij ons

Roman

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een reisbeurs en een stimuleringsbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

© Florence Tonk 2010

Alle rechten voorbehouden

Omslag Nanja Toebak

Foto omslag © Robert Jones/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

Foto auteur © Chris van Houts

NUR 301

ISBN 978 90 468 0925 9

www.nieuwamsterdam.nl/florencetonk

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010: Met ISBN 978 90 468 0900 6

Van dezelfde auteur:

Anders komen de wolven (gedichten)

She was about thirty-five years old, dissipated and gentle.
She liked to think of the life she was living as the overture to
something wonderful, final and even conventional, that would
begin with the next season or the season after that […].

John Cheever, ‘The Sutton Place Story’

Inhoud

Deel 1

Draagbaar zwart gat

Grensland

Schillen van een ui

Het idee van een datsja

Deel 2

Zwarte aarde

Baba Griesta’s huis

Een besluit

Vilkommen in Zagoeblene

Wespennest

Zes dollar veertig en gratis witbrood

Land van de kaas

Geen avond voor muziek

Brokjes binnenste

Vergeelde klassiekers

Eenling

Alles is politiek

Iets wat niet meegeeft

Verboden zone

Trouwfoto’s

Geen schoon en simpel ding

Op de liefde

Te druk met leven

Deel 3

In de nacht lijkt alles groter

Disco

Barst in de wereld

Pasteitjes als alibi

Blijf bij ons

Citroenen

Een vriendin van je moeder

Konijnen

De eerste buitenlander

Zeepsop

In zijn hoofd

Wijnruit

Het oranje beest

Ze leek zo aardig

Deel 1

Draagbaar zwart gat

Er zit iets ouds en machtigs in haar hoofd. Ze heeft er weleens over gelezen, het heeft een mooie naam, amygdala, en die amandelvormige kern, dat ding in haar brein zegt haar nu dat ze moet omdraaien, trekt nu aan haar spieren, aan haar linkerbeen om precies te zijn en wil, nee eist dat ze terugloopt naar de auto. Ondanks de vrieskou voelt ze haar oksels klam worden, ze aarzelt, wat een trut is ze. Ze durft niet naar die hut in dit niemandsland tussen de twee grenzen. Een klein stenen gebouw, niet meer dan een stal, de deuropening een zwart gat. Moet ze daar naar binnen? Ze moet. Ja, ze moet daar naar binnen, hij moet immers bij de auto blijven. Ze moet daarin om hem niet teleur te stellen. Hij heeft al zo veel geregeld voor deze reis. Het enige wat zij heeft gedaan is het huis schoonmaken en hun eigendommen in dozen stoppen voor de opslag. De vrouwendingen, die heeft zij gedaan. De laatste boodschappen, proviand voor onderweg en voor de komende maanden een grote fles ketjap, goede Franse wijn, een paar pond boeren belegen en hun favoriete merk tandpasta.

Rogier vliegt al maanden op en neer om de nieuwe vestiging op te zetten. Hij heeft hun verblijfsvergunningen geregeld, een internationale bankrekening geopend, een appartement gezocht en gevonden, avonden lang vergaderd en gesprekken gevoerd met sollicitanten. Emma moet niet moeilijk doen en gewoon die schuur binnen stappen terwijl hij bij de auto blijft. Ze laveert tussen donkerbruine gaten vol modder en gesmolten sneeuw naar de halfopen deur. In de opening liggen, bij wijze van deurmat, uitgeklapte kartonnen dozen op de vloer. Voorzichtig duwt ze de deur iets verder open, tuurt naar binnen maar ziet niets. Dan klinkt er een stem uit de schemering. Aarzelend stapt ze de drempel over en stokt dan even. Het is te laat om terug te gaan. Ze wordt al gewenkt en het zou vreemd zijn om opeens weer weg te lopen, dan zouden ze vast denken dat er iets geks met haar is. In de schemerige ruimte staat een groot stalen bureau met daarachter en eromheen meer kerels dan ze had verwacht. Ze hebben machinegeweren om hun schouders, pistolen op hun heupen en enkele van hen hebben een grote harde pet op zoals ze die kent van Zuid-Amerikaanse dictators. Anderen hebben een even potsierlijke hoge bontkap op met oorkleppen. Het is koud in de ruimte, waarschijnlijk hebben ze hier niet eens verwarming, hun adem maakt kleine witte pluimpjes voor hun gezichten.

