Helon Habila

Olie op water

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oopronkelijke titel Oil on Water, Penguin Books

© 2011 Helon Habila

© 2013 Nederlandse vertaling Aleid van Eekelen-Benders

Alle rechten voorbehouden

Vertaling Aleid van Eekelen-Benders

Foto voorplat Abbas/Magnum Photos

Omslagbewerking Bureau Beck

ISBN 978 90 468 1338 6

NUR 302

www.nieuwamsterdam.nl/habila

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011 Met ISBN 978 90 468 1337 9

Vertaald door Aleid van Eekelen-Benders

Voor mijn neef, Gabriel. Ter nagedachtenis.

Dankwoord

Mijn dank aan alle mensen die hebben meegeholpen dit boek werkelijkheid te laten worden, het zijn er te veel om ze allemaal op te noemen. Mijn dank gaat in het bijzonder uit naar mijn literair agenten, David Godwin Associates, voor hun aanmoediging en steun, en naar mijn redacteuren, Juliette Mitchell en Donna Poppy, voor hun waardevolle opmerkingen en adviezen. En natuurlijk dank aan mijn vrouw, Susan, en de kinderen: dank je wel dat jullie het tijdens die donkere, sombere momenten van het schrijven met me hebben uitgehouden en mij erdoorheen hebben geholpen.

Deel 1

1

Ik volg een vertrouwd pad, met keurig gelabelde en gedateerde voorvallen, maar halverwege laat mijn geheugen mijn hand los en komt er een mist op die de gezichten en de plaatsen aan het zicht onttrekt; ik moet om me heen tasten in het donker, ben de weg kwijt en moet gaandeweg de verduisterde momenten invullen, de gezichten en de plaatsen, zelfs de emoties verzinnen. Soms moet ik om op koers te blijven terugkeren naar beter herkenbare oriëntatiepunten en kan dan, met dat vangnet onder me, naar minder bekend terrein springen.

Dus ja, er gebeurde een ongeluk, er was brand. Een explosie in de loods met de olievaten. Het vuur snelde met de wind mee van huis tot huis en binnen een paar minuten stond het halve stadje in lichterlaaie. Er kwamen veel mensen om, onder wie Johns vader. Ze zeggen dat hij omkwam toen hij probeerde mijn zusje te redden, Boma, en dat ze zou zijn gestorven als hij er niet was geweest. Mijn vader belandde in de gevangenis. Sinds die dag rookt hij niet meer. Mijn moeder keerde terug naar het dorp van haar ouders, waar ze nog steeds woont. En terwijl mijn zusje verbrandde en mijn familie uiteenviel, zat ik in Lagos en luisterde naar lezingen, at in Chinese restaurants en probeerde het raadsel van een overspelig stelletje op te lossen, en ik hoorde pas van de tragedie toen ik met mijn diploma journalistiek naar huis terugkwam.

Nee, het was geen ongeluk met een pijpleiding, zoals ik tegen de blanke zei, zoals ik in mijn gepubliceerde artikel schreef. Maar dat had makkelijk gekund, net als in talloze andere dorpen. Mijn vader zit nog steeds in de gevangenis, Boma en ik gaan hem nog steeds opzoeken, en elke keer dat hij haar gezicht ziet wendt hij zich af en beven zijn handen, zodat ze heeft besloten maar niet meer mee tegaan. Mijn moeder komt eens in de maand vanuit het dorp naar hem toe. Af en toe ga ik met haar mee, en dan sla ik hen gade terwijl ze elkaar aankijken, soms hebben ze veel te bespreken en soms staren ze elkaar alleen maar zwijgend aan. De laatste keer dat ik meeging was ruim een maand geleden. Ik stond een stukje bij hen vandaan, maar kon wel verstaan wat ze zeiden: zij vertelde hem over haar leven in het dorp, de boerderij, dat ze dit jaar een goede oogst hadden gehad. Hij luisterde en knikte en keek haar intussen voortdurend strak aan, probeerde haar blik te vangen, maar zij ontweek de zijne terwijl ze haar verhaal deed. En tegen mij riep ze: ‘Rufus, kom eens hier. Waarom sta je zo ver weg bij het raam?’ De bewaker deed alsof hij zijn krant las, maar hij hield ons onafgebroken in de gaten. Ik weet nog dat het er naar de geroosterde pinda’s rook die mijn moeder voor mijn vader had meegebracht. Ik weet nog dat de bewaker een kale plek op zijn hoofd had. Mijn moeder leek dunner, donkerder.

