Bahram Sadeghi

Waarom bent u zo arm?

Indringende interviews in het armste land ter wereld

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Deze publicatie werd mede mogelijk gemaakt door een subsidie van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten te Amsterdam (www.fondsbjp.nl).

© Bahram Sadeghi 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Bloemendaal & Dekkers

Omslagfoto en foto auteur © Bahram Sadeghi

NUR 400

ISBN 978 90 468 1072 9

www.nieuwamsterdam.nl/bahramsadeghi

Inhoud

Voorwoord door prof.dr. Rick van der Ploeg

Inleiding – Eén vraag: ‘Waarom bent u zo arm?’

1    De Leeuwenberg: Sierra Leone

Voorwoord

Mensen in Sierra Leone hebben te weinig voedsel, onderdak, scholing en zorg. Malaria is wijdverspreid, slechts de helft van de bevolking heeft toegang tot veilig drinkwater, één op de acht kinderen sterft, en de verwachte levensduur is nog geen vijftig jaar. Hoewel de regering gratis zorg voor kinderen tot vijf jaar en zwangere en borstvoedende vrouwen aankondigt, zijn er nog geen 200 doktoren om een bevolking van bijna zes miljoen te bedienen. Het is een land met een tropisch klimaat dat zowel savannes als regenwoud herbergt. Het is rijk aan mineralen zoals goud, titanium en bauxiet en het is een van de tien grootste producenten van diamanten in de wereld. Sierra Leone heeft de op twee na grootste natuurlijke haven in de wereld. En toch is het land straatarm en bijna driekwart van de bevolking leeft onder de armoedegrens.

Sierra Leone behoort samen met onder meer de Centraal Afrikaanse Republiek, Niger, Eritrea, Liberia, Burundi en de Democratische Republiek van Congo tot de armste landen ter wereld. Deze landen hebben een inkomen variërend van 761 tot 329 dollar per hoofd van de bevolking – Nederland heeft 41 duizend dollar per hoofd van de bevolking en Luxemburg daar het dubbele van. Nederland heeft dus een inkomen per hoofd dat vijftig keer zo hoog is als dat in Sierra Leone en honderd keer zo hoog als dat in Burundi. En Luxemburg nog eens twee keer zo hoog. Deze cijfers zijn aangepast voor verschillen in levenskosten, want anders waren de verschillen vele malen groter. Het is dus geen wonder dat Sierra Leone een van de armste landen ter wereld is.

Ontwikkelingseconomen wijzen op allerlei factoren waarom landen die rijk zijn aan grondstoffen toch arm zijn. Het gaat om de waardering van de munt door de buitenlandse vraag naar grondstoffen, als gevolg waarvan de andere exportsectoren in de verdrukking komen. Dat leidt ertoe dat grondstofrijke landen vaak een erbarmelijke groei hebben. Het fenomeen heet overigens de ‘Dutch disease’ of de vloek van grondstoffen. Problemen worden nog erger als instituties slecht ontwikkeld zijn en als er veel corruptie en conflict is. En het koloniaal verleden speelt ook een belangrijke rol. Maar echte antwoorden bereik je alleen maar door de diepte in te gaan en mensen die onder de armoedegrens leven een stem te geven. Dat is precies wat Waarom bent u zo arm? van Bahram Sadeghi doet.

Economen van het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en de Verenigde Naties meten armoede door eerst het inkomen te becijferen. Daarbij doen zij hun uiterste best om rekening te houden met de verschillen in levenskosten in diverse landen. Dan wordt gekeken wat nodig is om rond te komen en ten slotte wordt armoede gedefinieerd als het aantal mensen dat met minder dan 1 of 2 dollar per dag moet rondkomen. Bahram Sadeghi pakt het anders aan. Door indringende interviews met de allerarmsten op aarde maakt hij veel meer inzichtelijk wat armoede echt betekent. Het doet me denken aan de Nobelprijswinnaar Amartya Sen, die altijd wijst op de aanspraken die mensen op essentiële zaken doen om in leven te blijven en aan het leven deel te kunnen nemen.

