Mylène de la Haye

Smoelwerk

Dagboek van mijn gezichtsreconstructie

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Mylène de la Haye 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslag Studio Jan de Boer

Foto’s omslag © Helene Wiesenhaan

Fotobewerking Dineke van Dijk

NUR 400/450

E-BOOK ISBN 978 90 468 1326 3

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1325 6 (1e druk 2012)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/mylenedelahaye

‘When a man gets older, he starts to look

like Sean Connery.

When a woman gets older,

she also starts to look like Sean Connery.’

– David Letterman

Vooraf

Als u dit leest, is ‘het’ gebeurd. Dan is mijn kop verbouwd, mijn smoel gladgetrokken, de boel opgehesen, die verkreukelde krant gestreken; laten we het beestje maar bij de naam noemen. Het contract dat uitgeverij Nieuw Amsterdam me na onze mondelinge overeenkomst een half jaar geleden stuurde, wil ik pas na de operatie ondertekenen, als ik zeker weet dat ik de operatie daadwerkelijk aandurf. Als het om cosmetische chirurgie gaat, ben ik niet zo’n held.

Waarschijnlijk blijven bij mij de twijfels tot het moment dat ze me die operatiekamer in rijden en platspuiten. Dan ben ik overgeleverd aan de goden of in dit geval aan plastisch chirurg Jeroen Stevens van de Bergmankliniek. En dan nóg is het niet zeker of dit boek er komt. Dat hangt af van Jeroen Stevens’ vorm op donderdag 27 oktober 2011 om kwart over twaalf ’s middags, en of ik, mocht zijn vorm die dag tegenvallen, me al dan niet genoodzaakt zie voorgoed te emigreren naar een ver land om daar diep in de bergen een afgelegen rotswoning te betrekken.

DEEL 1

Voor

Oud of eng?

De beslissing om m’n gezicht te laten opkalefateren is een lang en pijnlijk gevecht geweest dat zich voornamelijk in mijn hoofd afspeelde en dat ik slechts met weinig mensen heb gedeeld. Al jaren heb ik een haat-liefdeverhouding met het verschijnsel plastische chirurgie (voortkomend uit een haat-haatverhouding met het verschijnsel ‘ouder worden’). Mijn eerste consult bij een plastisch chirurg was halverwege de jaren negentig: een ongeïnteresseerde zak die me uitlegde waarom borsten er, nadat je kinderen hebt gehad, uitzien als theezakjes; terwijl dat heus nog wel meeviel. Hij verklaarde dat versteviging niet mogelijk was, tenzij er tepels verplaatst mochten worden. Liever niet. ‘Opvullen kunnen we ze ook,’ opperde hij. ‘Een volle cupmaat groter, fijn toch?’

Hoewel die kerel elke haar in mijn lichaam rechtop deed staan, maakte ik een afspraak voor een borstvergroting. Een periode geobsedeerd naar borsten kijken brak aan. Patricia Paay stond destijds met haar nieuwe boezem in de Playboy; een klein vrouwtje met overgewicht op een onhandige plek. Ik vond haar bij haar eerste Playboy-shoot mooier met haar sexy kleine borstjes. Tijdens mijn zwangerschap had ik ook enorme memmen en kreeg ik op straat opmerkingen als ‘vergeet je ze niet water te geven?’ Met grote borsten kun je niet op je buik slapen, of naar de tram rennen zonder een bezienswaardigheid te zijn. De meest ontluisterende anekdote over siliconenborsten vertelde een vriendin. Haar man raakte haar borsten niet meer aan na de vergroting; ze waren niet meer van haar, vond hij. Het waren twee vreemde dingen geworden. Bovendien duurde het, als ze een kwartiertje in de kou fietste, ongeveer een half uur voordat die ‘vreemde dingen’ waren opgewarmd. Dat was de druppel. Ik annuleerde de operatie met de tekst ‘ik ben bang dat het er toch een beetje te dik bovenop gaat liggen’. Wonderbaarlijk genoeg herstelden mijn borsten zich, dankbaar dat ik ze van de slachtbank had gered.

