HAPPY ME

VERDWAALD IN DE NEW YORKSE GELUKSINDUSTRIE

SANNE
BLOEMINK

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Rutger

© Sanne Bloemink 2012

© voorwoord Aaf Brandt Corstius 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen

Foto auteur © Chantal Heijnen

NUR 400/450

ISBN 978 90 468 1328 7

www.nieuwamsterdam.nl/sannebloemink

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012 Met ISBN 978 90 468 1327 0

I celebrate myself,
and sing myself,
And what I assume
you shall assume,
For every atom belonging to me as
good belongs to you

WALT WHITMAN, ‘SONG OF MYSELF’ (1855)

INHOUD

Voorwoord – door Aaf Brandt Corstius

Inleiding – Op zoek naar een wonder

1   Kom uit je comfort-zone

2   Zoek je ware zelf

3   ‘Kijk omhoog, Sanne!’

4   Be… here… now…

5   Volg mij

6   Adem in, die frisse buitenlucht

7   Reinig jezelf

8   Verbreed je netwerk, begin op de kleuterschool

9   Geniet van je kinderen

10   Dan máák je maar gemeenschapszin

Epiloog

Geraadpleegde literatuur

Verantwoording

VOORWOORD

Hier uw specialist in luxeproblemen. In 2008 publiceerde ik met mijn collega en vriendin Machteld van Gelder het Handboek voor de Moderne Vrouw. Daarin behandelden wij talloze problemen, want wij zijn dol op problemen. ‘Creative complaining’, zo omschrijft Sanne Bloemink het in het hier voorliggende boek; klagen kan fijn zijn, en het is daarom niet per se prettig als mensen zeggen dat je je problemen van de positieve kant moet bekijken, want dat is een vorm van afkappen. Ze moeten je juist lekker laten rebbelen over Probleem A, gevolgd door Probleem B, waaruit uiteraard Probleem C voortkomt. En dan zeggen: het ís ook vervelend.

Problemen, besloten Machteld en ik tijdens het schrijven van het Handboek, waren het ultieme bindmiddel van de vrouwelijke vriendschap. Want bespraken wij niet zelf, elke keer als we in Machtelds zonovergoten kantoor aan de Keizersgracht bij elkaar kwamen om het volgende hoofdstuk van ons boek voor te bereiden, eerst even al onze eigen problemen? Natuurlijk. We aten er een gebakje van patisserie Pompadour bij, we dronken heerlijke verse koffie verkeerd, en we namen het allemaal eens door. Genieten was dat. Problemen en probleempjes waren onze inspiratie, en bovendien de basis van onze vriendschap. Vertelt een vrouw je haar probleem, dan kan het zomaar zo zijn dat je er een vriendin bij hebt.

De problemen die wij zelf hadden en die we in het boek bundelden (met oplossingen, of troost, dat wel), noemden we luxeproblemen, omdat ze dat – op een paar echte problemen na – ook waren. Kwesties als: hoe kom ik van mijn niet-zo-goede-werkster af? Hoe zeg ik tegen een vriendin dat ze echt een andere broek aan moet naar haar sollicitatiegesprek? Wat moet ik met de stiefkinderen? Hoe verzorg ik mijn balkontuin? Hoe zorg ik dat ik op mijn oude dag een appeltje voor de dorst heb? En mooi geverfd haar? Of juist een stijlvolle grijze dos? Al die problemen kwamen als vanzelf tot ons, want we dachten er zelf al zoveel over na.

En dat zijn de beste problemen: de problemen waar je zelf mee zit. Sanne Bloeminks probleem in Happy Me is: hoe word ik gelukkig? En dat pakt ze op dezelfde manier aan als wij in het Handboek deden. Althans, ik herken haar aanpak. Wij noemden het: praktisch-ironisch. Het boek moest bruikbaar zijn, maar er moest ook wat te lachen blijven.

Met ons boek gingen we het land in. Naar theaters, waar zalen vol vrouwen zaten, ook met luxeproblemen. Aan het begin van onze show vroegen we altijd of iemand haar probleem wilde delen met de zaal. Zal ik gaan voor een derde kind?, was het bijvoorbeeld. Of: mijn balkon heeft geen zon. Of, vaak: hoe moet ik mijn huis tijdens de crisis verkopen? Eén keer zei een vrouw op de eerste rij, die ik had aangewezen omdat niemand uit zichzelf met een probleem kwam: ‘Ik lig sinds kort in scheiding en heb daar heel veel last van.’

Dat, moesten wij toegeven, was helaas geen luxeprobleem. We konden het die avond niet oplossen.

Het luchtte de vrouwen in de zaal op om eens een avond over de betere luxeproblemen van het leven te praten – welke Bugaboo zal ik kopen, is een man met snor beter dan een man zonder? – maar we moesten ook vaststellen dat er de nodige echte problemen speelden. We waren allemaal Westerse, rijke vrouwen die geld hadden om naar het theater te gaan, maar natuurlijk hadden wij ook allemaal ons deel gekregen, in het leven. Zoals de psycholoog ooit zei, bij wie ik altijd halverwege mijn sessie begon te relativeren dat mijn problemen toch op generlei wijze opwogen tegen de rampen waardoor een vrouw in, bijvoorbeeld, Afghanistan dagelijks geplaagd werd: ‘Maar jij woont niet in Afghanistan. Jij woont hier, en jouw problemen zijn anders, maar voor jou net zo belangrijk.’ En dat was waar.

Helemaal kapotrelativeren is dus ook niet goed in de mix op zoek naar Het Geluk. Want Sannes zoektocht, en ieders zoektocht naar geluk, is natuurlijk heus een serieuze. Je moet het praktisch aanpakken, je moet er een beetje een ironische blik bij blijven houden, maar je moet het wel serieus nemen. Dus als je dan op bezoek bent bij een vrouw die alles weet van Bhutan, het Nummer 1 Geluksland van de wereld, moet je wel goed naar haar luisteren. Overigens vond ik het prachtig om te lezen dat mensen in Bhutan toch ook nog wel eens een deukje in hun geluksgevoel hebben. Een tachtigjarige vrouw die door Sanne geciteerd wordt, zegt: ‘We zijn volmaakt tevreden, maar nu we in de tachtig zijn, zou het misschien wel handig zijn als er een weg naar ons huis zou lopen.’

Met die niet eens zo makkelijk vol te houden mengeling van praktisch, ironisch en toch serieus zijn is Sanne op weg gegaan in de wereld van het geluk. Aanvankelijk dacht ik dat dat een leuke maar malle reis op zou leveren waarom ik wel zou moeten lachen, maar die ik zelf natuurlijk nooit na zou doen.

