Mischa Hiller

Op de hielen

Vertaling Jacques Meerman

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Ik dank iedereen die geholpen heeft om dit boek overtuigender te maken.
En ik dank Fran, die het leven beter maakt.

Oorspronkelijke titel Shake Off. Telegram, Londen

© 2011 Mischa Hiller

Nederlandse vertaling © 2011 Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Vertaling Jacques Meerman

Tekstredactie Fabiënne Zuijdwijk, met dank aan Sophie Verburgh

Omslagontwerp Studio Pollmann

Omslagfoto Mark Bauer/Trevillion Images

E-BOOK ISBN 978 90 468 1242 6

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1241 9 (1e druk 2012)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/mischahiller

Voor mijn ouders

Een

Niemand wachtte me op. Niet openlijk althans. Terwijl ik de aankomsthal van Heathrow in liep, gleed mijn blik langs de mensen achter het hek, zoekend naar bekende gezichten, een bekende manier van lopen, een bekende lichaamsbouw, alles wat kon duiden op iemand die ik al eens gezien had of nog eens zou terugzien. Ik reisde op een Zwitsers paspoort en had 75000 dollar in briefjes van duizend bij me. Ze waren in de Sunday Times geplakt die ik voor mijn vertrek uit West-Berlijn op de luchthaven Tegel gekocht had. De kop op de één luidde: CRISIS IN KREMLIN; GORBATSJOV VOERT MACHTSSTRIJD. Geld of documenten vervoer ik het liefst in een krant, want die gooi je gemakkelijk weg of kun je onder je arm houden terwijl ze je koffers doorzoeken. Mijn opleiding is heel grondig geweest.

Een taxi bracht me door het verregende Londen naar het Imperial Hotel aan het Russell Square. In de lounge vond ik een telefooncel, waar ik een West-Berlijns nummer draaide. Tijdens het gerinkel nam ik de lounge in me op, en toen klonk het geluid van een antwoordapparaat.

‘De vergadering is goed verlopen,’ zei ik in het Duits. Met deze code vertelde ik Aboe Leila dat ik zonder problemen was aangekomen. Ik zei ook dat ik hem snel weer zou spreken. Ik had net in Berlijn een Treff met Aboe Leila gehad, en daarbij had hij me het geld en een paar documenten gegeven. Hij noemde onze gesprekken Treffs, want zo noemden de functionarissen van de Oost-Duitse inlichtingendienst de gesprekken met hun agenten, en ik neem aan dat ik als Aboe Leila’s agent gold, hoewel hij die term nooit gebruikte. Ik verbrak de verbinding maar hield de hoorn tegen mijn oor. Intussen speurde ik de lounge af op gezichten die ik op het vliegveld had gezien. Daarna belde ik de tijd, zodat niemand kon nagaan welk nummer ik had gedraaid.

In de toiletten van het hotel verving ik mijn kostuum door een spijkerbroek, een T-shirt en sportschoenen en deed ik het kostuum in mijn reistas. Ik viel namelijk niet graag op; het was belangrijk dat ik overal opging in de omgeving. Mijn leraren in Moskou hadden gezegd: wees grijs, niet kleurrijk. Mijn schoenen pasten ook altijd bij mijn kleren. Ik had gehoord dat de grenspolitie illegale immigranten probeerde te identificeren door naar hun schoenen te kijken. Ik verscheurde mijn vliegticket, gooide de stukken in de toiletpot en urineerde erop voordat ik doortrok. Nat papier spoelt makkelijker weg dan droog – dat detail kende ik uit eigen ervaring.

Vanuit het hotel liep ik naar station King’s Cross en sprong daar in een bus naar Kentish Town. Ik was verzot op die open Londense bussen; je sprong erin en eruit wanneer je wilde, en dat maakte het voor elke achtervolger iets moeilijker. Als je instapt, moet je altijd achterin gaan zitten, want ook surveillanten zitten daar graag om goed zicht op je te hebben terwijl je instapt zonder dat ze zich om hoeven te draaien. Het is jouw taak om hun werk iets te bemoeilijken zonder dat opvalt dat je weet wat je doet. Dat heb ik allemaal geleerd.

Ik liet mijn gesprek met Aboe Leila de revue passeren.