Zes jaar later, in de zomer van 2001, was plastisch chirurg nummer twee aan de beurt; dit keer in een dure kliniek in Los Angeles. Hij heette dokter Kamer, en half Hollywood liet zich door hem verbouwen. Voor het eerst hoorde ik over spul waarmee ze je gezichtsspieren kunnen verlammen. Hij wees me op de verslapping van mijn oogleden, een aankomend nekflapje en een paar verontrustende harlekijnrimpels (die lopen van je mondhoeken naar beneden, zoals bij een buikspreekpop). Tijdens ons gesprek kwam zijn assistente iets op z’n bureau leggen. Haar ogen waren iets te ver opengesperd en haar jukbeenderen glommen alsof ze met boenwas waren behandeld; ze leek een vleesgeworden etalagepop. Een klein stemmetje in mijn hoofd vroeg: wat wil je liever, oud worden of eng worden? ‘Am I going to look like her?’ vroeg ik toen ze weg was. Kamer pakte m’n hand en fluisterde: ‘You’re going to look fabulous. I promise.’ In het najaar had hij een plekje voor mij.

Terug in Nederland begon ik mijn geheime ‘plastic fantastic’-reis te plannen, vriendinnen te mobiliseren die mijn kinderen konden opvangen, een arsenaal aan smoezen te verzinnen om te verklaren waarom ik een paar maanden uit de running was en een tweede arsenaal voor hoe het kwam dat ik er zo totaal anders uitzag. Een maand later knalden twee vliegtuigen het World Trade Centre in New York binnen. Ik was in shock en stuurde de volgende mail: ‘Dear Mister Kamer. The terrible thing that happened on September 11th changed everything. I’m sad, confused and I want to be with my children. Suddenly my quest for a better look seems futile. I don’t want to go ahead with the surgery; I hope you understand.’ Twee weken later werd mijn aanbetaling teruggestort zonder dat ik erom had hoeven vragen.

De laatste schijnbeweging die ik naar een plastisch chirurg maakte was in 2004, in Hilversum. Per abuis meldde ik me eerst bij de benedenburen met de vraag: ‘Is hier de Velthuis Kliniek?’ Maar de regionale krant bleek er te huizen. Die primeur kregen ze cadeau.

‘Zo, en wat kan ik jou eens gaan aandoen?’ vroeg de vrouwelijke chirurg terwijl ze me over het montuur van haar bril streng aankeek. Nerveus schoof ik heen en weer op mijn stoel. Wat wilde ik? Ik wilde een partij blijven. Niet meedraaien voor spek en bonen, maar blijven flirten zonder dat het potsierlijk werd. Positieve energie uitstralen en – nog belangrijker – ontvangen. Niet tobberig worden. De jeugd blijven aanraken. Niet langzaam uitdoven maar ertussenuit knijpen op het hoogtepunt van het feest. Toch vertrok ik ook toen weer zonder een afspraak te maken. Ik durfde niet.

Bewerkt met een puntlasser

Mijn gezicht heeft een levendige uitdrukking. Het gaat alle kanten op en is even gemakkelijk leesbaar als de Donald Duck. Dat was in het verleden niet zo handig, als er weer zo’n arrogante tv-baas met een sigaar in zijn hoofd tegenover me zat. Neutraal kijken ging me sowieso al moeilijk af, maar zodra de onderhandelingen een beetje fel werden, verscheen in grote neonletters IK VIND JOU EEN LUL op mijn voorhoofd.

