De geheime liefde van Mrs Robinson

Tegen het einde van de jaren 1850 werd Gustave Flaubert in Frankrijk vervolgd om zijn Madame Bovary, wegens schending van de openbare eerbaarheid – het boek werd in Engeland beschouwd als ‘te weerzinwekkend’ voor uitgave. Met de wet op echtscheiding en huwelijkse zaken werd echtscheiding in Engeland voor het eerst een burgerlijke zaak (in plaats van een kerkelijke), die de middenklasse zich financieel kon veroorloven. De goddeloze ideeën over natuurlijke selectie die Charles Darwin onder woorden bracht, en waarvan de publicatie in 1859 aanleiding was tot beschuldigingen van ketterij, zouden de religieuze en morele leerstellingen van Victoriaans Engeland verder ondermijnen.
De geschiedenis van de val van Isabella Robinson speelt zich af tegen die achtergrond van precaire verschuivingen binnen de sociale zeden, waarbij gekoesterde ideeën over het huwelijk en de vrouwelijke seksualiteit in toenemende mate onder vuur kwamen te liggen. Voor een samenleving die op zulk radicaal gedachtegoed vooral reageerde met een krampachtig vasthouden aan haar traditionele waarden, waren het dagboek van mevrouw Robinson en de losbandige ideeën over liefde die erin werden uitgedrukt niet minder dan schandalig.
De geheime liefde van Mrs Robinson is een meeslepend verhaal over romantiek en trouw, krankzinnigheid, fantasie en de grenzen van het privéleven, en schildert op een schitterende manier het portret van een gecompliceerde en gefrustreerde Victoriaanse echtgenote die verlangde naar hartstocht en educatie, kameraadschap en liefde, in een onbestendige wereld die haar daarin – vooralsnog – niet tegemoetkwam.

Kate Summerscale

De geheime liefde van Mrs Robinson

Vertaling David Orthel

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Ter nagedachtenis aan mijn grootmoeders, Nelle en Doris,en mijn oudtante Phyllis

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Mrs Robinson’s Disgrace. Bloomsbury Publishing, Londen

© Kate Summerscale 2012

© Nederlandse vertaling David Orthel / Nieuw Amsterdam Uitgevers 2012

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nanja Toebak

Foto auteur © Mark Pringle

E-BOOK ISBN 978 90 468 1344 7

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1324 9 (1e druk 2012)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/katesummerscale

De vrouw zat peinzend te bladeren in
Een boek, beschreven met een meisjesnaam;
Een traan – één traan – viel warm op het omslag –
Daar kwam haar man. Snel legde ze het weg.

Hij kwam, hij ging weer weg – ’t had geen belang –
Met koude, kalme woorden wederzijds;
Maar bij ’t geluid van ’t sluiten van de deur
Stond in haar ziel een schrikkelijke deur wijd open.

Ze kende liefde wel van zoete romantiek –
De liefde deed verdriet maar faalde niet,
Ze bouwde zich van edele fantasieën een paleis,
De hele wereld was een sprookje.

Bleek en bitter, in diepe treurnis, ontvouwt
Zich aan de vrouw haar leven als een landkaart;
Urenlang schouwt zij haar ziel, ontzet,
Vervuld van stormachtige strijd.

’t Gezicht in beide handen knielt ze op het kleed;
De zwarte wolk breekt open, een stortbui valt:
Ach! Er is zoveel dat het leven verbijstert en vervormt –
Kan een dichter verhalen van het leed van een dag?

‘Een echtgenote’ door ‘A’ [William Allingham], in Once a Week, 7 januari 1860

INHOUD

Stambomen

Lijst van juristen in het proces Robinson

Proloog

DEEL EEN: DIE GEHEIME VRIEND

1 Hier mag ik staren en dromen

2 Arme, lieve Doddy

3 De stille spin

4 Een zo levendige verbeelding dat het wel werkelijkheid leek

5 En ik wist dat er op me werd gelet

6 De toekomst een schrikbeeld

DEEL TWEE: WEG VLOOG HET WEB

7 Onkuise handelingen

8 Ik ben alles kwijtgeraakt

9 Verbrand dat boek en wees gelukkig!

10 Een waanzinnige tederheid

11 Een diepe poel vol gif

12 De uitspraak

13 In dromen die zich niet laten bezweren

Epiloog: Gunt u zich tijd voor mededogen?