‘Let extra goed op de concurrentie,’ had hij gezegd. ‘Concurrentie’ was onze aanduiding voor de Mossad. Het was eigenlijk een klein grapje van ons, want het idee dat de veiligheidsdienst van de PLO met zo’n organisatie concurreerde, was belachelijk. De ‘concurrentie’ leek zich na recente tegenslagen in Engeland te reorganiseren – het Mossadkantoor was twee jaar eerder door Margaret Thatcher gesloten omdat een Mossad-agent in een PLO-cel geïnfiltreerd was en betrokken was geweest bij de beschieting van een Palestijnse cartoontekenaar op straat in South Kensington. Maar Aboe Leila had een andere reden voor zijn waarschuwing: hij wilde in Engeland een geheime bespreking van Israëliërs en Palestijnen organiseren. Zijn waarschuwing was overbodig; ik was opgeleid om steeds waakzaam te zijn. Voorkomen was te allen tijde beter dan genezen, zelfs als dat betekende dat je je nooit kon ontspannen.

Eenmaal in Kentish Town wist ik zeker dat ik niemand achter me aan had. Ik vermeed de hoofdstraat en liep door donkere en stille achterafstraatjes naar Tufnell Park. De regen van even eerder had de lucht opgefrist en de straten gereinigd. Af en toe bleef ik staan: één keer om mijn veters vast te maken en twee keer om mijn tas aan mijn andere schouder te hangen. Bij het oversteken wierp ik altijd een snelle blik achterom. Maar het was zondagavond laat, en er was niemand anders op de been.

Met enige opluchting bereikte ik de straat in Tufnell Park waar ik in een rijtjeshuis van drie verdiepingen een kamertje gehuurd had – net groot genoeg voor een bed, een gaspit en een wasbak. De Engelsen noemen zoiets een bedsit. Er waren in totaal zes kamers, voor zover ik wist waren ze allemaal bewoond door ouderejaars studenten of ambulante werkers. Ik woonde er al een jaar en betaalde de huur elke maand contant. Aangezien elke kamer alle voorzieningen bevatte (behalve één gemeenschappelijke badkamer per verdieping), groette ik de andere bewoners alleen als ik hen op de trap tegenkwam, en dat vond ik prima.

Ik hing mijn kostuum op en haalde het geld uit de krant. De eerste vijftien jaar van mijn leven had ik in een vluchtelingenkamp gewoond en ik begreep dus hoeveel geld ik bij me had, maar Aboe Leila gaf het me met een onverschillig gebaar, en ik hoefde er niet eens voor te tekenen. Maar ik maakte er geen misbruik van en leefde als een gewone student, dat waren mijn instructies. Mijn bescheiden maandelijkse onkosten werden betaald van een Engelse bankrekening, waarop een fonds in Qatar geld had gestort. De executeurs testamentair van mijn ouders hadden dat fonds zogenaamd gesticht, maar ik denk niet dat ze ooit in hun leven een bankrekening hebben geopend. Het geld voor de School of Oriental and African Studies, waar ik als student stond ingeschreven, was vanaf diezelfde rekening bij vooruitbetaling voldaan. Het laatste wat Aboe Leila wilde, was dat ik opviel. Hij gaf me de strikte opdracht om uit de buurt van Arabische ballingen te blijven. Vooral de Palestijnse studentengemeenschap en haar organisaties zoals de General Union of Palestinian Students diende ik te mijden. Volgens Aboe Leila zagen de westerse inlichtingendiensten iedereen die aan zulke activiteiten meedeed, als een potentiële dreiging. Bovendien waren dergelijke organisaties door de concurrentie geïnfiltreerd. Ik wikkelde mijn geld en Zwitserse paspoort in een handdoek en bedacht allerlei manieren waarop ze in het kamp nuttig besteed konden worden, maar ik wist niet waartoe het diende, alleen maar wat ik ermee moest doen.

