Roel Smits

Ik ben de zoon van John Lennon

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Mathilde, Mark en Daan

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

© Roel Smits 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto auteur © Bob Bronshoff

NUR 301

ISBN 978 90 468 1139 9

www.nieuwamsterdam.nl/ikbendezoonvanjohnlennon

www.roelsmits.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk, 2012: Met ISBN 978 90 468 1115 3

I am he as you are he as you are me and we are all together.

Lennon & McCartney, I am the Walrus

STANSTED AIRPORT

In de laatste vijf minuten heb ik Saskia meer leugens verteld dan in zestien jaar huwelijk. Ik heb haar wijsgemaakt dat ik goed heb geslapen, bijvoorbeeld, en dat ik na een nuttige maar vermoeiende conferentie blij ben weer naar huis te kunnen. En toen ze zei dat ze me had gemist, heb ik geantwoord: ik jou ook.

Ik was verbaasd hoe makkelijk ze eruit kwamen, die leugens, hoe weinig schuldig ik me voelde. Ik werd er zelfs een beetje opgewonden van. Maar Saskia is niet achterlijk. Ze heeft iets aan mijn stem gehoord en nu is ze ongerust.

‘Het gaat prima, Saskia, echt. Waarom zou het niet gaan?’

Ik zit aan het uiteinde van een lange rij stoelen. Mijn medepassagiers lezen kranten of spelen met mobiele telefoons. Een paar kleuters rennen langs de hoge ramen waarachter vliegtuigen arriveren en vertrekken.

‘Je klinkt zo… ik weet niet… Heb je echt goed geslapen?’

Saskia’s stem heeft de zorgende toon aangenomen die is bedoeld om mij te sussen en te stimuleren tot het delen van gevoelens. Ik verplaats mijn mobiel naar mijn andere oor en sluit mijn ogen.

‘Het is de vertraging, Sas. Het kan nog wel even duren. Reken maar nergens op.’

Een stewardess in een blauw pakje is bij de balie verschenen. Ze mompelt verontschuldigingen in een microfoon en kondigt aan dat ze een begin gaat maken met instappen. Om me heen staan mensen op en slepen hun rolkoffertjes over het tapijt. Binnen enkele seconden heeft zich een slordige rij gevormd voor het toegangspoortje.

‘Becky staat naast me,’ zegt Saskia. ‘Wil je haar even?’

‘Is ze al uit school?’

Becky heeft me kennelijk verstaan en roept: ‘Het is al half drie, gek.’ Gek is iets van de laatste weken. Telkens als ze me gek noemt, voel ik me zo gelukkig dat het pijn doet.

‘Ze heeft een verrassing,’ zegt Saskia. Ik hoor gekraak en boos gemompel als Becky de hoorn overneemt.

‘Pap?’

‘Dag lieverd. Heb je een verrassing?’

‘Nee. Ja, maar ze had beloofd niets te verklappen.’ Ze is een ogenblik stil. ‘Ik ben veranderd,’ fluistert ze dan.

‘Veranderd?’

‘Meer zeg ik niet.’ Als ze lacht, hoor ik iets nieuws in haar stem, iets dieps en verleidelijks. Een vrouw van elf.

‘Becky, luister eens, ik hou heel veel van jou, dat weet je toch?’

‘Weet ik, gek. Nu wil mama weer iets zeggen. Doei!’

‘Ze heeft haar haar anders,’ zegt Saskia als ze de telefoon heeft overgenomen. ‘Korter. Ze vraagt tien keer per dag wanneer jij thuiskomt.’

‘Ze wordt volwassen,’ zeg ik.

‘Laten we niet overdrijven.’

Ik ben de enige die nog zit. De andere passagiers staan in de rij of zijn al verdwenen door de schuifdeuren. In plaats van op te staan en me aan te sluiten, vraag ik Saskia naar mijn vader.

‘Hij heeft gisteren meegegeten,’ zegt ze.

‘Hoe ging het met hem?’

‘Best goed, eigenlijk. Ik zag er nogal tegen op, ik was bang dat hij weer zo moeilijk zou gaan huilen, maar hij leek best vrolijk. Niet depri of zo.’

‘Hij pot het op.’

‘Juist niet. Toen we samen voor de tv zaten, zei Barend ineens iets over je moeder. Oma is dood, zei hij. Je vader aaide hem over zijn bol en zei dat dat klopte. Hij keek een tijdje erg verdrietig en er kwamen een paar tranen. Heel natuurlijk allemaal.’

