Vasco van der Boon & Gerben van der Marel

De ontknoping

De vastgoedfraude voor de rechter

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© 2012 Vasco van der Boon en Gerben van der Marel

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Jacqueline de Jong

Correctie Nienke van der Meulen en Hanneke Toeset

Register Ansfried Scheifes

Omslagontwerp Bureau Beck

Typografie binnenwerk info@willemgeeraerds.nl

Foto’s voorplat Tom Janssen (Symphonygebouw); Elmer van der Marel/Hollandse

Hoogte (Jan van Vlijmen), Gerard Til/Hollandse Hoogte (Nico Vijsma)

Foto auteurs Elmer van der Marel

ISBN 978 90 4681271 6

NUR 686

www.nieuwamsterdam.nl

Inhoud

Inleiding

1 De terugkeer van Jan van Vlijmen

Inleiding

In een zinderende apotheose verschijnen veertien verdachten in Nederlands grootste fraudezaak voor de rechtbank. Topmannen van gerenommeerde bedrijven zouden een kwart miljard euro hebben buitgemaakt door fraude met prestigieuze bouwprojecten en handel in onroerend goed. Dat beweren slachtoffers Rabo Bouwfonds en Philips Pensioenfonds. De verdenkingen kunnen veertien jaar cel opleveren. Voor de verdachten staan hun toekomst en alles wat ze in het verleden hebben bereikt op het spel.

Voor justitie is de vastgoedfraude een prestigezaak, nadat afgelopen decennia de vervolging van omvangrijke witteboordencriminaliteit herhaaldelijk faalde. Na vastlopers als de bouwfraude en de beursfraude zijn de aanklagers en de opsporingsdiensten gebrand op een succes. Kunnen de autoriteiten deze keer de tenlasteleggingen wel waarmaken?

De strijd op het scherpst van de snede tussen aanklagers, verdachten en hun topadvocaten resulteert in een uniek courtroom-drama. Met verraad, schijnbewegingen, leugens, meineed, wraak, geldzucht, vervalste bewijzen en omkoping. En soms met spijt en een traan.

De verdachten geven in en buiten de rechtszaal een onthullende kijk op de mores aan de top van het Nederlandse bedrijfsleven. Waar omkoping de normaalste zaak van de wereld zou zijn. Waar het telefoonnummer van de juiste persoon een miljoen euro waard is. En waar de helft van alle bonnetjes en facturen vals zou zijn.

Hoofdverdachte Jan van Vlijmen getuigt openhartig van zijn verzengende liefde voor geld. Hij is de man met het plan, die het spel speelt om de knikkers. Zijn belangrijkste kompaan is zijn aangetrouwde oom Nico Vijsma. Die maakt zich er voor de rechtbank met theatrale grappen van af.

De Haarlemse rechtbank heeft ruim tachtig zittingen besteed aan dit monsterproces. Dat is het dubbele van waar de rechtbank vooraf van uitging. Het Openbaar Ministerie heeft 270.000 manuren in het onderzoek naar de vastgoedfraude gestoken. Volgens justitie hebben de verdachten zich ‘als parasieten’ binnengedrongen in bedrijven van naam en faam. Ze spreekt zelfs, voor het eerst in Nederland, van ‘racketeering’: een door de maffia gebruikte methode waarbij criminelen zich van binnenuit meester maken van een onderneming. De verdachten hebben de gedupeerde bedrijven opgelicht door een schaduwwereld te creëren van valse facturen, valse winstdelingen, valse bouwclaims en valse overeenkomsten. Zo zouden ze tientallen miljoenen euro’s hebben weggesluisd uit vooraanstaande nieuwbouwprojecten, bijvoorbeeld aan de Amsterdamse Zuidas.

De fraude komt in 2006 aan het licht door een oplettende ambtenaar van de Belastingdienst. Het onderzoek onder de codenaam Klimop breidt zich naar alle kanten uit en loopt nog altijd door, zelfs nadat de rechtbank zich heeft uitgesproken. Overal in de vastgoedmarkt vindt justitie aanwijzingen voor malversaties. Het aantal verdachten loopt op tot 50 personen en 75 bedrijven. Op 13 november 2007 komen de verdenkingen voor het eerst in de openbaarheid als de FIOD en het OM een reeks invallen en arrestaties verrichten. De omvang van de zaak leidt tot verbijstering. De hoge posities van de verdachten maken de schok compleet. Nederland wordt ruw wakker geschud. Massale omkoping blijkt niet voorbehouden aan Middellandse Zee-landen, maar heeft ook in ons land wortel geschoten.

Het boek De vastgoedfraude uit 2009 beschrijft het voorspel en de verdenkingen die hebben geleid tot deze rechtszaak. De ontknoping is het vervolg en verhaalt over de spannende berechting van de belangrijkste verdachten: hun motieven, het verweer, de bekentenissen en de ontkenningen. Hoofdrolspelers uit de vastgoedfraude vertellen in hun eigen woorden wat ze hebben gedaan. Waar de ene hoofdpersoon in de rechtbank links afslaat met een bekentenis, gaat de ander rechtsaf door zich te beroepen op zijn zwijgrecht. Een derde ontkent alles glashard. De druk is hoog, momenten dienen zich aan waarop sommigen onder die last bezwijken.

Hoe gaat zoiets nou eigenlijk: een vooraanstaand bedrijf en een pensioenfonds tientallen miljoenen uit de zakken kloppen? Komen de daders ermee weg of volgt er straf? En hoe kan dit eigenlijk gebeuren? Zitten de bestuurders van de ondernemingen te slapen? Of weten ze ervan? Speelt het OM het spel wel eerlijk? En is een rechter onfeilbaar?

Alle rechtszittingen, vrijwel het hele strafdossier, de pleidooien, de verklaringen van de verdachten binnen en buiten de rechtszaal, en gesprekken met betrokkenen leveren de bouwstenen voor antwoorden op deze vragen. De ongekende liefde voor geld loopt als een rode draad door dit boek. Voor die liefde moet alles wijken. Daarom doen topmannen vlak voor hun pensioen een greep in de kas, laten ambitieuze jongeren zich in de watten leggen en raken ze verblind door het grote geld. Tussen de Ferrari’s en de jachten in Cannes vervagen grenzen en normen.

Hoofdverdachte Jan van Vlijmen laat zijn mensen altijd goed meeprofiteren. ‘Van Vlijmen beloofde steeds meer gouden bergen en kocht iedereen om,’ aldus het Openbaar Ministerie. Het credo van deze affaire luidt dan ook: ‘Iedereen rijk.’