De mist trekt even plotseling op als hij neerdaalde, de zon schijnt weer fel en ik bevind me weer op vaste grond, maar ik weet dat de mist kan terugkeren om het geheugen het zicht te benemen, zodat het tijdelijk blind wordt.

Na een poosje zagen de lucht, het water en het dichte gebladerte op de rivieroevers er allemaal hetzelfde uit: wazig blauw, groen en blauwgroen. Het hele landschap was nu niet meer dan een speling van het licht, dat vervluchtigde en van vorm veranderde, verscheen en verdween achter de mist. Hoewel het vroeg in de ochtend was zaten we al meer dan twee uur in de boot; we hadden de zee achter ons gelaten en voeren een zijrivier op die naar het westen liep. Het eiland Irikefe, ook bekend als Halvemaaneiland vanwege de opvallende maansikkelvormige kustlijn, was allang verdwenen, opgeslokt door de afstand en het duister ten gevolge van de mist die als rook van de oevers opsteeg. Midden op de rivier was het water helder en beweeglijk, maar dichter bij de kant werd het troebel en roerloos, ingesloten door mangroves, terwijl de mist als plukken watten tussen de takken bleef hangen. Voor ons uit vormde die mist een boog over de hele breedte van het water, als een brug. Wanneer we op een bijzonder smal gedeelte van de rivier kwamen werd onze lichte houten kano soms zo door de dichte grijze massa omhuld dat we in stilte over het water gleden zonder elkaar te kunnen zien. Ik was nat, ik had het koud en ik had honger, en niet voor het eerst vroeg ik me af of het eigenlijk wel zo’n goed idee was om met Zaq samen op zoek te gaan naar de ontvoerde Engelse vrouw. We volgden haar spoor nu negen dagen. De andere journalisten waren allang weer terug naar Port Harcourt en ik wist zeker dat het hele avontuur – of liever gezegd de hele bezoeking – voor hen inmiddels niet meer dan een herinnering was, anekdotische valuta die op een lome dag in de persclub voor een borrel kon worden ingewisseld.

Zaq deed hen met een achteloos handgebaar af. ‘Dat is het verschil tussen sterreporters en doorsnee.’

Hij was ongetwijfeld een van de besten die het land ooit had voortgebracht, en daarom had ik ontzag voor zijn mening, maar op dat moment zou ik liever voedsel, droge kleren en beschutting hebben gehad dan sterrenstatus, en ook zijn mening had ik daar graag voor ingeruild.

‘Zeg eens, Rufus mijn vriend, wat zoeken we?’

Het was geen vraag, maar ik gaf toch antwoord.

‘De vrouw, en de professor.’

‘Ik zei “wat”, niet “wie”. Vergeet die vrouw en haar ontvoerders maar even. In wezen zijn we niet op zoek naar hen maar naar een bredere betekenis. Hou voor ogen dat het verhaal niet altijd het einddoel is.’

‘Wat dan wel?’

‘De betekenis van het verhaal, en er zijn maar enkelen die het geluk hebben die ooit te ontdekken. Maar volgens mij weet jij die intuïtief, anders zou je hier niet zijn. Alles komt goed, wacht maar af.’

Zijn overhemd was nat onder de armen en op de rug. Hij had nog steeds last van de plotseling opgekomen koorts die hem al sinds ons vertrek uit Port Harcourt in zijn greep hield, en hoe meer zijn gezondheid achteruitging, hoe meer hij aan het filosoferen sloeg over van alles en nog wat: een vleermuis die over ons heen vloog, een dode vis die op het door olie vervuilde water dreef, een groepje regenwolken aan de heldere hemel. Maar ik was blij dat hij nog steeds tot filosoferen in staat was. Hoe dieper we ons in het woud waagden, hoe vaker ik me als vanzelf tot hem wendde met vragen. Ik had geen flauw idee wat hij bedoelde met het verhaal en zijn betekenis, maar misschien zou ik daarachter komen voor deze tocht erop zat. Op dit moment kon ik alleen maar hopen dat hij het zou volhouden tot we terug waren in Port Harcourt, op droog land. Uiteindelijk liep alles niet zo goed af als ik hoopte en hij beloofde, zeker niet voor hem, maar aan de andere kant, misschien had hij het niet over zichzelf maar over mij. Misschien was hij voor zijn gevoel langs een punt op zijn rivier gedreven waarna geen terugkeer mogelijk was.