Iemand roept iets met veel medeklinkers achter elkaar. Is het Russisch of Oekraïens? Ze trekt haar schouders omhoog en houdt haar handen op. Het spijt haar vreselijk, ze verstaat hen niet want ze zal pas in Kiev beginnen met een taalcursus. Een van hen schreeuwt iets dat klinkt als een bevel of dreigement, en de rest barst uit in gelach. IJsblauwe ogen hebben ze, poolhondenogen staren haar aan. Waren dit ooit de bewakers van het IJzeren Gordijn, waren zij hier al toen de Sovjet-Unie nog bestond? Hebben zij de oude cultuur van corruptie, willekeur en machtsvertoon meegenomen naar 2002? Na de onafhankelijkheid van hun land zijn ze gewoon op hun posten blijven zitten omdat er anders niemand overbleef om het geweldsmonopolie uit te voeren van de nieuwe machtshebbers, nieuw boevenvolk, slimme opportunisten, oud-directeuren van staatsfabrieken die zich in kras tempo hebben omgeschoold tot professionele dieven en maffiosi. Ze heeft het allemaal gelezen. Waren deze kerels hun kleine handlangers aan de grens? Wat zouden deze harde koppen met hun vierkante jukbeenderen en dunne lippen op hun kerfstok hebben? Hun salarissen gedecimeerd en gedevalueerd in de ene valutacrisis na de andere dankzij de economische shocktherapieën van de laatste tien jaar terwijl ze overschakelden naar het ooit zo verfoeide kapitalisme. Een democratische rechtsstaat hebben ze in elk geval nog lang niet, met al die corruptie en een president die journalisten laat verdwijnen. De mannen rond dit stalen bureau zijn vast van het soort dat zulke vuile klusjes opknapt. En daar staat zij nu mee in een krappe, schemerige hut met een flauw fotokopietje in haar hand, ontvangen van een andere soldaat die op dit moment hun auto inspecteert. Stempels moet ze halen, gebaarde hij. Daar in dat verzakte gebouwtje.

Waarom heeft ze verdomme geen introductiecursus gevolgd voor ze wegging? Dan had ze zich nu kunnen redden.

‘Deutsch, sprechen Sie Deutsch vielleicht? Or English maybe?’

‘Njet.’ Dat woord kent ze wel. Ze wappert met het formulier en maakt hierboven een stempelend gebaar met haar vuist.

‘Dokkoementi!’

Dat verstaat ze ook. Een van de uniformen stapt dichterbij, graait het formulier uit haar handen en legt dit voor aan de hoofdman achter het stalen bureau.

‘Dokkoementi!’ roept deze nog harder, alsof meer volume hun communicatieprobleem zal oplossen. Erachteraan volgt blijkbaar weer een grap want het gezelschap lacht opnieuw.

Emma onderdrukt de neiging om weg te lopen, het gebouw uit. Rogier had dit moeten doen. Hij is beter in dit soort dingen, straalt autoriteit uit met zijn grote lichaam en vastberaden blik. De mannen wachten en nemen haar op. Het zou zo makkelijk zijn: een van hen sluit de deur achter haar rug en draait de sleutel om. Met een korte knik wordt onderling bepaald wie er als eerste mag.

Ze grabbelt in haar tas maar kan de papieren niet zo snel vinden. Rottas. Veel te groot met te veel spullen, een draagbaar zwart gat. Pakjes kauwgom, lippenstiften, pennen, een agenda, zakdoekjes glijden door haar blinde handen op zoek naar documenten: identiteitsbewijzen, rijbewijzen, eigendomsbewijzen.

‘Paspórt!’ articuleert de commandant overdreven van achter zijn bureau. Twaalf ogen staren onophoudelijk terwijl zij een knie optrekt om de diepe leren buidel op haar bovenbeen te zetten en te zoeken naar de papieren. Waarom kan hier geen lampje aan, wat is dit voor een armzalige klotegrenspost? Dat was een slechte gok geweest. De ANWB-kaart was ten oosten van Warschau opeens een stuk minder gedetailleerd geworden. Ter hoogte van Kiev had Rogier een denkbeeldige lijn westwaarts getrokken en op de gok een grensovergang gekozen. Geen goede keuze. Deze kerels doen alsof ze nog nooit een mens hebben gezien die ten westen van de Oder-Neissegrens is geboren. Ze stapt naar het vuile raam voor beter zicht op de inhoud van haar tas terwijl ze blijft glimlachen en grabbelen.

