Maarten van der Pas & Robert van den Oever

Saab over de kop

De nederlaag van Victor Muller

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor onze ouders
Voor Virna-Lizza

Dit boek werd mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fbjp.nl)

© Maarten van der Pas & Robert van den Oever 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto omslag © Björn Larsson Rosvall/Scanpix

Spyker- en Saab-topman Victor Muller spreekt op 19 december 2011 in Trollhättan de media toe nadat hij eerder op die dag het faillissement van Saab heeft aangevraagd.

E-BOOK ISBN 978 90 468 1306 5

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1305 8 (1e druk 2012)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/saaboverdekop

Inhoud

Woord vooraf

1 Victorie

2 Profiteren van een perfect storm

3 Vlucht naar voren

4 Kentering

5 Op jacht naar geld

6 De weg naar het einde

7 Terug bij af

8 Kans van slagen

Geraadpleegde bronnen

Woord vooraf

‘Wij volgen Spyker al sinds de heroprichting in 2000, en de lotgevallen in de afgelopen negen jaar brengen ons tot het oordeel dat het in 2009 echt moet gaan gebeuren. Als het nu niet lukt om op eigen benen te staan met behulp van de nieuwe modellen, lijkt het einde onvermijdelijk.’

Dat concludeerden wij augustus 2009 in het voorwoord van ons boek Spyker. Een dollemansrit. Daarin reconstrueren we de enerverende weg die Spyker sinds de oprichting in 2000 had afgelegd. De sportwagenbouwer had een mislukte vlucht naar voren achter de rug met een eigen Formule 1-raceteam. Topman Victor Muller vond in de jonge Russische bankier Vladimir Antonov weer een nieuwe financier die tientallen miljoenen euro’s in de onderneming stopte en daarmee Spyker in leven hield. Spyker moest maar eens op eigen kracht zijn levensvatbaarheid en winstgevendheid laten zien, vonden wij. We konden niet vermoeden dat Spyker kort daarna aan een overname van Saab zou beginnen.

Het is typisch Victor Muller, stellen wij vast als de kleine Nederlandse sportwagenbouwer de veel grotere Zweedse autoproducent inlijft. Entrepreneur Muller heeft Spykers motto ‘Nulla tenaci invia est via’ tot zijn lijfspreuk gemaakt: Voor de aanhouder is geen weg onbegaanbaar. Muller is een dealmaker pur sang, hij weet zaken goed te analyseren en te combineren, ziet mogelijkheden waar anderen die niet zien en gaat door waar menigeen allang zou zijn opgehouden. Daarom slaagt hij erin om onder moeilijke omstandigheden Saab binnen te halen.

Wij waren benieuwd naar de haalbaarheid van de plannen om Saab er weer bovenop te helpen. Want Spyker had in zijn tienjarige bestaan nog niet één keer winst geboekt. En Saab had zijn beste tijd, waarin meer dan honderdduizend auto’s per jaar uit de fabriek rolden, ver achter zich. Saab overnemen was één, maar er een gezonde autofabrikant van maken was twee. Dat zou veel tijd en geld gaan kosten, zaken die Spyker niet had.

Deze overwegingen vertellen we niet alleen hier. We worden sinds Dollemansrit door Nederlandse en Zweedse media regelmatig gevraagd om de ontwikkelingen bij Spyker en Saab toe te lichten.

Het drama dat zich in 2010 en 2011 bij Saab voltrekt en waarbij mooie bedrijfsplannen al snel overgaan in een scenario van nijpend geldgebrek en een zoektocht naar financieel draagkrachtige redders, bezorgt ons regelmatig een déjà vu. We kennen de geschiedenis van Spyker en daarom zien we opmerkelijke parallellen tussen de overname van Saab en die van het Formule 1-team van Midland in 2006: het is eenzelfde vlucht naar voren. Er is een fikse kloof tussen verwachtingen en aannames aan de ene, en de weerbarstige werkelijkheid aan de andere kant. De wijze waarop Muller de zaak probeert te redden als het uit de hand loopt, is herkenbaar. Zijn charisma, overtuiging, zijn vermogen om snel te schakelen en onvermogen om met kritiek om te gaan, zien we regelmatig terug.