1 De terugkeer van Jan van Vlijmen

Het langdurige voorarrest, deels in isolatie, heeft Jan van Vlijmen veranderd. Voor het eerst praat de anders zo zwijgzame vastgoedman over zichzelf. Hij heeft het allemaal voor geld gedaan, beseft hij nu. Als een poolreiziger bereidt Jan zich voor op een barre tocht door het rechtssysteem.

Jan van Vlijmen (Heemstede, 1957) bekijkt zich van top tot teen in de spiegel en kan een glimlach niet onderdrukken. Hij is gladgeschoren, maar verder lijkt de vijftiger in de verste verte niet op de kille en vermogende vastgoedman waar de buitenwereld hem voor houdt. De soulbroek, die losjes om zijn magere middel hangt, heeft een keurige plooi en de wijde pijpen reiken tot over zijn bruine schoenen. Niet alleen de pasvorm van de broek valt uit de toon, ook de kleur: felroze. Het enige roze kledingstuk dat hij ooit heeft aangehad, was een beschamende kamerjas van jaren geleden. De immer in hagelwitte hemden gestoken Van Vlijmen draagt vandaag een wijde blouse met een scherpe puntkraag en een kralenketting in alle kleuren van de regenboog.

In Van Vlijmens inloopkast op de eerste verdieping van zijn villa in Heemstede hangen vooral staalblauwe pakken en strak gestreken witte hemden. Ook staat er een hele rij handgemaakte Britse herenschoenen van het merk Church. De vastgoedman koestert zijn zakelijk uiterlijk: tot in de puntjes verzorgd als hij in business is. En wanneer is hij dat niet? Buitenissige uitdossingen of uitspattingen zijn bij de geheelonthouder uitgesloten. Veel uitbundiger dan een geruit jasje met suède elleboogstukken wordt het in de regel niet.

Vandaag maakt hij een uitzondering voor een van zijn beste vrienden die vijftig wordt: de in Amerika schatrijk geworden Jan de Jong uit Bloemendaal. ‘Mijn feest gaat niet door als jij niet komt, Jan.’ Met deze ferme woorden trekt De Jong de tegenstribbelende Van Vlijmen en zijn vrouw over de streep. Ook Van Vlijmens advocaat staat erop dat zijn cliënt op het feest zijn gezicht laat zien. Hij vindt het de hoogste tijd dat Jan van Vlijmen na een zeer eenzaam half jaar in het huis van bewaring zich weer eens onder de mensen begeeft. Zijn soort mensen nog wel.

Drie maanden voordat hij aan zijn keukentafel wordt gearresteerd, heeft Van Vlijmen ook groots gevierd dat hij Abraham zag. Hoewel hij eigenlijk niets om feesten geeft, viert hij zijn vijftigste verjaardag toch omdat hij het gevoel heeft’op een keerpunt’ in zijn leven te staan. IT-goeroe Roel Pieper, een gemeenschappelijke vriend van de beide Jannen, ging hem in 2006 voor met een uitbundig feest aan de kust. Van Vlijmen volgt een jaar later en nu, in 2008, is het de beurt aan Jan de Jong. Het drietal heeft meer met elkaar gemeen dan hun leeftijd en de behoefte om het bereiken van hun vijftigste levensjaar uitbundig te vieren. Hun thuisbasis ligt in de welvarende dorpen tussen Haarlem en de kust. Ze brengen alle drie een belangrijke periode van hun leven door in de Verenigde Staten. Van Vlijmen keert daar wel vijftig keer terug. ‘Ik ben een Amerikaan in mijn denken,’ zegt hij regelmatig. De drie eigenwijze en succesvolle ondernemers zijn wel wat gewend, maar in de twee jaar die er tussen hun verjaardagen zijn verstreken, is er veel gebeurd.

Ten tijde van zijn vijftigste verjaardag – in augustus 2007 – is Van Vlijmen succesvoller dan ooit. Met zijn vastgoedpokerspel heeft hij een vermogen verzameld en nu zoekt hij naar een opvolger om zijn bedrijf Landquest te leiden en langzaam over te nemen. Twee van zijn pupillen uit de bewogen tijd bij Bouwfonds, tien jaar eerder, ziet hij als kroonprinsen. Van Vlijmen weet het goed verborgen te houden, maar achter zijn succesvolle façade schuilt een groot probleem met de Belastingdienst. Dat geschil gaat over de miljoenen die Van Vlijmen als directeur bij projectontwikkelaar Bouwfonds in Hoevelaken bijverdiende. Het conflict met de fiscus wordt in de zomer van 2007 van kwaad tot erger als Van Vlijmen zes jaar weg is bij Bouwfonds en allang weer voor zichzelf is begonnen als vastgoedman. Van Vlijmen weet dat hij met vuur heeft gespeeld, dat hij al zijn hele loopbaan de grenzen van het toelaatbare opzoekt, maar rekent er niet op dat hij hiervoor in de gevangenis terecht zou kunnen komen.

Multimiljonair is Van Vlijmen al op zijn achtendertigste. Maar nog rijker wordt hij in de loop van 2006 als hij met zijn eigen onderneming grote zaken gaat doen met Philips Pensioenfonds. Na enkele klappers met vastgoed van Philips is Van Vlijmen even klaar met zakendoen ‘op het niveau hard’, zoals hij dat zelf noemt. Tientallen miljoenen euro’s uit het nieuwbouwproject Symphony op de Amsterdamse Zuidas zijn in aantocht. Hij heeft het goed voor elkaar en droomt die zomer van een langlopend vastgoedproject op Curaçao met een paar andere vijftigers die het ook rustiger aan willen doen. Hij wil een lange reis maken op een van zijn zeewaardige schepen. Af en toe een vriend of zijn vrouw en twee dochtertjes laten overkomen om een stukje mee te varen en een beetje te dobberen. ‘Ik ben een botenman,’ zegt hij van zichzelf.