In de boot lagen een zak gedroogd fruit en een plastic fles vol water, volgens de oude man beide afkomstig van de priester, Naman. Zaq haalde zijn laatste fles whisky tevoorschijn, draaide hem met een diepe zucht open en nam een slokje.

‘Is het niet wat te vroeg?’

‘Dat is het nooit. Neem een slokje, Rufus. Dat houdt je warm.’

Toen ik de fles wegduwde sloeg ik hem bijna uit zijn hand, zo zwak was zijn greep.

‘Kun je niet wachten tot we enig idee hebben waar we zijn? We kunnen wel verdwaald zijn, hoor…’

‘Dat komt wel goed. De oude man hier zorgt wel voor ons.’

De oude man grijnsde zijn brede, bemoedigende grijns en knikte enthousiast met zijn dwergachtige hoofd. Naast hem zat zijn zoon in de dichte rook van de buitenboordmotor gehuld, zijn gestalte kwam en ging in het spel van de wind met de mist. De jongen leek hooguit tien, maar hij had ook ouder kunnen zijn, in zijn groei belemmerd door slechte voeding. Zijn haar was rossig en dun, zijn armen waren knokig als die van zijn vader. Ze droegen allebei dezelfde vormeloze en verbleekte zelfgeweven hemd en broek, hun handen oogden ruw en eeltig van het zeewater, ze stonken naar vis en schenen even primitief als zeewier. Ze waren nat van het water dat opspatte langs de zijkanten van de boot. Toen de jongen zag dat ik naar hem keek, beantwoordde hij mijn blik zonder verlegenheid, met argeloze ogen vol nieuwsgierigheid, zodat ik gedwongen was me af te wenden. We tjoekten verder op de smaller wordende rivier, gevolgd door het dreunende geronk van de motor.

‘Weet u waar de militanten zitten?’

‘Nee, m’neer. De mensen zeg dat hun bij Abakiri moet zitten.’

Het was maar giswerk. De militanten hielden de locatie van hun kampen altijd verborgen, want daar hing hun leven van af, net als van hun vermogen om hun tenten af te breken en te verkassen zodra er ook maar iets in de richting wees van problemen met de federale patrouilles die voortdurend met hen in oorlog waren. Als ze de pers uitnodigden om gijzelaars te komen bekijken, of om hen uitgebreid te interviewen over hun redenen voor hun strijd tegen de regering, deden ze dat steevast in een dorp of op een verlaten eiland ver van hun kampen. Maar het stond wel vast dat ze altijd terugkeerden naar de pijpleidingen, boortorens en raffinaderijen, die ze voortdurend dreigden op te blazen, om zich zo van een vast inkomen te verzekeren. Als de oude man erin slaagde ons naar een echt kamp te brengen, en als wij erin slaagden heelhuids terug te keren, zouden we tot de zeer zeldzame verslaggevers behoren wie dat was gelukt. Mijn intuïtie zei me bij het eerstvolgende dorp uit te stappen en te zorgen dat ik weer in Port Harcourt kwam; de blanke vrouw te vergeten, omdat de militanten haar uiteindelijk zouden vrijlaten; het volmaakte verhaal te vergeten, omdat een volmaakt verhaal niet eens bestond, en ik had toch al genoeg alinea’s om door mijn redacteur met open armen te worden ontvangen; het eiland Irikefe te vergeten, waar we ons de afgelopen vijf dagen, voordat de oude man en zijn zoon ons kwamen halen, schuil hadden gehouden; maar vooral Zaq en zijn wanhopige, vergezochte ambities te vergeten. Het leven te laten zoals het vroeger was: simpel, voorspelbaar, met al zijn eigen zorgen. Alleen, welke journalist hunkert niet naar het volmaakte verhaal, en in dit geval kwamen we, zoals Zaq uitlegde en ik volmondig beaamde, daar zo dichtbij als een verslaggever maar kon komen. Alleen al de gedachte aan teruggaan liet me inzien hoe steriel, hoe nietig het leven zou zijn na de opwinding van de afgelopen dagen, en terwijl we steeds verder stroomopwaarts kwamen, steeds verder weg van de zee, maakte ik geen aanstalten om uit te stappen. Ik voelde afwisselend hoop en twijfel in mijn binnenste. Ik voelde een hunkering in me opkomen, iets wat ik nooit eerder had gevoeld, een overtuiging bijna, dat het mijn bestemming was om hier in deze boot te zitten en dit spoor te volgen. Het was alsof er een briesje door een lang vergeten deel van mijn brein woei. Ik wist dat Zaq die opkomende hoop in mijn ogen zag; hij kon die een naam geven en beschrijven hoe onweerstaanbaar die was.

