ANNEMARIE HAVERKAMP

DOLGELUKKIG
ZIJN WIJ

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Annemarie Haverkamp 2010

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nanja Toebak

Foto auteur © Anja van Wijgerden

NUR 402/850

ISBN 978 90 468 0954 9

www.nieuwamsterdam.nl/annemariehaverkamp

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010: Met ISBN 978 90 468 0884 9

Dag 1

Woensdag 4 februari

Ze rijden hem bij me. De naakte baby heeft een gestreept mutsje op. Door het glas kijkt hij naar het voeteneinde van mijn bed. Zijn wijdopen ogen staan niet op één lijn.

De wieltjes van de Transport–Inkubator 5400 piepen als ze mijn zoon weer meenemen.

Om 10.17 uur is Job geboren.

‘Wat heeft hij?’ was het eerste dat Bart vroeg.

De baby lag zwaar en slap op mijn buik.

Bart kreeg een schaar. Of hij de navelstreng wilde doorknippen.

Toen het kind van mij los was, pakte de verloskundige het weg.

‘Maak maar foto’s,’ zei ze.

Bart wilde niet.

‘Maak maar foto’s,’ drong zij aan.

Mijn vriend schoot het eerste plaatje van zijn zoon.

Ik kon niet zien wat hij zag. Het baren van dit kind had me in een positie gedwongen die het onmogelijk maakte de gebeurtenissen in de ruimte waar te nemen.

Bart schudde zijn hoofd. De camera lag in zijn hand.

De dokters waren er even na 10.17 uur. Ik had ze niet binnen horen komen. Met z’n drieën stonden ze om een werkblad, rechts van mijn ziekenhuisbed. Daarop lag onze baby. Hij klonk als een geitje.

Bart was groter dan de artsen. Hij keek over hun hoofden heen op de tafel. Ik zag alleen ruggen. Wat de dokters tegen elkaar zeiden, kon ik niet verstaan. Iemand moest de couveuse hebben gehaald.

Vandaag is het 4 februari, en met veertien graden is het zacht voor de tijd van het jaar. ‘Het warmste begin van de maand februari ooit gemeten,’ zei weerman Erwin Kroll gisteren op het journaal. We zaten thuis op de bank voor de tv. Ik was hoogzwanger.

Bart had blij gekeken. Omdat hij niet van winter houdt.

Onze baby had er allang kunnen zijn, die was twee weken over tijd. Bij praktijk Vol Verwachting hadden ze gezegd dat we ons geen zorgen hoefden te maken. Het kindje vond het gewoon fijn bij mij. Of het een jongen of een meisje was, wilden we niet weten.

‘Als het maar gezond is.’

Met naald en draad maakt de verloskundige de knip dicht die ze een uur geleden in mijn onderlijf zette om Job erdoor te laten.

‘Ga maar even douchen,’ zegt ze.

Ik ga rechtop zitten en voel hoe mijn blote voeten het koude linoleum raken.

‘Kun je lopen?’

‘Ik geloof het wel.’

Ze helpt me naar de douche. Met één hand steun ik op haar schouder terwijl het water over mijn hoofd tussen mijn borsten door naar beneden stroomt en mijn lichaam ontdoet van bloed- en zweetresten.

Als we terugkomen, zit Bart op de stoel naast het bed te huilen. Dat is sinds zijn tiende niet meer gebeurd. Toen smakte hij voor het laatst van grote hoogte naar beneden; hij viel uit een boom.

Ik ga op het bed zitten. Bart legt zijn hoofd op de katoenen deken en ik aai over zijn te lange krullen. Vóór de bevalling had hij nog naar onze Iraanse kapper Soheil op de hoek willen gaan. Het was er gewoon niet van gekomen.

‘Ik wil geen gehandicapt kind, Anne.’

‘Ik ook niet.’

We krijgen beschuit met muisjes. Geserveerd op een porseleinen bord met het logo van het Universitair Medisch Centrum.

‘Gefeliciteerd met jullie zoon,’ zegt een verlegen meisje met een spichtig gezicht. Het dienblad houdt ze stevig tussen haar magere vingers geklemd.