Er lijkt geen vuiltje aan de lucht. Van Vlijmen waant zich onaantastbaar. Misschien was zijn feest een beetje zwaarmoedig, met dat eerbetoon in de katholieke kerk van Overveen. Een beetje over the top, vindt hij achteraf, die mis ‘ter nagedachtenis’ aan zijn grootouders en hun foto’s op het altaar. De hommage aan zijn voorname voorvaderen bereikt een hoogtepunt wanneer Van Vlijmen de rechten van Boldoot, een oud-Nederlands parfum, terugkoopt. ‘Mijn grootvader was de man die het eau-de-colognemerk groot heeft gemaakt,’ zegt hij later tegen de rechter. ‘Het jaar na de oorlog is hij overleden. Daarna is het bedrijf teloorgegaan. Als klein mannetje wilde ik dat merk nieuw leven inblazen. Vlak voor mijn arrestatie heb ik de rechten van Boldoot gekocht.’

Het feest van zijn vriend gaat iets heel anders worden. Van Vlijmen kijkt nog eens naar de uitnodiging. Het thema luidt: hippie. Iedereen wordt verzocht zich naar de dracht van de jaren zestig uit te dossen. Hij krijgt het er warm van. Zakelijk mag Van Vlijmen graag tot het uiterste gaan, maar informele bijeenkomsten laat hij meestal schieten. In een groep maakt hij een bijna verlegen indruk en verdwijnt hij het liefst naar de achtergrond. Als directeur van Bouwfonds praat hij ook op een feest uitsluitend over zijn werk: het neerzetten van winkels, huizenblokken en kantoren. Hij is een workaholic. De extraverte kant van het poenerige onroerendgoedwereldje kan hem gestolen worden. Maar vastgoed is, naast het vergaren van geld, wel zijn leven. Die liefde is hem een paar maanden geleden bruut ontnomen. Waar moet hij het in godsnaam over hebben op de verjaardag van Jan de Jong, vraagt Van Vlijmen zich nerveus af.

Op het flowerpowerfeest zullen alle ogen gericht zijn op hem, de man die net een paar dagen op vrije voeten is. De meeste gasten zullen doen alsof ze van niets weten, welopgevoed als ze zijn. Maar wie de kranten bijhoudt, weet dat Van Vlijmen inmiddels te boek staat als de grootste witteboordencrimineel die Nederland ooit heeft voortgebracht. Ook in de praatgrage rijkenenclaves rond Haarlem gaat het over weinig anders. Nee, veroordeeld is Van Vlijmen in 2007 niet voor zijn strapatsen in het vastgoed, maar hij zat wel een half jaar in voorarrest. Dat doet het Openbaar Ministerie toch niet zomaar? En de rechter heeft zijn hechtenis toch steeds verlengd?

Zijn advocaat haalt hem met een taxi bij het huis van bewaring op. Zijn vrouw is dolblij dat ze weer samen zijn. Ze heeft haar echtgenoot niet laten vallen. Tijdens zijn hechtenis vertellen zijn verhoorders aan Van Vlijmen dat zijn vrouw een scheiding zou voorbereiden. Hij gelooft ze niet. Van Vlijmen voelt zich schuldig tegenover zijn vrouw en kinderen, maar is sterk gebleven, zoals hij dat zelf noemt. Geen woord heeft hij hierover in die verhoren geuit. ‘Ik heb nooit meer dan één zin gezegd tegen die mensen,’ zegt hij later in een interview met schrijver Leon de Winter. Vijfeneenhalve maand lang zwijgt hij koelbloedig.

Op weg naar het feest rijdt het echtpaar Van Vlijmen door bekend terrein: van Heemstede via Overveen naar Bloemendaal. Van Vlijmen is geboren in Heemstede, opgegroeid in Overveen en in zijn jeugd niet weg te slaan van de hockeyclub in Bloemendaal. Hij koestert naar eigen zeggen goede herinneringen aan zijn ‘onbekommerde jeugd’ met drie broers en een zusje in het prachtige hoekhuis tegen de Lindenheuvel, op het randje van de gemeente Bloemendaal.

Met Pasen verstopt een oom paaseieren op zolder die de kinderen mogen zoeken. De oudste van het stel – Jan – speelt een beetje vals. Hij kan het niet laten de eieren in zijn eentje ‘s ochtends vroeg, als iedereen nog slaapt, alvast te gaan zoeken.

Als student wordt Jan door zijn oom, voormalig straaljagerpiloot Joep Jonk, ingewijd in de geheimen van de projectontwikkeling. Nog altijd staat een foto van hen beiden op een goed zichtbare plek in het huis van Van Vlijmen. Jonk leert hem, zo vertelt Van Vlijmen later tegen zijn rechters, dat je in het vastgoed moet omkopen en je relaties in de watten moet leggen. Als Jan nog ‘een broekie’ is, belooft Jonk hem dat hij later de zaak kan overnemen.

In het half jaar dat Van Vlijmen bij Jonk werkt, ontwikkelen ze het KPMG-gebouw in Amstelveen. Daar verdienen ze, net als de partners van het accountantskantoor zelf, heel goed aan. Met zijn deel van de opbrengst loopt Van Vlijmen al op jeugdige leeftijd binnen. Maar dan krijgt Jonk laaiende ruzie met zijn twee zakenpartners. Hij raadt Van Vlijmen aan om te vertrekken omdat hij voorziet dat er een heel smerig gevecht op komst is. Jonk krijgt gelijk: alle registers gaan open in de strijd om het bedrijf en Van Vlijmens grote voorbeeld dreigt het onderspit te delven. Jonk vraagt of Jan hem geld wil lenen. Dat wil hij niet. In plaats daarvan geeft hij zijn oom een bedrag, enkele tonnen, waarmee Jonk het juridische gevecht kan voortzetten. Dat wint hij, maar lang kan zijn oom daar niet van genieten. Jonk sterft een half jaar later tot groot verdriet van Jan. In familiekring haalt Jan van Vlijmen dit verhaal, zonder zijn bescheiden gift, vaak aan als voorbeeld van ‘mensen die gek worden van geld’.

Een andere oom die een grote rol speelt in zijn leven, is Nico Vijsma, de echtgenoot van een zus van Jans moeder. De half-Indische Vijsma brengt kleur in de vrij stijve katholieke familie Van Vlijmen. Vanwege zijn eigenzinnige karakter is Nico Jans held. De liefde is wederzijds. Vijsma ziet dat zijn neef het talent heeft om een goed zakenman te worden en helpt de tiener op weg door diens zakelijke instincten te stimuleren. Vijsma woont met zijn vrouw twee straten verderop in de familievilla Rooswyck, die sinds de jaren twintig in het bezit is van de Van Vlijmens. In de jaren zeventig, als Jan hier kind aan huis is, heeft het huis veel van zijn oude luister verloren. Later wordt besloten het huis te verkopen.