‘Je kent hem niet. Niemand kent hem.’

‘Hij is veranderd, Chris. Soms denk ik dat hij er beter mee omgaat dan jij. Sorry, dat kwam er verkeerd uit.’

Misschien heeft ze gelijk. Als we tranen opvatten als bewijsmateriaal voor wat Saskia een gezond rouwproces noemt, ben ik ongezond bezig. Twee keer heb ik gehuild: één keer aan mijn moeders bed, tijdens ons laatste gesprek, en de tweede keer tijdens de begrafenis, waar zo veel werd gesnotterd dat ik uiteindelijk mee ging doen. Niet dat ik mijn moeder niet mis, of dat haar dood me onverschillig laat. Elke dag denk ik aan haar, elke minuut. Maar er is iets wat Saskia niet weet. Ze was er niet bij toen ik voor het laatst met mijn moeder sprak, toen mijn moeder me vroeg de deur te sluiten en haar hand vast te houden en ze eindelijk onthulde wat ze de laatste eenenveertig jaar in stilte met zich mee heeft gedragen.

‘Waar is Barend?’

‘Die ga ik zo van school halen. Is alles goed? Vergeet alsjeblieft wat ik net zei, oké?’

Ik sta op, hang mijn computertas aan mijn schouder, grijp mijn jasje en rolkoffertje en begin te lopen. ‘Geef hem een kus van mij.’

‘Dat mag je straks zelf doen. Hoe laat ben je er?’

‘Geen flauw idee.’ Ik verbreek de verbinding en zet het toestel uit.

Op de loopband die mij terugvoert naar de hal hoor ik de oproep of ik alsjeblieft aan boord wil gaan. Laatste oproep voor Chris de Soete, knettert de stem van de stewardess. Laatste oproep voor Chris de Soete. Zoals alle Engelsen en Amerikanen spreekt ze mijn achternaam uit als De Soote.

Ik lach want ik ben niet meer De Soete of De Soote.

Ik ben de zoon van John Lennon.

LIVERPOOL

1

Montagu Square is een langwerpig parkje begrensd door twee eenrichtingsstraten. De buurt voelt duur. De huizenrijen zijn opgetrokken uit beige zandsteen, afgezet met witte randjes. De kozijnen zijn zonder uitzondering recentelijk wit geschilderd, de balkons zijn afgezet met smaakvol zwart ijzerwerk.

Nummer 34 verschilt in geen enkel opzicht van de omringende huizen. Toch is het hier gebeurd. Dit is de plek. Ik zet mijn koffer neer en ga op de stoep zitten.

Ik heb drie boeken over John Lennon meegenomen van thuis: John, geschreven door zijn eerste vrouw Cynthia, Loving John van zijn latere vriendin May Pang, en John Lennon: The Life, Philip Normans vuistdikke biografie uit 2008. Ik kies de laatste en blader door de hoofdstukken over de jaren ’67 en ’68.

Swinging Londen verrijst in volle glorie: het haar, de baarden en blote voeten, de vrolijke, soms felle protesten, Mao, Martin Luther King en de Maharishi, de drugs, de muziek, de verrukkelijke, jaloersmakende onschuld. Sgt. Pepper is ingeslagen als een bom, daarna gaat het bergafwaarts. Manager Brian Epstein sterft aan een overdosis, Magical Mystery Tour wordt slecht ontvangen, het drugsgebruik neemt toe. Met zijn dagelijkse LSD-trips probeert John zijn ego te vernietigen. Het lukt niet maar hij zet door: uren, dagen zit hij in zijn villa in Weybridge bewegingloos naar zijn schoenen te staren. Hij heeft Yoko ontmoet in een kunstgalerie en krijgt haar niet uit zijn hoofd. Hij heeft gemediteerd in India en is gedesillusioneerd op het vliegtuig gestapt. Als hij in mei thuiskomt van een reis naar New York en Cynthia nog op vakantie is in Griekenland, belt hij Yoko. Zijn stem trilt als hij haar uitnodigt voor een drankje bij hem thuis. Ze drinken wat, hij laat zijn studio zien en stelt voor wat te experimenteren. In één nacht nemen ze de elpee Two Virgins op. Het ijs is gebroken. Ze neuken bij zonsopgang en dat bevalt zo goed dat John besluit Cynthia en hun zoontje Julian te verlaten en met Yoko een zwerftocht te ondernemen langs bevriende adressen in Londen. Ze logeren bij Paul in St. John’s Wood, bij Derek Taylor, Neil Aspinall en Peter Brown. Overal wordt Yoko met argwaan bekeken. Dan biedt Ringo zijn flat op Montagu Square aan. Eindelijk een eigen plek. Eindelijk alleen. Ze slapen uit, eten wat ze willen, drinken wijn, roken hash, zitten elkaar na in de flat, op straat en in het park, ze zingen liedjes, kijken tv, neuken voor de kachel. Yoko blijkt zwanger. Ze stopt met alle harddrugs en weet John een tijdje van de LSD te houden. Ze wordt dikker. Ze voelt de foetus schoppen, Johns kind. Ze doen het rustiger aan, ruimen het huis op, kopen kinderkleertjes. John is in de wolken. Hij verwent Yoko met gezonde maaltijden die hij laat aanrukken uit een naburig restaurant. Zonder Ringo en Maureen om toestemming te vragen, beschildert John de babykamer met psychedelische patronen. Ze gaan op tijd naar bed, staan op tijd op, maken wandelingen.