Noten

Beknopte bibliografie

Dankwoord

DE FAMILIE ROBINSON*

* situatie in 1858

DE FAMILIE LANE*

* situatie in 1858

LIJST VAN JURISTEN BETROKKEN BIJ HET PROCES ROBINSON IN WESTMINSTER HALL

Rechters

Sir Alexander Cockburn, Bt [baronet], opperrechter van het Gerechtshof voor civiele zaken

Sir Cresswell Cresswell, rechter van het Gerechtshof voor echtscheiding en huwelijkse zaken

Sir William Wightman

Advocaten

Namens Henry Robinson

Montagu Chambers QC [raadsman voor de Kroon]

Jesse Addams QC, DCL [r.v.d.K., doctor in burgerlijk recht]

John Karslake

Namens Isabella Robinson

Robert Phillimore QC, DCL

John Duke Coleridge

Namens Edward Lane

William Forsyth QC

William Bovill QC

James Deane QC, DCL

PROLOOG

In de zomer van 1858 begon een rechtbank in Londen met het uitspreken van echtscheidingen voor de Engelse middenklasse. Tot die tijd kon een huwelijk alleen door een individuele wet van het parlement worden ontbonden, voor een bedrag dat vrijwel niemand zich kon veroorloven. Het nieuwe Gerechtshof voor echtscheiding en huwelijkse zaken kon de huwelijkse band veel goedkoper en sneller verbreken. Een scheiding verkrijgen bleef moeilijk – een man moest bewijzen dat zijn vrouw overspel had gepleegd, en een vrouw dat haar man schuldig was aan twee overtredingen binnen het huwelijk –, maar de verzoeken werden met honderden tegelijk ingediend, vergezeld van verhalen over twist en verraad, over liederlijke mannen en, vooral, over wellustige vrouwen.

Op maandag 14 juni, een maand na hun eerste echtscheidingszaak, kregen de rechters een bijzonder geval te behandelen. Henry Oliver Robinson, een civiel ingenieur, vroeg ontbinding van zijn huwelijk aan op grond van overspel door zijn vrouw Isabella en bracht als bewijs daarvoor haar dagboek in. In de vijf dagen die het proces duurde, werden duizenden geheime woorden van Isabella Robinson ter zitting voorgelezen, en de kranten publiceerden ze bijna allemaal. Haar dagboek stond vol details; het was zinnelijk en afwisselend gekweld of euforisch, goddelozer en zedelozer dan de hele Engelse literatuur van die tijd. In de geest leek het op Gustave Flauberts Madame Bovary, dat in 1857 in Frankrijk was uitgegeven maar tot 1880 te aanstootgevend werd gevonden om in het Engels te worden vertaald. Net als de roman van Flaubert beschreef het dagboek een nieuw en verontrustend personage: een rusteloze, ongelukkige vrouw uit de middenklasse die snakte naar opwinding. Tot verbazing van degenen die de samenvattingen in de krant lazen, leek mevrouw Robinson haar eigen val te hebben opgezocht en met tederheid op schrift te hebben gesteld.

