Thomas van Aalten

De schuldigen

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Deze uitgave kwam mede tot stand dankzij een beurs van het Nederlands Letterenfonds

© Thomas van Aalten 2011

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp en illustratie Bloemendaal & Dekkers

Omslagbeelden © Gulfimages/Getty en iStock

Foto auteur © Keke Keukelaar

NUR 301

E-BOOK ISBN 978 90 468 1093 4

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 0985 3 (1e druk 2011)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/thomasvanaalten

www.thomasvanaalten.nl

‘Dus dan stelle men zich een stervende voor, gevangen achter honderden van hitte blakende muren, op hetzelfde ogenblik dat een hele stadsbevolking aan de telefoon of in cafés over wissels, vrachtbrieven en kortingen praat. Men kan zich wel indenken hoe ongemakkelijk de dood – zelfs een moderne dood – in een dergelijke nuchtere omgeving moet zijn.’

– Albert Camus, De pest

‘Het plezier, de opwinding, het hedonisme dat zover opgevoerd wordt dat het kan omslaan in geweld en ellende. We leven in een tijd van hedonisme, en bankiers en callcentermedewerkers lijken wel meer rock-’n-roll dan muzikanten.’

– Tom Smith, zanger van Editors in een interview met 3VOOR12 op 22 oktober 2009

‘De meeste machines die ons leven omringen – vliegtuigen, diepvriezers, auto’s en typemachines – hebben zich genesteld in onze gevoelens van affectie.’

– J.G. Ballard, The Atrocity Exhibition

Proloog: Ball of the Band

De motor van de bestelbus maakt een ratelend geluid. Je hoort hem al van ver komen. Als de bus aan het begin van de straat is, blijft hij stilstaan. De bestuurder draait zijn raampje open en kijkt verwilderd om zich heen. Hij claxonneert eenmaal en rijdt stapvoets verder. Mijn vader steekt zijn hand op, om aan te geven dat de man hier moet zijn. AQUARAMA, ONDERHOUD EN REINIGING VAN ZWEMBAD EN SPA staat in blauwe letters op de zijkant van de bus.

De bestuurder heeft een rode, schilferige huid. Roosvlokken bedekken de schouders van zijn overall. Hij kreunt getergd als hij zijn apparatuur uit de bestelbus laadt. Het enige aan zijn lichaam dat niet lijkt getroffen door een ziekte of infectie is een zwart snorretje, dat als een strakke streep het centrum van zijn gezicht markeert. Ondanks de geïrriteerde huid en pijn tijdens het tillen, heeft de man een vrolijk voorkomen. Hij stelt zich voor als Cornald. Mijn vader zegt dat Cornald zijn bus gewoon op de oprit kan zetten. ‘Daar is-ie voor gemaakt, nietwaar.’

We nemen plaats op het terras. Cornald bladert door zijn multomap, die beplakt is met stickers. Behalve een sticker met het logo van Aquarama zie ik ook stickers met teksten als ‘Effe wachten... Pizza!’ en ‘I Love Natte Keek’ en afbeeldingen van cartooneske vrouwen in bikini.

‘Mijn collega was hier drie jaar geleden voor het laatst. In mei 2007, lees ik hier.’

Mijn vader knikt. ‘Toen heetten jullie nog anders.’

‘Dat klopt. Ik werkte er toen nog niet.’ Cornald concentreert zich op het handschrift van deze collega uit het verleden. ‘Ik zie dat hij hier twee keer per jaar kwam.’

‘Aan het einde en aan het begin van de zomer, ja.’

Ik kijk naar mijn vader en vraag me af of hij nog ooit in zijn leven gaat zwemmen.

‘Ik zal het zo eens even uitzoeken, maar het is gebruikelijk dat bij drie jaar slecht onderhoud de inlaatstraalbuizen en skimmers vervangen moeten worden. De pomp is waarschijnlijk nog wel intact, daar kan niet zo veel mee gebeuren. Daar kunnen die dingen wel tegen. Maar alle leidingen die niet vorstbestendig zijn, moeten worden vervangen. Die zijn poreus geworden. Waarom hebt u er eigenlijk zo lang niets aan gedaan, meneer Löwestein?’ Cornald klikt een paar keer op de achterkant van zijn ballpoint.

‘Het kwam er niet van. Hard aan het werk en dat soort dingen.’