Als de wind verkeerd staat, kunnen de families Van Vlijmen en Vijsma vanuit hun villa’s het racecircuit van Zandvoort horen. In zijn jeugd komen de jongens Van Vlijmen er regelmatig met hun vader. De broers van Jan vinden het prachtig. Een van hen zal later trouwen met een dame uit een beroemde coureursfamilie uit de omgeving. Maar Jan vindt de racerij maar niks.

‘Formule 1 vind ik verschrikkelijk,’ zegt Van Vlijmen later tegen de rechter. ‘Ik ben vier keer naar de Grand Prix geweest om zaken te kunnen doen.’ Met tegenzin bezoekt hij de mooiste circuits van Europa omdat de pensioenfondsdirecteur van Philips gefêteerd moet worden. Liever brengt hij zijn tijd door op de hotelkamer om er zakelijke telefoontjes te plegen. Op die kamer in het Vista Palace in Roquebrune-Cap-Martin, op 300 meter boven de rotsen even buiten Monaco aan de kust, is het beslist niet onaangenaam toeven.

Als kind kruipt Van Vlijmen tijdens de races in Zandvoort tussen de bankjes op zoek naar lege colaflesjes. Met het statiegeld kan hij zijn zakgeld aanvullen: ‘Anderen willen als jochie brandweerman worden; ik droomde ervan om rijk te worden. Geld betekent succes.’ Op zijn dertiende verhandelt Van Vlijmen brommers. Later, in zijn studententijd, worden dat auto’s. Hij koopt ze in Nederland en verkoopt ze in Amerika, waar in die tijd de dollar torenhoog staat. Voor Van Vlijmen zijn gebouwen of auto’s wezenlijk hetzelfde: ‘Het is handelswaar.’ In gesprekken met vastgoedhandelaren heeft hij het steevast over ‘spullen’ als hij kantoorflats of wolkenkrabbers bedoelt. ‘Heb je nog spullen?’ vraagt de ene vastgoedman aan de andere.

Over zijn huis in Heemstede zegt de multimiljonair: ‘Bloemenoord is niet veel meer dan een huis op een stuk grond.’ De plek die hij vandaag gaat bezoeken, de feestlocatie, dat is pas een echt landgoed. Jan de Jong is eigenaar van de landgoederen Schapenduinen en Caprera in Bloemendaal. Hij beheert ze samen met zijn broer Gijs. Ze zijn er lang niet altijd, want ze brengen veel tijd door in Amerika, waar hun investeringsbedrijf Nedamco is gevestigd. De broers besteden jaarlijks tonnen aan het onderhoud en de ontwikkeling van hun grond en hebben de nodige hoveniers in dienst. Landgoed Schapenduinen is niet toegankelijk voor het publiek. Als mensen hier hun honden zouden uitlaten, vertelt De Jong tegen bezoekers, dan zou de opmerkelijke mosvegetatie op de wandelpaden gauw verdwenen zijn. Vogels gebruiken het mos voor de bouw van nesten.

De twee Jannen zijn zeer gesteld op hun privacy. Net als veel andere bewoners van Bloemendaal en Aerdenhout leiden ze een teruggetrokken bestaan. En niet zonder reden. In 2003 wordt de vriendengroep opgeschrikt door het nieuws dat de vrouw van Roel Pieper levensgevaarlijk is verwond door messteken. Een verwarde stalker blijkt hun landgoed te zijn binnengedrongen. ‘Die persoon heeft zich toegang verschaft tot Roels huis en zijn vrouw met een mes bewerkt en bijna vermoord,’ zegt Van Vlijmen daar later over. Ook Pieper zelf raakt gewond bij de worsteling. Een medewerker van Van Vlijmen wil wel een dubbelloops jachtgeweer en een stroomstootwapen leveren. Van Vlijmen neemt ze aan. Het om zet de verboden wapens later in de dagvaarding, tot ergernis van de advocaat van Van Vlijmen: ‘Het om vervolgt liever een vijand met een geweer in zijn handen. Dat staat beter.’

Zelf koppelt Van Vlijmen de aanklacht aan de behoefte bij het om om sinds de dood van vastgoedhandelaar Willem Endstra de, volgens hem, niet-bestaande relaties tussen de onder- en de bovenwereld in de onroerendgoedsector bloot te leggen. ‘Om het intern te verkopen, en de rechters-commissarissen te overtuigen, moest er een verdachtmaking van illegaal wapenbezit bij. Voor het om moesten en zouden we een criminele organisatie zijn, en daar horen wapens bij.’

Tegen de rechter zegt Van Vlijmen dat hij ‘bang’ is van geweld. ‘Mijn vrouw wilde in 2006 nog een vergunning halen voor een schietakte en een voor het wapen. Ik heb het jachtgeweer nooit geopend en er nooit patronen in gedaan.’

Ook hekken, struiken en een hond in de tuin moeten pottenkijkers weghouden van Van Vlijmens nieuwbouwvilla, die hij omwille van een straaltje zon een kwartslag heeft laten draaien ten opzichte van het smaakvolle landhuis uit de jaren twintig dat er eerst stond. Voor de gemeente geldt Bloemenoord als een landgoed en is ‘extensieve recreatie’ door buitenstaanders er zelfs toegestaan. Van Vlijmen heeft zich daartegen verzet. De gemeente heeft hem gerustgesteld: als de eigenaar van een landgoed dit niet wil, gebeurt het ook niet.

Ook Jan de Jong verzet zich tegen plannen van de gemeente Bloemendaal. Die wil van Park Brederode vlak bij zijn landgoed een woonwijk maken. Als voorzitter van de stichting Schapenduinen en namens de Vereniging Behoud Landgoed Meer en Berg ageert De Jong tegen ‘de (milieu)belasting’ die het gevolg zou zijn van de aanleg van de nieuwe villawijk. Van Vlijmen schiet zijn vriend te hulp. Hij kan zich de problemen van een landgoedbezitter goed voorstellen. Voor zijn eigen lap grond aan de Kadijk in Heemstede heeft Van Vlijmen de Stichting Behoud Natuurschoon Bloemenoord en de Stichting Beheer Landgoed Bloemenoord opgericht. De ontwikkeling van vastgoedprojecten is een fantastische bezigheid, maar niet in de nabije omgeving van je landgoed.