Bart draait zich niet om. Hij staart door het raam van de derde verdieping naar beneden. Auto’s trekken geruisloos op. In de vensterbank staat een draagbare muziekinstallatie. Wie wil, kan in deze verloskamer zijn eigen cd’tjes draaien.

Ik eet Barts beschuitje ook op. Kruimels vallen tussen de lakens.

‘Nee, nee, nee, nee, nee,’ zegt Bart steeds sneller. Hij verheft zijn stem niet. Dat doet hij nooit. Met zijn vlakke hand slaat hij op het apparaat dat tijdens de bevalling de hartslag van de baby had gemeten. Het staat naast het bed in de verloskamer. De snoeren onder aan de machine stuiteren wild op en neer.

Bart blijft zijn hoofd schudden.

Hoe is het mogelijk?

Ons kind is niet goed.

Ik kijk naar Bart die met zijn rug het licht tegenhoudt dat door het raam naar binnen wil. Zijn gezicht doet in niets denken aan dat van mijn vriend. In zijn voorhoofd staat een diepe groef in de vorm van een wichelroede. Mijn hersenen registreren lege beelden. De informatie die erbij hoort, komt niet meer binnen. Wezenloos zit ik rechtop in het ziekenhuisbed. Het warme water van de douche was het laatste dat ik voelde.

Over een kruk bij de wastafel zie ik Barts jas hangen. Mijn tas met schone onderbroeken en babykleertjes ligt ernaast op een stoel. Precies zoals Bart het had neergelegd toen we gisteravond deze kamer binnenkwamen. Schoonmaaksters hebben de vloer gedweild toen ik onder de waterstraal stond. Bebloede doeken zijn in een stoffen waszak met metalen onderstel de kamer uit gereden. Ik zie het wagentje op de gang staan. Alle sporen zijn uitgewist. Ssst, het was maar een nare droom.

‘En we deden het zo goed,’ zeg ik.

Tien uur lang had Bart hier mijn hand vastgehouden. Gezegd dat ik het wel kon toen ik schreeuwde dat ik niet gemaakt was om een kind op de wereld te zetten. Hij had me op mijn hoofd gekust en ‘goed zo, meisje’ herhaald tot de baby uit mijn lichaam was.

Dit overkomt ons niet.

Het mag niet.

De grote ronde klok aan de muur vertelt dat er al een uur geen dokter of ander medisch onderlegd persoon bij ons is geweest.

‘Ik word hier gek,’ zegt Bart. Onafgebroken loopt hij heen en weer door de kamer. ‘Ik wil weten wat er met hem is en wat ze met hem doen.’

Hij gaat naast me zitten. Kijkt me lang aan, zoekt zijn vriendin. Dan haalt hij zijn schouders op en loopt hij terug naar het raam. Roert met gespreide handen door zijn woeste krullen. Vraagt of ik een glas water wil. Ik hoor mezelf ‘nee, dank je’ zeggen en hij laat zich weer op de stoel vallen. Recht zijn rug.

Ik volg al zijn bewegingen. Verdoofd.

‘Waarom zegt niemand ons waar ons kind is? Wat doen ze met hem? Ik wil verdomme nú weten waar ons kind is.’

‘Misschien is hij wel dood,’ zeg ik. ‘En zitten wij hier.’

De stoelpoten krassen over het linoleum. Bart staat op en loopt met grote passen de gang in. Ik hoor hoe hij zoekend heen en weer beent. De deur opent van de andere verloskamer. Een klapdeur achter zich dicht laat vallen. Hoe hij wildvreemde mensen aanspreekt op de gang. Zijn stem klinkt onduidelijk, van ver weg. Bart is niet sterk in articuleren.

Hij komt terug zonder nieuws over ons kind en gaat niet meer op de stoel zitten.

‘Ze zoeken nu uit waar hij is.’

Het duurt zevenenveertig minuten.

In de deuropening verschijnt een vrouw met een map onder haar arm. Ze plaatst haar Birckenstocks precies op de dunne naad tussen twee vloerdelen naast mijn bed. ‘Job heeft net verschillende onderzoeken ondergaan. Hij is moe. Jullie kunnen straks naar hem toe.’