Cornald knijpt met zijn ogen tegen de felle zon. ‘En dat soort dingen,’ herhaalt hij. ‘En uw zoon deed er ook niks aan. Is ook wat.’ Hij bedoelt het ongetwijfeld ludiek, maar het valt niet echt op zijn plek. ‘De mensen doen overigens steeds minder aan periodiek onderhoud van de bassins, hoor. Een paar jaar geleden besteedde iedereen het uit, maar nu doen ze het allemaal zelf. Is goedkoper. Snap het wel. Crisis en zo.’

Mijn vader staat op. ‘Zal ik u het bad laten zien?’

We lopen naar de andere kant van het huis.

Cornald legt zijn armen over elkaar en kijkt naar het water. Tegelijkertijd traceert hij met de punt van zijn rechterschoen een losliggende tegel.

‘We hebben het water nu een paar keer ververst,’ leg ik uit, ‘maar het blijft troebel.’

Cornald gebruikt veel vakjargon. Dat beklijft niet. Het interesseert me gewoon helemaal niet.

‘Hoelang gaat zoiets duren?’ vraagt mijn vader.

‘De skimmers moet ik bestellen. Dat duurt een week of twee. U kunt wel gewoon zwemmen hoor, maar het water wordt niet mooi helder. En dat wil je toch.’

Mijn vader vraagt met enige bezorgdheid in zijn stem: ‘En als we een contract met u afsluiten, dan komt u ook nog een keer in het half jaar langs?’

‘Ja, of iemand anders van Aquarama. In principe voor en na de zomer. Vergelijk het met een tuin.’

Nu is het mijn vader die de woorden van Cornald herhaalt. ‘Vergelijk het met een tuin...’

De schuifpui staat open. ‘Ball of the Band ’ van Pim Jacobs klinkt uit het huis. Het bed van mijn moeder is net zichtbaar. Met een beetje goede wil zou je kunnen zien dat er iemand in ligt. Cornald kijkt bedachtzaam die kant op, maar lijkt zich vooral te verbazen over de vrolijke klarinetdeunen van Herman Schoonderwalt die over de patio schallen.

‘Is dit Arrow Jazz FM of zo?’

‘Nee. Een plaat van het combo van Pim Jacobs. Vindt mijn vrouw... ex-vrouw mooi. Maar wij worden er wel een beetje simpel van.’ Mijn vader sluit de schuifpui. Het geluid wordt nu gefilterd door het glas. Alleen de laagste tonen komen nog door. ‘Zeg, wat gaat deze hele renovatie kosten?’

‘Op zich denk ik dat we met twee mille wel klaar zijn. Los van het contract, dan.’

Mijn vader zucht en draait met zijn ogen.

‘Meneer Löwestein, niet om brutaal te zijn, maar u lijkt me niet echt een zwemmer. En u ook niet.’ Cornald kijkt me aan. ‘U hebt beiden gewoon geen zwemvoorkomen.’

‘Daar hebt u wel een beetje gelijk in,’ zeg ik. ‘De enige die ooit een zwembad wilde, was mijn moeder.’

Cornald kijkt mijn vader aan en lacht. ‘U was bankier, toch? De vrouwen krijgen wat ze willen, zo gaat het bij alle rijken hier.’

De argeloze Herman Schoonderwalt blijft, achter glas, vrolijk doorblazen.

’s Avonds zitten we met zijn drieën rond de barbecue. Mijn vader legt halve kreeften op het rooster. Vocht druppelt op de kooltjes. Mijn vader vloekt binnensmonds als hij de te hete tang bijna uit zijn handen laat vallen.

Vroeger had ik hem hierom kunnen haten, nu vind ik het aandoenlijk en zelfs sympathiek. Hij doet gewoon zijn best om er wat van te maken.

De verpleegster vult de glazen met wijn. ‘Sheila heeft aangegeven dat ze kant A van “Ball of the Band” helemaal niks vindt. Ze wil alleen de B-kant horen.’

‘Ik heb vannacht een tekening gemaakt, waarmee iets heel geks aan de hand is,’ zegt mijn vader.

De verpleegster neemt een slok. ‘Ik vind ze altijd best gek, Bertrand.’

‘Klopt, maar deze is bijzonder. Deze is echt... goed. De getekende man lijkt precies op... jou, Orson.’

Ik pak de niet meer zo hete tang en leg de halve kreeft op mijn vaders bord. ‘Waarom ging je mij tekenen?’

‘Ik heb je nog nooit getekend, in al die jaren niet. Nu heb ik het gedaan, en nu lijkt het wel een foto.’

