CS Richardson

De keizer van Parijs

Vertaling Laura van Campenhout

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Hannah en Alexander

De vertaling is gesubsidieerd door de Canada Council for the Arts

Oorspronkelijke titel The Emperor of Paris. Doubleday Canada, a division of Random House of Canada Limited

© CS Richardson 2012

© Nederlandse vertaling Laura van Campenhout/ Nieuw Amsterdam Uitgevers 2013

Omslagontwerp image realize

Foto omslag © Getty Images

Foto auteur © Curtis Lantinga

NUR 302

E-BOOK ISBN 978 90 468 1381 2

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1380 5 (1e druk 2013)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/csrichardson

De waarnemer is een vorst, die overal van zijn incognito geniet. De liefhebber van het leven maakt van de hele wereld zijn familie, zoals de liefhebber van het schone geslacht zijn familie samenstelt uit alle gevonden, vindbare en onvindbare mooie vrouwen en de liefhebber van schilderijen leeft in een toverwereld van op doek geschilderde dromen.

Charles Baudelaire
De schilder van het moderne leven, 1863

'

De roddelaars uit de bakkerswinkel kunnen er geen weerstand aan bieden: aan de flarden rook in hun neus, de stemmen onder hun raam, de toeloop van nieuwsgierige voetstappen. Zelf staan ze er het eerst van allemaal, deze bemoeials, om met een beschermende hand boven hun spiedende blik elkaars dolle theorieën aan te horen.

Onthoud deze dag, zegt er een. Hier zien we de duivel aan het werk. Alleen Satan is in staat een bibliotheek in brand te steken.

Het is de voorzienigheid, klinkt het ten antwoord. Gods plan geopenbaard aan ons stervelingen.

Welke god het ook mag zijn, zegt nummer drie, hardvochtig is hij. Uitgesproken hardvochtig om een goede man aan zo’n vreselijk lot te onderwerpen.

Het nuchterder deel van de vaste bakkersklanten voegt zich bij hen. Sommigen blijven stokstijf van ongeloof op de keien staan en anderen benen driftig rond, bereid om wat dan ook te doen als hun broodman daarmee geholpen is. Een grijsaard wurmt zich tussen de mensen door en rukt aan de blauwe winkeldeuren. Het slot geeft niet mee; door de inspanning glijdt zijn zware bril van zijn neus. Drie, vier jongens schieten elk een kant op om emmers te halen, nummer vijf holt weg om de brandweer te waarschuwen. Een oude vrouw roept hem na waar hij moet zijn.

Er wordt op hoofden gekrabd, er worden handen gewrongen. In de zomerse hitte haalt men zakdoeken uit broeken en mouwen; voorhoofden worden gewist, ogen gebet, monden bedekt. Na een flinke hoestbui vraagt iemand of de bakker al is gesignaleerd.

Aan het wandelen, dacht ik zo. Het is namelijk zondag.

Een gezegende dag dus, en een zegen dat hij er niet is. Je zult toch je leven in vlammen zien opgaan. Nog een geluk dat hij niet zelf is verbrand.

En waar, als ik vragen mag, blijft dat geluk voor degene die bij thuiskomst dit aantreft? Na zijn verzamelwoede, na al die armen vol boeken? Dit zal zijn hart breken.

Uitgesproken hardvochtig.

Op de stoep voor de bakkerswinkel wordt de menigte een kleine, woelige zee met ieders gezicht geheven naar een parelgrijze hemel. De mensen drukken hun kinderen tegen zich aan en kijken in stilte toe, hopend dat de brandweer niet in het verkeer blijft steken. Boven hen wordt het appartement van de bakker onzichtbaar.

Smeulende vlokken bloeien open tegen een loodkleurige lucht, glijden langs afhangende schouders, liggen even op de neus van een schoen en sterven dan een minuscule, verschrompelde dood op straat. Hier en daar wordt een glimp opgevangen van langszwevende zinnen, hele en halve; er drijft een ten dode opgeschreven woord voorbij. Tussen de verschroeide snippers wit zitten stukjes rood leer en rafelig blauw linnen, de geblakerde, opgekrulde randen van gemarmerde schutbladen, gesmolten strengetjes zijde; en alles dwarrelt langzaam omlaag.

Op een ochtend in juli in het achtste arrondissement van Parijs is het aan het sneeuwen.