Bart vraagt of het normaal is dat we zo lang zonder enig teken van leven hebben moeten wachten op nieuws over ons pasgeboren kind.

Dat is niet normaal.

De afdeling neonatologie heet B0 en ligt onder in het ziekenhuis. Met de lift gaan we naar beneden. In de spiegel kijk ik naar de jonge blonde vrouw in het bed. Haar satijnen pyjama draagt ze als een kogelvrij vest, vastgeknoopt tot onder haar kin.

Bart en de dame met de map onder haar arm zwijgen. In de liftschacht rinkelen de kettingen die ons laten zakken.

Een vrouw in verpleegstersuniform ontvangt ons aan het eind van de gang. Ze stelt zich voor als Bettie. Ze is al wat ouder en draagt haar dikke bos haar in een paardenstaart. Of we eerst onze handen willen wassen met desinfecterende zeep.

‘Job ligt niet meer in de couveuse,’ zegt ze nadat ze heeft voorgedaan hoe we het pompje bij de wasbak moeten gebruiken. ‘Dat was niet nodig.’

Nooit eerder waste ik mijn handen in bed. Ik steek ze ver naar voren onder de kraan en het lukt om niet te veel water op de deken te knoeien.

De afdeling neonatologie heeft de vorm van een hoofdletter L. Langs de lange en de korte zijde staan een stuk of tien ledikantjes. Alle ramen zijn verduisterd. Er komt geen daglicht binnen. B0 doet denken aan een kelder. Alleen ruikt het er niet naar vochtige muren, maar naar luierdoekjes.

De eerste baby heeft zo veel haar dat hij op een aapje lijkt. Twee vrouwen met hoofddoeken en grote verdrietige ogen zitten naast zijn couveuse. Ze groeten ons niet.

Baby twee is zo groot als de hand van Bart. Een Pamper slobbert om zijn rimpelige lijfje. Hij ligt achter glas. Aan een van zijn tenen gloeit een lampje, vastgemaakt met een pleister. ET.

Job ligt net voorbij de knik in de L. Bettie manoeuvreert mijn bed de hoek om, parkeert me naast mijn kind en klapt voor Bart een plastic tuinstoel uit. Ze trekt een gordijntje dicht. Dit is alle privacy die B0 kan bieden, verontschuldigt ze zich.

‘Wil je hem aanleggen?’

Bettie houdt de baby in haar armen. Hij is niet meer naakt. Wie heeft hem aangekleed? Tussen de rossige haartjes op zijn hoofd zitten nog wat stukjes opgedroogd bloed. Er komen snoeren onder zijn shirt uit. Tegen zijn slaap is een kruisvormige pleister geplakt. Het houdt een naaldje vast dat iemand in zijn hoofd heeft geprikt. Daaraan een slangetje waardoor heldere vloeistof loopt.

‘Kan ik hem vastpakken?’ vraag ik.

Vakkundig plaatst ze het kindje op mijn borst. Ze schuift mijn glanzende pyjamajas opzij.

Ik kijk naar mijn baby. Zijn hoofd heeft de vorm van een peer en in zijn gezicht ligt een minuscuul plat neusje. Het linkeroog is groter dan het rechter. Zijn puntige voorhoofd mondt uit in een boosaardige richel tussen de ogen. Kleine oren zijn als uitgespuugde kauwgompjes onder op de schedel geplakt. De voeten staan omhoog, met zijn tenen kan hij zijn schenen aanraken. Twee geknakte blauwe vuistjes hangen als waterdruppels onder aan zijn armen. Op zijn buik onder het truitje zit een bobbel ter grootte van een tennisbal.

Ben jij het kind dat wij gemaakt hebben?

Behalve met zijn schele ogen knipperen, doet de baby niks. Lusteloos ligt hij met zijn wang tegen mijn ontblote borst. Vanaf de tuinstoel met brede armleuningen kijkt Bart toe. Ik voel zijn weerstand. Dit is niet het plaatje dat we in ons hoofd hadden als het begin van het familiealbum.