‘Je maakt ons nieuwsgierig,’ zegt de verpleegster. ‘Kun je de tekening halen? Ligt-ie in je atelier?’

‘O nee, ze is veel te groot. Te groot om hier buiten te laten zien. En ik ben bang voor vetvlekken op het papier.’ Mijn vader plukt het witte vlees uit de schaal. ‘Maar binnenkort laat ik dit portret zien. Je zult versteld staan van het resultaat.’ Mijn vader lacht geheimzinnig.

‘Pap, ik sta elke dag weer versteld van jou.’

De verpleegster pakt ook een halve kreeft van de grill. ‘Ik denk dat Sheila het prachtig vindt dat jullie hier zo genieten. En het is goed om te weten dat zij er ook bij kan zijn.’

‘Jongedame, je bent een echte aanwinst voor ons.’ Mijn vader pakt haar hand vast. ‘Zo’n thuishulp, daar boffen we maar mooi mee.’

Een moderne dood

Een reconstructie aan de hand van videobeelden, mail- en sms-verkeer, dagboeknotities en telefoongesprekken, Facebook- en Twitterupdates, gps-gegevens en geldtransfers.

Brussel (BE) 23 mei 20## 6.17

In de vroege ochtend van 23 mei 20## stapt Frederik Termaet, werkzaam als topbankier en Specialist Risk Advisory bij de Royalis Bank te Brussel in zijn nieuwe Audi A4. Alle modellen hebben standaard zes airbags, maar Termaet heeft de dealer nadrukkelijk gevraagd die te verwijderen. De A4 is een van de veiligste auto’s die Audi tot op heden gemaakt heeft: bij uitwijkmanoeuvres geven impulsen de juiste stuurrichting. Termaet heeft navraag gedaan bij de dealer of dit systeem uitgeschakeld kan worden, iets wat de dealer nogal opmerkelijk vond.

Het Lane Guard System, dat chauffeurs binnen de lijnen van de rijbaan houdt, is evenmin uit te schakelen. De Side Assist (die voor naderende achterliggers waarschuwt) kan wel uitgeschakeld worden.

Als Termaet op de ringweg R0 van Brussel rijdt, zoekt hij met zijn iPhone op internet naar een escortmeisje. Hij vinkt ‘extreme seks’ en ‘pijpen zonder condoom’ aan en kijkt of er een match is.

Hij scrollt door het scherm. De Audi wordt geflitst en Termaet krijgt een boete van 72 euro (deze zal veertien dagen later worden betaald door Termaets assistente) omdat hij ter hoogte van Braine-l’Alleud richting Ittre de snelheidslimiet overschrijdt.

Ruim vier minuten blijft Termaet op de linkerstrook rijden met een gemiddelde snelheid van 149 kilometer per uur.

Brussel (BE) 23 mei 20## 7.11

Ter hoogte van knooppunt Haut-Ittre heeft Termaet telefonisch contact met een slaperig hoertje dat aan zijn wensen voldoet. Ze kan echter niet ontvangen of zich direct verplaatsen, maar ze stelt voor om rond 14.00 in Aparthotel Axl aan de rue de La Croix af te spreken. Ze besluiten dat hij de kamer reserveert en betaalt (Visa Platinum, nr 3421 XXXX XXXX XXXX geldig tot 1 maart 20##) en dat hij haar 250 euro contant betaalt. Dit is voor een uur ‘extreme seks’ (hieronder valt bij navraag o.a. diverse fetisj, plasseks, fisten, sm) en pijpen zonder condoom.

Brussel (BE) 23 mei 20## 9.23

Er is onduidelijkheid rond een due diligence-onderzoek bij de verkoop van een grote olieraffinaderij. Termaet telefoneert lachend met een vertrouwenspersoon van de Raad van Bestuur van de Royalis Bank. De mast op de Neerstallesteenweg in Ukkel geeft het gsm-signaal (Telfort) van Termaets toestel door.

Brussel (BE) 23 mei 20## 12.03

Termaet luncht voor 13 euro met een friet met dillesaus en vier pijpjes Jupiler in Denny’s Frituur aan de Kroonlaan, ter hoogte van Mouterij. Daarna rijdt Termaet door naar een peepshow aan de Adolphe Maxlaan. Hij parkeert zijn Audi A4 op de stoep. Termaet ontvangt hiervoor een boete van 67,50 euro.