Victor Muller is een ware overlevingskunstenaar. Telkens als het voortbestaan van Spyker en later Saab aan een zijden draadje hangt, komt hij toch weer met een oplossing. Dat is zijn kracht en zijn zwakte. Hij is een opportunistische zakenman die letterlijk de opportuniteit pakt. Daarbij lost hij problemen pas op als ze zich aandienen. Is de financiering van een deal nog niet volledig rond, dan ziet hij op het moment dat het echt nodig is pas waar geld vandaan komt. Er is altijd wel een oplossing, redeneert Muller, en niet zelden komt die uit onverwachte hoek. Bij Saab lijkt hij het weer te flikken, maar lijdt uiteindelijk een nederlaag.

Muller moet tot het uiterste gaan, want hij onderneemt met Spyker en Saab niet alleen als autoliefhebber, maar vooral als investeerder. Hij investeert door de jaren heen miljoenen euro’s privévermogen in het beursgenoteerde Spyker. Zijn doel is de autofabriek en het merk uit te bouwen, in waarde te laten stijgen en er dan op een goed moment uit te stappen en zijn winst te pakken. Maar dat moment is nooit gekomen. Zijn vermogen zit vast in Spyker. Saab had moeten bijdragen aan de waardecreatie die hij met Spyker voor ogen heeft, maar in plaats daarvan leidde het faillissement van Saab tot miljoenen verlies voor Muller. Doorgaan met Spyker is de enige optie om te voorkomen dat hij alles kwijtraakt.

De hoofdrol in dit boek is voor Victor Muller, met in een goede bijrol Vladimir Antonov. Van hem komt het idee om Saab over te nemen, maar de bankier en investeerder lijkt niet los te komen van verdachtmakingen van witwassen en criminele banden. Hij moet zelfs zijn relatie met Spyker opgeven om de overname van Saab te laten slagen. Als hij later weer wil meedoen met Saab, wordt hij categorisch geweigerd.

Kleinere rollen zijn weggelegd voor Jan Åke Jonsson, de bescheiden topman van Saab die moegestreden het strijdtoneel verlaat, voor bewindvoerder Guy Lofalk, en voor de Chinese selfmade zakenlieden Pang Qinghua en Pang Qingnian, die als redders van Saab opduiken.

In dit boek reconstrueren wij hoe Spyker Saab kon overnemen en waarom het Zweedse automerk binnen twee jaar failliet ging. De mislukte reddingspoging van Saab krijgt de meeste aandacht, maar de stap vooraf is zeker zo interessant: hoe kon Saab al zo snel na de overname in de problemen komen? Achteraf ‘zie je wel’ concluderen bij het faillissement vinden we te gemakkelijk. We gaan ook na of de overname überhaupt kans van slagen had.

Victor Muller en Spyker zijn de leidraad in dit boek. Wij zijn geen Saab-adepten, maar we vinden de geschiedenis van Spyker een boeiend verhaal. Victor Muller is een fenomeen, een ondernemer met lef. Zijn sportwagenmerk is een aaneenschakeling van beloften, niet-waargemaakte verwachtingen, kritiek, bewondering, miskenning en hoop. Spyker is emotie.

Saab is ook emotie, maar meer voor Zweden dan voor Nederlanders. Saab is net zo Zweeds als Ikea, de säkerhets tändstickor van Zwaluw en Abba. Het is opvallend dat de redding van Saab een nationale kwestie wordt, hoewel het met 3500 medewerkers een relatief kleine onderneming is. Volvo is een veel groter Zweeds automerk, maar het brengt veel minder teweeg. ‘Saab is Saab, and Volvo is, well, just a car,’ verwoordt een van onze bronnen treffend.