De vader van de bakker was in zijn tijd een gevierd man, al droeg hij geen officiële titel. Er had nooit een bordje aan de winkeldeur gehangen: KOMT DAT ZIEN: EMILE NOTRE-DAME, DE DUNSTE BAKKER VAN HEEL PARIJS! Het was ook nooit in hem opgekomen om er munt uit te slaan door in de etalage te verkondigen: EN TOCH ZULKE KLOEKE BRODEN!

De dunheidskwestie voorzag de roddelaars die dagelijks voor hun brood in de rij stonden van eindeloze gespreksstof. Sommigen waren van mening dat Monsieur net zo goed onzichtbaar kon zijn. Met zulke benen komt onze Emile de eer meer dan toe. Anderen vonden dat er onder de vele bakkers in de stad nog magerder kandidaten moesten zijn. Waarop iemand opperde dat het niet Monsieurs uiterlijk was dat hem de eer verschafte. Onze man is het toonbeeld van dienstbaarheid, zo klonk het dan, aan zijn ambacht en aan ons. Hij komt op een onchristelijk tijdstip zijn bed uit, bakt voor ons bij slecht weer goede broden en geeft ze ons met een lach en een verhaal. Mij kan het niet schelen, al waren zijn benen luciferhoutjes.

Ten slotte was iedereen het erover eens dat het, gezien de verlokkingen van boter, gist en eieren, een wonder mocht heten als er ergens anders in Frankrijk nog zo’n dunne bakker was.

Wat nooit ter discussie stond was de omvang van de bakkersvrouw. Madame Immacolata Notre-Dame, van Italiaanse komaf en hartstochtelijk gelovig, was in al haar aspecten gul en rond, uitgezonderd haar hoofd: dat was een klein, bevallig bolletje, begroeid met zwart haar dat ze in de nek bijeenbond, en dat boven haar hooggesloten blouses nog kleiner leek dan het al was. Niemand sprak haar aan met Immacolata. Voor iedereen was ze Madame, devoot en simpel; haar Emile was ieders Monsieur.

De bakkerswinkel bevond zich op de benedenverdieping van een smal, strijkijzervormig gebouw dat in de hele buurt bekendstond als de taartpunt. Al sinds mensenheugenis stond er in houten krulletters boven de etalageruit

BOULA   GERIE NOTRE-DAME

aangezien de N lang geleden was verdwenen.

Iedereen die de winkel bezocht was al net zo gecharmeerd van de belettering als van het taps toelopende huis waarin de bakkerij was gevestigd en het dik-en-dun van de echtelieden-eigenaars. Toch klonk de roep dat Monsieur er wat aan diende te doen. De meer opgewonden standjes onder de roddelaars beweerden dat treuzelende toeristen die per abuis de straat in liepen niet wisten wat ze van ‘boula’ en ‘gerie’ moesten maken. Door u, Monsieur, zouden deze stumpers nog denken dat het doormidden gebroken woord kathedraal betekent. Wat voor onrust zorgt, want ze zullen zich afvragen of ze wel in het juiste arrondissement zijn. Om vervolgens, op zoek naar taalhulp en plattegrond, hun koffers te legen. En dan, u moet er toch niet aan denken, Monsieur, ligt de straat vol ondergoed, kousen en de hemel mag weten wat niet al.

Om het getob te sussen bedacht Monsieur dan een verhaal over de verdwijning van de N. Soms begon hij met de suggestie dat niemand minder dan Napoleon de letter had meegenomen. De kleine generaal kwam tot leven in de gedaante van Monsieur die een wankele ladder beklom, maar net bij de begeerde letter kon en met gretige vingers onwillige kopspijkers loswrikte. Bij elke vertelling kwam de vermiste medeklinker ergens anders terecht. Ooit dook hij op in Les Invalides, waar hij met behangplaksel aan de tombe van de grote staatsman kleefde. Monsieur sprong van de onderste onzichtbare trede en maakte een diepe buiging.

Lieve vrienden en vriendinnen, het staat u vrij hem terug te halen.