Onder de badkamerdeur op de overloop zag ik licht. Toen ik me omdraaide om mijn kamer weer in te gaan, ging de deur open en verscheen ineens mijn huisgenoot in een wolk van stoom. Ze had zich tot het midden van haar dijen in een handdoek gewikkeld, en een andere handdoek was als een tulband rond haar hoofd gedraaid. Ik was haar een- of tweemaal tegengekomen wanneer we elkaar op de trap passeerden. Ze was er inmiddels een maand, ze volgde een man van middelbare leeftijd op, die ik de badkamer nooit had zien gebruiken. We schuifelden onhandig over de kleine overloop, en ze glimlachte verlegen naar me terwijl ze me met de geur van een fris bad passeerde. De armoedige maar schone badkamer hing nog vol damp. Ik rook de kruidige geur van haar badwater dat kolkend de afvoer in stroomde. Op de rand van het bad had ze een kaars laten staan en vanaf de uitgeblazen pit kringelde nog een rookpluimpje omhoog. Ik bevochtigde mijn duim en wijsvinger en drukte de rokende pit sissend uit.

Het was stil in huis terwijl ik de stand van de schroeven controleerde, die het plastic zijpaneel van het bad op zijn plaats hielden. Ze waren precies zoals ik ze had achtergelaten. Met het zakmesje aan mijn sleutelring schroefde ik ze los. Naast het bad op mijn rug liggend stak ik mijn hand eronder en maakte ik een plastic pakket van A4-formaat los van een waterleiding die langs de muur onder het bad liep. Het was nog warm van het bad. Ik trok het pakket eruit en trok de ritssluiting open om het Libanese paspoort eruit te halen en door het Zwitserse paspoort met de dollars te vervangen. Zelfs in biljetten van duizend paste alles maar net. De zak bevatte ook een Grieks paspoort en 2600 pond, waar ik 1000 pond vanaf haalde. Ik maakte alles weer dicht en bevestigde het aan de buis, wat enige inspanning kostte omdat ik het op de tast moest doen. Geen ideale verstopplaats, maar je moet roeien met de riemen die je hebt. Ik bewaarde nooit iets verdachts in mijn kamer – dat moet je, volgens mijn leraren, nooit doen. Ik schroefde het paneel van het bad weer vast en zorgde dat de schroefkoppen weer precies zo zaten als eerst.

Toen ik weer in mijn kamer was, ging ik met gedoofd licht en de gordijnen open op bed liggen. De kamer werd door straatlantaarns verlicht. Opnieuw nam ik door wat Aboe Leila de dag daarvoor tegen me had gezegd. Het was mijn taak om ervoor te zorgen dat die geheime bespreking ongestoord kon verlopen. Mijn eerste taak was onderzoek doen naar een mogelijke vergaderruimte, en ik moest onderdak vinden voor het Palestijnse contingent. Aboe Leila was zoals altijd niet scheutig geweest met details. Hij had de gewoonte om stap voor stap informatie te geven, en het was niet aan mij om vragen te stellen – niet na alles wat hij voor me gedaan had. Volgens hem ging deze vergadering de loop van de geschiedenis wijzigen en was alles (mijn opleiding, mijn dekmantel, de noodzakelijke leugens en mijn ballingschap) een opmaat voor dit moment geweest. Ik trok de la van mijn nachtkastje open en haalde er een doosje codeïne uit. Ik slikte drie tabletten met water door en ging languit op mijn bed liggen. In de kamer naast me hoorde ik gedempte stemmen en toen een krakend bed en het gekreun van een man.

Ik sloot mijn ogen en probeerde me te ontspannen. Het was een opluchting toen de codeïne begon te werken. Mijn lichaam werd met warmte overspoeld. Net of ik door mama in bed werd gestopt. Net of Esma mijn hoofd streelde. Ik luisterde nog even naar de geluiden uit de andere kamer en viel toen in slaap.

Twee

Mijn Libanese paspoort was echt, althans volgens Aboe Leila, die het me vijf jaar eerder gegeven had toen ik vanuit Beiroet naar Cyprus ging. Zelfs mijn echte achternaam stond erin: Khoury, en niet Anton, de achternaam in mijn Zwitserse paspoort. Khoury is een bekende christelijk-Arabische achternaam en betekent ‘priester’; Anton kan Frans, Duits of Zwitsers zijn. Men zegt dat ik, alleen afgaand op mijn uiterlijk, voor een Zwitser of een Libanees kan doorgaan, en ik ben ook voor een Fransman, Italiaan, Griek en zelfs Israëliër aangezien, wat goed van pas komt als je op een van die paspoorten reist. Ik ben geboren in het vluchtelingenkamp Sabra bij Beiroet, als een van de vele honderdduizenden Palestijnen die buiten Palestina ter wereld zijn gekomen en er nooit één voet hebben gezet.