Nederland is een echt Saab-land. Kijk op de snelweg om je heen en je ziet veel Saabs rijden. Recente modellen, maar ook veel klassiekers. De Saab 900 cabrio bereikte in ons land in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw een cultstatus. Die moest je rijden als je het zakelijk had gemaakt. Maar ook als intellectueel, jurist, arts of artistiekeling. Saab was een aparte auto voor apart volk, wordt gezegd. Je reed Saab als je je wilde onderscheiden. Daarbij trekken puristen een scherpe scheidslijn bij de overname van Saab door General Motors (GM). Vanaf dat moment zien de liefhebbers het merk steeds meer unieke karakteristieken verliezen. Saab was Saab niet meer. Victor Muller wilde Saab zijn DNA weer teruggeven, maar hij heeft daar de tijd niet voor gehad.

De hoofdpersoon hebben we voor ons boek niet gesproken. Toen we hem benaderden leek Muller aanvankelijk een opening te bieden. Hij mailde in juni dat hij nog niet zover was om over Saab te praten, maar stelde voor om nog een keer contact op te nemen als wij verder waren met ons onderzoek, om de situatie dan opnieuw te bezien. In augustus belden we hem. Muller zei dat hij geen ‘benefit’ zag in medewerking: ‘Ik heb toch geen invloed op de inhoud.’ Hij vertelde bezig te zijn met zijn eigen onderzoek en stelde dat er nog veel boven water te halen viel. ‘Als er een boek komt, dan schrijf ik dat zelf.’ Dat het faillissement van Saab inmiddels onder de rechter is in een zaak die Spyker tegen GM heeft aangespannen, kan ook hebben meegespeeld bij Mullers besluit om ons niet te woord te staan.

Bij eerdere gelegenheden vertelde Muller dat hij diverse aanbiedingen had gekregen om een boek te schrijven, maar dat hij daarvan afzag omdat het te tijdrovend was en hij geen zin had om de twee jaar met Saab opnieuw te beleven. ‘Het was een hel.’

Spyker en zijn oprichter Victor Muller zijn terug bij af. Muller heeft met Pang Qingnian van de Chinese bus- en autofabrikant Youngman weer een investeerder gevonden die de benodigde euro’s beschikbaar stelt om de onderneming op zijn minst enkele jaren in leven te houden. Muller heeft alweer de eerste vergezichten voor de onderneming en de toekomstige winst geschetst.

Wij kunnen nu vrijwel hetzelfde zeggen als in ons vorige boek: als het Spyker de komende jaren niet lukt om met de nieuwe modellen C8 Aileron en D8 Peking-to-Paris op eigen benen te staan, is het einde onvermijdelijk. Maar wie weet komt Victor Muller wel opnieuw met een vlucht naar voren om zijn geliefde Spyker te laten uitgroeien tot wat hij het wil laten zijn.

1 Victorie

Een luid gejuich stijgt op als Spyker-topman Victor Muller en Saab-directeur Jan Åke Jonsson het podium betreden. Het is woensdagochtend 24 februari 2010, de dag nadat Spyker eigenaar is geworden van Saab. Een dag eerder zijn na intensieve slotonderhandelingen in de namiddag de overnamecontracten getekend. De Saab-medewerkers zijn massaal naar het inderhaast opgerichte podium naast het Saab Museum in Trollhättan gekomen om hun redder te begroeten. De vrieskou deert hen niet, want er gloeit van binnen een gevoel van opwinding en opluchting: hun Saab is van de ondergang gered en ze hebben hun baan nog. Ze houden spandoeken omhoog met VICTORY FOR VICTOR erop.