Van Vlijmen brengt De Jong in 2007 in contact met zijn oude baas, de voormalige topman van vastgoedbedrijf Bouwfonds. Cees Hakstege moet als mediator de dreiging van een nieuwe villawijk zien te keren. Hakstege neemt die opdracht aan en trekt bovenlangs naar de provincie Noord-Holland. Op het gebied van ruimtelijke ordening en bouwvergunningen zijn provincies immers de baas. Daar weet Hakstege VVD’er Ton Hooijmaijers te interesseren voor de milieubeweging van Jan de Jong. Dat is opmerkelijk, omdat Hooijmaijers zich als gedeputeerde, met financiën, ruimtelijke ordening en grondbeleid in zijn portefeuille, juist laat kennen als doordouwer van vastgoedprojecten. De Jong onderstreept dat het hem gaat ‘om het behoud van de cultuurhistorische en ecologische waarde van het gebied’. Er dreigen te veel woningen nabij zijn privénatuurgebied te worden gebouwd. Op het nabijgelegen terrein van het voormalig Provinciaal Ziekenhuis in Park Brederode verrijzen behalve luxevilla’s ook seniorenwoningen en goedkope huurwoningen. Jan de Jong haalt alles uit de kast om dit bouwproject tegen te houden en start ettelijke juridische procedures om zijn gelijk te halen.

Maar ondanks de lobby van De Jong, de inspanningen van Hakstege en alle spitsvondigheden van ingehuurde advocaten trekken de gemeente en de ontwikkelaars AM en Kuiper Groep aan het langste eind. Dit tot genoegen van onder meer CDA-wethouder Victor Bruins Slot, die een aanjager van het project is. Bij zijn vertrek uit de gemeenteraad zegt Bruins Slot zich geërgerd te hebben aan het gevecht dat hij met Jan de Jong heeft moeten voeren, terwijl hij steun kreeg van andere natuurorganisaties. De Jongs visie op Bloemendaal is ‘als een schilderij van Potter: een groot natuurgebied met hier en daar een landhuis. Dat is niet helemaal meer van deze tijd, maar het is wel de manier waarop hij denkt,’ aldus Bruins Slot in 2009 in het Haarlems Dagblad. ‘Ik laat me graag overtuigen, maar je moet niet met juridische trucs aankomen om je zin door te drijven. Ik heb een hekel aan manipuleren. Dan krijg ik er de pest in. Zo ga je niet met elkaar om.’

Op deze zonovergoten dag in april 2008 vindt eigenaar Jan de Jong de kwaliteit van de vegetatie op zijn landgoed even van minder groot belang wanneer de feestgangers het prachtige terrein betreden. De sfeer is uitgelaten. Met het jarenzestigthema en de decoratie heeft de organisatie zichzelf overtroffen. Geheel in stijl is aan de oevers van het pittoreske duinmeertje een klassiek Volkswagenbusje geparkeerd met daarin de muziekinstallatie voor het tuinfeest. Op het kwetsbare mos zijn plaids uitgerold waarop de feestgangers zich mogen neervlijen. Er zijn geen stoelen. Gehurkt zitten de vijftigers wat stijfjes tussen het bloeiende fluitekruid. Onder de gasten bevindt zich een Indiase goeroe. Een rookmachine blaast grote mistwolken over het meer. Om de flowerpowersfeer te vervolmaken steken sommigen van de aanwezige multimiljonairs en hun vrienden grote joints op. ‘s Avonds zijn er kampvuren en vuurspuwers.

Geen feest zonder professionele foto’s. Gasten laten zich fotograferen geflankeerd door twee naakte vrouwen beschilderd met bodypaint en met bloemenkransen op het hoofd. Op de boezem van de ene figurante staat heel groot ‘Jan’, terwijl op die van de ander met zwarte verf’50’ is geschreven.

De Van Vlijmens hebben hun outfits op elkaar afgestemd. Nicolette, de vrouw van Jan, draagt een witte jurk met wijde mouwen, afgezet met roze, blauwe en groene bloemetjes, en open schoentjes. Een hoofdband – Jan een donkere en zijn vrouw een witte – maakt hun tenue af. Roel Pieper ziet er fantastisch uit met zijn pruik van lang zwart haar en een blauw hippiepak met diep decolleté. Ook het echtpaar Van Vlijmen poseert breed lachend voor de foto. Een van de modellen maakt een V-teken, in de jaren zestig een bekend symbool voor vrede. De ander houdt een roos voor haar gezicht. Aan de foto valt niets af te lezen van de ellende die Van Vlijmen de maanden ervoor heeft meegemaakt. Hij ziet een beetje grijs, maar dat is alles.

Maar binnen in zijn hoofd dondert het. Hij moet zijn verhaal kwijt en dat zal gebeuren ook. Mensen die deze avond van de partij zijn geweest, kunnen het zich nog goed herinneren: de verlegen Van Vlijmen klampt tientallen mensen aan en deelt zijn leed met iedereen die het horen wil. En iedereen wil het horen, want ze zijn allemaal reuze nieuwsgierig naar de onopvallende man die het middelpunt is van Nederlands grootste fraudeonderzoek ooit. ‘Het ergste,’ herhaalt Van Vlijmen keer op keer, ‘is om in de gevangenis de dag door te komen. Je probeert je routine vast te houden. Op het middaguur krijg je warm eten. Dat wikkelde ik in een deken vol brandgaten.’ Van Vlijmen vertelt de aanwezigen op het feest hoe hij zichzelf in de cel de discipline aanleert om precies om zes uur ‘s avonds zijn halfwarme hap op te eten.

Van het beetje geld dat zijn vader Ben en moeder Juul hem na verloop van tijd mogen sturen – die thuis in hun bejaardenflat in Overveen justitie ook op bezoek krijgen – koopt Van Vlijmen dagelijks een Mars. Die snijdt hij in kleine partjes en eet hij uitgesmeerd over de dag plakje voor plakje op. Zo geniet hij urenlang van de lekkernij. Aan dat zelfbedachte ritme klemt Jan zich vast. De gasten van het verjaardagsfeest horen zijn relaas hoofdschuddend en met veel ah’s en oh’s aan.

In het begin van zijn voorarrest houdt Van Vlijmen zich sterk. Curieus genoeg schept hij er dan nog lol in om met zijn verhoorders te kletsen voordat de band aanstaat. Maar op het moment dat het verhoor officieel begint, zwijgt hij consequent. Ook als hij dagenlang wordt geconfronteerd met bewijsmateriaal, afgeluisterde telefoongesprekken en belastende verklaringen van medeverdachten.