Een ander nadeel van een levendige gezichtsuitdrukking is dat je vroeg rimpels krijgt. Er bestaan mensen die na een hele nacht seks, drugs en rock-’n-roll er nog steeds uitzien alsof ze van een schoonheidssalon komen. Mijn gezicht tekent, en na m’n vijfenveertigste begon het pennetje dat ervoor werd gebruikt almaar diepere groeven te trekken. Steeds vaker trok ik voor de spiegel m’n wangen omhoog om te zien wat er gebeurde. Of ik bond m’n haar in zo’n strakke paardenstaart dat ook het vel van m’n gezicht meeging. Dat hielp een beetje, maar leverde me steevast na een minuut of tien een barstende koppijn op. Hoe deed Marlène Dietrich dat in godsnaam? Mijn lijf hield zich goed en ik zag, bloot voor de spiegel, gezicht en lichaam steeds verder uit balans raken. Je kunt alles van je lichaam in vorm houden behalve je borsten en je gezicht; die kun je niet trainen. Mijn borsten konden (en kunnen) er nog wel mee door – al trotseren ze de zwaartekracht al lang niet meer zo moeiteloos als twintig jaar geleden – maar die almaar ouder wordende kop met die tobberige uitstraling werd een onoverkomelijk irritatiepunt. De enige manier om nog een beetje jong te lijken was om de boel op te trekken met een glimlach, wat ik van de weeromstuit steeds vaker deed, ook als er helemaal niets te glimlachen viel. Tijdens seksuele bovenposities trok ik ook vaak zo’n halve grijns om de desastreuze gevolgen van de zwaartekracht op mijn vooroverhangende hoofd een beetje tegen te gaan. Een vriendin van mij boycot om die reden de toppositie. ‘Ga maar eens boven een spiegel hangen, dan bestijg je daarna nooit meer een man.’ Ik volgde haar raad niet op, uit angst dat mijn favoriete Kamasutravariaties dan nog maar op de vingers van één hand te tellen zouden zijn.

In 2006 tipte een vriendin, die er verdacht goed uitzag voor haar leeftijd, me over een nieuwe behandeling met verbluffende resultaten: thermage. Een plastisch chirurg die veel bekende sterren behandelt – laten we hem Reinier noemen – had het bij haar gedaan en ze was erg blij met het resultaat. ‘Het doet wel een beetje pijn,’ waarschuwde ze.

Het was ook een beetje duur, ontdekte ik tijdens mijn eerste consult bij Reinier. De bijzonder charmante plastisch chirurg nam ruim de tijd voor me. Thermage had, zo vertelde hij, het effect van een facelift maar dan subtieler. Subtiel klonk goed, dus ik maakte een afspraak in de hoop dat de daadwerkelijke pijn minder zou zijn dan de pijn in mijn portemonnee. Dat viel tegen. Tijdens mijn uitgebreide medische verleden is er in mij geprikt, gesneden, ja zelfs een keer gebeiteld. Maar de pijn die je voelt als laserstralen de onderste huidlaag van je gezicht in de fik zetten opdat er daarna nieuw collageen wordt aangemaakt, is van een heel andere orde. Het was alsof de botten van m’n gezicht met een puntlasser werden bewerkt. Of treffender omschreven: als dokter Reinier een pedofiele seriemoordenaar was geweest die de schuilplaats van mijn twee kinderen uit me had willen martelen, was ik binnen veertig seconden doorgeslagen.*

Door de thermagebehandeling zag m’n huid er frisser uit, was m’n voorhoofd ietsje gladder en waren de verticale rimpels tussen mijn ogen minder diep. Toch vond ik het resultaat achteraf, afgezet tegen de prijs en de pijn, tegenvallen. Van een ‘subtiele facelift’ was geen sprake; wel van huidverbetering en rimpelvervaging. Toen de rimpeltjes al na anderhalf jaar terug waren, had ik spijt dat ik dat geld niet voor een echte facelift had bewaard.

*Inmiddels is deze procedure minder pijnlijk geworden.