Lees Waarom bent u zo arm? en u krijgt een beter inzicht in waarom de allerarmste landen ter wereld zo vaak arm blijven, ondanks de grondstoffenrijkdom en uitstekende zeehavens en spoornet-werken. In veel delen van Afrika gaat het momenteel beter dan in Europa gezien de financiële crisis. Hopelijk zullen deze allerarmste landen van de groei van het Afrikaanse continent kunnen profiteren en kunnen we in een aantal jaren een nieuw boek verwachten van Bahram Sadeghi met de titel Waarom bent u zo rijk?.

Rick van der Ploeg,

hoogleraar Economie aan de Universiteit van Oxford en co-directeur van het Oxford Centre for the Analysis of Resource Rich Economies

Desmond Johnson, ambtenaar bij de Anti Corruption Commission in Sierra Leone, ontvangt me in zijn kleine kamer die volhangt met posters en stickers die tegen de kwalijke gevolgen van de corruptie waarschuwen: FIGHT CORRUPTION AND WIPE OUT POVERTY.

Aan het eind van het gesprek vertelt Johnson me het volgende verhaal. Nadat God Sierra Leone had geschapen, werden de engelen erg boos: ‘O Heer, U heeft dat onbeduidende landstrookje te rijk beloond. U heeft daar de meest kostbare grondstoffen achtergelaten die niet eens zoals elders diep in de grond zitten maar werkelijk voor het oprapen liggen. De grond is zeer vruchtbaar en de kust heeft U zo mooi vormgegeven dat de toekomstige bewoners van die plek straks geen havens meer hoeven aan te leggen, want een schip kan zó aanmeren. Dat is echt heel oneerlijk voor de rest van de bewoners van de aardbol.’

En God antwoordde: ‘Om dat goed te maken, heb ik er een paar Sierra Leoners neergezet.’

Inleiding

Eén vraag: ‘Waarom bent u zo arm?’

‘We worden allemaal in hetzelfde hokje gestopt. Afrika, Afrika, Afrika, you know. Wij zijn Ivoorkust of Zimbabwe niet. Wij zijn Zuid-Afrika niet, Nigeria niet, Egypte niet. Ha! Dat zijn andere landen! Daar word ik heel nijdig over. Maar meestal zeg ik niks. Ik reageer maar niet.’

Het is september 2005 als ik Benjamin Mkapa, de toenmalige president van Tanzania, dit in een documentaire van de VPRO hoor zeggen. En ondanks het feit dat hij, en met hem veel anderen zoals economen, ontwikkelingswerkers en beleidsmakers, vindt dat je de armoede van twee verschillende landen niet met elkaar mag vergelijken, is dat vaak gebeurd en gebeurt dat nog steeds. Er wordt bijna altijd in zeer algemene, zeer generaliserende termen over de oorzaken van de armoede in ontwikkelingslanden gesproken. En die oorzaken kunnen heel verschillend zijn: van exportbeperkingen tot de hoge rente op de al torenhoge schulden en van de geografische ligging – al dan niet land-locked – tot de grootte en de frequentie van de regendruppels.

De duiders van de problemen zijn meestal economen ‘van buiten’ die hun ideeën over armoede en armoedebestrijding in vuistdikke boeken uiteenzetten. Vrijwel nooit hoor je iemand ‘van binnenuit’ vertellen over de oorzaak van de armoede in zijn land.

In zo’n algemeen boek over de wereldwijde armoede worden ook enkele pagina’s gereserveerd om te beschrijven hoe een land als India, China, Zuid-Korea of Singapore weer uit de achterstand is gekomen. Zo besteedt Jeffrey Sachs in zijn alom bejubelde en bijna 400 pagina’s tellende boek The End of Poverty 21 pagina’s aan China en 17 pagina’s aan India.