Op deze dag en op deze symbolische plek bij met museum waar legendarische modellen als de UrSaab en de Saab 900 turbo zijn te bewonderen, wordt de drieënzestigjarige geschiedenis van Saab voortgezet. Museumdirecteur Peter Bäckström zweept het enthousiasme van de menigte op tot een minutenlang daverend applaus. Het is een overweldigende ontvangst voor Muller en Jonsson, alsof ze popsterren zijn. Muller glimlacht van oor tot oor en neemt het applaus dankbaar in ontvangst. Hier in Zweden vindt hij de erkenning die hij in Nederland zocht, maar die hem naar zijn mening niet ten deel viel. ‘Long live Saab,’ wenst Muller zijn nieuwe medewerkers toe. Hij slaat een arm om Jonsson. ‘Mister Saab’, die al veertig jaar bij de onderneming werkt, is blij dat zijn merk blijft bestaan.

De heldenontvangst is het resultaat van drie maanden toponderhandelingen over de overname. Tegen alle verwachtingen in is het Victor Muller toch gelukt. Een kleine bouwer van luxe sportwagens die in zijn tienjarige bestaan nog geen winst heeft gemaakt, neemt een eveneens verlieslatende fabrikant over die in zijn hoogtijdagen meer dan honderdduizend auto’s per jaar produceerde.

Kans uit duizenden

De weg naar de overname wordt op 25 november 2009 ingeslagen. Een dag eerder haakte Koenigsegg af als koper van Saab. Deze kleine Zweedse producent van extreme, compromisloze sportwagens onder leiding van Christian von Koenigsegg onderhandelde lang met Saab-eigenaar General Motors, maar het kwam niet tot een overname. Saab is weer op de markt.

Victor Muller is op het kantoor van zijn Russische vriend en geldschieter Vladimir Antonov in de Londense City. ‘Is dat niet wat voor ons?’ vraagt de jonge Rus (34) aan de vijftigjarige Nederlandse entrepreneur. Antonov, die met zijn bankenconsortium Convers Group in snel tempo een fortuin heeft vergaard, is bezig zich een plek te verwerven in de internationale auto-industrie, en nu is Saab te koop. Eind 2007 stak de rijke bankier 34 miljoen euro in Spyker om de noodlijdende sportwagenfabriek weer nieuwe financiële armslag te geven, en daarna verstrekte hij nog voor miljoenen euro’s aan leningen. Antonov gaat verder op koopjesjacht en wordt voor 50 procent eigenaar van Coventry Prototype Panels, een Brits bedrijf dat onder meer de eerste Spyker-sportwagens bouwt. Later koopt hij de Britse fabrikant van terreinwagens Bowler.

Antonov ziet Saab wel zitten: een Europees automerk van beperkte omvang dat tal van mogelijkheden biedt voor expansie, niet in de laatste plaats op zijn eigen thuismarkt Rusland. Saab kan daar zijn nieuwste modellen verkopen, maar op basis van de techniek van oudere uitvoeringen van de Saab 9-3 en de Saab 9-5 wil hij voor de Russische markt ook budgetauto’s gaan maken.

Muller is iemand die zaken goed kan analyseren en combineren en hij ziet gunstige omstandigheden voor een overname van Saab. GM wil zo snel mogelijk van zijn Zweedse dochteronderneming af. De Amerikanen zitten diep in de problemen door de ineenstorting van de mondiale autoverkopen, zijn doorgestart na een faillissement en hebben staatssteun moeten vragen aan de regering-Obama, op voorwaarden van reorganisaties en het afstoten van kwakkelende onderdelen. Saab is zo’n bleeder die al jarenlang rode cijfers schrijft, en mag voor relatief weinig weg om de verliezen te beperken.

De Zweedse overheid wil de werkgelegenheid in de regio Trollhättan behouden. De industriestad met 45.000 inwoners in het zuidwesten van Zweden – zeventig kilometer ten noorden van Göteborg – huisvest de fabrieken van Saab met bijbehorende toeleveringsbedrijven. Saab is een belangrijke werkverschaffer. Deze partijen zullen bereid zijn om mee te werken aan een overname, redeneert Muller.