De eerste maanden zit Van Vlijmen ‘in beperkingen’ in het huis van bewaring in het Noord-Hollandse Zwaag en heeft hij vrijwel geen contact met de buitenwereld. Bezoek van Hein Jan van Ogtrop, plebaan van de kathedrale basiliek in Haarlem, is wel toegestaan. Van Ogtrop is een goede bekende die zelfs in de drukke dagen met Kerst bij de Van Vlijmens in Heemstede over de vloer komt. Hij is degene die het verjaardagsfeest en de grootouderverering heeft begeleid drie maanden voor Jans arrestatie. Van Vlijmen steunt de kerk al jaren met giften en betaalde recentelijk nog de publicatie van een boekje door de kerk. In de zomer van 2007 vangt justitie twee opmerkelijke gesprekken op tussen Van Vlijmen en oom Nico over Van Ogtrop. In het eerste gesprek van 19 augustus 2007 vraagt Van Vlijmen aan Vijsma ‘of ze aan de plebaan nog wat moeten doen. Een bedankbrief sturen of zo’ voor zijn goede diensten op Jans grote feest drie dagen eerder. Vijsma zegt dat ze dat sowieso moeten doen. Jan heeft de plebaan uitgenodigd voor Eerste Kerstdag: ‘Dat staat genoteerd.’

Van Vlijmen overweegt de priester te belonen met ‘een kist wijn of zoiets’. Vijsma vindt dat ze ‘die pater’ morgen al wat moeten sturen. En in plaats van flessen kan zijn neef beter brieven schenken. Of nog beter: ‘briefjes’. ‘Ik zou zeker een, ja, op zijn minst, Jan, moeten we fiftyfifty er wat in stoppen. Ieder vijf.’

‘Ja,’ antwoordt Van Vlijmen.

Vijsma: ‘Als ik kijk hoe [hij] dat voor kennisgeving aannam, wel af en toe voelend in de enveloppe, dan denk ik dat je daar het meest mee scoort.’

Hoewel de familie zich veel vaker in de kerk laat zien, biedt de eenzame Kerst zonder Jan de uitgelezen gelegenheid om er samen te komen. In Overveen wordt een mis opgedragen voor Jan, die op zijn beurt een brief schrijft naar zijn familie om zich te excuseren voor de ellende die hij hun brengt. In het huis van bewaring geven de bewaarders hem nasi te eten omdat het Kerst is. Kort daarna, zo vertelt advocaat Willem Koops jaren later tegen de rechter, begint Van Vlijmen stoornissen te vertonen. De familie verzekert hem dat Jan ‘nooit’ emoties toont, maar Koops ziet Jan telkens in huilen uitbarsten. Wanneer zijn advocaat op bezoek komt, schuift Jan zijn stoel ver van hem vandaan. Hij stapelt vergissing op vergissing, vraagt telkens dezelfde dingen, maar informeert niet naar zijn gezin of familie.

Boem! Boem! Van Vlijmen bonst als een bezetene op het kleine raam van zijn cel om de aandacht te trekken van een bewaarder. ‘Hoe laat is het?’ Het is de zoveelste keer dat Jan dit doet, constateert zijn advocaat begin 2008 tijdens een bezoek. ‘Jan is heus wel kapot te krijgen, als je maar lang genoeg doorgaat,’ aldus Koops tegen de rechter. De geïsoleerde hechtenis doet zijn cliënt geen goed. In tegenstelling tot Jans vrienden Pieper, De Jong en Rabobankier Hans ten Cate heeft de advocaat er wel begrip voor dat het om Van Vlijmen vastzet vanwege de grote financiële belangen die met de vastgoedfraude zijn gemoeid. Het risico bestaat dat de verdachte op vrije voeten miljoenen euro’s in veiligheid zou brengen. Maar zijn gezondheid loopt volgens Koops schade op: ‘Het haar van Van Vlijmen was zwart toen hij de cel inging en grijs toen hij eruit kwam.’

Met justitie meewerken wil Van Vlijmen niet. Als hij besluit te praten, doet hij dat in de rechtszaal. Dat is ook het advies van zijn advocaat, die kort na de arrestatie op 13 november 2007 de loodzware aanklacht tegen zijn cliënt onder ogen krijgt. Drie maanden lang ziet Van Vlijmen alleen advocaat Koops.

Als de verdachte later een milder regime opgelegd krijgt, waarbij hij dagelijks zes van de vierentwintig uur buiten de cel mag doorbrengen, weten zijn medegevangenen wie hij is: Jan de geldman. Boeken halen in de bibliotheek is niet toegestaan, maar van de bewaarders mag Van Vlijmen ze uit een doos in het washok pakken. Wekenlang leest hij elke dag een roman van de Duitse schrijver Hans Hellmut Kirst, die na de Tweede Wereldoorlog veel succes boekt met zijn verhalen over het leven van soldaat Gunner Asch.

Van Vlijmen raakt in het huis van bewaring bevriend met twee zware jongens: een Antilliaan en een Nederlander. Ze vinden Van Vlijmen maar een weirdo. De inwoners van de Zwaag zijn voor het overgrote deel zwart. Onderling wordt niet gesproken over hun aanklacht. Alle gevangenen zijn bang voor een snitch, een verrader of infiltrant van justitie. Ook het bellen met een speciale advocatentelefoon wordt gewantrouwd uit vrees te worden afgeluisterd. Het om zal later niet ontkennen dat er in het huis van bewaring getapt wordt. Maar volgens justitie zouden alle gesprekken vanuit het huis van bewaring zijn vernietigd.

Op het feest van Jan de Jong kan Van Vlijmen voor het eerst aan de buitenwereld vertellen hoe het voorarrest hem is vergaan. Vooral de isolatie heeft hem geen goed gedaan, herhaalt hij tegen iedereen. ‘Ik ben niet gek geworden, maar ik had het idee dat ik elke dag minder zuurstof kreeg. Mijn geheugen werkte niet goed.’ Zo verklaart hij ook zijn keuze om vier jaar lang, totdat zijn zaak voor de rechter komt, te zwijgen. ‘Mijn systeem sukkelde in slaap, een proces dat niet bevorderlijk is voor het afleggen van een goede verklaring.’