Gestoken door een reuzenhorzel

Toen het effect van de thermage weg was, leek een ooglidcorrectie me een logische volgende stap. Dan was ik in ieder geval van die vermoeide blik af. Mocht ik dan ooit nog de moed verzamelen voor die facelift, dan waren de ogen maar vast gedaan. Een vriendin was er enorm van opgeknapt. Je zag niet echt wat er met haar gebeurd was, maar wel dat ze veel frisser uit haar ogen keek. Bovendien verplaatst ze nu bij het opmaken niet steeds het vel van haar oogleden van links naar rechts. Reinier was tegen. Hij had een beter idee: ‘Het is nog te vroeg voor een ooglidcorrectie. Laten we eerst die wenkbrauwen een beetje omhoog werken met botoxinjecties.’ Dat begreep ik niet. Hoe kun je iets omhoog krijgen met spul dat je gezichtsspieren verlamt? Dan gaat alles toch juist hangen? Reinier lachte zijn allerbeminnelijkste glimlach en zei: ‘Als je precies weet – en ik weet dat – welke spieren je wel en welke je niet moet uitschakelen, heeft het juist een liftend effect. Je wenkbrauwen gaan omhoog en je voorhoofd wordt glad.’ Tot die tijd was ik tegen botox – het idee om een giftige stof je lijf in te spuiten vond ik om de een of andere reden niet aanlokkelijk – maar een vrouw in het nauw maakt rare sprongen.

Mijn eerste behandeling met botox was een groot succes. Het eerste uur zag ik eruit alsof een reuzenhorzel zich aan me tegoed had gedaan, maar toen de rode bulten verdwenen was ik uitzinnig van vreugde. Weg was die ontevreden verticale plooi tussen m’n wenkbrauwen. Weg waren die diepe groeven in m’n voorhoofd. Bovendien leken m’n wenkbrauwen wel een centimeter hoger te staan waardoor ook m’n oogleden veel minder zwaar waren. Eindelijk zag ik er weer een beetje uitgerust en ontspannen uit, en niet alsof ik die nacht maar drie uur had geslapen. Ik kon Reinier wel zoenen: als het zo kan hoeft er inderdaad niet gesneden te worden, kom dan maar op met die injecties. Ik werd meteen gretig. Kon mijn nieuwe beste vriend Reinier misschien ook iets doen aan die diepe neus/mondgroeven? Ja hoor, daar had hij ook een fijn spulletje voor. Terwijl hij van mijn neus/mondravijn een neus/mondgreppeltje maakte, zei hij: ‘Ik spuit ook je mondhoeken een beetje omhoog, dan krijg je een tevreden blik. Je zult zien dat het een wereld van verschil is.’ Ik liet hem begaan want een tevreden blik kan nooit kwaad. En opnieuw was er grote euforie toen ik in de spiegel keek. Wow! Een glad voorhoofd, tevreden mondhoekjes en geen Bruce Willis-groeven meer, maar een vriendelijk, zacht gezicht: een vrouw in balans. Kon ik nog boos kijken? Ha! Het lukte niet. Wat een wondermiddel! Had ik dit tien jaar geleden gedaan, dan had ik waarschijnlijk nog een televisiecarrière gehad.

Een uurtje later liep ik door Amsterdam om een outfit te kopen voor m’n negenenveertigste verjaardagsfeest. De in opspraak geraakte zakenman Erik de Vlieger stond op een brug bij een haringkar een harinkje te eten en zag me over een pleintje aankomen. ‘Wow, jij ziet er beeldschoon uit vandaag,’ lachte hij, ‘mag ik je op een haring trakteren?’ Natuurlijk mocht dat. Erik was geen vreemde voor me, we waren elkaar weleens op feestjes tegengekomen, maar hiervoor had hij nooit zo openlijk met me geflirt. De tevreden mondhoekjes werkten blijkbaar. Het harinkje smaakte goed en mijn negenenveertigste verjaardag werd een topfeest. Drie weken later had ik thuis een enorme huilbui, geen idee meer waarom, maar ik keek in de spiegel en zelfs huilend was ik nog beeldschoon. Giftig of niet: botox was topspul!