Dan gaat het mis.

Zittend op de stoep probeer ik me voor te stellen hoe het is gegaan. 21 november 1968, elf uur ’s avonds. De hardnekkige motregen heeft de andere groupies verdreven naar hun flatjes en kamers in de goedkopere wijken van Londen. Mijn moeder is als enige achtergebleven. Hier, voor nummer 34, waar ik nu zit. Ze is doorweekt tot op het ondergoed, haar haar hangt in druipende slierten in haar gezicht. Ze heeft honger en dorst, ze rilt onophoudelijk. Maar ze is jong en sterk en houdt vol. Liever koud en eenzaam op de stoep bij John Lennon dan terug naar Eindhoven, naar haar ouders die haar niet begrijpen, naar die onbeholpen jongen die haar ten huwelijk heeft gevraagd.

De hele middag heeft ze de andere meiden horen kletsen. Hoewel haar Engels slecht is, heeft ze begrepen dat er enkele dagen eerder een ambulance is gestopt voor de flat, dat de zes maanden zwangere Yoko op een stretcher het trapje af is gedragen en dat John bij haar in de ziekenwagen is gesprongen. Sindsdien heeft geen van beiden de flat weer betreden.

De meiden zongen liedjes en sloegen op tamboerijnen, mogelijk met de bedoeling de zwangerschap te redden, of juist niet. Een spicht in een soort kaftan gaf een kwaadaardige imitatie van Yoko, waggelend op kromme beentjes, de ogen met twee vingers tot spleetjes getrokken. De anderen lachten. Tegen het eind van de middag, toen de straatlantaarns aangingen en het begon te regenen, ontstond er een elektrische opwinding in de groep. Er werd gehuild en gelachen en gebeden. Een meisje gaf haar twee koekjes en zei baby kch, waarbij ze haar bloedrode vingernagels langs haar keel bewoog.

Mijn moeder ging een beetje aan de zijkant staan. Bijna pakte ze haar plastic tasje met vuil ondergoed om weg te lopen, bijna gaf ze het op, deze krankzinnige, moedige, wanhopige ontsnappingspoging. Bijna.

Als de witte Rolls tot stilstand komt, zit ze op het trapje. Iemand stapt uit, de auto rijdt weg. John draagt een vale regenjas en een pet, maar waar haar ogen zich niet van kunnen losrukken, zijn de schoenen, de witte gympen die zich naar haar toe bewegen en dan blijven staan. Hij zegt iets. Ze verstaat het niet. Weer zegt hij iets, scherper nu. Hij vloekt. Ze begint te huilen. Ze schaamt zich maar kan niet stoppen. John lijkt een vraag te stellen. Zijn toon is nu vriendelijk. Ze blijft maar huilen en naar de schoenen kijken.