Ik had het Libanese paspoort nooit in Libanon zelf op de proef gesteld, want Aboe Leila had me verboden om terug te gaan. Voordat hij het aan me gaf, hield hij het even stevig vast. Hij keek me strak aan en zei: ‘Van nu af aan ben je een Libanees. Je bent in Oost-Beiroet geboren, en je ouders zijn tijdens de oorlog door een verdwaalde bom omgekomen.’

Oost-Beiroet wordt vooral door maronitische christenen bewoond, en wij kwamen uit West-Beiroet. Wij waren Grieks-orthodoxe christenen en geen maronieten, die de katholieke leer aanhangen. De Falangisten – een groep Libanese neonazi’s, die Libanon willen ‘zuiveren’ – bestaat uit maronieten. Het waren de Falangisten die op die zwarte dag mijn ouders vermoordden. Toen Aboe Leila zag dat ik hem begreep, liet hij het paspoort los en bevrijdde hij me van mijn VN-kaart, die me als Palestijnse vluchteling identificeerde. Vervolgens nam hij de details van mijn gereconstrueerde verleden door. Een groot deel ervan was waar. Aboe Leila’s genie bestond erin dat hij zo veel mogelijk waarheid in zijn leugens kon vlechten. Dat werd later tijdens mijn opleiding versterkt: als je een klein deel van je dekmantel kunt geloven, kun je je toehoorder (en ook jezelf) wijsmaken dat álles waar is.

Omdat ik in het vluchtelingenkamp Sabra ten zuidwesten van Beiroet geboren en getogen ben, kostte het weinig moeite om het Libanese dialect te spreken. Veel kampbewoners waren Libanezen, die zich vanwege hun armoede bij de Palestijnen hadden gevoegd. Mijn vader had op die Libanezen neergekeken omdat ze volgens hem geen reden hadden om er te zijn. Ze waren immers niet zo in het nadeel als wij, de Palestijnen, met onze vluchtelingenstatus. Mama zei dan dat hij zijn mond moest houden en dat wij maar vluchtelingen in hún land waren. We waren dan ook niet in de positie om op wie dan ook neer te kijken. Ze was altijd werkster en kokkin voor rijke Libanese gezinnen geweest. Als de vluchtelingenschool van de VN in het kamp ’s zomers dichtging, ging ik soms met haar mee naar de rijkere buurten van West-Beiroet. Dan zat ik in de grote keuken terwijl zij voor de eigenaars het huishouden deed. Als die er niet waren, mocht ik van mama rondkijken (‘nergens aankomen!’), en dan verbaasde het me dat mensen zo veel kamers konden hebben en ook nog genoeg dingen hadden om ze te vullen. De vrouw des huizes was soms thuis, en dan mocht ik alleen aan de keukentafel studeren, terwijl mama koffie zette voor de roddelende, keurig gekapte vrouwen die in de formele salon zaten. Ik had mijn schoolboeken bij me, en het trof me altijd dat mama’s werkgevers wel rijk waren maar meestal geen boeken op hun planken vol snuisterijen hadden staan.