DEEL EEN

DIE GEHEIME VRIEND

‘Waarom ben ik teruggekeerd naar die geheime vriend uit mijn rampzaligste en zondigste uren? Omdat ik minder vrienden heb dan ooit; omdat ik eenzamer ben dan ooit, hoewel mijn man zit te schrijven in de kamer naast de mijne. Mijn verdriet is het verdriet van een vrouw en het zal zich uitspreken – liever hier dan nergens – tegen mijn tweede ik, in dit boek, als ik niemand anders heb die naar mij luistert’

Uit: Wilkie Collins, Armadale (1866)

HOOFDSTUK EEN

HIER MAG IK STAREN EN DROMEN

Edinburgh, 1850-1852

Op 15 november 1850, een zachte vrijdagavond, ging Isabella Robinson op weg naar een feestje in de buurt van haar huis in Edinburgh. Haar rijtuig hobbelde over de keien van de brede straten van de Georgiaanse wijk New Town en hield stil in een ring van grote, zandstenen huizen die door straatlantaarns werden verlicht. Ze stapte uit en liep de trap van 8 Royal Circus op; de enorme deur glom van het koper en werd bekroond met een stralende rechthoek van glas. Dit was het verblijf van lady Drysdale, een rijke weduwe van goede familie; Isabella en haar echtgenoot waren haar aanbevolen toen zij die herfst naar Edinburgh verhuisden.

Elizabeth Drysdale was een vermaarde gastvrouw: levendig, edelmoedig en wilskrachtig, en haar soirees trokken inventieve, vooruitstrevende figuren aan: romanciers als Charles Dickens, die in 1841 op een van haar feesten was geweest; wetenschappers als de verloskundige James Young Simpson, een van de eerste anesthesisten; uitgevers als Robert Chambers, de oprichter van Chambers’s Edinburgh Journal; en een grote groep kunstenaars, essayisten, natuurhistorici, antiquairs en toneelspeelsters. Hoewel Edinburgh als middelpunt van de Schotse Verlichting zijn glorietijd reeds achter zich had liggen, kon de stad nog steeds bogen op actieve intellectuele en sociale kringen.

Een bediende liet Isabella binnen. De stenen vloer en het opgepoetste ijzer en hout van de trapleuning die langs de trap omhoog slingerde, werden verlicht door gas dat in een kroonluchter brandde. De gasten deden hun overkleren uit – kapothoeden, moffen en mantels, hoge hoeden en jassen – en liepen door naar boven. De dames droegen diep uitgesneden japonnen van glanzende zijde en satijn, met gladde lijfjes, strakgetrokken over gevoerde korsetten met baleinen. Onder hun rokken droegen ze petticoats in gelaagde stroken, afgezet met linten, ruches en galon. Ze droegen hun haar met een scheiding in het midden, strak over hun oren naar achteren getrokken in een opgerolde wrong, versierd met veren of kant. Ze hadden sieraden om hun hals en polsen en liepen op zijden laarsjes of satijnen muiltjes. De heren volgden hen, gekleed in rokkostuum, vest, das en een geplooid frontje, een nauwsluitende pantalon en glanzende schoenen.

Isabella was met een grote behoefte aan gezelschap naar het feestje gekomen. Haar man Henry was vaak op zakenreis en zelfs als hij thuis was voelde ze zich eenzaam. Hij was een ‘ongezellige partner’, schreef ze in haar dagboek: ‘niet ontwikkeld, kortzichtig, nors, egoïstisch en trots’. Terwijl zij smachtte naar een goed gesprek over literatuur en politiek, gedichten wilde schrijven, talen wilde leren en de nieuwste essays over wetenschap en filosofie wilde lezen, was hij ‘een man die alleen een commercieel leven leidde’.

In de hoge, luchtige salons op de eerste verdieping werd Isabella voorgesteld aan lady Drysdale en het jonge stel met wie zij samenwoonde: haar dochter Mary en haar schoonzoon Edward Lane. De laatste was een advocaat van zevenentwintig, geboren in Canada en opgeleid in Edinburgh; nu studeerde hij voor arts. Isabella was zeer van hem gecharmeerd. Hij was ‘knap, vrolijk en goedgeluimd’, vertrouwde ze haar dagboek toe; hij was ‘betoverend’. Ze verweet zichzelf later, zoals ze dat vele malen eerder had gedaan, dat ze zo ontvankelijk was voor de charmes van een man. Maar er had een verlangen in haar postgevat, en daar zou ze niet zo makkelijk van afkomen.