Maar in elke publicatie wordt ook gezegd dat (de oorzaak van) de armoede van geen twee landen hetzelfde is. Neem William Easterly als hij in The White Man’s Burden drie pagina’s aan Turkije wijdt en over ‘de arme en behoeftige’ Fatma vertelt, een vrouw van middelbare leeftijd die hij in een dorp buiten Ankara heeft ontmoet: ‘Haar armoede is anders dan wat ik in Afrika heb gezien.’ Want ondanks het feit dat Fatma met de aflossing van de schulden van haar overleden man zit opgescheept en voor het onderhoud van haar moeder en haar twee dove en geestelijk gehandicapte kinderen afhankelijk is van de gunsten van de dorpelingen, heeft ze ‘a reasonably comfortable home, with a television set and a refrigerator’. En toch behandelen al die boeken en tv-documentaires, inclusief de al genoemde VPRO-documentaire uit 2005, de wereldwijde armoede als een homogeen verschijnsel.

Vanwege die twee tekortkomingen in het armoedeonderzoek – te algemene analyses en het ontbreken van reacties van binnenuit – vind ik het de hoogste tijd om voor een andere benaderingswijze te kiezen. In dit boek neem ik de armoede van één land onder de loep en daarnaast stel ik de mensen in dat land de vraag wat ze zelf als oorzaken van hun armoede zien.

Welk land is het geworden? Ik besloot naar het armste land van de wereld te gaan, welk land dat ook mocht zijn. Mijn keuze liet ik afhangen van objectieve criteria, waarmee ik ook de kans kreeg om diezelfde criteria (bijvoorbeeld: wat is armoede?) nader te onderzoeken. In het armste land van de wereld zou ik mijn centrale vraag stellen: ‘Waarom bent u zo arm?’

Ik heb bewust gekozen voor de vraag ‘Waarom bent u zo arm?’ en niet voor ‘Waardoor bent u zo arm?’. Naar mijn mening zal de persoon aan wie je de tweede vraag voorlegt het antwoord vooral buiten zichzelf (of zijn organisatie) zoeken terwijl er bij de eerste formulering ruimte is om naar zowel interne als externe factoren te zoeken. En omdat ik in andere publicaties en documentaires de notie van verantwoordelijkheid miste (‘maar wie is nou verantwoordelijk voor deze misstand?’), heb ik, als de situatie zich daarvoor leende, geprobeerd ook dat aspect te behandelen. In het jargon van ontwikkelingshulp heet dat accountability.

In februari en maart 2010 verbleef ik in het armste land ter wereld en ben ik als volgt te werk gegaan: om tot een genuanceerde analyse van het armoedevraagstuk te komen en het onderwerp van verschillende kanten te belichten, heb ik mijn centrale vraag bij verschillende mensen – met verschillende achtergronden en beroepen – neergelegd. Bij de keuze van de geïnterviewden heb ik aan de ene kant voor de meest voor de hand liggende mensen gekozen: zo komen de ministers, een aantal hoge ambtenaren, economen en historici aan het woord van wie je mag verwachten dat ze zich vanwege hun functie met armoede bezighouden. Maar ook minder voor de hand liggende personen werpen hun licht op het onderwerp: mensen die in de media werkzaam zijn, een hoogbejaarde literatuurwetenschapper en de enige modeontwerpster van het land met een eigen label. Sommige geïnterviewden komen verschillende malen in het boek terug omdat ze meerdere antwoorden op de centrale vraagstelling gaven.

Het spreekt voor zich dat het reduceren van een gigantisch vraagstuk als de armoede van een land tot één enkele vraag het onderwerp geweld aan zou doen. Enige context is broodnodig, vandaar dat in het eerste hoofdstuk algemene achtergrondinformatie over het armste land van de wereld te vinden is en in het tweede hoofdstuk de verschillende definities van armoede behandeld worden. De overige hoofdstukken zijn elk gewijd aan een van de vier meest genoemde oorzaken voor de armoede.

De uitspraken en analyses in dit boek zijn afkomstig van mensen die ik heb geïnterviewd en zijn dus niet van mezelf. Soms heb ik doorgevraagd, bijvoorbeeld over de relatie tussen het koloniale verleden en armoede, of de impact van de maatregelen van het IMF en de Wereldbank op de economie. Het ging mij dan nooit om ‘goede’ of ‘slechte’ antwoorden: het belangrijkste was de zaak van hún kant te bekijken.