Bovendien is er geld in de vorm van een lening van 400 miljoen euro aan Saab die de Europese Investeringsbank (EIB) een maand eerder al heeft toegezegd toen Koenigsegg nog in het spel was. En een nieuwe Saab 9-5, die volledig voor rekening van GM is ontwikkeld, is klaar om in productie te gaan. De lening biedt financiële armslag en het nieuwe model levert meteen de nodige inkomsten op.

Daarbij zullen Muller en Antonov ongetwijfeld aan hun investering in Spyker denken. De sportwagenbouwer uit Zeewolde staat er op dat moment slecht voor. Door het bedrijf aan Saab te koppelen, kan Spyker als onderneming groeien en in waarde stijgen. Dat is immers de bedoeling van de investeerders.

‘Laten we het proberen,’ besluit Muller. ‘Ik stuur Bob Lutz een e-mail.’ Hij gaat meteen aan het werk om een bod voor te bereiden waarmee Spyker Saab overneemt en Antonov meedoet als financier, een kans uit duizenden. De nood bij GM biedt een mogelijkheid voor Spyker. En Muller pakt die.

De interesse van Muller en Antonov is niet alleen zakelijk. Ze hebben allebei goede herinneringen aan het Zweedse automerk, zeggen ze. Bij Muller gaan die terug tot in zijn jeugd. Als kind woonde hij in Amsterdam-Zuid boven een garage van de Amsterdamse Rijtuigmaatschappij NV (ARM), Saab-verkoper en -reparateur. Daar hoorde de kleine Victor voor het eerst het kenmerkende geronk van de tweetaktmotoren van de vroege Saabs en dat geluid is hem altijd bijgebleven. Van jongs af aan is Muller in auto’s geïnteresseerd. ‘Ik kon eerder “auto” zeggen dan “mama”,’ grapt hij daarover. Als rechtenstudent in Leiden rijdt Muller een Lancia 2000 Berlina, en dan al verkoopt hij auto’s die hij rechtstreeks uit Italië haalt.

De eerste auto van Vladimir Antonov is een Saab 9000 Aero. Hij koopt Saabs paradepaardje, op dat moment het grootste, snelste en duurste model van het merk, in 1994.

Muller stuurt dus een e-mail naar Bob Lutz, de GM-veteraan met een lange staat van dienst in de top van het autoconcern, die hij goed kent. Of ze over Saab kunnen praten. Lutz, die volgens Muller nooit lang wacht met antwoorden, stuurt na acht minuten een mail terug met een bevestigend antwoord. Muller kan contact opnemen met Deutsche Bank, die in opdracht van GM de verkoop van Saab begeleidt. Dat is voor Muller het begin van een heel nieuw avontuur, en niets vergeleken met zijn eerdere deals. De oprichting van Spyker was gewaagd, maar een kleine, relatief overzichtelijke operatie. Met Saab betreedt Muller de wereld van de grote getallen als het gaat om omzet, productie, verkoop en investeringen. Een wereld met grote, machtige en bureaucratische spelers met hun eigen agenda’s en politiek. Een mondiaal speelveld dat een stuk weerbarstiger blijkt dan hij vooraf verwachtte.

Koenigsegg

Bijna was Saab aan Muller en Antonov voorbijgegaan. Als GM het Zweedse merk begin 2009 officieel te koop zet, melden zich tientallen geïnteresseerde partijen, waaronder grote Chinese autofabrikanten als Great Wall en Geely. Het Amerikaanse autoconcern heeft een waslijst aan voorwaarden voor de kandidaat-koper. Zo moet deze beursgenoteerd zijn en mogen samenwerkende investeerders ieder niet meer dan 30 procent van Saab bezitten, en GM wil ook niet dat zijn autotechniek in handen van concurrenten komt. Er blijven drie serieuze gegadigden over, waaronder Koenigsegg, en daarmee worden de onderhandelingen gestart.