In de maand waarin ze Edward Lane ontmoette, maakte Isabella een uitstapje naar de Noordzee, waar ze op het strand zat te peinzen over haar vele gebreken. Als vrouw van goede familie was ze er, naar eigen zeggen, volstrekt niet in geslaagd te beantwoorden aan de verwachtingen die aan een Victoriaanse dame van zevenendertig werden gesteld. In haar dagboek somde ze haar tekortkomingen op: ‘mijn jeugdige onbezonnenheid, het tergen van mijn broers en zusters, mijn koppigheid tegenover mijn gouvernante, mijn ongehoorzaamheid en gebrek aan plichtsbesef tegenover mijn ouders, mijn gebrek aan een bestendig principe in het leven, de staat van mijn huwelijk en mijn houding daarbinnen, mijn partijdige en vaak gewelddadige houding tegenover mijn kinderen, mijn lichtzinnige gedrag als weduwe, mijn tweede huwelijk en alles wat daarna kwam’. Ze had zich schuldig gemaakt, zei ze, aan ‘ongeduld bij beproevingen, dwalende genegenheden, gebrek aan zelfontkenning en besliste vasthoudendheid in rechtschapenheid; als moeder, als dochter, als zuster, als echtgenote, als leerlinge, als vriendin, als minnares’.

Ze citeerde een gedicht van Robert Burns:

Met hartstochten, dat weet ge,

Hebt ge mij wild en sterk gemaakt;

Al luisterend naar hun betovering

Ben ik vaak van ’t goede pad geraakt.

Een paar feilen uit Isabella’s onbarmhartige catalogus kunnen in verband worden gebracht met gegevens over haar leven die bewaard zijn gebleven. Ze werd geboren op 27 februari 1813 in de Londense wijk Bloomsbury. In mei van dat jaar werd ze Isabella Hamilton Walker gedoopt in de kerk van Sint Pancras. Haar vader Charles was de tweede zoon van een voormalige thesaurier van de kanselarij onder George III. Haar moeder Bridget was de oudste dochter van een Cumbrische erfgename van een kolenmijn en een parlementslid voor de Whigs. Toen Isabella nog een baby was, kocht haar vader een landgoed in het dorp Ashford Carbonel in Shropshire, vlak bij de grens met Wales. Daar groeide ze op, in een roodstenen landhuis aan de oever van de Teme; daar tartte ze de grote mensen en pestte ze haar broertjes en zusjes.

Later beschreef haar moeder het huis als een idyllische plek voor kinderen: ‘er was een mooie grote tuin,’ vertelde ze aan een kleinkind, ‘met grasvelden & fijne wandelpaden & een lange rivier & een boot’, en er waren ook ‘jonge lammetjes & koeien & schapen & grote paarden; & kleine paarden; & honden & katten & jonge poesjes’. Het huis lag te midden van drieënnegentig hectare aan hooiland, al dan niet omheinde weiden, hopvelden en boomgaarden. Er was een gazon dat afliep tot aan de oever van de rivier en vanwaar je uitzicht had op heuvels met bomen. Isabella’s vader, de plaatselijke landjonker en een kantonrechter, bezat al het land in het dorp; gaandeweg kocht en huurde hij nog meer land, waarvan hij veertig hectare zelf bebouwde en de rest verpachtte.

Isabella en haar zeven broertjes en zusjes werden verzorgd door een kindermeisje. Later kwam er voor de vier meisjes een gouvernante en werden hun broers naar een internaat gestuurd. Gewoonlijk gaf een gouvernante haar pupillen les in moderne talen, wiskunde en literatuur, maar haar belangrijkste taak was het afleveren van beschaafde jongedames die bekwaam waren in dansen, pianospelen, zingen en tekenen. Isabella, de oudste dochter, voelde zich beperkt door die opvoeding. Al in haar vroegste jeugd was ze ‘een onafhankelijke & constante denker’, zo herinnerde ze zich later.