Ver voor ons rees plotseling, als een luchtspiegeling, een enorme klif uit het water op; in de rotswand waren ongelijke treden uitgehouwen, die omhoog leidden naar een dichte groep bomen die de rand van een dorp aankondigde. We lieten de boot achter en klommen de verraderlijke stenen treden op, met vele pauzes om op adem te komen.

‘Wie woont hier?’

De oude man haalde zijn schouders op. ‘Niemand.’

‘Waar zijn de mensen gebleven?’

‘Hun ben weggegaan alsvanwege te veel gevechten.’

Het dorp zag eruit alsof er een dodelijke epidemie had huisgehouden. Het centrum werd overheerst door een vierkant betonnen platform, als door een offeraltaar. Eromheen slingerden achtergelaten parafernalia van het boren naar olie; sommige leken uit de gapende barsten in het beton te groeien, samen met dikke pollen gras. Hoog in het roestige metaalwerk vlogen wespen hun nest in en uit. Op een verweerd bord vlak bij het platform was te lezen: OLIEBRON NR. 2. 1999. 15.000 METER. De eerste huizen stonden niet zo ver van het vervallen platform. We liepen van het ene lage bakstenen bouwsel naar het andere, van het ene huizengroepje naar het andere, maar ze waren allemaal leeg, met wijdopen ramen die scheef aan kapotte scharnieren hingen terwijl er in het dak daarboven grote gaten zaten, waardoor fel zonlicht viel. Achter een van de huizen vonden we een ren met een stuk of tien kippen, allemaal dood en in staat van ontbinding met een druk verkeer van maden onder de veren. Met een hand voor onze neus liepen we naar het volgende groepje huizen, maar daar was het niet veel anders: kookpotten stonden geopend en leeg op koude haarden; ernaast waterkannen vol water onder een dikke laag krioelende muggenlarven. Het kostte nog geen uur om het hele dorpje te doorkruisen, van de ene verlaten woning naar de volgende, foto’s te nemen en te blijven hopen misschien één toevallige achterblijver te treffen, één overlevende, één stem om te interviewen.

We gingen weer weg. Zaq zag eruit alsof hij elk moment kon gaan overgeven, zijn gezicht was bezweet en hij moest de fles vele malen aan zijn mond zetten voor hij weer helder uit zijn ogen keek. We stopten vaak om uit te rusten, en telkens als we verder voeren werd de rivier smaller. Algauw zaten we in een dicht mangrovemoeras; het water onder ons was nu smerig en stonk naar zwavel; insecten stegen in zwermen van het oppervlak op om in een beweeglijke wolk boven ons te blijven hangen en ons in armen, gezicht en oren te steken. De jongen en de oude man schenen de insecten niet op te merken; ze hielden hun ogen toegeknepen, er uitsluitend op gericht de boot tussen de knoestige hangende wortels door te werken, die als naar adem snakkende slurven uit het water omhoogstaken. Het werd benauwd door de stank van dode resten die bleef hangen. Toen we een bocht in de rivier om kwamen zagen we voor ons dode vogels, als over boomtakken gedrapeerd, hun uitgespreide vleugels waren zwart en glibberig van de olie; dode vissen dreven met hun witte buik omhoog tussen boomwortels.

Het volgende dorp was vrijwel een kopie van het vorige: dezelfde lege, lage woningen, dezelfde overheersende stank van rotting, de kaalheid, de olievlekken en dezelfde ondefinieerbare droefheid in de lucht, alsof er een groep geesten boven de kapotte zinken daken waarde, onwillig om te vertrekken maar evenmin in staat terug te keren. In het dorpscentrum vonden we de gemeenschappelijke put. Dorstig boog ik me onder de vochtige, mossige balk die als spil diende, en tuurde in het duister, maar uit de hete diepte steeg een ranzige lucht op die me in het gezicht sloeg; ik deinsde achteruit, mijn hoofd deed pijn van de confrontatie. Er lag daar beneden iets organisch, iets menselijks wellicht, dood en rottend, de stank ervan vermengd met die onmiskenbare olielucht. Aan de andere kant van het dorp kabbelde een stroompje in de richting van de grote rivier waar we onze boot hadden achtergelaten. Het strookje gras langs het water werd verstikt door een dunne laag olie, elk sprietje zat vol spikkels, als de levervlekken op de hand van een roker.