De vestiging van een bakkerswinkel in een gebouw dat was vernoemd naar een patisserieproduct was een ironie die niemand ontging. De wereld was eeuwenlang op orde geweest, gastronomische taken waren op natuurlijke wijze gescheiden. Bakkers kneedden hun deeg, patissiers knutselden met marsepein. Men bleef uit elkaars vaarwater, al gebeurde dat met frisse tegenzin als men per ongeluk langs de zaak van de ander kwam. Wie een gezin te voeden had ging naar de boulangerie. Wie daarentegen zin had in een macaron toog onverwijld naar de patisserie. Het was een doelmatige ordening: iedereen wist hoe dwaas het was om een fruithandel binnen te stappen voor een pompoen; honden en katten in hetzelfde nest beduidde het einde van de beschaving.

Maar dit, zo benadrukten de roddelaars direct, is de moderne tijd. Wij moeten met de wereld mee veranderen, Monsieur.

Wat naar Monsieurs idee te gemakkelijk gebeurde. Brood doet leven, en voor hem ging dat al vele generaties op: zolang er Notre-Dames waren, waren de Notre-Dames bakker. Koningen en wasvrouwen, zo pochte hij, zijn door ons gevoed. Onze broden hebben baby’s getroost die tandjes kregen; er zijn revoluties door in gang gezet. Ik vraag u: eet u uw grootmoeders cassoulet met een klodder abrikozenjam in de hand? Ik mag toch hopen van niet.

Nee. Monsieur ging een gilde dat ouder was dan de piramiden niet verraden door malle fratsen uit te halen met custard en glazuur. Misschien dat anderen hun eclairs en boerenbolletjes zij aan zij legden – God verhoede in hetzelfde schap – maar van zo’n verbroedering moest hij niets hebben. Al propt u me vol mousse, zo pruttelde hij, ik weiger meringue in mijn korstdeeg te doen en me uit te sloven op een product dat maag en darmen een hele maand van streek maakt.

Zijn klantenkring was deze overtuiging net zo loyaal toegedaan als hun bakker, al gebeurde het weleens dat een roddelaar, wanneer Monsieur zijn ovens even in de steek liet en zich boven bij zijn echtgenote vervoegde, langs zijn neus weg over frambozengebak begon.

Op de winkelmuren waren allegorische versieringen aangebracht: een blozende jonge vrouw drukte een boeket korenaren tegen haar boezem; een lachende bakker snoof de opkringelende aroma’s op uit een gloeiende oven; gevleugelde kleintjes torsten bladen vol pains au chocolat voor het ontbijt van de goden. Een glazen vitrine over de hele lengte van de winkel presenteerde rijen vlechtbroden, croissants die als geliefden tegen elkaars rondingen lagen gevlijd, boules met de initialen N-D erop gestempeld, twee formaten baguettes. Naast de vitrine stond een ijzeren bakbeest van een kassa, waarvan de lade alleen openging na een ferme vuistslag. Overal stonden rieten manden, die elk moment konden worden omgestoten, gevuld met zuurdesem- en roggevarianten, tarwebolletjes waarin zoete rozijnen zaten verstopt en Monsieurs brioches aux herbes.

Boven de toegang naar de kelder, waar de ovens stonden, hing een kalender een weergaloos hemels bier aan te prijzen. Op de kalender prijkte het portret van niemand minder dan Onze-Lieve-Vrouw, uitgevoerd in roze en paars, met extatisch rollende ogen en omgeven door een stralenkrans van oranje licht dat uit haar hoofd leek te komen. In de wolken boven haar zweefde een goudkleurige fles, beslagen vanwege de heilige hitte.

Elke dag nadat de laatste klant was geholpen en weggegaan, gingen Monsieur en Madame de trap op naar hun woning boven in de taartpunt. Ochtend na donkere ochtend naar beneden om de ovens aan te steken, het marmer te poetsen, de manden overeind te zetten. Avond aan avond naar boven: naar huis en naar bed.

Huize Notre-Dame was op stevige bodem geplaatst maar stond niet helemaal waterpas; een schip dat bij eb op zijn kant zakt. De zitkamer en keuken waren één vertrek, gemeubileerd met twee stoelen met versleten armleuningen. De eettafel kwam uit een café in de buurt van de taartpunt: een huwelijkscadeau van de kroegbaas. De vloer van de badkamer helde eigenzinnig af naar de slaapkamer, waar Monsieur welgemoed het bed verschoof als Madame in de lade van de kleerkast moest zijn. De zolder, te bereiken via een wenteltrap die raadselachtig genoeg in het midden van de grootste kamer oprees, was een ruimte met ruwe balken en muizenholletjes in de hoeken. Als Monsieur in een bepaalde bocht uit het zolderraam ging hangen en de daar steevast samenscholende duiven verjoeg, kon hij genieten van het uitzicht op de schoorstenen van het arrondissement.