Het idee om Saab over te nemen komt niet op het conto van Christian von Koenigsegg, maar op dat van Augie Fabela. Deze Rus is investeerder, grootaandeelhouder en toezichthouder van Koenigsegg en is vertegenwoordiger en importeur van het automerk in de Verenigde Staten. Hij is rijk geworden met telecombedrijf Vimpelcom, dat hij naar de Amerikaanse beurs brengt. Fabela slaat de handen ineen met de Noor Bård Eker, zijn medeaandeelhouder in Koenigsegg, en later voegt Beijing Automotive Industry Holding Company (BAIC) zich bij hen. Deze Chinese autofabrikant is er niet in geïnteresseerd om Saab volledig over te nemen, maar wil wel graag de hand leggen op de technologie van de autoproducent. Het drietal maakt een businessplan voor Saab als zelfstandige autofabrikant.

Het blijkt een taaie klus om de deal rond te krijgen. In de loop van november concludeert Koenigsegg dat de overname van Saab niet gaat lukken, ze komen er met GM niet uit. Op 24 november 2009 meldt de Zweedse sportwagenfabrikant dat het van Saab afziet. Het businessplan, dat zo’n 10 miljoen euro heeft gekost, gaat een bureaula in.

Het afhaken van Koenigsegg schokt Saab. De toekomst is nu zeer onzeker, tenzij er een nieuwe koper opstaat. En die koper staat op, in Nederland. Eind november 2009 reist Victor Muller naar Trollhättan om zich te oriënteren.

Geniaal plan

Muller moet snel handelen, want op 30 november en 1 december vergadert de raad van bestuur van GM op het hoofdkantoor in Detroit, en de kwestie-Saab staat op de agenda. Dan zal worden besloten of geïnteresseerde kopers nog een kans krijgen, of niet. De Spyker-topman heeft dus een krappe week om een overnamebod in elkaar te timmeren.

Als vaker heeft Muller een klein team om zich heen verzameld. Behalve hemzelf zijn dat Spykers chief financial officer (CFO) Hans Go en bedrijfsjurist Niels Molewijk, aangevuld met consultant Rob Schuijt. Verder kijken consultants van Booz & Co, KPMG Transaction Services en van Allen & Overy mee voor respectievelijk juridisch, commercieel en financieel advies. Muller wil het liefst alles zelf doen, zo doet hij dat al jaren bij Spyker. Zakenbankiers heeft hij niet ingehuurd, hij voert de overnamegesprekken gewoon zelf. De kleine groep werkt dag en nacht om te komen tot een bod dat GM kan overtuigen.

Saab ziet ondertussen de bodem van zijn kas. De enige scenario’s lijken een faillissement of een ordentelijk uitgevoerde liquidatie van de onderneming. Enrico Digirolamo, financieel directeur van GM Europe in Zürich, laat aan Saab-chief executive officer (CEO) Jan Åke Jonsson weten dat er geen andere opties meer zijn. De tijd is op. Gesprekken met een nieuwe koper zullen maanden in beslag nemen, maar er is nog voor maximaal één maand geld in kas. Daarbij komt dat het geduld van GM met Saab opraakt. De Amerikaanse regering oefent druk uit op het autoconcern om te reorganiseren.

Op 25 november zit een deel van het Saab-management met twee juristen te eten. Het zijn Jan Åke Jonsson, bedrijfsjurist Kristina Geers, inkoopmanager Martin Larsson, Kjell ac Bergström van dochteronderneming Saab Powertrain en Mårten Willamo en Ola Åhman van advocatenkantoor Roschier. Ze hebben het afgelopen jaar hard gewerkt voor het voortbestaan van Saab, en leven tussen hoop en vrees over de toekomst van het bedrijf; de mogelijkheden lijken uitgeput.

Tot Willamo voorstelt om de rechten voor de productie van de Saab 9-3 van vóór 2003, plus de rechten voor de huidige 9-5, die aan het einde van zijn levensduur zit en waarvan de opvolger al klaarstaat, aan BAIC te verkopen. Daar had de Chinese autofabriek in de onderhandelingsperiode met Koenigsegg zijn oog al op laten vallen.