We voelden ons al uitgeput als we daar alleen maar stonden, en daarom gingen we maar weer. We duwden de boot in dieper water en klauterden erin. Inmiddels scheen Zaq zelfs de energie – en de wil – te hebben verloren om de fles naar zijn mond te brengen; die lag vergeten aan zijn voeten, de piskleurige vloeistof klotste met de bewegingen van de boot mee heen en weer. Zaq zat met zijn gespreide handen aan weerszijden op de bank, alsof het hem de grootste moeite kostte om overeind te blijven, en bij elke schommeling van de boot verwachtte ik het braaksel uit zijn mond te zien stromen, maar op de een of andere manier hield hij het binnen.

‘Wil je bij het volgende dorp aanleggen?’

‘Nee, geen dorpen meer.’

Ik was moe en lusteloos, en ik vroeg me af wanneer de oude man zijn hakken in het zand zou zetten en zou eisen dat we omkeerden, maar hij zei niets, bleef gewoon doorvaren, alsmaar verder. Op sommige plaatsen was de rivier zo smal en het moeras zo dicht dat we de motor uit moesten schakelen en de boot erdoor moesten duwen, zonder acht te slaan op het koude, vuile water dat in onze schoenen, hemd en broek sijpelde, de smerige stank die in ons haar bleef hangen, of de jeuk op ons met vuil besmeurde gezicht. Toen we weer op open water kwamen wendde de oude man de boeg van de boot en meerderde vaart. Ik vroeg niet waar hij naartoe ging, ik hoopte alleen maar dat het dichtbij en bewoond was.

‘Ik heb vriend voor volgende dorp. Goeie man. Wij ga stoppen klein uitrusten, misschien wij kan slapen vannacht. Goeie man.’

‘Hoe ver is het nog?’

‘Niet zo ver, maar is heel klein.’

We voeren zo geluidloos als een spookschip, het geronk van de motor werd gedempt door de verzadigde lucht. Op het zwarte, uitdrukkingloze water zagen we geen vogels of vissen of andere zeedieren – we waren alleen. Toen we aankwamen werden we door een groep schooiertjes met geschreeuw en nieuwsgierige blikken begroet. We lieten de jongen achter om op de boot te passen en liepen in de richting van de roestrode daken die dit piepkleine rivierdorpje vormden. Na een minuut of wat kwam de jongen de boot uit en voegde zich bij het groepje, dat nu op het zand tegen een oude, opgelapte leren bal trapte. De oude man ging ons voor door een open straat die het dorpje in tweeën deelde. De gelijkvormige vierkante huizen aan weerszijden keken met iets spottends op de hoofdstraat neer. De huizen leken eerder bij de bomen en het woud erachter te horen dan bij een menselijke woonplaats. Van daarbinnen staarden vrouwen en kinderen ons nieuwsgierig aan, maar als we zwaaiden of iets naar ze riepen deden ze vlug de deur dicht of gingen snel iets doen. Nu stonden we voor een groepje open schuren, hutten en kramen met smalle gangen ertussen. In die schuren en hutten, en soms ook buiten in de gangen, lagen allerlei gebruiksartikelen uitgestald – van toiletzeep en wasmiddelen tot blikjes sardines, met daarnaast blikken melk en pakken biscuits; op planken en onder tafels stonden kratten Coca-Cola en Fanta; er lagen tweedehandskleren, batterijen voor radio’s, plastic speelgoed en zelfs daknagels in kapotte verpakkingen. Midden tussen de schuren stonden vrouwen met harde stemmen en smerige schorten om hun omvangrijke middel, die maatkommen garri uit metalen bakken schepten en in door klanten opengehouden plastic zakjes goten. Dit deel van het dorp verschilde zo van het stuk waar we net door waren gekomen dat ik me afvroeg of we nog wel in dezelfde plaats waren. De vrouwen riepen ons toe als we langskwamen, en wezen daarbij op hun waren om ons te verleiden. De schuur helemaal achteraan was van een smid.

‘M’n vriend Karibi z’n werkplaats is dit.’