Na de moordpartijen kwam ik via het zionistische leger, het Rode Kruis en de Rode Halvemaan bij zo’n gezin terecht. Alleen waren het christelijke Palestijnen, en het was verrassend om Palestijnen te ontmoeten die buiten het kamp woonden en dan ook nog een inwonend dienstmeisje hadden en elke dag vlees aten. In de nasleep van de gebeurtenissen had dit al iets oudere, kinderloze echtpaar me opgenomen, gekleed, gevoed en ondanks de hoge kosten naar de internationale school van Beiroet gestuurd. Pas veel later, toen ik hen al niet meer kon bedanken, heb ik hun generositeit gewaardeerd. Ze waren heel vriendelijk, maar ik moest weinig van hen hebben en bewaar alleen vage herinneringen aan hen. Ze waren gereserveerd, bijna formeel, en ook dat begreep ik pas later: mijn verblijf was van begin af aan als tijdelijk bedoeld en daarom waren ze niet van plan om me in hun hart toe te laten. Niemand kwam in die tijd op het idee om me dat te vertellen. Toen ik eenmaal in mijn nieuwe en gerieflijke omgeving geïnstalleerd was, kwam ook bij mij niet op om naar het vluchtelingenkamp terug te gaan. Niemand begon erover. Het zou ook geen zin hebben gehad. Ik had immers niemand om naartoe te gaan – wat niet alleen het resultaat was van de doeltreffendheid van de moordenaars die in één klap alle vijf de leden van mijn kleine familie hadden vermoord. Maar ook omdat ik enig kind was en bovendien uit een christelijke familie kwam. Door dat laatste waren we in het kamp een minderheid, wat betekende dat we weinig echte vrienden hadden. Of anders hadden mijn ouders (vooral mijn vader) ervoor gekozen om weinig vrienden te hebben: hij keek niet alleen neer op onze verarmde Libanese buren, maar ook op onze islamitische buren en mopperde geïrriteerd over hun dagelijkse oproepen tot het gebed en tijdens de ramadan over het gerammel met pannen voor zonsopgang. Ik had dus geen familie en geen vrienden meer die me konden opnemen, en er was weinig hulpverlening omdat de Israëliërs de PLO vlak voor de moordpartijen uit Beiroet hadden verjaagd. De hulpverleenster van de Rode Halvemaan die mijn geval behandelde, zei dat ik me gelukkig mocht prijzen dat ik zo snel een zo goed pleeggezin had gevonden, want andere kinderen kwamen bij andere gezinnen in het kamp terecht. Ze zei het alsof het iets slechts was.

Ik hield me in mijn nieuwe, vreemde omgeving afzijdig en meed na schooltijd mijn nieuwe klasgenoten, die me ‘vluchteling’ noemden op de achteloze, wrede manier van kinderen. Kinderen merken immers ook de geringste verschillen op. Ik hardde me tegen die afwijzing en was vastbesloten om het op school goed te doen en iedereen te laten zien dat ik even goed leerde als de andere kinderen, hoewel mijn onderwijs tot dan toe niet veel had voorgesteld. Dus vulde ik de leegte zonder ouders en vrienden met studeren – vooral talen, want daar had ik volgens de leraren aanleg voor. Ik had het dus druk met de school, mijn boeken en mijn studie, maar als ik ’s avonds klaar was met lezen, kreeg ik het te kwaad. Dan was er niets meer dat mijn aandacht afleidde van mama’s wegstervende geschreeuw of van het dode gewicht van mijn vader die boven op me lag. In die tijd waren deze herinneringen nog vers en overweldigend, en ze voedden de paniek waaraan ik toen leed. Ik weet dat het beschamend en zwak van me was, maar in de eerste weken na mijn intrek in het nieuwe huis huilde ik elke avond en dempte ik het geluid met mijn kussen zodat niemand me hoorde. Ik huilde tot ik van uitputting in slaap viel.

Ik was bang dat mijn pleegouders mijn nachtelijke gehuil zouden horen en zich dan schaamden omdat ze een vijftienjarige huilebalk geadopteerd hadden, maar ik ontdekte dat ik de ellendige herinneringen op afstand kon houden door mijn hoofd op het kussen heen en weer te schudden tot de slaap me overmande. Door die handeling ontstond een suizend geluid in mijn hoofd, een soort kalmerende ruis. Toen ik dit nieuwe vermogen een paar dagen beoefend had, kwam Esma – het Koerdische dienstmeisje dat door de week in het piepkleine kamertje naast me sliep – laat op een avond mijn kamer in.

‘Wat ben je aan het doen?’ vroeg ze hees fluisterend. ‘Je houdt me wakker met je gebonk.’ Ik zag haar – alleen in haar onderjurk – in de deuropening staan en kon geen woord uitbrengen. Ze keek me aandachtig aan, en toen kwam er iets bij haar boven dat sterker was dan haar welverdiende slaap, want ze kwam binnen, ging op mijn bed zitten en streelde mijn hoofd om mijn geschud te laten ophouden. De avond erna stelde ik me voor dat ze aan de andere kant van de muur in bed lag. Ik wist niet wat ik doen moest: met mijn hoofd schudden en hopen dat ze binnenkwam? Of me stil houden om haar niet te storen? Als ik soms uit alle macht schudde, kwam ze, maar meestal deed ze dat niet en bonkte ze alleen op de muur.