‘Als je wilt, kunnen we kolven,’ stelt Bettie na een kwartier voor. ‘Dan krijgt Job toch jouw melk.’

Op een cursus heb ik geleerd hoe belangrijk het is, moedermelk. Het beste wapen tegen allergieën en ziektes.

Bart leest mijn blik. ‘Ze wil het niet.’

Ze wil alleen maar weg.

Bettie zal hem de fles geven. Kunstmelk uit een pakje.

We laten de baby bij Bettie achter. Een verpleegkundige duwt mijn bed door de gangen. Bart loopt voorop met zijn winterjas onder zijn vrije arm. De kraamtas staat op de deken. ‘Hier links,’ zegt het meisje dat slordig geëpileerde wenkbrauwen heeft.

We rijden de kraamafdeling op. Het is alsof iemand plotseling de volumeknop opendraait. Baby’s huilen, moeders lachen, vaders stampen door de zalen. Ik zie ballonnen.

De verpleegkundige duwt me strak langs de muur en stuurt ons dan rechts door een brede deuropening. Het lawaai versterft als ze het bed midden in een kamer op de rem zet en de deur achter ons sluit.

Stilte.

‘Zo. Hier hebben jullie een plek voor jezelf.’

Onder het raam staan alleen vier stoelen tegen de muur. Verder is de kamer leeg, alsof verhuizers elk moment kunnen komen om de laatste spullen in te laden.

‘Mag ik hier mobiel bellen?’ vraag ik.

‘Ga gerust je gang. Kan ik thee of koffie voor jullie halen?’

Ik hoef niks. Bart ook niet. De gehavende wenkbrauwen laten ons alleen.

Met loodzware vingers druk ik het telefoonnummer van papa in. Hij neemt op. Aan de andere kant van de lijn klinkt een boormachine. Gezaag. Mannenstemmen. Mijn vader is timmerman. Hij is aan het werk op een bouwplaats.

‘Pap, we hebben een zoon, maar er klopt niks van.’

Met de telefoon in de hand loopt hij weg van de herrie. Hoezo klopt er niks van? Wat er mis is, vraagt hij.

Ik zeg dat we het nog niet weten. ‘De dokters onderzoeken hem. Maar je ziet meteen dat hij niet normaal is. Hij heeft een heel raar hoofd, en alles zit scheef.’

Ik hoor hoe hij slikt. ‘Ik komme d’r zo snel meugelijk an.’

Mijn vader spreek dialect, als altijd. Hij komt uit de Achterhoek. Mijn broer Erwin en ik praten Algemeen Beschaafd Nederlands. Dat danken we aan mijn moeder, die vond dat haar kinderen netjes moesten leren spreken. Alleen als ze boos was, schakelde ze over naar haar moedertaal, hetzelfde dialect als dat van papa.

Papa schiet in de regelmodus. Ik hoef mama en Erwin niet te bellen, zegt hij, dat zal hij wel doen. Daarna brengt hij zijn maat Gijs terug naar de werkplaats, pikt mama thuis op en dan rijden ze naar het ziekenhuis. Het zal nog wel even duren voor ze er zijn. Ik moet mijn telefoon bij me houden, als er dan iets is, kan hij me bereiken. En ik hem.

Als we klaar zijn met het uitwisselen van informatie, bedenk ik dat ik niet heb gezegd hoe onze zoon heet. Papa vroeg er niet naar.

Lana vindt Job een mooie naam. Haar bel ik als tweede, ze is mijn beste vriendin. Lana schrikt van wat ik vertel, maar herstelt zich snel.

‘Kan ik iets voor jullie doen?’

‘Wil je wat mensen bellen?’

Ik lees namen en telefoonnummers op van vrienden die op de hoogte gesteld moeten worden. Het lijstje zit al twee weken opgevouwen in de kraamtas. Bart en ik hebben geen behoefte om te praten.

Op het ijzeren bankje voor het ziekenhuis steekt Bart een sigaret op. Hij geeft mij de telefoon terug waarmee hij zijn ouders heeft gebeld. Bart inhaleert diep. Ik zit naast hem in een rolstoel die we hebben geleend in de hal. De isoleercel op de kraamafdeling zijn we ontvlucht, de leegte werd ons te veel. Een dokter zouden we voorlopig niet zien, hadden ze aan de balie gezegd toen we ernaar vroegen. Druk, druk, druk.