Honoratus, patroon van de bakkers, blikte het appartement in vanaf de overal opgehangen bidprentjes. Een Italiaanse bijbel waaruit een heleboel strookjes papier staken om Madames lievelingsverzen te markeren was in zijn eentje de hele bibliotheek van huize Notre-Dame.

Voor iemand die Boulangerie Notre-Dame nog niet kende en ’s ochtends achteraan in de rij aansloot, was er tot hij aan de beurt was van alles te beleven. Eenmaal over de drempel kon hij de beschilderde muurtegels in de winkel bewonderen. Of in de gaten houden hoe hard de voorraad baguettes slonk en zich bezorgd afvragen of er straks wel een over zou zijn als hij bij de toonbank stond. Of zijn aandacht richten op Monsieur en Madame, die aan de andere kant van de vitrine in de weer waren. Een curieus paar, vond zo’n nieuwkomer misschien, om met een tikje op de schouder van de klant voor hem te informeren hoe deze wonderlijk dunne bakker en zijn kloeke eega elkaar hadden gevonden. Dan werden er hoofden gedraaid en kelen geschraapt, en er kwam een einde aan het geroezemoes in de winkel.

Eén roddelaar beweerde dat het aardbeien waren geweest. Nee, reageerde een andere, het waren frambozen.

Zoals u wilt, maar het was aan de rivier, dat weet ik zeker.

U bedoelt in het park.

Monsieur legde dan misschien een arm om Madames middel en zei: Zoals ik het me herinner, waren we op de boulevard.

Welnu, Monsieur, dan moet het zaterdagavond zijn geweest.

Zondagmiddag, zei Madame, die met haar hoofd tegen haar mans schouder gevlijd iets van een glimlach ten beste gaf. Wat door de debattanten niet werd opgemerkt omdat ze in een kring rondom de nieuwkomer stonden.

Stelt u zich onze bakker voor die op zijn vrije dag een wandeling maakt, met het hoofd...

zoals gewoonlijk in de wolken, een nieuw verhaal tevoorschijn toverend wanneer...

hij langs een patisserie komt, waarbij hij...

zoals elke rechtgeaarde bakker zijn blik afwendt en...

dus niet ziet dat er een knappe jonge blom naar buiten komt.

Hier keek Madame haar man aan. Ik was toch een gebakje aan het eten?

Monsieur zoende haar op de wang. Een traktatie, zei hij. Na de mis.

Een botsing kon niet worden vermeden: Monsieur belandde in de goot, Madames gezicht zat vol gebak. Hij sprong op, klaar voor een scheldpartij, en wendde zich tot zijn tegenstander. Die daar met rode konen haar sjaaltje stond te schikken, custard van haar jurk veegde en een knetterende vloek slaakte in het Italiaans. Ze was het mooiste schepsel dat hij ooit had gezien. Hij fatsoeneerde zijn haar en graaide in zijn zakken naar een zakdoek. Toen hij hem gevonden had, wachtte hij tot ze instemmend had geknikt. Hij veegde een sliertje frambozen-ganache uit haar mondhoek. Zij bleef maar staren in die heldergrijze ogen.

Zie je wel, concludeerde iemand. Frambozen, ik wist het toch.

Wat telde, voegde Monsieur eraan toe, was dat het rood was.

Op die lekkernij bouwden Emile en Immacolata hun gezamenlijke leven, al zou niemand die hen kende het wagen te constateren dat hun geluk uitgerekend op de stoep van een patisserie was begonnen.

Toen kwamen de zondagmiddagen op een caféterras niet ver van de Boulangerie Notre-Dame: altijd aan hetzelfde tafeltje, ongeacht het jaargetijde, met haar chaperonnerende moeder een paar tafeltjes verderop. Emile, die steevast aankwam met een verse geïllustreerde zondagskrant onder zijn arm, liet haar met een zwierig gebaar de voorpaginaprent zien en vertelde er een verhaal bij. Het kon Immacolata, die op de juiste momenten met haar ogen rolde of naar adem hapte, geen zier schelen dat haar knappe bakker zijn verhalen nooit begon met de kop die erboven stond.

