Cathelijn Schilder

Eerst een huis

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Cathelijn Schilder 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Foto auteur © Quintalle Nix

NUR 301

ISBN 978 90 468 1293 8

www.nieuwamsterdam.nl/cathelijnschilder

Deze digitale editie is gemaakt naar de 97890468130961

Inhoud

Proloog

Al lopen ze maar rondjes met bejaarden

Proloog

Marijns skischoenen zijn vaalgeel, alsof een hond eroverheen gepiest heeft. Ze staat boven op de berg met uitzicht over de weilanden en het dorp en ze heeft allebei haar skistokken hard nodig om niet nu al te vallen.

Vandaag wordt de skiberg geopend. De stank is nog steeds niet weggetrokken, ondanks alle lagen landbouwplastic, aarde en zand die de afgelopen maanden door een kleine bulldozer op de afvalberg zijn gestort.

Burgemeester De Zeeuw zit in donkerblauw pak met gepoetste schoenen in een enorme opgeblazen band boven op de helling. Groep acht van basisschool De Waterkant geeft hem straks een duw en dan raast hij van de skiberg af.

Hij heeft zijn ambtsketting net bij Marijn omgedaan. Die geeft ze na zijn afdaling aan hem terug. De burgemeester mag nog niet skiën. Hij heeft twee maanden geleden zijn heup gebroken tijdens het schaatsen op de kunstijsbaan.

Beneden hen liggen de groene, natgeregende borstelbanen. Marijn en de rest van haar klas mogen gratis vandaag, omdat het feest is.

De burgemeester kijkt lachend om zich heen. Zijn wethouders wachten beneden, net als de eigenaar van de skiberg, zijn familie, zakenrelaties en drie brandweermannen. Hun wagen staat verderop op de parkeerplaats. Ze zijn eerder in de middag met loeiende sirenes door de omringende dorpen gereden om de opening van de skiberg aan te kondigen. Dat is de laatste jaren gewoonte geworden.

‘Niet te hard duwen, hè jongens,’ zegt de burgemeester. Hij zegt het zo losjes mogelijk, maar Marijn hoort de spanning in zijn stem. De klas telt af. Tien, negen, acht... Beneden klappen en joelen ze. De kantine is versierd met vlaggetjes. APRÈS-SKI ICI staat er op het spandoek. ‘Twee, één!’

Hij houdt zich krampachtig vast aan de randen van de band maar is al meteen met zijn billen te ver naar beneden gezakt om goed grip te hebben. Hij zakt verder en verder. Zijn benen steken omhoog de lucht in. Hij draait om zijn as, nog een keer, en raast ongecontroleerd naar beneden. Daar staan de brandweermannen klaar om hem op te vangen. Ze zien er verbaasd uit.

Als de burgemeester eenmaal beneden is, krijgt een van de brandweermannen de broekspijp van de burgemeester te pakken. Als een hond die zijn prooi maar niet wil loslaten, slingert de band zo nog twee rondjes om zijn as en dan valt hij stil, vlak voor de ingang van het restaurant. De burgemeester wordt er door zijn wethouders uit geholpen. Ze lachen allemaal iets te hard en kijken dan naar boven.

Het is hun beurt. Ze moeten met z’n vijfentwintigen de berg af en dan krijgen ze chocolademelk en broodjes knakworst. Het is steeds harder gaan regenen. Ze hadden net die ochtend op school geleerd dat ze in het laagst gelegen deel van Nederland wonen. Dat Amerikanen die hiernaartoe op vakantie gaan, vragen om een hotelkamer op de tiende verdieping. En terwijl de hele klas al verveeld, nonchalant en gapend van die voor hen veel te makkelijke berg skiet, staat Marijn nog steeds boven, haar ski’s krampachtig in V-vorm, skistokken aan weerskanten, geen beweging. Ze heeft de burgemeestersketting om; ze waren vergeten dat ze zelf ook nog naar beneden moest.

Ik ga dood, denkt ze. En het lijkt haar helemaal niet erg om dood te gaan, maar ze had het zich zo anders voorgesteld. Straks gaat ze, gewikkeld in het spandoek van APRÈS-SKI ICI als lijkwade, de wagen van begrafenisondernemer Touw in. Die ook nog eens echt op de vader uit de Addams Family lijkt.

Ze is doorweekt en koud en met elke windvlaag stijgen er nieuwe dampen van rotte eieren op. Ineens wordt ze overvallen door de gedachte dat als de dijken nu zouden doorbreken, op dit laagste punt van Nederland, zijzelf, samen met die ene Amerikaan op de tiende verdieping in de grote stad, de enige is die dat zal overleven. Op andere dagen zou ze kunnen grinniken om die gedachte, maar vandaag wordt ze overspoeld door het gevoel dat het niets uit zou maken. Ze is al alleen.

Plots staat haar vader naast haar. In dezelfde kleren als op de foto van haar derde verjaardag, die ze in de bovenste la van haar bureau bewaart. Met zijn warrige haar alsof hij net onder een gootsteenkastje vandaan is gekropen.

‘Niet te veel nadenken, gewoon gaan,’ zegt hij. Hij staat daar met zijn handen in zijn zakken en kijkt naar beneden, alsof hij precies weet hoe het moet.

‘Niet nadenken,’ zegt ze. Ze maakt wat heupbewegingen. In gedachten zoeft ze sierlijk naar beneden. Ze kijkt nog eens opzij. Hij is alweer weg. Iedereen staat beneden op haar te wachten. Ze denkt aan goochelaars, die zo snel een kaart uit hun mouw kunnen halen dat niemand ziet dat ze dat doen. Ze weet zeker dat mensen op het strand dat ook denken, als ze zo snel mogelijk hun zwembroek voor een onderbroek verwisselen. Zo snel gaat ze nu skiën.