Uit de parkeerkelder zie ik verloskundige Louise van praktijk Vol Verwachting omhoog komen, ze moet gealarmeerd zijn. Ik steek mijn hand op. Ze buigt af richting ons bankje.

‘Hoe is het mogelijk,’ zegt ze.

Louise heeft rode vlekken in haar ronde gezicht. Haar jas hangt open. De lucht is warm en vol. ‘De zwangerschap verliep zo goed.’

Al die weken had zij de buik gevoeld en ons het hartje van de baby laten horen. Er waren nooit complicaties. Na elke geslaagde sessie haalden Bart en ik bij de bakker gebakjes, die we thuis, aan de tafel die mijn vader gemaakt had, opaten. We voelden ons bevoorrecht. Alles verliep zo voorspoedig.

Gistermorgen lag ik nog bij Louise op de behandeltafel. Zij stelde voor me te strippen. Met twee vingers kon ze proberen de vliezen los te maken van de baarmoederwand. Het zou een beetje pijn doen, maar soms bracht dit de bevalling op gang.

Toen ze klaar was, stond ik op van het laagje krakende papier op de tafel. De pijn viel mee. Ik knoopte mijn meegroeibroek dicht en gaf haar een hand. Louise wenste me succes. Het kon nu elk moment gebeuren. Langs de balie met goudvissen liepen Bart en ik gearmd de praktijk uit.

’s Avonds waren de weeën begonnen.

‘Ja, het ging zo goed.’ Bart neemt een laatste trek van zijn sigaret en probeert de gloeiende peuk met zijn Nike All Conditions Gear in een stoeptegel te draaien.

Louise blijft voor de bank staan. Ze zegt hoe erg het is dat we dit moeten meemaken. Dat niemand dit had kunnen voorspellen. ‘In de praktijk leven we ontzettend met jullie mee.’ Dan verontschuldigt ze zich: andere vrouwen wachten. ‘We horen het wel als er meer nieuws is.’

Met een boog loopt ze om een taxi heen die met snorrende motor voor de draaideur staat en ze duikt de parkeergarage weer in.

‘Volgens mij had ze gehuild,’ zeg ik tegen Bart.

grote navelbreuk

hakvoetjes

misvormde schedel

afwijkende gelaatskenmerken

lage spierspanning

dubbele hartafwijking

kromme rug

gedraaide darmen

Alsof de arts een boodschappenlijstje opleest. Met zijn harige handen houdt hij het handgeschreven A4’tje vast.

‘We weten niet of het toeval is dat Job met zo veel afwijkingen geboren is. Het is ook mogelijk dat hij een syndroom heeft.’

Dokter De Gier kijkt op van zijn blaadje.

‘Een navelbreuk, wat is dat precies?’ wil ik weten.

Ik ben gewend alles te vragen wat ik niet begrijp. Ik werk als journalist bij een krant. Mijn portefeuille: gezondheidszorg. Wekelijks schrijf ik over het ziekenhuis waar we nu zijn.

‘Dat betekent dat de buikwand niet gesloten is. Er zit een gat in de buik waar de darmen door naar buiten komen. Dat is de bal die je zag liggen. We noemen het een omphalocele.’

‘Groeit het gat vanzelf dicht?’

‘Bij Job niet. De breuk is te groot. We zullen zijn buik moeten opereren.’

We zitten weer in de kamer op de kraamafdeling. De Gier kan niet ouder zijn dan Bart. Zijn hoofd is vroeg kaal. Een van de vier stoelen had hij bij het bed getrokken. Bart pakte een andere. Nu staan er nog maar twee tegen de muur onder het raam.

De Gier werkt het lijstje af.

De voetjes van Job die we geknakt tegen zijn schenen hebben zien staan, noemen ze ‘hakvoetjes’. Daar kunnen ze een spalk omheen doen of ze opereren.