In de hal van het etablissement dat ingeschreven staat als ‘24/7 Nude’ bij de Kamer van Koophandel, wordt Termaet gefilmd door de bewakingscamera. Hij houdt zijn zonnebril op als hij zich in een zogenaamde private cabin voor ongeveer een uur ophoudt terwijl hij naar een naakt meisje kijkt (deze Lucy staat ook als Diana op internet en werkt in de avonduren op een parkeerplaats nabij Hasselt) en haar op verveelde toon opdrachten geeft (dildoshow en masturbatie. Kosten: 89 euro).

Brussel (BE) 23 mei 20## 15.09

Termaet sommeert het (eerder die dag bestelde) escortmeisje in het hotel hem te fotograferen met een Nikon D5000. Hij poseert tegen de muur van de badkamer met een buttplug in, en houdt voor zijn (geschoren) geslacht een boek van Naomi Klein (No Logo; 2000, uitgeverij Lemniscaat, ISBN: 9789056376004). Als het meisje even later zijn zaad in haar mond heeft, geeft hij haar de opdracht om een T-shirt met de opdruk I LOVE SCOTLAND aan te trekken en te gorgelen met zijn zaad in haar keel. Hij urineert in haar mond. Hier maakt hij een video van met een Sony DCR HC51E Camcorder. Deze beelden zijn later ook gesignaleerd op de pornosite xnxx.com. De foto’s en stills van de video belanden in een boek van een tot op heden onbekende fotograaf die het aanbiedt op een website over moderne kunst. De afbeeldingen belanden ook in het winternummer van Vice (Franse editie) in 20##. ‘White trash’-fotograaf Terry Richardson noemt het in een YouTube-filmpje sarcastisch een van de ‘smakelijkste beelden ooit’.

Fréjus (FR) 2 juni 20## 11.10

Na bijna twee weken van relatieve rust zonder uitspattingen (en zelfs met dagen van fatsoenlijk werk voor de Royalis Bank) rijdt Termaet zijn Audi A4 naar de parkeergarage van het Mercure Thalassa Hotel in Fréjus en ramt hierbij een Chevrolet Impala 572 Big Block die geparkeerd staat in vak E41. Na bestudering van beelden van de beveiligingscamera is duidelijk te zien hoe Termaet met een grijns naakt achter het stuur zit – zonder gordel.

De eigenaar van de Chevrolet is een voor Termaet onbekende toerist.

Saint-Tropez (FR) 2 juni 20## 13.13

Termaet schaft bij kledingzaak Roberto Cavalli aan de rue François Sibilli in Saint-Tropez een zwembroek aan voor 37,50 euro (model tanga, betaald met Visa Platinum, nr. 3421 XXXX XXXX XXXX, geldig tot 1 maart 20##) en verplaatst zich richting Place des Lices. Bij een etablissement (onbekend, naam niet meer leesbaar op kassabon) nuttigt Termaet een fles Evian, een bord schaaldieren en drie glazen witte wijn. Nadien slaapt hij tot 15.10 op het strand, in de nieuwe tangazwembroek.

Saint-Tropez (FR) 2 juni 20## 16.33

Een medewerker van het Mercure Thalassa Hotel in Fréjus belt met Termaet over de schade die is aangericht door de Audi A4. Op dat moment zijn de camerabeelden nog niet beschikbaar maar een ooggetuige (een fitnessinstructrice van het hotel) heeft een foto van de actie gemaakt. Hierop is duidelijk de nummerplaat van Termaet te zien. Termaet stelt voor om het ‘op te lossen’ en besluit zowel het hotel als het slachtoffer 10 mille zwijggeld te geven en de schade te vergoeden. Het zal de derde keer zijn dat Termaet genoemd wordt in een schandaalartikel in Quote.

Laren (NL) 7 augustus 20##, tijdstip niet gedefinieerd

VVD-prominent ********* neemt Termaet apart tijdens een golfmiddag in Laren. De voormalige politicus praat op de bankier in en drukt hem op het hart geen stommiteiten te begaan.

Amsterdam (NL) 8 augustus 20##, 12.05

Termaet legt een boek van Damien Hirst op de achterbank van een champagnekleurige BMW 325, die geparkeerd staat nabij het Mahlerplein aan de Zuidas – zijn Audi A4 is immers na zijn verblijf in Zuid-Frankrijk ter hoogte van Dijon van de snelweg gehaald omdat zijn koplampen het niet meer deden na het rammen van de Chevrolet.