Maar ik stelde al na een tijdje vast dat ik toch ook opmerkelijk veel heb gedaan om gelukkig te worden, veel zelfs van de dingen die ook Sanne heeft ondernomen. Ik heb me in het zweet gerekt bij Bikram-yoga, ik heb vele, vele zelfhulpboeken verslonden, vooral over relaties, en dan vooral die boeken die zulke gênante titels hebben dat je ze elke keer als er bezoek of een UPC-monteur langskomt, moet verstoppen onder in de kledingkast (ja, ik heb het hier over Men Are From Mars, Women Are From Venus). Ik heb in een nagebouwde ‘strandkamer’ in een spa naar rustgevende geluiden liggen luisteren en heilzame aromatische geuren opgesnoven. Ik heb een zelfhulpgroep van Women Who Love Too Much bijgewoond in de hoop van een gekmakende, verkeerde liefde af te komen. En de laatste tijd, moet ik tot mijn schaamte toegeven, loop ik achter de hordes aan die hun geluk menen te vinden in het authentieke: alles zelf maken. Dus bak ik cheesecakes, brei truien, naai mislukte broekjes voor mijn arme dochter die gelukkig nog te jong is om te zien in wat voor belachelijke vodjes ik haar kleed, koop ik kookboeken over organisch & groen en lees ik daarin in bed (zonder er iets uit te maken), en heb ik me toegelegd op het zelf opvouwen van de was (iets wat ik altijd aan de werkster overliet) omdat ik meen dat ik daar een zekere rust in vind.

Ik ben haast zo’n ‘radical homemaker’ als in dit boek voorkomt, alleen is het mijn redding dat ik ook nog gewoon de kost moet verdienen, zodat ik mijn gezin niet alsmaar kan vermoeien met alweer een noeste notentaart/zelfgenaaide kussensloop.

Het is niet verkeerd, het is zelfs goeiig. Ik doe er niemand kwaad mee, zo lang mijn dochter maar niet op haar tiende nog steeds in die zelfgemaakte pofbroeken naar school moet. Maar of deze nieuwe methode naar de opperste staat van geluk leidt, dat weet niemand, en ik al helemaal niet.

Waar ik naar streef, is mij in ieder geval na lezing van Happy Me duidelijk. Als ik tachtig ben, dan wil ik met mijn man, kinderen en kleinkinderen in een lemen hut wonen, en dan nog maar één verlangen overhebben: ‘We zijn volmaakt tevreden, maar nu we in de tachtig zijn, zou het misschien wel handig zijn als er een weg naar ons huis zou lopen.’

Aaf Brandt Corstius

INLEIDING

OP ZOEK NAAR EEN WONDER

Het is drie uur ’s nachts en ik zit in mijn pyjama op de bank. Ik kijk uit over de Hudsonrivier en in de verte zie ik de lichtjes van de George Washingtonbrug schitteren. In New York gonst het zelfs midden in de nacht van een verwachtingsvolle energie, van een vastberadenheid om eruit te halen wat erin zit.

Maar dat ‘bright lights, big city’-concept gaat voor mij nu even niet op. Ik heb net mijn baby een flesje gegeven en hoewel zij weer vredig in slaap is gedommeld, kan ik niet slapen. Ik draai mijn haren in knopen. Welkom in mijn nachtelijk New York, waar het Grote Gepieker weer is begonnen.

Toen ik negentien was, keek ik vaak uit mijn raam naar de Dapperstraat in Amsterdam. Ik dacht aan Bloems beroemde gedicht ‘Domweg gelukkig in de Dapperstraat’ en herkende de momenten van geluk die op magische wijze opborrelen vanuit het niets. Ik woonde samen met mijn beste vriendin en de wereld lag voor ons open. Geluksmomenten overkwamen ons toen onze eerste tweedehandswasmachine was geinstalleerd en we toekeken hoe onze was er vrolijk in ronddraaide. Of toen we van ons laatste huishoudgeld herfstbier gingen drinken in het café om de hoek en eindeloos praatten over de liefde en de toekomst.

Vijftien jaar later kijk ik naar de Hudson en mis ik die momenten. Hoe haal je uit het leven wat erin zit? Waarom heb ik toch het gevoel dat er iets ontbreekt? Mijn onvrede ontbeert elke vorm van geloofwaardigheid. Ik houd van mijn man, heb drie prachtige kinderen, interessant werk, geen materiële zorgen en ik woon in een stad waarover iedereen zegt: ‘O, als ik daar toch een tijdje kon wonen…’ Ik schaam me diep, maar het gevoel blijft.

Als ik niet slaap, pieker ik en als ik pieker, slaap ik niet. Ik pieker bijvoorbeeld over mijn nieuwe carrière. Had ik niet gewoon advocaat moeten blijven? Toen we hier in 2006 voor de tweede keer aankwamen (eerder werkten we samen voor hetzelfde advocatenkantoor in New York), besloot ik mijn juristenbestaan definitief aan de wilgen te hangen om dat te gaan doen wat ik altijd al wilde: schrijven. Gelukkig kon dat omdat mijn man een goede baan heeft waar we met zijn vijven prima van kunnen leven. Toen ik mijn roeping had gevonden, verwachtte ik vuurwerk in New York. Zoals mijn zoontje tijdens zijn eerste goochelles verwachtte dat hij daadwerkelijk een konijn uit een hoge hoed zou kunnen toveren.

Ik schreef een boek en werd freelancejournalist. Van alle kanten hoor ik hoe knap het is dat ik publiceer in gerenommeerde tijdschriften. ‘Daar zouden zo veel anderen een moord voor doen!’ moedigt een journalistenvriendin uit Amsterdam me aan. ‘Tja, je bent ook altijd zo’n zondagskind geweest,’ verzucht mijn moeder.

Waarom kan ik er toch niet tevreden over zijn? Waarom maakt het me zo onzeker als mijn e-mail met een artikelvoorstel onbeantwoord blijft? En is het eigenlijk niet een naar wereldje? Een hoofdredacteur in Amsterdam waarschuwt me geen ‘teksthoer’ te worden nu ik voor verschillende publicaties schrijf, en ik kan de opmerking niet uit mijn hoofd zetten.

En dan mijn leven hier. De moeders die ik leer kennen via de school van mijn kinderen zijn mijn eerste en meest gemakkelijke aanspreekpunten. Mijn Cubaanse lerares Spaans waarschuwde me echter bij aankomst al voor de Upper West Side, de buurt met doorman-gebouwen en gekleurde nanny’s op straat. ‘Don’t become one of them,’ was haar advies en ik nam het ter harte. Ik probeer de New Yorkse vrouwen die ik ontmoet, met hun eindeloze bezoeken aan de acupuncturist, de sportschool, de dermatoloog, de chiropractor, de masseur en de psychiater, als stof te zien voor mijn artikelen. Ik gedraag me als een soort antropoloog die een stam met allerlei malle gebruiken bestudeert.