Zijn punthoofd heet een ‘wigschedel’. De schedelnaden zijn te vroeg gesloten waardoor er een bult op zijn voorhoofd is ontstaan. Zou je een foto maken van bovenaf, dan zie je dat zijn hoofd op een driehoek lijkt. Chirurgisch kunnen ze zo’n schedel lichten, ronder maken en terugzetten.

Jobs ogen hebben de vorm van amandelen. ‘Mongoloïde stand’ staat op het papier van de arts. Oren en neus zijn extreem klein en het gehemelte is hoog.

De lage spierspanning – hypotonie – wil zeggen dat de spieren niet automatisch hun spanning kunnen vasthouden zoals bij gezonde mensen. Wij hoeven niet ons best te doen om rechtop te blijven zitten, iemand met een lage spierspanning kost dat veel kracht. Job is slap. Kan hij ooit lopen? Zeer de vraag. Hij zal in elk geval altijd fysiotherapie nodig hebben.

Het hart dient nader onderzocht te worden. Er is een vernauwing te zien in de aorta, de grote slagader die het lichaam van bloed voorziet. Eventuele gevolgen zijn niet bekend.

Jobs rug is krom vanwege een slinger in de wervelkolom. En hij heeft een wervel te veel. Hoe zich dat zal ontwikkelen, is evenmin te zeggen.

De darmen liggen gedraaid. Ze zijn als het ware anders opgerold dan bij ons. Dat kan problemen opleveren bij de voeding. Misschien houdt het kind niets binnen. En als de darmen plotseling afknellen en afsterven, kan Job doodgaan. Dan moeten ze ingrijpen.

‘Wilt u het straks allemaal nog eens herhalen als onze ouders gearriveerd zijn,’ stel ik voor. ‘We zijn momenteel niet zo goed in staat om door te vragen.’

Papa belt vanuit een file. Ze komen later. Die verrekte brug.

De weg over de rivier is de enige toegang tot onze stad. Een nieuwe stadsbrug is broodnodig. We schrijven de krant erover vol. Bedrijven willen zich hier niet vestigen omdat de bereikbaarheid belabberd is. De stad loopt miljoenen mis. Den Haag zou investeren in een tweede brug, maar het geld komt niet, tot woede van het stadsbestuur. Plannen worden gewijzigd en uitgesteld.

En dus staan mijn ouders deze vierde februari stil boven het water. In de regen.

De vader en moeder van Bart, mijn broer Erwin en zijn vrouw Micky zijn al in het ziekenhuis. Een verpleegkundige heeft wat krukjes gehaald. We wachten.

Als papa en mama de grote kale kamer hebben gevonden, komt De Gier terug.

‘Zal ik alles nog een keer vertellen?’ vraagt hij terwijl hij het gezelschap rond kijkt.

Ik knik en de jonge arts leest de boodschappenlijst weer op.

Mijn moeder stelt beleefde vragen. Over wat de dokter denkt. Over operaties. De overlevingskansen.

‘Niks over te zeggen zolang we niet weten wat hij heeft. We moeten nog veel onderzoek doen.’

En de hersenen?

‘Die zijn in aanleg normaal. Niet kleiner of anders dan bij gezonde kinderen. Over het functioneren ervan kunnen we op dit moment helaas geen duidelijkheid geven.’

De arts kromt zijn magere nek en kijkt op zijn horloge. ‘Heeft iemand nog vragen?’

De stilte van de onherroepelijke realiteit.

‘Jezus,’ vloekt mijn broer als de arts zijn hielen gelicht heeft. De oma’s huilen.

‘Where’s the baby?’ vraagt Micky. Ze komt uit Californië.

Ik zeg dat hij in de kelder ligt.

‘Het lijkt me verstandig dat we een plan maken voor vanavond,’ oppert papa.

Bart trekt zijn jas aan. Hij wil naar huis. Weg van hier.

Mijn moeder schrikt. ‘Maar Annemarie moet blijven, ze is net bevallen. En Job dan?’

‘Als Bart gaat, ga ik mee,’ zeg ik.

Het kind wordt beneden bewaakt door machines met lampjes en alarmen. Daar zijn wij niet bij nodig.