Brievenbus met metaalmoeheid

Nu mijn voorhoofd nagenoeg rimpelloos was en mijn mondhoekjes gezellig omhoog stonden, was het volgende irritatiepuntje aan de beurt: de dunne, door het roken veroorzaakte, lijntjes rond mijn lippen. De Kelly die vroeger een jongetje was zei een keer tijdens een interview: ‘Als ik een mond als een anus krijg, ga ik die lippen echt wel vol laten spuiten, hoor’. Zo erg was het bij mij nog niet maar misschien wist Reinier ook wel raad met die lijntjes zonder dat ik een Conny Breukhoven- of Marijke Helwegen-kloon werd. Reinier vond het een slecht plan om mijn lippen op te vullen. Hij had een beter idee: ‘De geprononceerdheid van jouw bovenliplijn geeft je gezicht karakter. Daar moet je geen vulling in spuiten. Wat ik weleens doe om die lijntjes te verzachten is een heel klein beetje botox in de bovenlip spuiten. Daardoor wordt de mimiek wel wat minder, maar de rimpeltjes ook.’ Inmiddels waren botox en Reinier mijn beste vrienden geworden dus waarom niet het giftige goedje inzetten tegen een oprukkende anus op de verkeerde plek? ‘Je bovenlip gaat dus wat luier bewegen,’ waarschuwde Reinier. ‘Niet iedereen vindt dat even prettig.’ Ach, wat maakt het uit; we zijn nu toch lekker aan het experimenteren. De werking van botox is tijdelijk en als het niet bevalt, zou mijn enigszins verlamde bovenlip binnen een week of acht zijn functies wel kunnen hervatten. Bovendien was het voor mijn omgeving wel lekker rustig als die mond van mij wat minder bewoog.

Reinier mocht in de weer met zijn kleine naaldjes en na de behandeling ging ik naar huis met een gevoel alsof ik naar de tandarts was geweest. Een dag later was het effect al te zien: minder anus, meer mond. Van een luie bovenlip was geen sprake en opnieuw prees ik in stilte de gladstrijkende kwaliteiten van het giftige wonderelixer.

Een week later ging in alle vroegte de telefoon. Een reclamebureau. Of ik de nieuwe commercial voor Calgon wilde inspreken. ‘Geen bbrobleem,’ antwoordde ik. Hee, waarom klonk m’n ‘p’ als een ‘b’? En waarom voelde m’n bovenlip aan als een brievenbus met metaalmoeheid? ‘Hoeweel schuiwt het en waar wordt hij obbgenomen?’ Wow, dit was niet goed. De ‘f’ deed het ook niet meer. Ik rondde het gesprek, daarbij woorden met een ‘p’ of een ‘f’ vermijdend, snel af en maakte een afspraak. Gelukkig had het meisje aan de andere kant van de lijn niks door en ik had nog twee dagen de tijd om te wennen aan mijn trage mondmotoriek. Ik kreeg de tekst van de drieëntwintig seconden durende commercial per mail opgestuurd zodat ik thuis kon oefenen. Het klonk beroerd. ‘Als je wasmachine kabbot gaat, sta je d’r obbeens helemaal alleen voor. De was vliegt je om je oren en je huishouden verandert al snel in een nachtmerrie. Gelukkig is het maar een slechte droom want je gebruikt Calgon bij elke was. Calgon neutraliseert kalkdeeltjes die je machine kunnen aantasten. Resultaat? Met Calgon bij elke wasbeurt geen enkel sbboor wan kalk. Daarom wordt alleen Calgon door grote wabrikanten aanbewolen.’ Het venijn zat ’m in de kop en in de staart: in totaal zes risicomomentjes. Dat had een stuk erger gekund. Maar het was een behoorlijke lap tekst voor 23 seconden, zelfs voor iemand met een actieve bovenlip. Ik oefende me een ongeluk en beet daarbij een paar keer gevoelig hard in m’n eigen bovenlip. Twee dagen later lukte het me met opperste concentratie bij de ‘v’, de ‘p’ en de ‘f’ mijn lippen op elkaar te krijgen en de mensen van Calgon een enigszins acceptabele ‘woice ower’ te bezorgen. Maar relaxed was anders. Voortaan geen polonaise meer aan mijn bovenlip.