Het boek van Damien Hirst (I Want to Spend the Rest of My Life Everywhere, with Everyone, One to One, Always, Forever, Now, 2006, Booth-Glibbon Editions, ISBN 13: 9781861542793) blijkt een cadeau van een medewerker (naam onbekend) van de Saatchi Gallery uit Londen, die Termaet ontmoette in een nachtclub in Parijs (gegevens onbekend). De galeriehouder is enthousiast over de Neue Gesammtkunst of extreme situationist art waarover veel gepraat wordt in de West-Europese kunstwereld. Een ontplofte Maserati met een mannequin in erotische pose op de verwoeste chauffeursstoel, aangetroffen op een parkeerplek op de Via Garibaldi in Rome (checken bij Marcello Ferreol, lector aan het Centro di Ricerca Museo Laboratorio di Arte Contemporanea) is een van de eerste serieuze gevallen.

In het hoofdkantoor van de Trianabank heeft Termaet overleg met enkele bankiers. Een overname, samen met de National Bank of Dubai ligt in het vooruitzicht. Termaet verlaat halverwege de vergadering voor een telefoontje van een medewerker van de Londense verzekeringsmaatschappij Life Inc. (signaal opgevangen door GSM 900-mast, 55 meter hoog, aan de Gustav Mahlerlaan). Het gaat om de 42-jarige Geoff Theresa, die met Termaet gestudeerd heeft in Cambridge aan de faculteit Economie in de periode 198# – 199#. Theresa nodigt Termaet uit voor een meeting, de volgende dag in het Leopold Hotel in Antwerpen. Hij maakt duidelijk dat het om een ‘exclusieve’ meeting gaat en dat ‘Termaet zeker wel interesse zal hebben’.

Antwerpen (BE) 9 augustus 20##, 14.00

Theresa en Termaet tonen hun eerste gezamenlijke staaltje ‘neosituationisme’ (de term wordt naast Neue Gesammtkunst gebruikt in blogs en op internetfora). Ze praten met topfunctionarissen van Lloyd Bank, The Royal Bank of Scotland, ABN en ING en hanteren hierbij wartaal, die aan het dadaïsme en de Fluxusbeweging grenst. De aanwezige bankiers houden zich volgens de notulen echter gedeisd en voelen zich overrompeld door Theresa’s en Termaets woordenstroom.

Later die dag kondigt de ECB (Europese Centrale Bank) een eendaagse liquiditeitssteun aan, waarbij Europese banken tegen 4,00 procent onbeperkt geld kunnen lenen. Wikipedia zegt hierover: ‘Hierop werd voor € 95 miljard toegewezen. Niet bekend is of er banken in een liquiditeitscrisis verkeerden, en zo ja, welke banken dat waren: toezichthouders plegen hierover geen mededelingen te doen. In de daaropvolgende dagen werd nogmaals een dergelijke extra faciliteit gebruikt, doch voor lagere bedragen: op 10 augustus 61 miljard euro, en op 13 augustus 7,7 miljard euro. (Deze faciliteiten vervingen steeds de eerdere faciliteit; de bedragen kunnen niet bij elkaar opgeteld worden.) Andere centrale banken verstrekten ook dergelijke kortlopende faciliteiten, doch voor kleinere bedragen.’ En: ‘Door de interferentie tussen deelmarkten is niet exact aan te geven welke gebeurtenissen elkaar op welke wijze beïnvloedden. In het algemeen kan gesteld worden dat problemen rond Amerikaanse hypotheken de onmiddellijke aanleiding vormden tot de crisis, die oversloeg op de markt voor daaraan gerelateerde complexe financiële producten. Een en ander werd versterkt doordat de bij de waardebepaling van dergelijke complexe financiële producten gebruikte wiskundige formules op drijfzand waren gebaseerd. De achterliggende oorzaken van de crisis zijn zo complex dat het nagenoeg onmogelijk is om een helder volledig beeld van de situatie te krijgen. Analyses van de problemen en de fundamentele oplossingen zijn vaak gericht op slechts een beperkt onderdeel van de crisis.’

De schrijver van het artikel op Wikipedia is gekoppeld aan de volgende gegevens:

IP-adres: 87.210.3.52

Provider: versatel.be

Hostname: ip52-3-210-87.adsl2.static.versatel.be

Socket: 52308

Deze gegevens komen overeen met die van de Academie voor Beeldende Kunst in Leuven (BE).

Score

Mijn zoon dronken zien, ik denk dat dat nooit is gebeurd. Vanavond had de verpleegster een doos heerlijke Chardonnay (Castel de Famille) meegenomen, waarmee we de kreeften wegspoelden. De kreeften had ik samen met Orson bij de visafslag in IJmuiden gehaald. We stonden zelfverzekerd als vader en zoon boven de schaaldieren en pijlinktvissen te overleggen hoe we de maaltijd zouden bereiden. ‘Laten we toch alleen maar kreeft nemen,’ zei Orson. ‘De verpleegster is niet zo’n viseter.’