‘Dan brengen we jullie naar huis,’ zegt mijn vader.

Voor we vertrekken, dalen we af naar B0. Met drie mensen tegelijk mogen we de afdeling op, nadat we onze handen hebben gewassen met desinfecterende zeep.

De baby merkt niet dat zijn familie ontsteld naar hem kijkt. Hij slaapt.

Op de kraamafdeling pak ik mijn tas in. Bart zit al op de fiets. Mijn moeder zet de nieuwe maxicosi vast bij de deur.

‘Ik kan toch geen gehandicapt kind grootbrengen, mama?’

Ze pakt me bij mijn schouders.

‘Nee, dat kun jij ook niet.’

Micky en ik zitten in de auto van de ouders van Bart op de achterbank. De straten zijn glanzend donkerblauw. Barts vader draait aan de knop van de autoradio, terwijl hij stuurt. Licht klassieke muziek. We wonen op tien minuten rijden van het ziekenhuis. Onze rijtjeswoning staat in een onopvallende buurt tussen het spoor en de Zandstraat, een van de grote wegen die de stad doorkruist.

Drie jaar geleden kwamen we in aanmerking voor dit huis. Bart stond al lang ingeschreven bij de woningcorporatie, maar meestal werden we uitgesloten van loting omdat we te veel verdienden. Bij deze woning van 325 euro per maand werden geen voorwaarden gesteld aan potentiële huurders. De corporatie wilde de wijk opkrikken door mensen met geld en opleiding aan te trekken. Op de stadsplattegrond hadden we de Kralenstraat opgezocht. Mooi, net buiten het centrum. We kregen ook een uitnodiging om een appartement aan de kade te bezichtigen. De huur bedroeg 600 euro. Bart droomde van een huis aan het water, maar toen we gingen kijken, bleek dat je alleen vanaf het winderige dakterras de vrachtschepen door de rivier zag glijden. Hoe vaak was het in Nederland zo warm dat je boven op je huis kon zitten? De woning aan de Kralenstraat had een beschutte achtertuin tussen twee rijen bruine coniferen. Van het geld dat we bespaarden, konden we minstens twee keer per jaar naar een zonnig paradijs aan zee vliegen.

De Zandstraat loopt iets naar beneden. We rijden langs de verfwinkel. Boven het achterste schap met blikken brandt een klein lampje. Hier kocht ik het koraalrood voor de babykamer. Bij de verlichte Albert Heijn zijn vakkenvullers aan het werk. Zes rollen beschuit hadden we ingeslagen. Naturel, huismerk. Kapper Soheil heeft de lichten in zijn zaak op de hoek al uitgedaan. Voor hij de deur op slot draait, rookt hij altijd nog een sigaretje op de stoep. Elke dag fietsen we erlangs. Hij had Bart vast nog willen knippen voor De Grote Dag, maar het was er dus niet van gekomen.

De ruitenwissers trekken rode strepen over de voorruit. We staan stil voor het verkeerslicht. Barts vader draait de stationwagen de Kralenstraat in. Hij parkeert zijn Volvo achter de Volkswagen van mijn ouders.

Mama zet koffie. Ik kan het beste op een hoge stoel gaan zitten, denkt de moeder van Bart. Ze pakt een houten stoel weg van de tafel. Voor mij. Erwin en Bart drinken geen koffie. Nee, ze hoeven ook geen thee. Bedankt voor de moeite. De vaders zitten in de Ikea-tweezits. Het zal straks wel rustiger zijn op de weg. Hé, het is droog. Koffiemelk? In het aanrechtkastje linksonder. Mam, Bart pakt zelf wel wat. Voor wie een koekje wil, zijn er stroopwafels. Niet in een trommel want dan worden ze altijd zacht. ‘No, Micky, I am not cold. Just shaking. No need to turn the heating up.’

Als de mokken leeg zijn, zeg ik dat afwassen niet nodig is.

Ze kunnen niets meer voor ons doen.

We bellen nog wel.

‘Zal ik eten maken?’

‘Ik heb geen honger.’

Bart loopt naar de keuken. Hij kookt elke dag.