Dan zit ze binnen aan een tafel en eet toast met boter en aardbeienjam. De kamer is warm. Rockmuziek buldert uit verborgen luidsprekers. Uit haar natte kleren druipt het water op de vloer. John heeft haar een handdoek toegeworpen waarmee ze haar haren en gezicht heeft afgedroogd, nu roostert hij boterhammen en besmeert ze. Hij gaat tekeer als een waanzinnige. Grote rode klodders vliegen in het rond. Hij slobbert ze van het mes en zijn handen en het tafelblad. Ze lachen. Ze vraagt zich af waarom hij zo vrolijk is terwijl hij zojuist zijn kind heeft verloren, maar ze mist het vocabulaire om erover te beginnen. Hij zet thee met melk. Hij schept een eetlepel suiker in de mok, giet er een scheut cognac bij en roert. De thee is zo zoet dat haar tanden pijn doen. De alcohol brandt in haar slokdarm en doet haar hoofd tollen.

Opeens – ze is halverwege haar vijfde boterham en wil net een nieuwe slok thee nemen – trekt hij haar uit haar stoel en sleurt haar mee naar de slaapkamer. Lachend stroopt hij de natte kleren van haar lichaam. Ze steekt haar handen in zijn dikke bruine haar. Als hij haar op het bed duwt, ziet ze de opgedroogde bloedvlekken in de lakens, de bloedvlekken van Yoko. Ze is zo dronken dat ze erom moet lachen. Hij lijkt het bloed niet op te merken. Hij is gestopt met kletsen en lachen. Al zijn energie is gericht op haar lichaam.

2

Naast me is een vrouw verschenen. Ik schat haar een jaar of veertig. Voorzichtig, als om een hoekje, kijkt ze me aan en vraagt of ze me kan helpen.

‘Ik weet het niet,’ zeg ik hulpeloos. We lachen. Ze heeft een grote, zachte mond met prachtige tanden. Terwijl ze lacht spant het wat kinderlijke jurkje rond haar borsten. Haar voeten puilen uit haar open schoenen.

Ik sta op en sla het zand van mijn broek.

‘Bent u verdwaald?’ vraagt ze.

‘Ik kwam dit huis bekijken. John Lennon heeft hier gewoond.’

‘U bent een fan?’

‘Ik ben bezig met een onderzoek. Ik wil iets weten over de vrouwen in Lennons leven. De onbekende vrouwen, bedoel ik.’

‘Er komen hier veel toeristen,’ zegt ze. ‘Ze nemen een foto en zijn weer weg.’

‘Woont u in de buurt?’

‘Ik woon daar.’ Ze wijst op een gevel, drie deuren links van nummer 34. ‘Bovenste verdieping. Ik heb een Bed & Breakfast.’

‘Een Bed & Breakfast?’ Onwillekeurig kijk ik naar mijn koffer. Die blik is de vrouw niet ontgaan.

‘Zoekt u nog een slaapplaats?’

‘Eigenlijk wel. Ik ben nogal onverwachts gekomen, of eigenlijk gebleven, maar ik weet zeker...’

‘Komt u in elk geval even wat drinken, dan kan ik u de kamer laten zien.’

Ik aarzel. Bed & Breakfast of niet, een vreemde vrouw spreekt me aan op straat en nodigt me uit om bij haar de nacht door te brengen. Een welopgevoed en verstandig mens, academicus, getrouwd en vader van twee kinderen, niet verslaafd of gek of zojuist kaalgeplukt door een straatbende, wijst een dergelijk aanbod zonder aarzelen af. Maar ben ik hier om verstandige dingen te doen? Als ik verstandig was, stond ik nu niet op de stoep voor Lennons voormalige onderkomen, maar zat ik thuis op de bank de krant te lezen.

De vrouw moet iets van mijn gedachten hebben geraden, want als ik haar aankijk, glimlacht ze meisjesachtig en haalt haar schouders op alsof ze wil zeggen dat ze zelf ook niet weet waar haar onbesuisde voorstel vandaan komt.

‘Hoe lang denk je te blijven?’ vraagt ze. We zitten aan de keukentafel. Ik drink een blikje bier, zij drinkt niets. Mijn maag is leeg maar ik aarzel om naar iets eetbaars te vragen. De kamer heb ik nog niet gezien.

Tijdens het bestijgen van de trap naar haar etage heeft ze zich voorgesteld als Margaret en meteen gevraagd of ik haar Maggie wil noemen. Vervolgens heeft ze me rechtstreeks de keuken in geloodst.

‘Ik weet het niet. Een paar dagen? Een week? Heb je reserveringen?’

‘O nee, geen reserveringen.’ Ze lacht en staat op en haalt een nieuw blikje bier uit de koelkast. De keuken is ruim, maar ouderwets en rommelig. Het fornuis heeft gloeispiralen.