Misschien overbodig om te zeggen dat dit boek niet de pretentie heeft om oplossingen voor het armoedeprobleem aan te dragen. Maar als je de oorzaak van een defect niet kent of er zelfs niet naar op zoek wil gaan, wordt het erg moeilijk om tot een oplossing te komen.

Dit boek is een reactie. Een reactie op alle andere boeken, artikelen, radio- en televisiedocumentaires, debatten en discussies over armoede, armoedebestrijding en onderontwikkeling.

1

De Leeuwenberg: Sierra Leone

– Officiële naam: Republic of Sierra Leone

– Aantal inwoners: 6,4 miljoen, hoofdstad Freetown 1 miljoen

– Oppervlakte: 71.740 km² (ruim anderhalf keer zo groot als Nederland)

– Religie: islam 60%, christendom 30%, animisme 10%

– Grootste bevolkingsgroepen: Temne 30%, Mende 30%, Krio 10%

– Officiële taal: Engels, maar Krio (een Creoolse taal) wordt door 95% van de bevolking begrepen

– Belangrijkste politieke partijen: All People’s Congress (APC), Sierra Leone People’s Party (SLPP)

– Geldeenheid: Leone, 1 Amerikaanse dollar is ongeveer 4000 Leone

– Grondstoffen: diamant, ijzererts, goud, titaniumerts, bauxiet

– Klimaat: tropisch, regenseizoen (meidecember) en droog seizoen (december-april)

Op het eerste gezicht is Sierra Leone een land als alle andere landen: het heeft een afgebakend territorium, een vlag, een leger, een internationaal vliegveld, een politiek stelsel met verschillende partijen en allerlei ministeries. Er zijn wegen die geasfalteerd zijn. En ja, er zijn ook auto’s. En naast de verschillende dagbladen is er een televisiezender die sinds kort, zoals het een zichzelf respecterend land betaamt, geprivatiseerd is.

Maar de realiteit is dat al die zaken slechts in de verte lijken op wat ik elders heb gezien: de geasfalteerde wegen zitten vol gaten, de tv-uitzendingen hebben te lijden van overbelichting en een slechte geluidskwaliteit (te hard of te zacht) en de uitlaatgassen van de auto’s zijn in het algemeen nog zwarter dan de huidskleur van de inzittenden.

Als de nationale luchthaven het visitekaartje van een land is, dan heeft Sierra Leone een van de slechtste visitekaartjes ter wereld: Lungi International Airport. Lungi International kan een ware nachtmerrie zijn. Veel vluchten komen midden in de nacht aan en vertrekken ook in de nachtelijke uurtjes. De chaos op het piepkleine vliegveld is overweldigend. Lungi ligt aan de noordkant van de baai van Freetown, de hoofdstad aan de zuidkant. Vanaf het vliegveld is Freetown het makkelijkst te bereiken via het water: met snelle boten vanaf 40 dollar per persoon of met de helikopter 80 dollar per persoon. De gigantische overheidsferry, die vaak vertraging heeft maar die slechts 1,5 dollar per persoon kost, vaart tot tien uur ‘s avonds. De stad is ook via een landweg om de baai heen te bereiken, maar die is in zeer slechte staat en bij de eerste de beste regenbui heb je serieuze problemen. Waarschijnlijk doe je er vier uur over, al kreeg ik daar geen zekerheid over, want niemand die ik sprak had ooit die weg genomen. Het lijkt dus alsof ze er alles aan doen om Freetown zo ontoegankelijk mogelijk te maken. Aan de andere kant is ‘my-first-time-at-Lungi-International’ een leuk gespreksonderwerp onder de nieuwkomers, dat wel.

19 februari 2010. Het is half drie in de ochtend als mijn vliegtuig landt. Ik zou afgehaald worden door de broer van een Sierra Leoonse kennis die ik uit Nederland ken. Maar tussen de wachtende mensen zie ik niemand met een bordje met mijn naam erop. Terwijl ik in lichte paniek mijn fixer probeer te bellen, word ik door allerlei mensen aangesproken die mij naar de stad willen brengen. Het verbaast me dat al die mensen achter de douane mogen komen. Of ben ik de douane al voorbij? Nergens een bord dat aangeeft waar de douane begint en ophoudt.