Daarbij heb ik natuurlijk de schijn tegen. Ook wij hebben een nanny en wonen in een gebouw met een doorman. Toch blijf ik me ertegen verzetten om ‘one of them’ te worden. Diepgaande vriendschappen zijn dan ook nog steeds ver te zoeken. Ik hoor nergens bij.

Hoe kan ik dit gepieker stoppen? Waar vind ik rust en tevredenheid? Is dit nu een midlifecrisis? Hoe vind je geluk als het je niet meer overkomt? Tijd om het heft in eigen hand te nemen. Dus ga ik op onderzoek uit op de geluksmarkt van New York. Op zoek naar een wonder…

Het komt goed uit dat ik in een stad woon die misschien wel de hoofdstad is van de geluksindustrie. Onder deze industrie versta ik niet alleen de immer groeiende zelfhulpmarkt in de vorm van boeken, video’s en workshops die beloven jouw ‘marktwaarde’ te verhogen, of het nu gaat om de arbeids- of om de huwelijksmarkt. Onder de geluksindustrie versta ik ook de steeds verder uitdijende markt voor wellness, yoga, reiki, life coaches, detox-kuren, alternatieve ‘healing’, meditatie en bewegingsprogramma’s die ons allemaal beloven te helpen in onze jacht op geluk en vervulling. Deze wellnessmarkt importeert allerlei oosterse spirituele concepten als antwoord op de problemen van een seculariserende westerse samenleving. Er wordt wel gesproken van de ‘easternization of the West’.

Onder de geluksindustrie versta ik bijvoorbeeld:

Bikram yoga: anderhalf uur yoga in een soort sauna, patent van de heer Bikram

Reiki: energie die allerlei helende krachten bezit en die stroomt van een ‘reiki-gever’ naar een ‘reiki-ontvanger’

Stappenplannen: in de regel zeven of tien stappen naar ultiem geluk, succes en een stralend uiterlijk

Landmark: zelfhulpmethode die ervoor kan zorgen dat je ‘s ochtends om zes uur je ouders opbelt om te zeggen dat je van ze houdt

Mindfulness: bewust en in het moment leven, awareness is het sleutelwoord

The Secret: methode die extreme vorm van positief denken propageert

Inten-Sati: een fitnessles waar ter motivatie positieve kreten worden geschreeuwd. Zoals: ‘I am strong! I can do this!’

De groei van deze industrie is niet alleen in New York explosief. Ook in Nederland en andere Europese landen is geluk het nieuwe toverwoord. We hebben in Nederland zelfs een geluksprofessor. Toch blijft New York als het ware het hol van de leeuw.

Een New Yorkse vriendin vertelt me over haar plan om een soort geluksstrippenkaarten te gaan verkopen, waarop je verschillende ‘geluksbehandelingen’ kunt afstempelen bij verschillende aanbieders op de geluksmarkt, zodat je yogaklas, je massage, je acupunctuur en je aromatherapie in een overzichtelijk pakketje komen te zitten. Een luxe-artikel natuurlijk, want het kost allemaal handenvol geld, maar ik denk dat het als een trein zou lopen. Mijn vriendin heeft in haar leven al verschillende imaginaire geluksstrippenkaarten verbruikt.

Ik spreek met geluksonderzoekers, zelfhulpgoeroes en wellness coaches. Ik drink groene detox-sapjes om mijn lichaam te ontgiften. Ik praat met een filmmaakster over Bhutan, het enige land ter wereld waar het bruto nationaal geluk in de grondwet is vastgelegd. Ik mediteer, forceer een glimlach en leef in het moment. Ik installeer een ‘geluks-app’ op mijn iPhone en verlies vijf liter vocht tijdens anderhalf uur bikram-yoga. Ik praat met radical homemakers die kippen houden ter verhoging van hun geluk en interview wetenschappers die de toenemende depressie in de samenleving onderzoeken. Ik overweeg serieus om naar een dorp te verhuizen. En ten slotte doe ik wat ik altijd doe: ik lees stapels en stapels boeken. Over geluk, over de verbinding tussen lichaam en geest en over ons algemene welbevinden. Op zoek naar een antwoord, naar het ultieme recept.

Dit is een verslag van mijn omzwervingen op de geluksmarkt, waar het wonder van geluk ons als een wortel wordt voorgehouden, als je maar het juiste stappenplan volgt, het ultieme dieet volgt of goed luistert naar je coach. Als een konijn liep ik achter die wortel aan, terwijl het geluk me telkens ontglipte.

In de westerse samenleving zijn we ervan overtuigd dat geluk maakbaar is, dat we het wonder zelf kunnen afdwingen. Dat geluk iets is waar we recht op hebben, maar ook dat het iets is waar we mee aan de slag moeten, waar we zelf verantwoordelijk voor zijn. Falen is geen optie. We slaan elkaar om de oren met nieuwe geboden als ‘leef in het moment’, ‘wees positief’ of ‘geniet!’. Deze mantra’s zijn zo vanzelfsprekend geworden dat we ons nog maar zelden afvragen of ze eigenlijk wel kloppen. Want kun je eigenlijk wel in het heden leven? Is die positieve houding echt zo’n succes? En leidt het genotsgebod werkelijk tot een gelukkiger leven? Kunnen we onszelf veranderen, zoals de geluksindustrie ons telkens voorhoudt?

De belofte van controle over je leven is overal te koop. Kijk maar naar die eindeloze stroom aan sluiproutes naar het ultieme geluk. De groep gewillige consumenten breidt zich almaar verder uit nu de markt voor een belangrijk deel gevoed en gelegitimeerd wordt door gelukswetenschappers aan prestigieuze universiteiten. Bovendien blijven cijfers van depressie en eenzaamheid stijgen, dus er is sprake van een ware groeimarkt. Maar mijn vraag blijft: waarom is de ene morgen zonnig maar deprimerend en de andere miezerig maar domweg gelukkig?

Ben ik misschien niet normaal? Waarom heb ik nooit zin in feestjes en waarom pieker ik over wat iedereen van me denkt? Ik hoor dat ik ‘gewoon mezelf’ moet zijn, maar hoe kom ik erachter hoe ik ‘mezelf’ kan zijn, en bestaat er eigenlijk wel zoiets als je echte zelf?