Gedurende de avond klokte hij glazen wijn achterover boven de gloeiende kolen van de barbecue. Hij werd loslippig. Het werd zelfs een beetje gênant. Zeker in het bijzijn van de sympathieke verpleegster. Hij haalde herinneringen van zijn studie op. De verpleegster ging op het laatst maar met het grote schepnet – dat we op aanraden van Cornald van Aquarama aanschaften – blaadjes en ongedierte uit het zwembad vissen.

Nu is het stil in huis. Ik hoor de krekels zachtjes raspen. Als ik uit mijn raam kijk, zie ik juist dat de verlichting van het zwembad wordt uitgeschakeld door de timer.

Ik rol een 7b-potlood tussen mijn handen, zoals een overlever vuur zou maken met een houten stokje op een steen – maar mijn vuur zou nooit kunnen oplaaien omdat mijn beweging te traag is. Ik kijk naar het vel papier op de tekentafel. Mijn ogen prikken van vermoeidheid. Ik wil doortekenen, maar mijn lichaam kan niet meer. Ik trek aan het kettinkje van de groene notarislamp. Daarmee is het laatste licht in huis gedoofd.

Ik loop naar de badkamer om mijn tanden te poetsen, passeer de openstaande deur van Sheila’s kamer en probeer haar zware adem te negeren.

In de jaren zestig heb ik vier zomers een vakantiebaantje gehad als directie-assistent bij Tailly, een potlodenfabriek. Als ik mijn potlood slijp en de zoete geur van het houtslijpsel ruik, waan ik me heel even in het grote industriële gebouw. De herinnering aan mijn eigen werkzaamheden zijn in mijn hoofd samengeklonterd tot één werkdag, maar ik heb er vier keer vier weken gewerkt. Ik was onderdeel van de systematiek, rolde elke dag om half negen het gebouw in als een kwartje in een automaat, deed mijn werk en verliet rond half zes het terrein.

Toch kan ik elke hoek van het bedrijf nog natekenen. Ik kan vertellen waar de typistes zaten, waar de opslagplaats voor hout was, en waar de werkplaats voor de kleistiften. Ik ken de geschiedenis van de potlodenfabriek nagenoeg uit mijn hoofd, omdat ik de werkgevers altijd gevolgd heb. Als een spion.

Iedereen in de stad kende het familiebedrijf, maar niet iedereen had toegang tot dat grote gebouw. Ik had informatie ingewonnen bij een van de jongere Tailly’s die bij mij op het gymnasium zat. Hij deed een goed woordje voor me bij zijn grootvader, waarna ik aan de slag kon.

Als directieassistent nam ik de telefoon op en legde het schrijfgerei van Tailly sr. klaar (drie potloden en één vulpen strategisch geordend op het marmeren bureaublad), stuurde de post aan de respectievelijke afdelingen door en facturen en orders aan de exportafdeling. Toen ik iets meer ervaring kreeg kon ik meer professionele communicatiewerkzaamheden verzorgen, zoals het schrijven van brieven naar de aandeelhouders. Ik verzamelde steeds zo veel mogelijk informatie uit prospectussen, jaarboeken, correspondentie en andere documenten die niet voor mijn ogen bestemd waren. Kopieën bewaarde ik in een map van bruin imitatieleer.

De geschiedenis van de familie Tailly is er een van luxe diners aan Zwitserse meren, sinaasappelgaarden in Californië en paardenraces, van corruptieschandalen tijdens de Tweede Wereldoorlog, de harde realiteit van overnames en fusies, gerotzooi met aandelen, en uiteindelijk de vergane glorie.

Twee jaar geleden ben ik naar de begrafenis geweest van Pierre Tailly, de laatste van de oudere generatie met wie ik gewerkt heb. Ik zag het overlijdensbericht in de krant staan en heb lang getwijfeld. De Tailly die me destijds het bedrijf had binnengeloodst, kende me niet eens meer. Hij was nu een man met overgewicht en een paars drankhoofd.

‘Bertrand? Waar heb je gewerkt dan? De afdeling inkoop?’

‘Nee, ik was de assistent van je vader.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik kan me je niet herinneren.’

‘We hebben samen op het gymnasium gezeten...’