Maggie gaat weer zitten en begint onhandig aan het lipje te prutsen tot ik haar het blik uit handen neem met een gebaar waarvan de intimiteit mezelf verbaast. Haar ook, want ze bloost en slaat haar ogen neer.

‘Ik ben zo onhandig,’ zegt ze.

‘Helemaal niet,’ zeg ik. Ik trek het blikje open en zet het naast mijn eerste, dat nog halfvol is. Het bier is heerlijk koud. Terwijl ik drink, kijkt Maggie aandachtig toe. Mijn drinken lijkt haar eigen dorst te lessen.

‘Woon je hier alleen?’ vraag ik.

‘Ik heb een dochter, Tracy. Ik denk dat ze op haar kamer zit. Ze is meestal wel thuis.’

‘Hoe oud is ze?’

‘Vijftien,’ zegt Maggie. Er is iets met de dochter. In het gezicht van de vrouw is iets hards verschenen. Haar oorbellen beven.

‘Heb jij dochters?’ vraagt ze.

‘Een dochter en een zoon.’

‘Hoe oud is ze?’

‘Elf.’

‘Elf. Dan begint het.’

‘Begint wat?’

‘Heb je een goede band met haar?’

‘Heel goed. Het is een gevoelig meisje. Heel intelligent. Ze heeft een klas overgeslagen en zit al op de middelbare school.’

‘Menstrueert ze al?’

Net wanneer ik wil zeggen dat ik dat een merkwaardige vraag vind, slaat ergens in huis een deur dicht. Ik hoor muziek en gestommel. Maggie verontschuldigt zich met een pijnlijke glimlach en verlaat de keuken. Terwijl ik van mijn bier drink, hoor ik de ruzie snel escaleren. Een meisjesstem roept iets en lacht sarcastisch. Een tijdje wordt er heen en weer geschreeuwd en iemand, ik denk Maggie, begint te huilen. Dan, even plotseling als het begon, is het stil.

Als Maggie terugkeert naar de keuken heeft ze haar lippen gestift. ‘Ik zal je nu de kamer laten zien,’ zegt ze. Haar ogen zijn opgezet. ‘Of wil je liever weg?’

‘Ik wil graag de kamer zien.’

Bij het oversteken van het halletje hoor ik muziek achter een van de deuren bonken. Maggie haast zich een kamer in.

‘Dit is hem,’ zegt ze als ze de deur achter me heeft gesloten. We bevinden ons in een ruime, crèmekleurige kamer met een tweepersoonsbed, een kledingkast, een bureau met een televisie, en een paar stoelen. Een ongelakte deur leidt naar een badkamer met douche en wc.

Ik loop naar het raam dat uitkijkt op Montagu Square. ‘Prachtig,’ zeg ik en ik draai me om. ‘Hoeveel kost het?’

Maggie lacht zenuwachtig. ‘Veertig pond? Met ontbijt?’

‘Veertig?’ Mijn hotelkamer kostte vijfennegentig pond per nacht en was minder mooi dan deze.

‘Vijfentwintig?’ zegt ze snel.

‘Vijfentwintig is prima.’

Samen kijken we uit het raam. De muziek van haar dochter is hoorbaar als een dof gebonk.

‘Dat doet ze om mij te pesten,’ zegt Maggie. ‘Om negen uur is ze altijd stil.’

Ze brengt me een paar handdoeken en laat me alleen. Ik ga op het bed zitten. Als ik merk dat mijn gedachten afdwalen naar Saskia en de kinderen, zet ik de tv aan en eet de broodjes op die ik die middag op het vliegveld heb gekocht. Ik haal twee blikjes bier uit de keuken. Zappend langs de Engelse zenders drink ik de blikjes leeg.

Om tien uur stopt de muziek van de dochter. Het huis is zo stil, dat ik mijn bedlampje kan horen zoemen. Uitgestrekt op bed staar ik een tijdje naar mijn mobiel. Sinds mijn gesprek op het vliegveld heb ik het ding niet aan gehad. Hoe vaak heeft Saskia geprobeerd mij te bereiken? Ik zou haar moeten bellen, ik zou haar moeten zeggen waar ik ben en uitleggen waarom ik voorlopig niet naar huis kan komen. Ze zou het begrijpen.

Ik leg mijn telefoon weg en ga slapen.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 1115 3