En voor zover het niet aan mij ligt: wat kan ik dan veranderen aan mijn omgeving? Zou het uitmaken als ik dichter bij de natuur zou staan? Word je intens tevreden van zelfgemaakte groentesoep en kippen op je erf, van een mesthoop in je tuin of van lange boswandelingen? Maakt het uit of je je lichaam en je huis ontdoet van alle toxinen in lucht, water en voedsel, door een integrale detox van huis en lijf? En wat voor effect heeft die iPhone die mij telkens korte fragmentjes van de digitale wereld voorschotelt? Er moet toch een relatie zijn tussen mijn omgeving en mijn stemming, tussen ‘The Kardashians’ en mijn mismoedigheid, tussen de George Washingtonbrug en mijn gevoel van falen.

Ik vraag me af hoe de relaties met de mensen in mijn omgeving invloed hebben op mijn geluk. Maken mijn kinderen me eigenlijk wel zo gelukkig als ik dacht? En hoe zit het met de community? Er wordt altijd gesproken over gemeenschapszin en dat klinkt knus en geborgen, maar hoe ziet zo’n gemeenschap er dan uit? Hoe werkt die en aan welke eisen moet ze voldoen? En heb ik eigenlijk wel zo’n ‘zin’ in die gemeenschap?

Ik zit op de bank en eet vierkantjes donkere chocola. (‘Slechtste wat je kunt doen, ’s nachts eten,’ klinkt Oprah’s stem in mijn hoofd.) Op mijn iPhone blader ik door de dagelijkse berichten van de Facebook-opscheppers. Ik erger me aan de getuigenissen van geslaagde levens, maar toch kan ik niet stoppen. Iedereen lijkt zich prima te vermaken. Dat moet ik toch ook kunnen? En dus ga ik door met nadenken, luisteren, lezen, proberen en zoeken. Hongerig naar het wonder van geluk.

Hier alvast een waarschuwing voor de lezer die op zoek is naar het ultieme antwoord op de geluksvraag: dit is geen zelfhulpboek en het eindigt dan ook niet met een overzichtelijk stappenplan of een appendix met een handige lijst do’s en don’ts. Maar hoewel dit in zekere zin een zoektocht is zonder verlossing, vond ik toch een wonder van magische proporties. Een wonder dat belangrijker was dan mijn eigen geluk…

1

KOM UIT JE COMFORT-ZONE

Eindelijk is het zover: ik ga mijn debuut maken als hostess in New York. Voor mij is een glansrol weggelegd: de rol van toegewijde echtgenote die vrolijk babbelend haar gasten op hun gemak stelt en ze verwent met heerlijke hapjes en drankjes in een stijlvol en gezellig Kerstappartement aan de Upper West Side. We zullen de medewerkers van het advocatenkantoor van mijn man ontvangen met een heus feestje, een van de talloze holiday parties die in New York worden gehouden in de periode van Thanksgiving tot het nieuwe jaar.

Nu weten degenen die mij kennen dat een dergelijke taak mij niet bepaald op het lijf is geschreven. Een officieel feestje in ons eigen huis is eerder iets waarvan ik uitslag in mijn nek krijg. Degenen die mij nóg beter kennen weten dat het vooruitzicht van zo’n feestje voor mij domweg slapeloze nachten betekent. Hoe krijg ik een stel mensen die op bezoek gaan bij hun baas in de juiste stemming? En een andere vraag: wat moet je mensen voorschotelen als je niet zo goed kunt koken?

En dan ons appartement! Omdat het een tijdelijk onderkomen is, hebben we een goed excuus voor het totale gebrek aan styling en decor. Maar banken die ruiken naar een mengsel van appelsap en kinderplas? Potloodtekeningen op de muur? Over kinderen gesproken: wat als die besluiten een scène te maken na aankomst van de eerste gasten? En wat zullen die gasten wel niet denken van onze lekkende kranen, onze scheef hangende kunst en ons niet-sluitende badkamerraam dat garant staat voor een koude luchtstroom langs je billen als je op de wc zit? Je komt in New York met een hoop weg als ‘exotische’ Europeaan, maar een minimale dosis stijl is wel vereist.

De enige reden voor mijn instemming is het feit dat ik al zó vaak heb geweigerd dat ik de smekende blik van mijn man niet meer aan kan zien. Ik druk namelijk regelmatig mijn snor bij sociale verplichtingen van zijn kant, en heb al vaker hele verhandelingen gehouden over hoe de ware kracht van een partner schuilt in het schitteren door afwezigheid: als ze niet komt opdagen betekent het dat ze een druk eigen leven heeft. Geloof me, dat wekt juist interesse! ‘Maar je ligt alleen maar op de bank te lezen,’ brengt hij hier tegenin. Wat mij betreft doet dat niets af aan mijn theorie: dat hoeft toch niemand te weten?

Holiday party stress:

Te klein appartement

Gebrekkige culinaire kwaliteiten

Kinderen mogelijk op ramkoers

Geen plek voor alle ‘stapeltjes’ in huis (sleutels mogen plotseling niet meer in fruitmand)

Te vroeg dronken worden

Waardeloze ‘entertainer’ zijn

Entertaining

Ik legde het dilemma voor aan mijn New Yorkse friends. (Voor alle duidelijkheid, het begrip ‘friends’ is een stuk breder dan het Nederlandse begrip ‘vriend’ of ‘vriendin’. In feite valt iedereen die weleens serieus antwoord heeft gegeven op de vraag ‘how are you’ onder de definitie.) Ze begrepen het maar al te goed. Dit is dé tijd voor entertaining: het Amerikaanse woord voor het geven van feestjes en etentjes in je huis. Toch piekeren talloze New Yorkers er niet over om mensen in hun huis uit te nodigen, ze laten zich liever uitnodigen bij die paar gelukkigen met een dakterras of uitzicht op het Vrijheidsbeeld. Vrijwel iedereen is onzeker over zijn eigen onderkomen: het is te klein, het is te donker, de kinderen hebben geen eigen kamer.

De woon- en stylingbladen sluiten bovendien niet helemaal aan op de New Yorkse realiteit, wat het gevoel van tekortkoming verder verdiept. Zo lees je vaak stijladviezen voor mensen met enorme landhuizen. Een Amerikaanse vrouw van middelbare leeftijd met hoogblond haar zit in een soort jachtkostuum met haar hond op schoot in een tuin zo groot als Artis. Ze krijgt tips over hoe ze die ‘zonovergoten lege ruimte’ in haar huis kan ombouwen tot ‘atelier’. In New York wonen de meeste mensen op de oppervlakte van dat atelier. Minus de zon.