Nefertiti eet een appel

Goed. Mijn bovenlip moest maar blijven rusten tot er misschien ooit een goedje werd uitgevonden waarmee die rimpeltjes bestreden konden worden zonder dat je er daarna uitzag alsof je een enorme klap op je smoel had gehad. Inmiddels schreeuwde een ander irritatiepuntje harder om aandacht: mijn kaaklijn. Die begon er steeds meer uit te zien alsof er zware gordijnen overheen hingen waarvan de zoom op sommige plekken was losgeraakt. ‘Wordt het nu echt niet eens tijd voor een mini-liftje?’ vroeg ik voorzichtig aan Reinier, die me tot dan toe chirurgisch ingrijpen uit mijn hoofd had gepraat. Opnieuw viel me een strenge terechtwijzing ten deel: ‘Je moet nog niet in je laten snijden. Je kunt dat nog heel lang uitstellen met allerlei andere behandelingen.’ Reinier had een prima oplossing om die gordijnen weer een beetje in model te krijgen. ‘Voor een strakkere kaaklijn hebben we de zogenaamde Nefertiti-lift,’ sprak hij wervend. ‘Met botox kan ik de mimiek rond je kaken een beetje stilleggen, met het gevolg dat je een rustiger, strakkere en dus krachtiger kaaklijn krijgt.’ Of er dan geen rare dingen met mijn gezicht gingen gebeuren, vroeg ik enigszins argwanend. Na mijn Calgon-ervaring was ik niet meer zo overtuigd van de multifunctionaliteit van botox. Reinier verzekerde me dat het er heel natuurlijk uit zou zien en ik geloofde hem tegen beter weten in. Wie wil er nou niet zo’n strak kaaklijntje als dat van de Egyptische koningin Nefertiti? Ook al is het tijdelijk en bovendien een rib uit je lijf? ‘Het duurt een week voor het effect optimaal is,’ legde hij uit. ‘Dan zul je het verschil zien.’

Ongeveer een week later ging ik voor Panorama tatoeëerder en kunstenaar Henk Schiffmacher interviewen. Onderweg wilde ik mijn tanden in een appel zetten, maar ze kwamen in m’n bovenlip terecht omdat mijn mond nog maar voor een derde openging. Alsof dat nog niet erg genoeg was, ging hij aan één kant verder open dan aan de andere; als een garagedeur die uit het lood stond. M’n hele gezicht trok scheef. ‘Het klopt dat je mond iets minder ver opengaat,’ zei Reinier, die gelukkig snel aan de telefoon kwam toen ik hem gealarmeerd belde, ‘maar het betaamt een dame ook niet om haar mond zo ver open te doen.’ Hij deed het af met een grapje waar ik ook als mijn mond niet uit het lood had gestaan, niet om had kunnen lachen. Hoe moest dat nu verder met mijn scheve gezicht? ‘Gewoon je mond niet zo ver opendoen, dan trekt er ook niets scheef.’

Het was prachtig weer, en de ontmoeting met Henk en Louise Schiffmacher vond plaats op het terras voor hun huis aan de Amstel. Ik bombardeerde Louise tot cameravrouw zodat ik mijn interview met Henk later op Panorama.nl kon zetten. Met Henk Schiffmacher kun je verschrikkelijk lachen en normaal vind ik dat heerlijk, maar die dag was het geen feest want ook bij het lachen ging m’n gezicht uit het lood. Ik deed m’n hand voor m’n mond als Henk weer eens met een fijne opmerking uit de hoek kwam, omdat ik voelde dat het er raar uitzag. En het was niet alleen gênant, ik vond het ook eng. Stel je voor dat het zo zou blijven? Thuis gekomen bevestigden de beelden dat mijn mond tijdens het lachen vertrok tot een vreemde, scheve grijns. Alsof ik moeite moest doen om een handvol pinda’s niet uit m’n mond te laten vallen. Het was lelijk. Heel, heel lelijk. Op internet las ik dat ik niet de enige was. Ook andere vrouwen klaagden dat ze aan de Nefertiti-lift ‘a croocked horror smile’ hadden overgehouden. Ik voelde me een sukkel en was klaar met dat spul. En met Reinier. Geen oplapperij meer. Er moest iets blijvends (althans iets wat langer dan drie maanden effect had) gebeuren of helemaal niets meer.