Na verschillende pogingen neemt mijn fixer eindelijk zijn telefoon op. Ik heb hem wakker gebeld. Hij belooft dat hij me de volgende dag in mijn hotel komt opzoeken. Daar sta je dan: de eerste afspraak loopt meteen mis. Hoe moet dat de komende twee maanden? Voor dat soort overpeinzingen heb ik geen tijd want de bagage rolt van de bagageband – die hebben ze dus en die werkt ook nog! – en uit angst voor diefstal klamp ik me vast aan mijn bagage. Over diefstal en onveiligheid gesproken: in de twee maanden die ik in Sierra Leone heb doorgebracht, heb ik nooit iets meegemaakt wat me ook maar in de verste verte een gevoel van onveiligheid gaf. Zelfs niet als ik in het donker door de sloppenwijken liep.

Uiteindelijk kies ik voor een van de mannen die hun hulp aanbieden en na een korte rit per auto naar de snelle boot, die een verrassend solide indruk maakt, en de overtocht van een uur en nog een rit van dertig minuten per auto, sta ik drie uur na mijn aankomst voor mijn hotel in het hartje van Freetown. Omdat het buiten het hotel erg donker is – er is geen straatverlichting – loop ik bijna over de nachtportier heen die op de stoep voor het hotel slaapt! Over het vermogen van Sierra Leoners om altijd en overal te slapen later meer.

Mohamed Saccoh is 23 jaar oud en werkt sinds twee maanden als schoonmaker bij de Cotton Tree, de gigantische boom die meer dan tweehonderd jaar oud én het symbool van Sierra Leone is. Omdat er een grote kolonie vleermuizen in de Cotton Tree leeft, zit de omgeving rondom de boom onder de vleermuizenpoep en is dagelijkse schoonmaak noodzakelijk.

Door de dood van zijn vader, vier jaar geleden, moest Mohamed tot zijn grote spijt van school af. Hij werkt zeven dagen per week, twaalf uur per dag, verdient 200.000 Le (50 dollar) per maand en betaalt 25.000 Le (ruim 6 dollar) huur per maand. Ook zorgt hij voor zijn moeder.

Ik vraag hem hoe het voelt om de zorg voor zo’n belangrijk monument te dragen. ‘Het is gewoon mijn werk maar het is vooral zwáár werk omdat we geen goed gereedschap hebben.’ Mohamed laat zijn mop en schoffel zien en die zien er inderdaad behoorlijk afgeleefd uit.

Mohamed kan niet uitleggen waarom, maar hij heeft het idee dat onze ontmoeting een nieuwe wending in zijn leven zal betekenen.

Sierra Leone werd in 1462 door de Portugezen ontdekt. Vanwege de vormen die hij in de heuvels bij Freetown zag, noemde de Portugese ontdekkingsreiziger Pedro da Cintra het land Serra de Leão (Leeuwenberg), wat later verbasterd werd tot Sierra Leone. Tussen 1670 en 1807 fungeerde Sierra Leone voor de Portugezen, Fransen, Nederlanders en later Engelsen als exporthaven voor de verscheping van slaven naar Amerika en West-Indië. In 1787 werd door de bevrijde slaven uit Londen met de hulp van een aantal Londense filantropen een nederzetting aan de kust van Sierra Leone opgebouwd en in 1792 werd de stad Freetown door onder anderen vrijgelaten Amerikaanse en West-Indische slaven gesticht, vandaar de naam Freetown. Het aantal ex-slaven aan de kust van Sierra Leone nam geleidelijk aan toe nadat in Engeland de slavenhandel was verboden (1807) en de Engelse schepen aan de kust van West-Afrika gingen patrouilleren. Wanneer ze illegale slavenhandel aantroffen, werden die bevrijde slaven óók in Freetown aan land gelaten. Na enige tijd begonnen al die verschillende groepen ‘kolonisten’ één bevolkingsgroep te vormen, de Krio’s – een verbastering van ‘creolen’ – met een eigen taal: Krio.