Stijladviezen voor kleinbehuisde New Yorkers:

Storage: er is simpelweg niet genoeg ruimte, dus huur je een opslagruimte voor je spullen

Stapelbedden voor kinderen

Loftbedden met tafels eronder voor volwassenen

Huur een professionele organizer om orde in de chaos te brengen

Minimaliseer je keuken, maximaliseer je maaltijd: deliveries

En die artdirector met ingewikkelde bril die uitvoerig vertelt hoe hij een gigantische fabriekshal in het populaire Meatpacking District zelfstandig heeft omgebouwd tot een ‘simpel loftappartement’ voor zijn ultrahippe familie, draagt ook niet bepaald bij aan ons zelfvertrouwen. Als dát de definitie van simpel is, dan zijn de meeste New Yorkers zo goed als dakloos.

Aan ons huis is weinig meer te doen. Hoewel we een prachtig uitzicht hebben over de Hudson, is het me nooit gelukt om de ramen behoorlijk te lappen en dus zien we de George Washington-brug consequent door een soort troebele mist. Voor New Yorkse begrippen leven we ruim, maar onze drie kinderen slapen wel bij elkaar op een kamer die in theorie zou kunnen worden gebruikt als showroom voor Ikea (omdat alles daar is gekocht) maar die in de praktijk die functie nooit zou kunnen vervullen (omdat er vrijwel altijd net een bom lijkt te zijn ontploft). Tijdens playdates zie ik regelmatig hoe andere kinderkamers worden opgedirkt: met roze hemelbedden en levensgrote poppenhuizen voor de meisjes, voor jongens antieke speelgoedauto’s op een plank en beddengoed met de namen van de kinderen erop geborduurd.

Onze meubels zijn mooi, maar een moeder vertelde me tijdens een playdate dat ze op televisie de inrichting van een huis in Zweden had gezien dat haar meteen deed denken aan de stijl van ons huis: een beetje ‘alles door elkaar zonder overkoepelend concept’. Ze vroeg of dat echt European was en ze bedoelde het niet eens onaardig. Voor het diner is één ding duidelijk: catering is de enige oplossing. Hier staat koken gelijk aan eten bestellen en sommige appartementen hebben niet eens een keuken. Een heerlijke traditie. Mijn kinderen spelen vadertje en moedertje en als ze de tafel hebben gedekt, zoeken ze de telefoon: ‘For our delivery’. Nu heb ik een goede reden voor mijn delivery: ik kan me helemaal niet permitteren om met het eten bezig te zijn. Ik moet entertainen!

Het concept entertaining is door Martha Stewart, Amerika’s hogepriesteres van het huiselijk geluk, verheven tot een soort gospel voor de Amerikaanse vrouw. Martha adviseert deze vrouw op televisie, internet en in haar tijdschriften en boeken over stijl en decor in het huis (Hoe maak je grappige eekhoorntjes van een dennenappel?), over het serveren van een goede maaltijd aan gezin of gasten (Hoe maak ik de perfecte kalkoen voor Thanksgiving terwijl ik familieruzies onder de tafel houd?) en over de etiquette die overal bij hoort (Na hoeveel dagen schrijf ik mijn thank you note?)

Entertaining:

Etentje met vrienden in eigen huis: wie is de meest hysterische foodie, oftewel de meest doorgedraaide keukenprins of -prinses?

Feestje voor collega’s: wie serveert de duurste wijn?

Thanksgiving met familie: vermijd ruzies over familierecepten

Verjaardagsfeest: sla maar over, te veel stress

Kinderpartijtje: niet in je eigen huis, maar op zielloze locatie met een treurige B-acteur verkleed als superheld

Zelfs de vrouwen die zich hebben afgekeerd van Martha Stewart, voelen haar hete adem in hun nek. Toen een moeder van school drie weken na de verjaardag van haar dochter nog steeds geen handgeschreven bedankkaartjes had gestuurd, keek ze me nerveus aan en riep: ‘You must think I’m a psycho! I still haven’t done my thank you notes!’ Ik antwoordde dat ik me inderdaad had afgevraagd of er psychisch iets mis met haar was en dat ik toch wel een beetje zat te wachten op die thank you notes. Ze keek me verbaasd aan, tot ze begreep dat ik een grapje maakte. Gekke Sanne! ‘Jij bent ook altijd zo chill,’ zei ze. ‘Hoe doe je dat?’

Met de holidays leeft de domestic goddess van Martha helemaal op, want dan kan ze laten zien wat ze in huis heeft. Letterlijk en figuurlijk. ‘Entertaining is fun!’ kraait Martha in al haar boeken en tijdschriften.

Waarom entertaining fun zou zijn, is mij een raadsel want één ding is duidelijk: entertaining is kei- en keihard werken, waarbij je de indruk moet wekken dat het voor jou een fluitje van een cent is. Wat het nog harder werken maakt. Een op de leest van Martha Stewart geschoeide gastvrouw moet namelijk interessante mensen (en nog moeilijker: oninteressante mensen) op een natuurlijke wijze met elkaar in contact brengen. Ze voert een vloeiende en vrolijke conversatie waar ze eventuele scherpe politieke of religieuze kantjes moeiteloos van afschuurt. Ze heeft een door en door gestyled huis (om de een of andere mysterieuze reden vaak omschreven als Victorian) dat wordt opgesierd door talloze foeilelijke decoraties die zonder uitzondering effortless zijn om zelf te maken van bijvoorbeeld een velletje aluminiumfolie of een paar cocktailprikkers. Haar tafel is immer gedekt volgens een verrassend thema. Bijvoorbeeld glitter and glow. Of log cabin.

Thema’s voor de feestelijk gedekte tafel:

Exotisch eiland

Log cabin

Country

Cruise

In het midden van de tafel staat het onontkoombare centerpiece: een grote decoratie voor op de gedekte tafel. Waardoor je net niet meer de boontjes of de jus doorgeven zonder een of andere zelfgehaakte arreslee omver te stoten.

De kinderen zien er in Martha’s wereld uit als een soort mini-volwassenen. Die bandplooi-Dockersbroeken staan de Amerikaanse vaders al fout, maar kleine Henry en Ethan zien er tijdens de holidays als een soort mini-papa’s helemaal ridicuul uit met hun overhemd en spencer op die Dockersbroek. Meisjes dragen zwarte lakschoentjes, witte maillotjes en geruite jurkjes: het is allemaal tuttigheid kent geen tijd. Maar niemand kan zeggen dat er niet over is nagedacht.

Toen ik met mijn kinderen een paar dagen voor kerst bij de kinderkapper stond, ontmoette ik een nanny die slecht Engels sprak. Ze had uit een tijdschrift geknipte foto’s bij zich. ‘Mommy wants this,’ was haar uitermate dringende verzoek aan de kapster. Mommy had het natuurlijk precies uitgedacht en zat op dit moment waarschijnlijk thuis haar centerpiece te kleien of te piekeren over het tafelthema van dat jaar.