Het is een geniaal plan. Als het lukt om die transactie voor 30 november af te ronden, kan Jonsson met een heel andere boodschap naar de bestuursvergadering in Detroit afreizen, namelijk dat Saab geld heeft tot maart 2010. Omdat het intellectueel eigendom van de beide oude Saab-modellen in handen is van Saab zelf en niet van moedermaatschappij GM, hoeft de laatste niet te worden geraadpleegd en kan Saab zelfstandig en snel handelen.

Jonsson belt nog diezelfde dag met BAIC-president Wang Dazong, en die heeft nog steeds interesse. Voor het Saab-management begint een race tegen de klok. Ingenieurs van BAIC komen naar Trollhättan om de gereedschappen en robots, computerbestanden met technische informatie, werktekeningen en procesbeschrijvingen te bekijken. Het is alles bij elkaar een vrachtwagen vol. Saab en BAIC komen op zaterdag 28 november een prijs van 200 miljoen dollar overeen, en het bedrag wordt een dag later op de bankrekening van Saab gestort.

Jonsson stapt na het slagen van de transactie met BAIC direct op het vliegtuig en vertrekt met een koffer vol goede moed naar Detroit. Hij hoopt dat GM Saab nog een kans wil geven nu het de Chinese miljoenen op de bank heeft staan. In Detroit spreekt Jonsson op de vooravond van de bestuursvergadering enkele minuten met Victor Muller, die ook naar de Amerikaanse autostad is afgereisd. Het is lang onzeker of de Zweedse overheid iemand afvaardigt naar de Verenigde Staten om de Saab-missie te steunen, maar uiteindelijk komen de staatssecretarissen Jöran Hägglund (Economische Zaken) en Hans Lindblad (Financiën) en enkele ambtenaren van beide ministeries ook.

Spyker aan tafel

Het dertienkoppige bestuur van GM begint om twaalf uur ’s middags de vergadering op de negenendertigste verdieping van zijn hoofdkantoor. De Saab-delegatie kan niets doen dan afwachten. Muller legt de laatste hand aan zijn overnamebod en levert dat in om vijf uur ’s middags, halverwege de vergadering. Eerst lijkt het nog alsof het besluit over Saab later die avond zal worden genomen, maar het wordt uitgesteld tot de volgende dag. Ieders geduld wordt tot het uiterste beproefd.

De volgende dag wordt de marathonvergadering om negen uur vervolgd, en Muller, Jonsson en de Zweedse overheidsafgevaardigden kunnen wederom niets anders doen dan wachten. De spanning is om te snijden. Als de avond valt over Zeewolde en Trollhättan, zit de top van GM nog steeds in de hoge toren aan Detroit River. Het verlossende woord komt uiteindelijk van Nick Reilly, de baas van GM Europe. Hij heeft de zaak-Saab aan het bestuur gepresenteerd, verteld dat er 200 miljoen dollar in kas zit en dat er een serieuze koper is. Het verkoopproces van Saab wordt met één maand verlengd: uiterlijk op 31 december 2009 moet er een deal zijn gesloten. Zo niet, dan trekken de Amerikanen onherroepelijk de stekker uit het concern.

Maar de vergadering heeft ook nog een ander resultaat opgeleverd. GM-topman Fritz Henderson moet met onmiddellijke ingang vertrekken. De CEO is er volgens zijn commissarissen onvoldoende in geslaagd de gewenste cultuurverandering binnen de onderneming tot stand te brengen. President-commissaris Ed Whitacre vindt dat Henderson te veel tijd nodig heeft en neemt zelf het roer over. Dat is een fikse tegenvaller in het verkoopproces van Saab. Whitacre zal weinig geduld en compassie hebben met de Zweedse dochter, is de vrees in het Spyker-kamp. De oud-marinier en ijzervreter is berucht om zijn manier van managen en wil meer gas geven; er zijn rücksichtslose beslissingen te verwachten.