‘Het is zo lang geleden, ik heb geen idee, het spijt me.’

Mijn eigen imperium stichten, daar kwam weinig van terecht. Eind jaren tachtig scheidde ik van Sheila. In de weekenden ging Orson naar zijn moeder, maar al na enkele maanden vertelde hij dat zij vaak helemaal niet thuis was als hij op vrijdagavond aanbelde. Hij bracht de avond dan in zijn eentje door, met een videorecorder.

Er waren momenten dat ik dacht dat ik een robot als zoon had. Dat kwam door Sheila’s afwezigheid, vond ik. Ze toonde geen moederliefde voor onze puberende zoon. Ze was er niet voor hem. Of voor mij. Ik moest het ook allemaal in mijn eentje rooien, vond ik. Maar dat is gelul achteraf. Ik had ook minder kunnen werken of er desnoods mee stoppen (toch aandelen zat) om er volledig voor Orson te zijn. Ik had het moeten doen, maar ik deed het niet.

Zo’n drie jaar later verliet hij het huis, krap twee weken officieel volwassen.

Bijna vijftien jaar heb ik mijn zoon niet gezien. Ik googlede hem natuurlijk en ik volgde zijn leven op afstand. Ik las hoeveel prijzen hij had gewonnen. Ik heb er weleens over gedacht om gewoon naar een van zijn films te gaan in de bioscoop hier in de buurt; dan zou het toch een beetje zijn alsof hij me zag. Maar zijn soort films draaiden niet in de buurt.

De lente is voor velen een moment van vernieuwing en verandering, maar ik werd er altijd melancholiek van. Het was half april toen Orson het ouderlijk huis verliet. Hij had zijn daad zorgvuldig overwogen. Ik stond versteld van zijn professionele voorbereiding. Terwijl de taxi voorreed, zei hij op kalme toon dat dit het beste was voor ons allebei. Hij had de maandagochtend uitgekozen omdat hij wist dat ik op dat moment geen actie zou ondernemen. Ik stond op het punt om ook te vertrekken, sleutels in de hand, multomap onder mijn arm. Het koffieapparaat druppelde nog na. Ik had meteen door dat het menens was, geen onbezonnen daad. Hij keek nog een keer zijn ouderlijk huis rond en zei: ‘Ik ga.’ Op tafel lag een brief.

Hij liet me in de brief weten dat ik voorlopig geen contact met hem moest zoeken, dat hij dat wel zou doen als hij eraan toe was. ‘Nu doen we het op mijn manier,’ schreef hij. Ik had daar best op willen reageren, ik heb zelfs een antwoord geschreven, maar de moeite om het adres van mijn zoon te achterhalen, nam ik niet. Geld storten hoefde ik niet. Hij zou zijn eigen centen wel verdienen, verzekerde hij me in die brief. Wel kreeg ik – en dat vond ik weer opmerkelijk attent – een kaartje op mijn verjaardag. Hij vertelde dat alles goed ging en dat ik me geen zorgen hoefde te maken.

Ik was bankier bij de Trianabank, een van de grootste banken ter wereld. Een paar jaar geleden werden we overgenomen door een consortium van de National Bank of Dubai en de Royalis Bank. Het hoofdkantoor is een futuristisch gebouw aan de Creek van Dubai. Het doet volgens ingewijden denken aan een zeilschip; ikzelf dacht eerder aan een grafsteen. Ik heb de bank in veel facetten meegemaakt, tijdens forse groei én tegenslagen. Soms werd ik midden in de nacht wakker uit een nachtmerrie waarin ik op een soort Titanic was. In het laadruim lagen grote hoeveelheden munten. Het geld rolde van de ene naar de andere kant terwijl het schip langzaam in de diepe, ijskoude zee zonk.

Had ik al moeite met het geven van persoonlijke aandacht, het krijgen ging me ook niet makkelijk af. ‘Dierbaar’ was een abstract concept geworden. Mijn collega’s vroegen nooit naar mijn privésituatie. Behalve Dikke Kale. Hij bleef maar pogingen ondernemen om aanspraak te maken, zo’n tien jaar lang. Hij werd steeds dikker en kaler en zijn alcoholistenhuid werd roder. Eens in de maand stond hij aan mijn bureau, zenuwachtig spelend met zijn mobieltje.

‘Bertrand, zin om even naar buiten te gaan?’

Naar buiten gaan: een afgrijselijke benaming voor een wandeling door het winderige hofje voor het kantoorgebouw. En dat elke maand.