De holidays zijn de hoogtijdagen van entertaining, omdat in deze tijd alle holiday parties worden gegeven. We hadden de uitnodiging voor ons feestje dan ook in november al gemaild, na Thanksgiving. Martha zou dat natuurlijk maar niets vinden, een uitnodiging per e-mail. Een handgeschreven briefje op zelfgebatikt briefpapier is toch ‘veel persoonlijker’. Maar dergelijke creatieve oprispingen zijn misschien meer iets voor de huisvrouw die zich stierlijk verveelt. De meeste mensen hebben geen tijd voor geknutsel, hoeveel zin ze daar ook in zouden hebben.

Holiday Stress

De holidays in New York zijn prachtig met de kerstboom en de ice skating rink op Rockefeller Plaza, de versierde etalages van warenhuis Macy’s, de show van de Rockettes in Radio City Music Hall en, als je geluk hebt, sneeuw in Central Park. Het is allemaal betoverend en net als in de film. Ik betrap mezelf erop dat ik de hele maand december zingend over straat loop, ‘walking in a Winter Wonderland’, met een bevroren glimlach op mijn gezicht.

Toch hebben veel New Yorkers net als ik hulp nodig bij het overleven van de holidaystress. Websites, boeken en stappenplannen om te overleven vinden gretig aftrek.

Zelfhulpboeken over holidaystress:

Holiday Blues: Rediscovering the Art of Celebration; a 12-Month Guide to Getting Everything You Want out of Holidays and Family Celebrations, door Herbert Rappaport

Saving Dinner for the Holidays: Menus, Recipes, Shopping Lists and Timelines for Spectacular, Stress-free Holidays and Family Celebrations, door Leanne Ely

Holiday Depression and Stress: 10 Steps to Be Happy during Holidays, door Frank Ar: Dharma instructor, life-coach, well-being facilitator en being in becoming

Want er staat een hoop op het spel. ‘It’s the most wonderful time of the year’, dus zorg er maar voor dat het ook bij jou wonderful is! Je cadeaus móéten in de smaak vallen. Je huis móét gestyled zijn. Je kinderen mogen géén ruzie maken. Je eten móét lekker en bijzonder zijn. Je móét er stralend uitzien. En je holidayparty is natuurlijk een groot succes…

Als de doorman van beneden belt dat de eerste gasten zijn gearriveerd, doe ik snel nog wat extra deodorant op want ik heb het opeens ontzettend warm. Mijn wangen zijn knalrood. Ik trek mijn hoge hakken aan en verplaats nog even wat servetjes zonder dat dit ergens voor nodig is. Ik adem diep in en neem een flinke slok wijn.

Aan het eten kan ik niets meer doen, want dat is allemaal besteld en in de keuken klaargezet om te worden opgewarmd. Een laatste blik in de spiegel en ik doe de deur open, waar een Hongaars stelletje uit de lift stapt. Snel daarna volgen de andere gasten. Het zijn er niet veel, een stuk of twaalf, en ze werken allemaal voor mijn man. Zo moeilijk kan het niet zijn, bedenk ik.

Ze hebben cadeautjes voor onze kinderen meegenomen. Erg attent. De kinderen houden zich opvallend rustig en gaan, wonder boven wonder, gewoon slapen. Zo lang ik me bezighoud met hun bedritueel kan ik nog even mijn snor drukken, maar daarna wordt het tijd voor entertainen. Mijn man heeft het eten opgewarmd en iedereen neemt een bordje. Nu komt de small talk. Ik stel vragen en probeer te luisteren naar de antwoorden. Hoe vinden jullie het in New York? Waar wonen jullie? Hoe gaat het op het werk?

Met de nodige glazen op sta ik op hoge hakken in een feestjurk te luisteren naar steeds saaier wordende verhalen. Leven in New York is zonder uitzondering geweldig. Het werk is enorm uitdagend: internationale reorganisaties zijn gewoon superleuk! Aangezien dit voor hen een werkverplichting is, zullen ze nooit aankomen met een sappige anekdote over hun nachtleven. Mijn gedachten drijven af en opeens ben ik zó moe.

Ik voel dat ik duizelig word. Ik weet niet wat het is. Het gebrek aan slaap van de afgelopen nachten, de champagne, de strakke jurk, de hoge hakken? Of ben ik nu ook een slachtoffer van de holidaystress? ‘Ik denk dat ik ga flauwvallen,’ zeg ik, en mijn man tilt, of liever gezegd sleept, me naar de slaapkamer waar ik onmiddellijk in een diepe slaap val. Om vier uur ’s nachts word ik wakker. De holidayparty is voorbij en een succes geweest. En ik heb geschitterd door afwezigheid.

Na dit debacle vraag ik me af of er iets mis met mij is. Hoe kan het dat ik zó zenuwachtig ben geworden? Ben ik echt flauwgevallen? Dit is toch een beetje vreemd. Andere echtgenotes hebben vast een stuk minder moeite met een dergelijk partijtje. Hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik me realiseer dat ik in feite al een rijke historie heb van mislukte sociale werkbijeenkomsten. Dergelijke bijeenkomsten volgen bij mij in de regel een vast patroon: zenuwen, angst, paniek, te snel en te veel drinken, te hard en te veel praten, gevolgd door in bed ontnuchteren en piekeren of ik niet te openhartig ben geweest (waarop het antwoord meestal ‘ja’ is).

Tijdens mijn eerste netwerkgelegenheid na afloop van een conferentie van de Universiteit Leiden (waar ik was begonnen aan een promotieonderzoek), zat ik de hele dag opgescheept met een Pakistaanse jongen die me alleen maar vroeg waar hij het beste uit kon gaan. Hij was milieurechtspecialist, maar hij had gelogen over zijn mensenrechtenexpertise om een reisje naar deze mensenrechtenconferentie te ‘winnen’. Ik kwam alleen maar van hem af na drie geveinsde wc-bezoeken. Maar toen waren de meeste bezoekers al weg. De mensen met wie ik eigenlijk had willen praten keken me die avond met een schuin oog aan: waarom praat ze zo lang met die rare milieu-advocaat? (Het promotieonderzoek heb ik nooit afgemaakt.)

De holidayparty leek plotseling een stap terug: in mijn vorige leven als advocaat bij een groot kantoor was ik immers bijna voortdurend bang geweest. Ik stond ’s ochtends onder de douche te huilen voor ik me in mijn mantelpakje hees om naar kantoor te gaan. Ik werd zenuwachtig van de formele toon tijdens besprekingen met cliënten en nog meer op de rechtbank. Als een cliënt naar kantoor kwam, was het de bedoeling om hem of haar eerst met wat koetjes en kalfjes en een kopje koffie op zijn gemak te stellen, maar ik kwam liever direct ter zake want een van mijn grootste angsten was praten over de economiepagina’s van NRC Handelsblad of het doornemen van de laatste nieuwtjes van Het Financieele Dagblad, de gebruikelijke koetjes en kalfjes.