‘Ik ben je moeder niet,’ zei ze op een avond toen ze binnen was gekomen. Ze had gelijk: ze was mama niet. Ik schaamde me, en dat zag ze. ‘Ik werk de hele dag,’ vervolgde ze zachter. ‘Ik heb slaap nodig.’ Dus probeerde ik niet meer haar aandacht te trekken. Maar ik ontdekte wel dat ik mijn oor tegen de muur kon leggen om te horen of ze regelmatig ademde. Dat betekende namelijk dat ze sliep, en dan kon ik mijn hoofd weer schudden, en als ze in het weekend naar haar dorp buiten Beiroet ging, kon ik gaan schudden zodra ik genoeg had van lezen.

Drie

Toen ik een jaar eerder in Londen aankwam, reisde ik op mijn Libanese paspoort. Daarin was een visum voor twaalf maanden gestempeld, en mijn papieren bewezen mijn inschrijving aan de School of Oriental and African Studies. Het was de bedoeling dat ik een basiscursus van tien maanden ging doen – in wezen een cursus Engels voor gevorderden, bestemd voor buitenlanders die verder wilden studeren. Een paar maanden voor mijn aankomst in Londen had ik aan de Freie Universität in West-Berlijn diploma’s Duits en Engels gehaald. De postdoctorale taalcursus had ik dus niet nodig, maar een verblijf aan de SOAS was een goede dekmantel en gaf me de tijd voor mijn echte werk zonder al te veel te hoeven studeren.

De ochtend na mijn terugkeer uit West-Berlijn ging ik naar de SOAS om studiemateriaal op te halen. Mijn studiebegeleidster hield een preek omdat ik te zelden aanwezig was: ik had alleen het minimale aantal colleges gevolgd dat nodig was om punten te kunnen halen. Maar ze meende het niet echt want de resultaten van mijn tentamens waren uitstekend en ik had al mijn opdrachten uitgevoerd. Ik keek er geweldig berouwvol bij terwijl zij glimlachend en hoofdschuddend naar de deur wees. Een paar studenten nodigden me uit voor een afstudeerfeest en ik zei dat ik erover zou nadenken. Volgens mij verwachtten ze niet dat ik zou komen, en dat was ik inderdaad niet van plan.

Vervolgens ging ik naar een postbussenkantoor in Westminster. Een van de eerste dingen die ik na mijn aankomst in Londen had gedaan, was dat ik me bij drie van zulke instellingen onder steeds een andere naam had laten inschrijven. Daar was niet meer voor nodig dan een vals rijbewijs en een energierekening op dezelfde naam. Met weer een ander alias had ik een hele sortering van zulke documenten in een bankkluis, samen met andere documenten en geld. In de postbus lagen zes grote enveloppen. Vijf ervan bevatten reclamefolders en technische documenten over de militaire radio-uitrusting die ik voor Aboe Leila aan het vergelijken was. De zesde was de envelop die Aboe Leila me had gegeven en die ik twee dagen eerder vanuit West-Berlijn per koerier had verstuurd. Ik had hem niet bij me willen dragen, vooral omdat ik ook het geld bij me had en niet wilde dat die twee dingen met elkaar in verband werden gebracht. Het geld kon ik misschien nog wel verklaren, maar niet het geld plus wat er in de envelop zat. Er was ook een brief uit Rome. Voordat ik het kantoor uitliep, maakte ik hem open. Hij bevatte één vel papier met een lijst van twaalf getypte namen en adressen in het Arabisch. Er stond niet bij wie deze mensen waren. De adressen waren allemaal uit plaatsen op de Westelijke Jordaanoever. Ze konden informanten of mogelijke rekruten zijn, maar dat was mijn zaak niet. Ik stopte de folders in één grote envelop en verzond hem naar een postbus in West-Berlijn, die Aboe Leila regelmatig leegde.

Dertig minuten later liep ik de Westminster Reference Library in de buurt van Leicester Square in. Er waren daar op dat moment niet veel mensen. Toen ik de Shorter Oxford Dictionary van een plank had gehaald, ging ik aan een schrijftafel zitten en codeerde de namen uit de brief op een manier die Aboe Leila bedacht had.