‘Biestra, biestra!’ De chef wordt ongeduldig. Daar is één paspoort. Ze overhandigt het aan een van de militairen en zoekt verder, op de tast maar weer, de autopapieren zaten in een leren envelopje, echt iets voor Rogier om zo’n lelijk duur ding te kopen met een verguld stempel van het automerk erop; dat ze dat nu net hier bij deze corrupte armoedzaaiers moet overhandigen, de papieren van een gloednieuwe Volvo. Alles wat ze in de rij voor de hefbomen heeft zien staan waren vale, roestige Sovjetblikken volgepakt en doorgezakt, met ladingen mensen en oude koelkasten op het dak. Blijkbaar gingen ze die in Polen halen. Ah, daar is het mapje, ze zal de papieren er eerst uithalen, nee geen tijd en die kerel staat inmiddels boven op haar om mee te turen in de tas. Nu haar eigen paspoort nog.

Waarom moet zíj dit doen? Waarom is ze hier, waarom zijn ze verdomme niet met het vliegtuig gegaan maar moesten ze vanwege de invoer van de lease-Volvo gaan rijden als een stel armzalige migranten met een auto vol vreten, kleding en huisraad op weg naar het moederland? En is het niet tegennatuurlijk of tegen de wetten van de geschiedenis om oostwaarts te gaan in plaats van westwaarts als je van land verhuist? Waarom heeft ze toegezegd om mee te gaan terwijl ze maar één keer een weekendje in Kiev is geweest, in de zomer nota bene? Sinds ze gisteren Berlijn passeerden is het onophoudelijk blijven sneeuwen en de wegen zijn sinds Polen al een ramp waardoor ze achterlopen op hun reisschema. Ze zijn nog vierhonderd kilometer van de hoofdstad verwijderd en het wordt al bijna donker.

Het had zo avontuurlijk en origineel geleken om naar een land te gaan waarvan ze een jaar geleden nauwelijks had beseft dat het bestond. Een land dat zij, net zomin als haar vrienden, op de kaart kon aanwijzen. Ze ziet hen nog staan rond De Grote Bosatlas op tafel. Nee, niet Oezbekistan, dat is veel verder weg, in Centraal-Azië. Nee het is zelfs officieel, geografisch gezien, niet staatsrechtelijk, nog Europa. Oekraïne, sinds 1991 onafhankelijk. Ja, een voormalige Sovjetrepubliek. Ongeveer net zo ver rijden als Madrid. Nooit gedacht, zeker? Achtenveertig miljoen inwoners, Kiev is de hoofdstad. Nee, dat ligt dus niet in Rusland maar in Oekraïne, waar ze óók Russisch spreken maar ook Oekraïens en dat is de officiële taal. Ja, dat is een aparte taal.

Eindelijk vindt ze Rogiers internationale rijbewijs. Ze overhandigt het aan de ongeduldige douanier, die het over twee meter vervoert naar de baas die driftig in de documenten zit te bladeren. De hoofdmilitair bladert en bladert en studeert op haar papierwerk. Zo nu en dan kijkt hij omhoog, gaapt haar aan en gaat weer door met zijn werk. Het werkblad is leeg op haar documenten na, er is nog geen pen of stempel tevoorschijn gekomen. Het formulier dat door deze man moet worden ingevuld voor zij het land kunnen betreden, ligt dichtgevouwen op een uithoek van het bureau.

Emma wisselt nog maar eens van standbeen. Wat is het probleem? Het duurt al zo lang, waarom komt Rogier haar niet zoeken, hoe zou het inmiddels met hem zijn, misschien is hij al afgevoerd vanwege iets in de bagage dat per ongeluk illegaal blijkt te zijn, iets dat geplaatst is, op slinkse wijze uit de mouw van een douanier in de achterbak geschud en plotseling ook door hem ‘gevonden’. Een vergrijp waar Rogier alleen met een dikke stapel bankbiljetten, liefst dollars, onderuit kan komen. Of niet, en dan moet hij eerst de cel in terwijl zij de hele nacht met deze griezels zit opgescheept die zich vroeg of laat, zoals elke avond, gaan bezatten aan de wodka en dan gaan alle remmen los en gebeuren er de meest ondenkbare dingen. Emma’s hand glijdt in haar tas op zoek naar haar mobiele telefoon.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 0900 6