En dan was er nog mijn curieuze koffiefobie. Zodra er koffie moest worden geserveerd, begon mijn hart te bonzen, kreeg ik een rood hoofd en gingen mijn handen onbedwingbaar trillen. Geen idee waarom. De enige oplossing was een secretaresse bellen en haar vragen de koffie te komen brengen, waarop die cliënten natuurlijk dachten dat ik mezelf heel wat vond. Wat uiteraard de koetjes en kalfjes ook weer niet ten goede kwam.

Elke dag werd het erger; ik werd meegezogen in een allesvernietigende koffietornado. Tot ik mijn baan kon opzeggen en we naar New York vertrokken. Daar ging het ietsje beter, hoewel ik nog steeds advocaat was. Maar de Amerikaanse omgangsvormen in het bedrijfsleven zijn aan de oppervlakte een stuk informeler. Je baas is bijvoorbeeld niet Mister Johnson maar gewoon Bill. Het belangrijkste verschil bestond echter uit het feit dat cliënten zelf hun styrofoamkopjes pakken en zichzelf van koffie voorzien. Een pak van mijn hart.

Fuifnummer

Op straat loop ik tegen een groot billboard op. Een poster toont een vrouw die niet naar een feestje durft te gaan. Ze heeft last van een sociale angststoornis, maar met hulp van angst dempende medicijnen kan ze weer haar ‘normale zelf’ worden en toch feestje bezoeken. Eind goed, al goed en iedereen blij. In New York zie je regelmatig reclames voor medicijnen tegen angststoornissen of depressie.

Populaire angstdempers, ook wel de ‘pammen’ genoemd:

Xanax (alprazolam): werkt erg snel en is effectief bij voorzienbare stress. Erg verslavend.

Ativan (lorazepam): minder verslavend, maar nog steeds met een snelle werking. Geschikt voor nachtelijke piekeraars die wakker liggen van hun zorgen. Niet voor overdag.

Klonopin (clonazepam): werkt langere tijd, makkelijker af te bouwen. Geeft verlichting zonder ‘high’ aan mensen met chronische en voortdurende stress.

Valium (diazepam): werkt snel, maar blijft ook lang hangen. Voor acute stress. Dizzy makend en verslavend.

Gaat die reclame over mij? Misschien, vraag ik me af, heeft de dame wel een heel goede reden om niet naar dat feestje te willen. Misschien waren de vorige keren wel verschrikkelijk; feestjes zijn nu eenmaal vaak eng of vervelend. Misschien heeft ze daarom veel meer zin om vrijdagavond lekker met haar partner op de bank naar Madmen te kijken. En misschien heeft ze daarom ook een minder groot sociaal netwerk, minder vrienden op Facebook en minder connecties voor het vinden van een nieuwe baan of een nieuw huis. Misschien is ze dus iets minder succesvol. Maar hoe erg is dat? Misschien vindt ze het eigenlijk wel fijn en rustig zonder dat netwerk, en geniet ze van die paar goede vrienden en een leuke baan. Misschien is ze inderdaad een promotie misgelopen omdat ze zenuwachtig werd van vergaderingen leiden en niet goed is in netwerken. Maar waarom zou ze medicijnen slikken om naar feestjes te kunnen waar ze als de dood voor is? Waarom kan ze niet besluiten dat ze simpelweg niet zo’n fuifnummer is?

In een andere tijd hadden we dergelijk gedrag wellicht aan haar karakter toegeschreven: ‘Ach ja, ze houdt niet zo van feestjes. Ze is gewoon verlegen.’ Maar nu verwachten we dat ze niet bij de pakken neerzit en al haar angsten overwint.

Toastmaster

Jarenlang vond ik het toch bijzonder knap dat ik mijn angst voor de advocatuur in New York had overwonnen. En hoe ik daardoor volwassener en sterker was geworden. What doesn’t kill you, makes you stronger, bedacht ik dan trots. Maar de laatste tijd vraag ik me af of dat wel klopt. De koffiefobie was misschien juist een teken aan de wand. Die angst was waarschijnlijk een signaal dat ik me ongemakkelijk voelde, dat ik er niet van hield om mantelpakjes en hoge hakken te dragen, en dat de financiële pagina’s voor mij juist de minst boeiende waren van de hele krant. Logisch dat ik bang werd. Hoe kon ik dat niet hebben gezien? Ik was in die besprekingen als een vis op het droge, letterlijk happend naar lucht. Als ik terugkijk, had ik beter meteen naar mezelf kunnen luisteren. Maar in plaats daarvan wilde ik mijn angsten overwinnen.

Signalen dat je werk niet bij je past:

’s Ochtends huilen onder de douche

Pijn in je voeten van hoge hakken die je niet aan wilt

50 procent van je werktijd besteden aan vakanties plannen

Elke werkdag beginnen met het checken van vacatures

Huilen als je vakantie is afgelopen

Laatst sprak ik een vriend die een Toastmaster volgde: een populaire cursus om de angst voor het houden van speeches te overwinnen. Zijn ‘gebrek’ hinderde hem professioneel in het geheel niet, maar hij vond het vervelend dat hij altijd bang werd als er gespeecht moest worden tijdens een feestje. Daar moest hij vanaf, vond hij. ‘Doe per dag één ding waar je bang voor bent,’ had hij ergens gelezen. Dit was voor hem zo’n ding.

Hij was trots op zichzelf, maar eigenlijk vond ik het jammer. Hij is een lieve vader van vier schattige kinderen, een succesvolle zakenman en een trouwe echtgenoot die ook nog elke zondag een gehandicapte vrouw helpt om zich voor te bereiden op het rennen van een marathon. Is deze ene onzekerheid misschien niet een charmant onderdeel van zijn karakter? Is het mogelijk dat hij nu eenmaal niet goed is in speechen en dat in het vervolg aan anderen overlaat? En kan ik niet gewoon de echtgenote zijn die op veeleisende feestjes schittert door afwezigheid? Is het echt waar dat we tegen ál onze angsten moeten vechten? Nu kan angst natuurlijk uitgroeien tot een psychiatrische stoornis waardoor mensen niet kunnen functioneren. Angst dempende medicijnen of therapie zijn in die gevallen een zegen. Maar de vraag is of je in alle gevallen moet spreken van een ziekte. De scheidslijn tussen ziekte en karakter is soms maar moeilijk te trekken. Verlegenheid en introversie bijvoorbeeld zijn in beginsel mooie en nuttige eigenschappen. Het is vaak verstandig om de kat uit de boom te kijken of eerst na te denken voor je iets zegt. Maar dergelijke karaktereigenschappen worden tegenwoordig niet bepaald hoog ingeschat. Als een peuter een doerak is die zich de kaas niet van het brood laat eten, zeggen de ouders tevreden tegen elkaar: ‘Gelukkig komt ze voor zichzelf op.’ Maar over een stille, teruggetrokken peuter maken we ons zorgen: hoe gaat Ethan zich later redden in deze maatschappij?