In 2011 is Van Vlijmen nog steeds in behandeling bij een psychotherapeut. ‘Drie maanden vind ik een tikje overdreven,’ zegt hij met enige spot tegen de rechter over zijn isolatie in de cel. ‘Misschien niet als je weet waar een atoombom verstopt zit, maar we hebben het hier over een strafzaak waar al een hele paper trail van bestaat.’

De genodigden op het uitbundige feest horen de verhalen van de veronderstelde witteboordencrimineel in roze hippiebroek beleefd aan. Van Vlijmen is vandaag allerminst een zwijger en ook niet bepaald een verlegen man. Wat hij over zijn eenzame opsluiting vertelt, maakt op iedereen indruk. Vragen over de manier van zakendoen die hem zo in de problemen heeft gebracht, blijft hij ontwijken.

Het is een goed besluit geweest in te gaan op de uitnodiging voor dit feest. Zo keert hij met een diepe sprong terug in de maatschappij. Van Vlijmen doet nog een ontdekking: hij heeft het niet langer over zijn werk. Voor het eerst praat hij over zichzelf. Over de verschrikkelijke inval en het vreselijk lange voorarrest. Maar vooral over welke impact het heeft gehad op zijn persoonlijke leven.

Ja, hij heeft ongelooflijk grote fouten gemaakt en zijn familie in gevaar gebracht. ‘Maar ik heb geen criminele geest,’ houdt hij vrienden en bekenden voor. Nooit meer wil hij terug naar de gevangenis. Hij beseft: vanaf nu is mijn verdediging mijn werk. De rechtszaak die in het verschiet ligt, wordt zijn nieuwe project. Met als einddoel nul jaar celstraf. Het is een rationele keuze, zoals alle keuzes in zijn leven dat zijn geweest, maar wel een waar hij vol overgave werk van gaat maken. Over de oranje nieuwbouwtorens op de Amsterdamse Zuidas, een van zijn vastgoedprojecten die volgens justitie aan elkaar hangt van de fraude, zegt Van Vlijmen tegen een vriend dat hij dagelijks turft: ‘Toen ik aan Symphony begon, heb ik op een bord streepjes gezet. Dan kom je misschien aan 250 streepjes voordat je je geld in je zak hebt.’ Deze keer is het einddoel geen zak geld, maar vrijheid. Ook dit project wordt er een van lange adem, tot aan de Hoge Raad als het moet. Als zijn twee tienerdochters maar het huis uit zijn voordat hij in het ergste geval toch zal moeten terugkeren naar de gevangenis.

Hoe wil hij dat doel bereiken? Van Vlijmen heeft er lang over nagedacht tijdens zijn voorarrest en de jaren erna. Zijn filosofie is gestoeld op het bijzondere leven van een man die hij tot zijn tien beste vrienden rekent. De vrienden die hem trouw zijn gebleven na zijn arrestatie, terwijl zijn duizenden zakelijke contacten zich massaal van hem afkeren. Die vriend is de Britse poolreiziger Robert Swan. Van Vlijmen kent hem van een lezing. Voor een van zijn vermaarde Bouwfondsevenementen haalt hij de gedreven Brit naar Nederland. Later worden ze goede vrienden als Swan bij een expeditie een vlag met het Bouwfondslogo op het Zuidpoolstation Amundsen-Scott op Antarctica plaatst. Dit station is vernoemd naar de ontdekkingsreizigers Roald Amundsen en Robert Falcon Scott, die in 1911 en 1912 als eersten de Zuidpool bereikten.

Het schiet Swan nog net op tijd te binnen dat hij van dit hoogtepunt uit het bestaan van zijn sponsor een foto moet maken voordat hij de Zuidpool weer verlaat. De foto van de Bouwfondsvlag naast Swan in zijn winterjas en de bordjes van de eerste reizigers die de Zuidpool hadden bereikt, heeft nog lang op een prominente plek in het Bouwfondskantoor gehangen.

Als Swan in 1989 voet aan wal zet op de Noordpool, is hij de eerste mens ter wereld die beide poolgebieden heeft bereisd. Daarna besluit hij zich in te zetten om de poolgebieden te beschermen en in hun natuurlijke staat te behouden. Van Vlijmen en de schatrijke familie De Pont zetten in de jaren negentig een stichting op die hem daarbij ondersteunt. Een van de directeuren is Joost Tjaden, al vele jaren een vertrouweling van de familie.

De wereldberoemde Swan, een jaar ouder dan Van Vlijmen, is een van de eersten die belt als Van Vlijmen in april 2008 wordt vrijgelaten. De ontdekkingsreiziger rijdt op dat moment door Californië, waar Van Vlijmen tijdens zijn studie in de jaren zeventig een fijne tijd doormaakt. ‘Ik ben blij dat je in de gevangenis hebt gezeten,’ zegt Swan lachend door de telefoon. ‘Ik vond jouw leven al een beetje saai worden.’

Van Vlijmen is nooit op de Zuidpool geweest en hij heeft ook geen enkele ambitie om daar ooit naartoe te gaan. Wat hem in Swan aantrekt, is zijn gedrevenheid en toewijding: ‘Het gaat me niet om de Zuidpool als zodanig, maar om de kronkelende weg ernaartoe.’ Aan deze uitspraak van Swan trekt Van Vlijmen zich graag op met zijn eigen lange mars door het Nederlandse rechtssysteem in het vooruitzicht. Wanneer de Brit bij Van Vlijmen op visite is, staren ze samen door het raam naar de achtertuin en zegt Swan: ‘Jan, dit gazon is jouw Antarctica.’ De ontdekkingsreiziger mag Van Vlijmen zo graag dat hij heeft aangeboden om als character witness een goed woordje voor hem te doen tijdens het proces. Een vriendelijk aanbod, maar de Nederlandse rechtspraak kent dat fenomeen niet.

Van Vlijmen identificeert zich ook met andere poolreizigers. Van de twee beroemdste, Robert Falcon Scott en Roald Amundsen, gaat Van Vlijmens sympathie uit naar de Brit. De Noor Amundsen is in 1911 de nipte winnaar. Hij bespaart op bagage door zijn sledehonden een voor een als voedsel voor andere honden op te offeren. Scott arriveert 33 dagen later. In de periode na zijn voorarrest, waarin Van Vlijmen zich opmaakt om zich tegenover de rechtbank te verantwoorden, zegt hij: ‘Ik ben Scott. Die bereikte weliswaar later zijn bestemming, maar Amundsen had geen passie. Zijn overwinning was klinisch. Scott is de man van de ups and downs, van het echte leven; daar identificeer ik me mee. Scott is menselijker. Zijn tocht naar de Zuidpool had meer omwegen. Als je op de kaart kijkt, zie je dat Amundsen recht op zijn doel afging.’