Ze zet zich af en valt meteen. De borstels van de skibaan schuren dwars door haar spijkerbroek haar vel in. En elke keer dat ze weer opstaat en naar beneden kijkt denkt ze: niet nadenken, gewoon gaan. En dan stort ze zich weer naar beneden. Om drie meter verderop weer te vallen, en haar wang open te halen. Zolang ze de mensen beneden niet ziet, zijn ze er ook niet. Ze is sneller dan het licht.

Bij haar laatste val breekt ze haar enkel.

Al lopen ze maar rondjes met bejaarden

Waarom doet de nieuwe generatie niets aan de stijgende zeespiegel en het uitsterven van de ijsbeer? De kranten en tijdschriften staan vol met dit soort artikelen. Marijn is zevenentwintig en hoort bij deze generatie. Ze zou zelf ook graag een keer gebeld worden voor zo’n onderzoek. Het lijkt haar wel wat dat een journalist een vraag stelt, dat zij antwoord geeft en dat iedereen dat antwoord leest en denkt: dat is het. En dat dan het probleem is opgelost en iedereen met hernieuwde energie de wereld gaat redden net als toen ze nog naar Kinderen voor Kinderen luisterden.

Ze wacht op mevrouw Van Beek voor haar wekelijkse wandeling. Ze staart naar de lange gangen van het verzorgingshuis. Dit gebouw heeft veel nooduitgangen, denkt ze. Er kan hier niets gebeuren, of juist heel veel. Op de gangen hangen de hamertjes die nog het meest lijken op kinderspeelgoed, daarnaast de ruitjes met de alarmknop in geval van brand en andere rampspoed en daar weer onder het bordje waarop staat dat misbruik wordt bestraft.

Wat ze het liefst wil weten is hoe hard je met die hamer moet slaan om het glas in te tikken. Ze wrijft al zacht over het ruitje. Over de rode stip in het midden.

Ze is te lui voor gedoe, voor gesjouw met rolstoelen en mensen in paniek, maar ze heeft wel ontzettend veel zin in iets nieuws.

Mevrouw Van Beek wordt door de verpleegster naar buiten gereden. Ze heeft haar jas al aan. Vijf jaar geleden reed zij met de auto van de supermarkt naar huis. Net een maand met vervroegd pensioen, een tuin met veel grind en waterbollen, man die iets hoogs was bij een bank en drie volwassen kinderen. Ze kreeg een beroerte, ramde de voorgevel en belandde in haar eigen woonkamer. De revalidatie duurde een jaar, in die tijd overleed haar man en enkele maanden later reed ze met haar nieuwe aangepaste auto met de helft van de vroegere hoeveelheid boodschappen naar huis, kreeg weer een beroerte en reed op precies dezelfde plek dwars door de muur en de flatscreentelevisie. Nu woont ze in het verzorgingshuis.

Marijns taakomschrijving is ondanks het dikke pak papier waarin dat beschreven staat en die thuis dient als verhoging voor haar computermonitor eenvoudig: ze moet wandelen. Verder niets. Ze wandelt naar de straten met antiekwinkels. Ze duwt de rolstoel langzaam langs de grote ramen met daarachter de stillevens met bobbelige peren. Elke bewoner heeft zo zijn lievelingsrondje. Het park, de Hema, langs de huizen waar ze vroeger woonden, naar de gokhal.

Sinds Marijn een paar jaar geleden naar de stad verhuisde, liep ze elke dag haar eigen rondje. In het begin opgewekt, met kaart, vastberaden zo snel mogelijk de weg te leren kennen, met haar hand die krampachtig de huissleutel vasthield in haar jaszak. Haar verwachtingen waren hoog. De geschiedenis van elk gevelsteentje zocht ze op.

Studenten gingen naar Zuid-Amerika, Canada, Tokio en Marijn huurde voor zolang hun kamertje. Ze wist nooit wanneer ze weer terugkwamen. ‘Ze zagen wel.’ Daarna sliep ze in het trappenhuis van een woongroep, waar langs een soort vide een gordijntje gespannen was. Ze mocht altijd overal slapen. Ze was niet lelijk, maakte een opgewekte eerste indruk, scheen niet te lijden onder het zwerversbestaan. Het had wel wat, zei ze altijd. Een kunstenaarsleven. Maar ze kon nooit blijven.

Een maand of wat sliep ze in een kantoor waar ze tussen zes uur ’s avonds en acht uur ’s ochtends op een matje tussen de bureaus lag. Het was daar zo stil dat ze niet meer kon praten. Ze wilde wel, ze was niet gek, maar het lukte niet meer. Elke keer als ze haar ogen dichtdeed zag ze de kauwgom aan de onderkant van de bureaus. Zag ze de gevelstenen zich van haar afkeren zodra ze langsliep. Ze zat in het derde jaar van de kunstacademie en daar duurde het weken voordat ze iets in de gaten hadden. Het kunstenaarschap gaf veel vrijheden, zeker als student.

Een maatschappelijk werker, van wie ze niet wist dat de school er een had, bracht haar naar een dokter, die haar slaappillen gaf. Via een speciale stichting en de maatschappelijk werker kreeg ze een maand of drie later een klein appartement aan de rand van de stad. Met een huisbaas, dat wel. En een uitkering. En weer veel later hoorde ze iemand op televisie zeggen: ‘Al lopen ze maar rondjes met bejaarden, het maakt me niet uit. Als ze maar wat doen voor hun geld.’ De vrouw stond voor een bloemenkraam. Ze keek boos, alsof iemand elke dag expres een drol voor haar deur legde. En Marijn dacht: ik heb veel ervaring in het lopen van rondjes. Dat wil ik graag met ze doen.