In haar boek Quiet: the Power of Introverts in a World that Can’t Stop Talking komt schrijfster en voormalig advocaat Susan Cain op voor verlegen en introverte mensen. Als we sociaal en extravert gedrag verheffen tot de norm, zullen we de bijdragen aan de samenleving van introverte mensen moeten missen.

Mijn kinderen leren op school om zich voortdurend uit te spreken en in groepen te werken. Bij sollicitaties zijn vooral de people skills van belang, en op kantoren moet iedereen in open ruimtes met elkaar samenwerken. Want de extraverte, meer agressieve, hypersociale mensen, de zogenaamde ‘type A’-persoonlijkheden: we weten allemaal dat die het gaan maken.

Terwijl veel creatieve en wetenschappelijke talenten juist in isolement tot grote hoogten kunnen stijgen. Zo was Einstein volgens mij geen feestbeest en heeft Mark Zuckerberg, de oprichter van Facebook, ook niet bepaald een vlotte babbel. Bovendien schijnen verlegen kinderen vaak sneller morele eigenschappen als empathie te ontwikkelen, waardoor ze later veelal betere leiders zijn. Ze luisteren beter en zijn voorzichtiger. Jammer om die mensen te missen als we relatief beheersbare angsten als sociale stoornissen bestempelen en met medicijnen gaan behandelen. Want wat houden we dan over? Brutalen die de hele wereld hebben in plaats van de helft? Dát is pas eng.

Bijdragen aan de samenleving door introverte mensen:

Nocturnes van Chopin

Uitvinding iPhone door Steve Jobs

Ghandi’s leiderschap

Facebook van Mark Zuckerberg

Relativiteitstheorie van Einstein

Ik ben misschien weleens bang voor sociale gelegenheden en soms heel bang. Maar daar heb ik eigenlijk een goede reden voor: veel sociale gelegenheden zíjn eng. Ik concludeer dan ook dat er met mij niets mis is.

Toch blijf ik in zelfhulpboeken lezen dat je sociale angsten nooit moet mijden, want dan blijf je in je comfort zone en dat is niet verstandig als je het verder wilt schoppen dan Madmen op vrijdagavond. Je komt dan in een spiraal van angst terecht, en er is niets ergers dan angst voor de angst.

Daar moet je dus tegen vechten: ‘Doe per dag één ding waar je bang voor bent.’

En daar zit natuurlijk wel wat in. Het is zonde om nooit te kunnen laten zien wat je in huis hebt, letterlijk en figuurlijk. Dus kom op: style je huis, vermaak je gasten en lever een stralende performance!

Morgen misschien. Vandaag blijf ik nog even in mijn aangename ‘comfort zone’, nog even schitteren door afwezigheid. Ik lig lekker lui in mijn joggingbroek op de bank met een kopje thee en mijn favoriete tijdschrift, The New Yorker. Nu maar hopen dat ik een Einstein ben.

Sell the ill to push the pill

Van de zoektocht naar vrouwenviagra als medicijn tegen de nieuwe ‘ziekte’ van ‘seksueel disfunctioneren’ tot het enorme commerciële potentieel van antiverouderingsmedicijnen; van de uitbreiding van ADHD naar volwassenen tot de ‘behandeling’ van kaalheid. ‘Marketing van grote farmaceutische bedrijven voldoet gedeeltelijk aan een bestaande behoefte, maar ze creëren ook een nieuwe vraag,’ zegt medisch socioloog Peter Conrad, schrijver van het boek Medicalization of Society. Hij vertelt hoe in een periode van enkele jaren het medicijn Paxil werd omgetoverd van een antidepressivum tot een medicijn voor de behandeling van sociale angststoornissen. Zodra Paxil werd goedgekeurd door de FDA, verschenen er reclames op bushokjes: ‘Stel je voor dat je allergisch bent voor mensen.’ Barry Brand, productontwikkelaar van Paxil, zei hierover in The Washington Post: ‘Het is de droom van elke marketeer om een nog niet geïdentificeerde of onbekende markt te vinden en te ontwikkelen. Dat is wat wij konden doen met social anxiety disorder.’ ‘Sell the ill to push the pill’ wordt het ook wel genoemd. En zo wordt verlegenheid een ziekte in plaats van een eigenschap.

Conrad haast zich om eraan toe te voegen dat medicalisering een complex proces is waarin verschillende factoren een rol spelen: ‘Het gaat niet alleen om dokters en ook niet alleen om farmaceutische bedrijven. De consument, de overheid, de hele maatschappij draagt eraan bij.’ Soms zijn het juist patiënten die strijden voor erkenning van hun ziekte. Conrad praat in dit verband over de overdiagnose van ADHD als voorbeeld van de ‘medicalisering van onderprestatie’. Mensen die hun leven niet kunnen organiseren, hun baan niet kunnen houden, vergeetachtig zijn: het label van ADHD biedt een uitweg. ‘Doorslaande medicalisering leidt ertoe dat peuters van amper twee jaar worden behandeld met Ritalin, het medicijn voor ADHD, omdat ze zo rusteloos zijn. Maar zijn niet de meeste peuters rusteloos?’ vraagt Conrad zich af.

Het verzet tegen de steeds kleinere ruimte voor de categorie ‘normaal’, groeit. Zo betogen mensen met ADHD, autisme, dyslexie en andere afwijkingen steeds vaker dat ze niet ziek zijn, maar ‘anders’. Ze gebruiken slogans als ‘Every brain is beautiful’ of ‘Neuropride’. Veel van deze mensen zouden niet eens genezing willen, ook als de mogelijkheid daartoe zou bestaan. ‘De verschillen in onze hersens zijn onze kracht naast onze zwaktes […] die kracht willen we niet inruilen om te voldoen aan sociale conventies over acceptabel gedrag,’ staat in een soort beginselverklaring op de website van Neuropride.

Hoewel uiteraard niet elk brein mooi is en veel mensen wel degelijk serieuze psychische problemen hebben, bewijzen dergelijke boodschappen van ‘patiënten’ dat er een tegenbeweging aan het ontstaan is die zich verzet tegen medicalisering.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 1327 0