In augustus 1837, enkele weken na de troonsbestijging van koningin Victoria, was Isabella de eerste van de zusjes Walker die trouwde. De plechtigheid werd gehouden in de St Mary’s, een kerk op een krappe kilometer heuvelopwaarts vanaf haar huis. Isabella was vierentwintig; haar bruidegom, Edward Collins Dansey – weduwnaar en luitenant bij de Royal Navy – was drieënveertig. Haar neerbuigende opmerking over de ‘staat’ van haar huwelijk doet vermoeden dat ze niet uit liefde trouwden. Later schreef ze dat ze in een opwelling was getrouwd, gedreven door een ‘koppige hartstocht’. Niettemin was de verbintenis voor beide partijen gunstig. Edward Dansey stamde uit een oude, plaatselijke familie, voormalige heren van het gebied waar Isabella’s vader zijn landhuis had gekocht. Dansey bracht 6000 pond in, die Isabella bijna evenaarde met een bedrag van 5000 pond dat ze van haar vader kreeg. Dit kapitaal moet een gerieflijk inkomen hebben opgeleverd van zo’n 900 pond per jaar.

Na hun huwelijk verhuisde het paar naar het nabijgelegen marktstadje Ludlow, waar Isabella in februari 1841 het leven schonk aan een zoon, Alfred Hamilton Dansey. In het begin van de negentiende eeuw werden ‘in de balzalen’ van Ludlow ‘danspartijen gehouden’, zo vertelt Henry James. ‘Mrs. Siddons kwam er optreden, Catalini kwam er zingen. De heldinnen van miss Burney en miss Austen zouden er zeer wel hun eerste affaires gehad kunnen hebben.’ Het huis van de Danseys – dat in 1625 werd gebouwd en halverwege de achttiende eeuw werd voorzien van een nieuwe gevel met acht Venetiaanse ramen – stond vlak naast een danszaal in Broad Street, een pittoresk weggetje dat steil afliep naar de Teme. Isabella en haar gezin nestelden zich in het hart van de gemeenschap van Shropshire.

In december 1841 werd Edward Dansey echter plotseling krankzinnig. Isabella’s moeder schreef aan een familielid dat ‘de arme mijnheer Dansey volkomen in de war was’ en ‘steeds moest worden binnengehouden & voortdurende waakzaamheid vereiste’; Isabella’s achttienjarige broer Frederick was bij het gezin Dansey in Ludlow ingetrokken ‘om op de arme ziel te passen & zijn zuster te troosten bij deze pijnlijkste aller beproevingen’. Vijf maanden later stierf Dansey op zijn zevenenveertigste aan een ‘hersenziekte’.

Edward had al geld op Alfreds naam gezet, maar alles wat hij ten tijde van zijn dood bezat, werd eigendom van Celestin, zijn zoon uit zijn eerste huwelijk, een jonge luitenant van de Royal Bombay fuseliers. Isabella erfde niets. Waarschijnlijk keerde ze met haar kind terug naar Ashford Court.

Isabella was twee jaar weduwe toen ze werd voorgesteld aan Henry Oliver Robinson, een Ierse protestant die zes jaar ouder was dan zij. Ze kunnen elkaar hebben ontmoet via Henry’s zuster Sarah, wier echtgenoot advocaat was en gedeputeerde in Hereford, dertig kilometer ten zuiden van Ludlow. Henry kwam uit een familie van rondreizende ondernemers en fabrikanten. In zijn jonge jaren had hij in Londonderry – waar hij was geboren – een brouwerij en distilleerderij gedreven die 36 duizend liter gedistilleerd per jaar produceerde. Inmiddels bouwde hij samen met een van zijn broers boten en suikermolens in Londen. Vanaf 1841 was Henry lid van het Institute of Civil Engineers, een orgaan dat een betrekkelijk nieuwe en snelgroeiende bedrijfstak reguleerde; in 1850 waren er ongeveer negenhonderd ingenieurs in Engeland.