‘Keek je ook zo op van wat er vandaag op de beurs gebeurde?’ vroeg hij terwijl hij drie keer de toetsenblokkade van zijn Nokia instelde en weer ophief. Ik keek naar het knipperende schermpje van zijn telefoon en probeerde na te gaan waar hij op doelde. Ik vouwde mijn handen, als tijdens een gebed, en duwde ze met kleine stootjes tegen mijn lippen. Ik vroeg het hem niet, maar keek recht voor me uit en concentreerde me op een overvliegende buizerd. Ik wist dat het een buizerd was dankzij Dikke Kale. Alleen hij kon een opmerking maken als: ‘Hé, een buizerd.’ Alsof die vogels mij iets interesseren.

In de verte klonk gerommel. Dikke Kale hield zijn hand boven zijn ogen en tuurde naar de lucht boven de ringweg. ‘Onweer. Ja. Onweer.’

Het liefst zag ik een collega als een planeetgenoot, een robot met wie ik noodgedwongen zat opgescheept. Althans, dat gold voor de meeste mannen. Vrouwen vond ik interessant, met uitzondering van mijn ex. Ik was dol op stagiaires en secretaresses, maar evengoed op topvrouwen. Maar die zijn in de minderheid omdat minkukels als Dikke Kale op belangrijke posten blijven zitten en beslissingen nemen. In hoeveel adviesorganen en commissies die kerel heeft gezeten, is niet meer op één hand te tellen. Maar hij heeft het bedrijf eerder slecht dan goed gedaan met zijn kennis en inzicht. En dan had hij ook nog eens aandelen van de bank waarmee hij jongleerde als een gehandicapte met bowlingballen. Hij snapte niets van het bankwezen, waarom zat hij dan op zo’n plek? Misschien was hij heel goed met zijn kinderen, kon hij heel goed vliegeren en bordspelletjes spelen. Was hij het soort vader dat Orson had moeten hebben.

Sheila wilde begin jaren tachtig graag in de zomer naar Saint-Tropez aan de Franse zuidkust. Ze had gelezen over allerlei boetieks en restaurants. ‘En ze hebben ook grote zeiljachten,’ was het argument dat mij moest overhalen. Ik heb nooit van zeiljachten gehouden, het was haar idee-fixe dat ik iets met het nautische leven had.

We hadden ons vergist in de afstand van het vliegveld van Nice naar het havenstadje. Er gingen geen directe bussen en een taxi zou evenveel kosten als de huur van een auto. Dus huurden we bij Hertz een auto en reden door een stortbui naar ons vijfsterrenhotel. Orson werd misselijk van de vele bochten in het heuvelachtige gebied, dus na een half uur moest ik stoppen om hem in de berm te laten spugen. Sheila stond ernaast en bette met een zakdoek zijn mond terwijl ze dingen zei als: ‘Het geeft niks knul, mama spuugt ook weleens.’ Ja, van Grand Marnier en mentholsigaretten op de nuchtere maag.

Het laatste stukje was het zwaarst. Om de tien meter was er een afrit naar een aquapark, supermarkt, tuincentrum, pretpark of fastfoodrestaurant. Ik heb nog nooit zo veel Duitse auto’s bij elkaar gezien als in Zuid-Frankrijk. Door het voortdurend remmen en optrekken ging Orson steeds bleker zien.

Na anderhalf uur waren we bij ons hotel. De regenwolken waren inmiddels overgewaaid, maar erg warm was het niet. Dat belette Sheila niet om onmiddellijk een stretcher uit te klappen op het zonneterras. Het hotel was schoon en mooi. Onze kamers hadden uitzicht op de baai. De prijzen waren mild in verhouding tot de uitstekende service.

Maar voor Orson was er weinig vertier. Regelmatig liep hij met gebogen schouders achter ons aan als we het stadje in gingen, op zoek naar de gewilde boetieks en restaurants. Nu ik erop terugkijk, denk ik dat hij jaloers moet zijn geweest op de vaders die ijsjes kochten, met hun zoons de boten in de haven aanschouwden en op het strand beach ball speelden. Het enige wat ik speciaal voor hem deed, was het poortje openen naar het zwembad (omdat hij die sleutel niet kreeg omgedraaid). Daar lag hij dan een uurtje met zijn opblaasbeest te spartelen terwijl ik een oogje in het zeil hield en de krant las. ‘Kom je ook in het water?’ vroeg hij.

‘Nee,’ antwoordde ik. ‘Dan wordt mijn krant nat.’