De oude man ging naar binnen. In een hoek stonden vier mannen in een halve cirkel gedempt te praten. In het midden zat, gehurkt voor een loeiende haard vol metaal, een jongeman, die even naar ons opkeek en toen weer doorging met zijn werk. De mannen staakten hun gesprek en een van hen gaf de oude man een hand; de anderen knikten hem toe en wierpen toen met een ernstig gezicht een blik op ons. De oude man bleef een poosje met de man staan praten terwijl de anderen luisterden en af en toe ook iets zeiden met gezichten en gebaren die grote verbijstering uitdrukten; toen hij naar ons terugkwam keek hij bezorgd.

‘Is dat uw vriend?’

‘Ja. Hem zeg we moet weg. We kan niet blijven.’

‘Maar we zijn er net. Is er iets mis?’

‘Ja. Hun hoor zeggen soldaten kom hier vandaag. Die kom hem zoeken.’

‘Waarvoor zoeken ze hem?’

De oude man haalde zijn schouders op en keek om naar de mannen in de schuur. ‘Hun zeg hem help de militanten.’

‘Waarom verbergt hij zich dan niet?’

‘Hem zeg hem ben onschuldig dus hem ga niet weglopen. Karibi is belangrijk man voor dit dorp. Hele trotse man.’

We stonden daar en wisten niet goed wat we moesten doen. Ik keek Zaq aan. Kennelijk kon zich elk moment een nieuwswaardige gebeurtenis afspelen, dus zou ik in plaats van weg te gaan niet beter mijn camera klaar kunnen houden, en misschien die man kunnen interviewen voor wat achtergrondinformatie? Maar voor die gedachte in daden kon worden omgezet begon er van alles te gebeuren. Er klonk luid kabaal als van op de vlucht geslagen voeten, stof stoof op en bedekte de smalle gangen en de kramen en schuren, mensen renden de gangen door en stootten onderweg tafels en hele schuren om. Ineens klonk er één schot. Even verstijfde iedereen. Toen ik me omdraaide om de oude man te vragen wat er aan de hand was, dook er plotseling een doodsbange marktvrouw voor me op met ogen die blind waren van angst. Het volgende moment lag ik plat op mijn rug en werd ik door haar aanzienlijke gewicht tegen de stoffige grond gedrukt; een ogenblik later stond ze alweer overeind en verdween lenig, bijna zwevend. Nog lang daarna herinnerde ik me haar marktgeur en haar niets ziende ogen boven de mijne, en ook het kreunende, doodsbange geluid dat onafgebroken uit haar mond kwam, een geluid waarvan ze zich zelf niet bewust was.

‘Hun zijn er! De soldaten zijn er!’

Ze kwamen uit de schuren, huizen en gangen, zwaaiden met zwepen en geweren en schoten af en toe in de lucht om de chaos nog groter te maken. Een man die uit een hut kwam rennen stond plotseling oog in oog met een soldaat; terwijl hij zijn handen hoog in de lucht stak om zich over te geven draaide de soldaat in één beweging zijn geweer om en haalde met de kolf uit naar zijn hoofd. De man viel achterover in de deuropening en de soldaat ging op zoek naar een nieuw doelwit. Ik bleef gespaard voor een gebroken kaak of een gebarsten schedel omdat ik nog steeds op de grond naar adem lag te happen. Karibi en zijn vrienden, met zijn zoon er nu ook bij, stonden schouder aan schouder roerloos het pandemonium gade te slaan dat zich in hun richting ontvouwde – als een golf die ergens ver weg op zee was ontstaan en nu onherroepelijk op de kust afkwam waar zij stonden, en onderweg aan kracht en razernij won. Meer dan tien soldaten omsingelden de smidse, kwamen op de zwijgende, uitdagende mannen af. Een van de soldaten, een sergeant, liep de schuur in en wees met zijn geweer naar Karibi.

‘Jij, meekomen.’

Zijn mannen haastten zich naar voren en grepen Karibi beet, die zich niet verzette en geen woord zei. De andere mannen keken toe, wierpen woedende blikken op de soldaten maar zeiden niets. De soldaten hielden Karibi’s handen achter zijn rug en sleurden hem mee door de brede dorpsstraat. In de verte jammerde luidkeels een vrouw, die steeds weer opnieuw God aanriep: ‘Tamuno! Tamuno!’

Deze uitgave is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 1337 9