Isabella weigerde tot twee keer toe een aanzoek van Henry, maar toen hij haar voor de derde keer vroeg, stemde ze in: ‘ik heb mijn bezwaren en mijn afkeer door anderen laten wegpraten,’ verklaarde ze later in een brief, ‘& met open ogen ging ik als een gedoemde die gevreesde huwelijkse verbintenis aan’. Als weduwe van eenendertig met een kind kon ze zich geen kieskeurigheid veroorloven. Dit huwelijk zou haar tenminste in de gelegenheid stellen om buiten de grenzen van haar deel van het land te reizen, om nieuwe plekken te zien en nieuwe mensen te ontmoeten.

Henry en Isabella trouwden op 29 februari 1844 in Hereford en verhuisden daarop naar Londen. Iets minder dan een jaar later werd in Camden Town hun eerste kind geboren, Charles Otway. Hij werd Charles gedoopt naar de vader van Isabella, maar voor de naam Otway lijkt in geen van beide families een precedent te bestaan. Het kan zijn dat Isabella de naam koos als eerbetoon aan de populaire toneelschrijver van de Restauratie Thomas Otway, die toneelstukken schreef – ook wel ‘zij-tragedies’ genoemd – over deugdzame en gekwelde dames. Haar koosnaam voor deze tweede zoon, haar lieveling, was Doatie; ze was dol op hem.

Niet lang na de geboorte van Otway verhuisde het gezin naar Blackheath Park, een duur, nieuw landgoed even buiten Londen. Het huis stond drie kilometer ten zuiden van Greenwich, vanwaar regelmatig een veerpont ging naar de ijzerwerken van Robinson op de noordelijke oever van de Theems. Henry en zijn broer Albert ontwierpen en bouwden stoomschepen en suikerrietmolens in Millwall, midden tussen de struiken en moerassen langs de rivier ten oosten van de stad. In hun fabriek produceerden ze plaatwerk, motoren en andere onderdelen, en ze hadden een paar honderd man in dienst die ter plaatse boten en molens bouwden. Albert ontwierp vijf schepen die op de Ganges zouden worden gebruikt ten behoeve van een project dat 100.000 pond opbracht; ze werden in Millwall gebouwd, vervolgens gedemonteerd en naar Calcutta verscheept (een reis van vier maanden), alwaar ze onder zijn toezicht weer in elkaar werden gezet. De gebroeders Robinson kochten de werf in 1848 voor slechts 12.000 pond (meer dan tien jaar eerder werd ze voor 50.000 pond verkocht). Ook hun jongere broer Richard nam deel in het bedrijf, evenals de pionierende scheepsbouwmeester en ingenieur John Scott Russell. Het bedrijf stond inmiddels bekend onder de naam Robinson & Russell en liet in de volgende drie jaar een tiental zeeschepen van stapel lopen. Het eerste was de Taman, een ijzeren pakketboot die door de Russische regering was besteld voor de dienst op de Zwarte Zee tussen Odessa en Tsjerkessië. Op de dag van de tewaterlating in november 1848 stond een groot aantal mensen – waarvan velen in stoomscheepjes en roeiboten – te kijken hoe het schip eerst langzaam de helling af liep en ten slotte met een plons in de rivier gleed.

Henry’s huwelijk met Isabella leverde hem niet alleen prestige op, maar ook geld. Vlak voor hun huwelijk had Isabella’s vader 5000 pond op haar naam gezet, ‘voor haar persoonlijk gebruik’, zoals hij ook bij haar eerste huwelijk had gedaan. Dit was een gebruikelijke manier om de wet te omzeilen volgens welke een man de beschikking kreeg over het volledige eigendom van zijn vrouw. De beheerders (haar vader en haar broer Frederick) stortten de rente van dit fonds – een bedrag van ongeveer 430 pond per jaar – op een rekening bij het bankkantoor van Gosling & Co. in Fleet Street in Londen die op naam stond van Isabella. Vrijwel meteen na hun huwelijk stelde Henry echter voor dat Isabella al haar cheques zou tekenen en aan hem zou geven; hij zou ze dan naar eigen goeddunken verzilveren en er hun huishoudelijke en persoonlijke uitgaven mee bekostigen. Isabella stemde toe. Hij was ‘iemand met een erg heerszuchtige natuur’, verklaarde ze achteraf, en ‘om geschillen zo veel mogelijk te voorkomen’ was ze bereid hem zijn zin te geven. Henry gaf Isabella contant geld waarmee ze leveranciers en hun vrouwelijk personeel kon betalen en waarmee ze huishoudelijke zaken en kleren voor zichzelf en de kinderen kon kopen. Hij voorzag haar van zakgeld en legde haar uit hoe ze moest boekhouden. De uitgaven van de Robinsons bedroegen ongeveer 1000 pond per jaar; daarmee behoorde het gezin tot het rijkste honderdste deel van de bevolking en bevond het zich in de hoogste regionen van de hogere middenklasse.