Ik schuif de hoge stoel terug bij de tafel en ga op de bank liggen. Die is nog warm van de vaders. Uit de vensterbank pak ik de afstandsbediening. De tv staat recht tegenover de bank, in een grote wandkast, gemaakt door papa. Tegen een muur die ik sausde in de kleur van de zon.

Guusje Nederhorst is vanmiddag begraven, zie ik in een showbizzprogramma. Kanker. Ze speelde Roos in Goede Tijden Slechte Tijden. Er was een periode dat Bart en ik dagelijks keken. Voor mij was het ontspanning. Het hoofd leegmaken na een dag werken. Soms huilde ik makkelijke tranen om het huis-, tuin- en keukensentiment. Bart ergert zich graag. Daarom keek hij mee.

Het showbizzprogramma toont foto’s. Guusje heeft een baby in haar armen. Haar man is de zanger van Kane. Hij zingt een lied voor haar, ‘My Sweetheart’. Het geknetter van vlees in de braadpan maakt hem moeilijk te verstaan. Door de open deur zie ik Bart de afzuigkap aanzetten. De ramen zijn beslagen.

In onze keuken zijn de muren azuurblauw en zachtroze. Heb ik gedaan, een paar weken geleden. De kleuren zijn geïnspireerd op Bonaire. Daar gingen we vorig jaar snorkelen van de eerste winst die we boekten door in een goedkoop huis te gaan wonen. Licht als de schapenwolkjes aan de Caribische hemel lieten we ons elke ochtend op de fiets de heuvel af rollen. We zoefden langs vierkante huisjes van roze en blauw, naar het strand, dat klonk als een glasbak als je eroverheen liep. Het lag vol buisjes afgestorven koraal.

De mooie Guusje lacht in de camera. Zwaaiend. Een filmpje van haar trouwerij in Las Vegas. Een paar jaar geleden stapte ze uit de soap. Nu is ze dood. Dood in het echt.

Ik kijk naar de box die leeg naast de bank staat. Zie Barts witte gezicht in de Caribische keuken.

We hebben vandaag een kind gekregen.

Hij is gehandicapt. Gehandicapt in het echt.

Ik huil niet. Ik denk.

Zo had het niet mogen gaan.

Nooit.

Met twee volle borden komt Bart de kamer binnen. Ik pak er een van hem aan. Hij loopt terug om messen en vorken uit de keukenla te halen. Dan zakt hij naast me op de bank. We zien een stralende Máxima op tv. ‘Bedankt voor alle kaarten en cadeautjes die we van u mochten ontvangen voor de geboorte van onze eerste dochter Amalia.’ Ze spreekt tot het Nederlandse volk. Onze buiken groeiden gelijk op. Máxima en ik waren samen zwanger.

Bart pakt de afstandsbediening. Hij zapt de prinses uit beeld, drukt haar net zo vaak weg tot we bij TV5 zijn. Bart spreekt geen Frans. De televisie gaat uit.

In de keuken ratelt de afzuigkap.

‘Zullen we naar boven gaan?’

Hij vraagt of ik trap kan lopen.

‘Dat denk ik wel.’

Boven de vuilnisemmer in de bijkeuken schuift hij de onaangeroerde gehaktbal van mijn bord. Hij maakt een stapeltje afwas en draait de achterdeur op slot.

Onder de dekens kruip ik dicht tegen hem aan. Mijn slappe buik raakt zijn rug.

‘Waarom, Bart?’ vraag ik telkens weer.

Ik probeer het antwoord te lezen op de golvende gordijnen in het duister.

Hij houdt mijn arm vast die om zijn middel ligt.

Om 03.26 uur knipt Bart een lampje aan en draait zich op zijn rug.

‘Ik geloof niet dat ik het wil, Anne, al die operaties. Heeft het zin?’

Ik schrik niet van zijn woorden. Denk al uren precies hetzelfde. De Gier had gesproken over ons kind als over een huis dat ingrijpend gerenoveerd moet worden. Nieuw dak, andere riolering, moderne verwarmingsketel en hier en daar een steunbalk.

Maar wat als het fundament niet deugt?

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 0884 9