In 1808 werd het gebied rondom Freetown – de Western Area – een Britse kroonkolonie waarin de Krio-elite een prominente rol in het overheidsapparaat zou spelen. In de daaropvolgende decennia trokken de Engelsen en de Krio’s steeds verder landinwaarts en sloten verdragen met de lokale chiefs. In 1896 werd het huidige land tot protectoraat van Engeland verklaard. En hoewel de term ‘protectoraat’ niet erg zwaar klinkt, kwam dat in de praktijk neer op de kolonisatie van Sierra Leone door Engeland.

Vanaf halverwege de twintigste eeuw begint de wind van de onafhankelijkheid over Afrika te waaien. In vergelijking met veel andere Afrikaanse landen verliep het onafhankelijkheidsproces in Sierra Leone redelijk vreedzaam en in goede verstandhouding met de Britse overheid. Het land verkreeg in 1961 zijn onafhankelijkheid, waarop een aantal snelle regeringswisselingen volgde. In 1967 werd Siaka Stevens president en hij bleef tot 1985 aan de macht. Dat maakt hem de invloedrijkste politicus in de recente geschiedenis van Sierra Leone.

De twee grootste etnische groepen van het land zijn de Temnes en de Mendes. De Temnes wonen vooral in het noorden en het westen van het land en de Mendes in het zuiden en het oosten. Aan de buitenkant kun je niet zien of iemand Mende of Temne is. Op grond van het geloof is dat evenmin te bepalen, want bij beide stammen vind je zowel moslims als christenen, hoewel de Temnes relatief iets meer moslims binnen hun gelederen tellen. Het verschil tussen de stammen zit hem in karaktertrekken: zo zijn de Temnes pittiger, is mij verteld. Geef een Temne een klap en hij verkoopt je een klap én een trap terug terwijl een Mende, die meer gereserveerd en gezagsgetrouw is, in zo’n geval zijn kalmte bewaart en bij de politie aangifte doet. Met onderwijs en werk zie je ook enig verschil: de Mendes hebben de naam ‘geleerder’ te zijn dan de Temnes, die in het algemeen minder onderwijs hebben genoten en vaker als petty trader (straatverkoper) in de grote steden werkzaam zijn.

Sinds de onafhankelijkheid wordt het politieke landschap van Sierra Leone door twee grote politieke partijen gedomineerd: Sierra Leone People’s Party (SLPP) en All People’s Congress (APC). In andere landen heeft zo’n ‘tweepartijenstelsel’ meestal een ideologische achtergrond, maar dat is niet het geval in Sierra Leone en iedereen die ik naar de ‘bloedgroep’ van de partijen vroeg, beaamde dat. Ook volgens Wikipedia is er geen verschil tussen SLPP en APC: beide partijen hangen een democratisch socialistische ideologie aan en bevinden zich centrum-links in het politieke spectrum. De scheidslijn tussen de partijen is etnisch van aard: SLPP is vooral populair onder de Mende-bevolking en APC, de partij van wijlen Siaka Stevens, heeft veel aanhang onder Temnes en Limba’s, de kleine minderheid die vooral in het Noorden woont. En omdat de etniciteit – met een aantal bijbehorende eigenschappen – tamelijk sterk met een partij vervlochten is, heeft dat ertoe geleid dat SLPP meer hoogopgeleiden kent en als de partij van de elite te boek staat terwijl APC, de partij van winkeliers en straatverkopers, meer grassroots-trekken vertoont.

Vanwege de eerdergenoemde geografische ligging van de leefgebieden van de etnische groepen, is er een redelijk duidelijke scheidslijn tussen de twee grootste politieke partijen in het land te zien: SLPP is vooral in het zuidoosten populair, APC heeft vooral in het noordwesten veel aanhangers. De grote uitzondering is Freetown: door de massale trek naar de hoofdstad in de afgelopen jaren kent de hoofdstad geen duidelijke politieke kleur meer. In het algemeen kun je zeggen dat er in Sierra Leone weinig sprake van politieke continuering is: een SLPP-regering volgt meestal een APC-regering op en andersom.

Wat verbindt Naomi Campbell, Charles Taylor, Nelson Mandela, Mia Farrow en Leidschendam met elkaar?