Ik moest de namen met behulp van een afgesproken transliteratiesysteem van het Arabisch overzetten in het Engels. Westerse inlichtingendiensten hebben veel moeite met de verwerking van en verwijzing naar Arabische namen omdat die op tal van manieren in een Latijns alfabet gespeld konden worden, maar Aboe Leila had het proces gestandaardiseerd en extra consistent gemaakt. Het systeem hield in dat ik de Shorter Oxford gebruikte om een referentiegetal voor een woord vast te stellen: de combinatie van een regel- en een bladzijdenummer. Het nadeel was dat ik toegang moest hebben tot hetzelfde woordenboek als hij, maar ik kon er niet een thuis bewaren. Vandaar het gebruik van de bibliotheek. Het was arbeidsintensief en er waren beslist betere en veiligere communicatiemethoden, maar we bleven erbij omdat we de enigen waren die het gebruikten, en ik vond het leuk om elke keer nieuwe woorden tegen te komen. Toen ik klaar was, vernietigde ik de oorspronkelijke brief, die ik versnipperd en kletsnat door het openbare toilet van de bibliotheek spoelde. Zodra ik buiten was, postte ik de gecodeerde brief naar Berlijn.

Toen ik weer in Tufnell Park was, nam ik een bad en dacht aan het meisje dat hier de vorige avond gelegen had. Ik dacht ook aan de handdoek hoog op haar lange benen. Ik dacht aan de geluiden die ik in haar kamer had gehoord. Maar wat ik die nacht gezien en gehoord had, bood niet veel houvast; daarom dacht ik aan de Koerdische Esma. Ik miste haar omdat ze niet meer mijn haar streelde, maar ik miste haar ook om andere dingen.

De laatste keer dat ik bij een vrouw was geweest, was alweer verscheidene weken geleden. Ik had haar in een Berlijnse bar opgepikt en meegenomen naar mijn hotelkamer. Ik wist niet meer hoe ze heette en hoe ze eruit zag, behalve dat ze grote borsten, dikke enkels en stoppelbenen had gehad. Al mijn sekscontacten verliepen op die manier, want geen van beiden verwachtte er meer van dan een zekere bevrijding. Ik vond zwijgen makkelijker dan liegen, want als ik iemand leerde kennen, moest ik die persoon iets over mezelf vertellen. Dan keek ze achter de façade, en dat wilde ik niet. Ik had geleerd om op te passen met vrouwen, vooral als het contact van hen uitging: ik had veel verhalen gehoord (van Aboe Leila en van mijn sovjetleraren) over mensen die halsoverkop in de aloude liefdesval waren gelopen. Een Israëlische atoomgeleerde was van Londen naar Rome gelokt door een Mossad-agent die hem uitgerekend op Trafalgar Square had opgepikt. Ik wist dat je ego je werkelijkheidszin kan vertroebelen: je gelooft eerder dat een vrouw je onweerstaanbaar vindt dan dat ze je in een val probeert te lokken. Over het geheel genomen negeerde ik dus vrouwen die het initiatief namen, en benaderde ik hen liever zelf, hoewel ik wist dat er signalen zijn waarmee een ander je kan overhalen om het contact te initiëren: een glimlach, een talmende blik, iemand de weg of een vuurtje vragen... Het was uitputtend om altijd waakzaam te moeten zijn, en soms overwoog ik naar een prostituee te gaan. Ik nam aan dat ik me bij zo iemand helemaal kon ontspannen, omdat er sprake was van een transactie. Gezien mijn omstandigheden was dat logisch en zinvol. Toch was er iets – een gevoel van schaamte of trots – dat me ervan weerhield.

Ik vroeg me vaak af hoe het zou voelen als ik tegenover iemand helemaal eerlijk over mezelf kon zijn. Ik had zelfs een verzoek aan Aboe Leila overwogen om me te koppelen aan een vrouw in dezelfde positie. Regelmatig fantaseerde ik over twee agenten die samen door Europa reisden, in hotels verbleven en naar restaurants gingen (ik had een bloedhekel aan alleen eten), als het werk gedaan was. Operationeel gezien had dat zin, want een echtpaar trekt minder aandacht dan iemand alleen. Toen ik het bad liet leeglopen, nam ik me voor om het de volgende keer bij hem ter sprake te brengen.