De schaker in Van Vlijmen denkt altijd een paar stappen vooruit. Die eigenschap heeft hem tot een grote speler in het onroerend goed gemaakt. Hij realiseert zich dat de weg ernaartoe bepaalt hoe hij zijn doel zal ervaren. Nee, hij is niet van plan zijn toekomst op te geven. Welke keuzes maakt hij op zijn weg door het rechtssysteem? Zal hij zijn mond houden in de rechtszaal? Zal hij liegen tegen de rechters of de waarheid vertellen? Hoe voelt het voor een verdachte als hij zich op zijn zwijgrecht beroept? Hoe zal het zijn als de hele rechtsgang achter de rug is? Vastberaden durft Van Vlijmen vooruit te kijken. ‘Ik heb me er mentaal heel goed op voorbereid,’ zegt hij tegen de rechter over zijn onvermijdelijke proces. Swan raadt Van Vlijmen aan niet mee te huilen met de wolven. Kin omhoog. ‘Dit is jouw poolreis. Wees zuinig op je reserves.’ Zijn vaste afscheidsgroet luidt: ‘Stay out of jail.’ En ook Jan de Jong, op wiens feestje Van Vlijmen voor het eerst weer onder de mensen komt, geeft zijn vriend advies: ‘Zie het als een poolreis. Als een loutering. Chin up ‘.

Het OM toont zich niet minder zelfverzekerd. In de eerste zitting op 20 februari 2008, die Van Vlijmen nog als gevangene bijwoont, gebruiken de aanklagers oorlogstaal. Ze kondigen nieuwe arrestaties en invallen aan. Ze zijn ervan overtuigd dat de groep rond Van Vlijmen ‘voorbereid’ was op een inval van justitie. De verdachten hebben vooraf doorgesproken ‘hoe te handelen en te verklaren’ en hoe sporen het beste gewist kunnen worden. Forensisch accountants van PricewaterhouseCoopers (PwC), die in hun eigen onderzoeken grote moeite hebben om bij Bouwfonds het lek boven water te krijgen, zijn volgens het OM door de verdachten misleid met onderling afgestemde verklaringen. Tegelijkertijd blijkt uit de taps, aldus officier van justitie Robert Hein Broekhuijsen, dat er ‘nieuwe strafbare feiten in de pijplijn zaten’. Hun onderzoek begint als de Belastingdienst in 2004 de fraude op het spoor komt, maar wordt vanaf 2006 groter en groter. Het OM moet het onderzoek een aantal maanden stilleggen als te veel verdachten in beeld komen. Het uitwerken van getapte telefoongesprekken is niet meer bij te houden.

Op een regiezitting in juli 2010 verbaast Van Vlijmen, dan weer vrij man, het publiek met zijn doorsnee-uiterlijk en rustige voorkomen. Is dit nou de mastermind achter Nederlands grootste fraudezaak? Hij stottert een beetje en valt nauwelijks op. Theatermaker George van Houts, die over de vastgoedfraude een toneelstuk maakt, staat die ochtend Jan van Vlijmen op te wachten voor de Haarlemse rechtbank. ‘Hij lijkt doorzichtig. Je ziet hem niet,’ zegt hij tegen zakenblad Quote. ‘Ik moest deduceren: die is het niet, die ook niet, dan moet die het zijn. Hij valt weg. Wellicht was dat zijn kracht.’ In de rechtszaal ziet Van Houts ‘keurige burgermannen zonder zonden’. Oud-VSB-bankier Jan Steven Menke beschouwt hij als ‘de komediant’, Nico Vijsma is een ‘Mephisto’, het personage uit de strips van Marvel Comics, maar in hoofdverdachte Jan van Vlijmen ziet hij een ‘onwaarschijnlijk niksig mannetje’.

Daarmee doet hij Van Vlijmen tekort, zal later blijken. Van Vlijmen is inderdaad een onopvallende verschijning, maar verbaal uit hij zich intelligent en doordacht. Hij ondergaat de tientallen zittingsdagen rustig en beheerst. Hij weet zijn dertien-in-het-dozijn-uiterlijk in zijn voordeel om te buigen. Zijn ogenschijnlijke onkreukbaarheid heeft hem eerder al ver gebracht. Van Vlijmen verkoopt vertrouwen. Diezelfde houding neemt hij aan tegenover zijn rechters. Wat hij nu moet zien te verkopen, zijn geen gebouwen, maar vertrouwen in zijn verhaal. Dat zal hem uit de gevangenis moeten houden.

Van Vlijmen is niet de enige die onder grote druk staat in de kwestie die ‘de vastgoedfraude’ is gaan heten. Tientallen verdachten gaan eveneens door een levensbepalende fase. Lang niet iedereen is eerlijk genoeg om toe te geven dat ze dit deels aan zichzelf te wijten hebben. Van Vlijmen wel. De man die in Heemstede met een gouden lepel in de mond wordt geboren, legt openhartige verklaringen af. Dat wordt van alle kanten toegejuicht, behalve door de mensen die hij belast. ‘Hij leek graag te willen getuigen van de zonderlinge normen en de particuliere logica die hij en zijn vroegere relaties eropna hielden,’ aldus de Volkskrant in een commentaar. Volgens de krant dient de zaak meer dan alleen de rechtsgang en de waarheidsvinding: ‘Ze geeft ook een onthutsende indruk van de perverse moraal van een sector aan de rafelrand van de bovengrondse economie.’

Het strafproces is voor de bredere rechtsorde van groot belang. Op het spel staat ook de geloofwaardigheid van het Openbaar Ministerie, dat met invallen, arrestaties, beslagleggingen en maandenlange geïsoleerde hechtenis diep in het leven van de verdachten heeft ingegrepen. Volgens NRC Handelsblad draait de zaak ‘om niet minder dan de integriteit van het bedrijfsleven en daarmee de economie’. Het vooronderzoek van justitie duidt er volgens de krant op ‘dat de vastgoedsector in Nederland het afgelopen decennium volledig was afgegleden’. Er lijkt sprake van corruptie en omkoping op een schaal die een hele sector in diskrediet brengt. Kernvraag is: slaagt het OM erin om witteboordencriminelen op te sluiten? Ook als er ‘Philips’ op hun visitekaartje staat?