Henry eigende zich nog wel meer toe, zei Isabella. Toen haar vader eind 1847 stierf en haar nog 1000 pond naliet, nam Henry ogenblikkelijk het hele bedrag op met een van de blanco cheques die Isabella had getekend en investeerde het op zijn naam in aandelen van de London & North Western Railway. Hoewel hij ervoor zorgde dat de rente werd bijgeschreven op de rekening van Isabella – waar hij hoe dan ook als enige over beschikte –, behield hij het kapitaal. Isabella beweerde dat Henry ook probeerde de achternaam van zijn stiefzoon, Alfred Dansey, af te schaffen, opdat hij diens legaat kon erven en de 2000 pond kon inpikken die op Alfreds naam stonden. Geconfronteerd met Henry’s hebzucht, zei Isabella, was ze ‘besluiteloos’; ‘inwendig kookte ze’, maar ‘ze bleef passief’. ‘In het volledige besef dat mijn echtgenoot krenterig en inhalig was,’ schreef ze, ‘trad ik niet op tegen zijn beslagleggingen, maar duldde ik dat hij het ene na het andere van mij afnam.’

In februari 1849 baarde Isabella haar derde en laatste kind, Alexander Stanley. Ten tijde van zijn geboorte verbleef ze in een appartement aan de kust in Brighton, Sussex, met de snelste trein twee uur van Londen vandaan. Waarschijnlijk was ze daar om gezondheidsredenen naartoe gegaan. Datzelfde jaar viel ze ten prooi aan een hevige depressie die gepaard ging met zware hoofdpijnen en menstruatieproblemen; dokter Joseph Kidd stelde in Blackheath vast dat haar klachten duidden op een ‘aandoening van de uterus’. Henry was in 1849 zes maanden op zakenreis in Noord-Amerika. Isabella begon een dagboek bij te houden: een vriend in tijden van eenzaamheid en ziekte, een metgezel en vertrouweling.

‘Ik weet niet wie ik om hulp kan vragen,’ vertelde ze haar dagboek, ‘er drukt een loden last van neerslachtigheid en onuitsprekelijke benauwdheid op mijn gemoed. Ik ondervind geen medelijden, geen liefde, want die verdien ik niet. Mijn lieve jongens zijn mijn enige troost.’ Hoewel ze zich soms misdroeg tegenover haar zoons – ze sloeg ze uit woede en trok Doatie voor – hielp de liefde voor de jongens haar door de zwaarmoedigste buien heen. Ze zei dat ze een band ‘van ongewone sterkte’ met hen deelde.

Zoals veel negentiende-eeuwse vrouwen gebruikte Isabella haar dagboek als een manier om haar zwakten, haar verdriet en haar zonden uit te spreken. Ze legde er rekenschap in af van haar gedrag en haar gedachten; ze worstelde met haar fouten en probeerde een pad naar een deugdzaam leven uit te stippelen. Maar terwijl ze in haar dagboek over haar heftige en onstuimige gevoelens schreef, maakte Isabella ook een verslag, haar memoires van die gevoelens. Ze merkte dat ze een verhaal vertelde, een feuilleton met dagelijkse afleveringen, waarin zij de wanhopige heldin was wie onrecht was gedaan.