Een dag later spreekt Muller af met Hägglund, Lindblad en de rest van de Zweedse overheidsdelegatie, die wil weten waarom Muller zich niet eerder heeft gemeld voor Saab, dat immers al een jaar te koop staat. Ze praten een uur over Spyker en over Mullers visie op Saab. Dat hij nu pas interesse toont, komt omdat hij eerder in 2009 bezig is geweest het Formule 1-raceteam Brawn GP over te nemen, vertelt Muller zijn Zweedse gehoor. Hoewel een eerder avontuur van Spyker in de Formule 1 het bedrijf in 2007 aan de rand van de afgrond bracht, wilde Muller toch weer een poging wagen om zijn merk in de koningsklasse van de autosport te etaleren. Maar daar slaagde hij niet in, want het raceteam viel in handen van Mercedes-Benz.

De ene deal is nog niet van tafel bij Spyker (Brawn GP) of de andere ligt er alweer op (Saab). Het gebeurt allemaal in een tijdsbestek van een paar weken, en dat is illustratief voor Mullers handelwijze. Hij denkt en schakelt snel. De Zweden weten niet wat ze van de flamboyante, energieke en enthousiaste Nederlander moeten denken, die beweert Saab over te nemen. Is hij extreem intelligent, een financieel acrobaat of niet meer dan een entrepreneur die zijn jongensdroom van een eigen autofabriek probeert waar te maken? Niemand nam hem erg serieus, zegt een van de aanwezigen.

Spyker maakt op 2 december 2009 officieel bekend dat het met GM in gesprek is over een overname van Saab. Beleggers reageren verheugd, en de koers van het aandeel Spyker klimt met 28 procent naar 2,03 euro.

GM-topman Whitacre laat gedurende de dagen die volgen af en toe iets los over Saab, bijvoorbeeld tijdens ontmoetingen met journalisten op autoshows; er is er altijd wel een bij die vragen stelt over Saab. Whitacres uitspraken bieden weinig hoop: de nieuwe Saab 9-5 is een goede auto, maar wellicht zullen we hem nooit op de weg zien, laat hij zich ontvallen.

Behalve deze onheilspellende woorden merkt Spyker ook dat het concurrentie heeft. De Nederlanders zijn niet de enigen met interesse in Saab, er zijn meer partijen die proberen toe te slaan. In de Zweedse pers wordt hardnekkig de naam Merbanco genoemd. Rond deze Amerikaanse investeringsmaatschappij zou zich een groep hebben gevormd die Saab wil kopen. En er is een groep rond investeerder Genii Capital, die gesteund wordt door Formule 1-baas Bernie Ecclestone. Verder is er nog de Zweedse politicus Jan Nygren, die in Trollhättan is geboren en adviseur is geweest voor vliegtuigfabrikant Saab. Dat maakte ooit met autobouwer Saab deel uit van één concern maar het zijn nu twee aparte ondernemingen. Hij probeert investeerders samen te brengen om de nationale trots te redden. Hun voorstellen zijn echter lang niet zo concreet als het vele pagina’s tellende voorstel van Spyker.

De onderhandelingen worden namens GM gevoerd door Scott Mackie. Hij leidt een eenheid die de reorganisatie van de autoproducent vorm moet geven. Mackie werkt aan het afstoten van onder meer de GM-merken Hummer en Saab, en hij heeft ook met Koenigsegg om tafel gezeten. Nu zit hij met zijn kleine onderhandelingsteam waarvan ook treasurer Alain Genouw deel uitmaakt, tegenover Muller en diens mannen. Halverwege december treffen Mackie, Muller en Jonsson elkaar weer op het kantoor van GM Europe in Zürich. Er staan nog tien punten open waarover onderhandeld moet worden.

In diezelfde tijd zorgt Whitacre tijdens een persconferentie voor duidelijkheid: Spyker is de enig overgebleven bieder. Niets lijkt de overname van Saab door Muller en zijn financier Antonov nog in de weg te staan: ze hebben de beste papieren.