De laatste keer dat Sierra Leone wereldwijd in het nieuws kwam, was in augustus 2010 bij het gedwongen bezoek van het topmodel Naomi Campbell aan het Sierra Leone Tribunaal (SLT) in Nederland, in Leidschendam om precies te zijn. Het SLT is in 2002 opgericht om mensen te vervolgen die ervan worden verdacht tijdens de burgeroorlog in Sierra Leone misdrijven te hebben gepleegd. Het hoofdkwartier van het SLT is in Freetown gevestigd, maar aangezien er voor de veiligheid van sommige verdachten gevreesd wordt, is er een dependance in Leidschendam gekomen.

Het SLT verdenkt Charles Taylor, de voormalige president van het buurland Liberia, ervan tijdens de burgeroorlog in Sierra Leone oorlogsmisdaden gesteund te hebben. Taylor ontkent uiteraard. Maar het SLT denkt een mediageniek bewijs in handen te hebben. Toen Taylor nog salonfähig was en in 1997 aan een geldinzamelingsactie voor kinderen in Zuid-Afrika deelnam, heeft hij Naomi Campbell een aantal ruwe diamanten cadeau gegeven. Dat heeft Naomi Campbell de daaropvolgende dag tijdens het ontbijt aan actrice Mia Farrow verteld, die het even later wereldkundig maakte. Het SLT zou middels die ‘feiten’ kunnen bewijzen dat Taylor in bezit van bloeddiamanten was die hij van de Sierra Leoonse rebellen voor zijn diensten zou hebben gekregen. Die ‘diensten’ zouden wapenleveranties en het geven van trainingen aan de rebellen zijn geweest. En aangezien de Sierra Leoonse rebellen oorlogsmisdaden op hun geweten hebben, zou Charles Taylor zich door zijn steun ook aan oorlogsmisdaden schuldig hebben gemaakt.

Een klein en extreem arm land; geen wonder dat er in het Westen weinig belangstelling voor Sierra Leone bestaat. Maar na het uitkomen van de film Blood Diamond in 2006 was er even aandacht voor het land. De film gaat over een vader wiens zoon tijdens de burgeroorlog door de rebellen is ontvoerd en hoe die vader een grote roze diamant die hij gevonden heeft voor de vrijlating van zijn zoon moet ruilen. Maar zijn zoon is ondertussen door de rebellen in een gehersenspoelde kindsoldaat veranderd die onder invloed van drugs tot de gruwelijkste daden in staat is. Door traumatische ervaringen kent de zoon zijn eigen vader niet meer. (Overigens is geen enkel shot van de film in Sierra Leone gefilmd.)

De bloedige burgeroorlog die onlosmakelijk met Sierra Leone is verbonden, duurde van 1991 tot 2002 en bracht het land aan de rand – en volgens sommigen over de rand – van de totale economische en sociale ondergang. Over de exacte oorzaken van de burgeroorlog zijn de geleerden het niet eens, maar in het algemeen wordt, naast de strijd om de controle over de diamantstreek, de algehele ontevredenheid van de bevolking genoemd. Die ontevredenheid had met extreme armoede, corruptie, slecht onderwijs en gebrek aan goede gezondheidszorg te maken. Of zoals de Truth and Reconciliation Commission, die tussen 2002 en 2004 onderzoek deed naar de gruweldaden die tijdens de oorlog zijn gepleegd, het verwoordde: ‘Years of bad governance, endemic corruption and denial of basic human rights created the deplorable conditions that made conflict inevitable.’ Over de gevolgen van de oorlog bestaat wél consensus: gedrogeerde kindsoldaten die onder anderen hun eigen familie moesten doden; hele dorpen die werden verlaten en mensen die soms jaren in de bossen moesten bivakkeren; de armoede die nog erger was dan vóór de oorlog. Er zijn verhalen over mensen die tijdens de burgeroorlog gras moesten eten om te overleven.

In 2002 kwam er een eind aan die burgeroorlog en sindsdien is er politieke rust. President Ahmad Tejan Kabbah (SLPP) werd herkozen en in 2007 opgevolgd door Ernest Bai Koroma (APC), de huidige president. De volgende verkiezingen zijn voor 2012 gepland.