Op een keer stond er op de voorpagina een reusachtig marmeren standbeeld dat ergens ver weg in een museum werd onthuld. Emile vertelde over het marmer in zijn eigen bakkerij en lichtte met sonore stem en een heleboel theatrale stiltes toe dat zijn werkblad en zijn muurtegels van overzee – een zee tjokvol haaien en zeemeerminnen, zei hij – waren gekomen, helemaal uit de groeven van Sicilië.

Maar Sicilië heeft toch geen marmer, zei Immacolata. Er is een vulkaan. Ze maken er beelden van gestolde lava.

Toch komt mijn marmer uit Italië, ik weet het zeker. Geen twijfel mogelijk... op een boot... overzee... tjokvol...

Dan is je marmer zijn reis begonnen in Toscane. Net als ik.

En de haaien... de zeemeerminnen?

Na een blik op haar moeder, een paar tafeltjes verderop, legde Immacolata haar hand op die van Emile.

Voor zover ik weet zwemmen ze er nu nog. Ik was een klein meisje, maar ik weet nog goed dat ik ze heb gezien bij het wegvaren, tussen de reling door.

In het voorjaar van 1901 trouwden Emile en Immacolata in een kapelletje in een zijbeuk van de Augustinuskerk. Na afloop was er een feestje in de bakkerij. Emile had de soesjes voor het pièce montée zelf gemaakt, maar zou aan niemand verklappen dat hij de week ervoor – onder het mom van een late avondwandeling – te rade was gegaan bij een patissier uit het negende voor de bereiding van de room waarmee de soesjes werden gevuld.

Een paar klanten hadden twee strijkers laten komen met cello en viool. En natuurlijk stonden de roddelaars vooraan in de rij om met de bruid te dansen.

Elke zondagochtend deed Madame een hoofddoek om, raakte met haar handpalm de dichtstbijzijnde Honoratus aan en toog naar de kerk. In haar magere jaren had je haar geknield naar de mis kunnen zien gaan. Eén keer had ze, blijmoedig als een martelares, zelfs de bedevaart naar Chartres volbracht door de hele treinreis vanaf Montparnasse door het gangpad op en neer te kruipen. Elke mis bad ze met verstrengelde vingers en witte knokkels onophoudelijk tot Gabriël en smeekte hem haar kinderen te schenken.

Als zijn vrouw naar de kerk was, stak Monsieur zich in zijn enige zwarte pak, verruilde zijn klompen voor zondagse schoenen, kamde zijn springerige haardos, knoopte zijn enige boordje dicht en daalde af naar de winkel. Daar haalde Monsieur een mouw over de toonbank en ging naar buiten, waar hij ochtendlucht zonder meelstof inademde en zijn knokige achterste op de stoep liet zakken. Met zijn rug tegen de blauwe winkeldeuren begon hij vervolgens de prenten in zijn geïllustreerde krant te bestuderen.

Op een decembermiddag in 1907, terwijl de noordenwind aan de winkelramen rukte, werden Madames gebeden verhoord. Het was alsof de adem van een minnaar langs haar nek streek. Staande achter de toonbank drukte ze een hand tegen haar wang en sloeg vlug een kruisje. Toen schoof ze de lade van de kassa dicht en vergat haar vingers weg te trekken.

Wie is er aan de beurt? zei ze, misschien wat luid.

De zomer erna leek Madame in omvang te verdubbelen. Op 8 augustus bevond ze zich ’s ochtends vroeg in de kelder van de bakkerij, waar ze in barensnood op de tafel lag waarop Monsieur op andere zaterdagen zijn tweede partij baguettes insneed. De nog jonge dag beloofde de warmste van de zomer te worden.

De ovens loeiden, de broden rezen uit hun vorm, de enkels van Madame lagen op Monsieurs schouders en boven stond de winkel vol bezorgde klanten die zich afvroegen of er wel een dokter bij was gehaald, en de aanwezige bemoeials adviseerden heet water en koude doeken en wilden zo veel mogelijk ramen open- of juist dichtdoen, wat ertoe bijdroeg dat de ambiance bij de bakker onbehaaglijker werd dan ooit voor mogelijk was gehouden.

Tegen het middaguur werd er uit de kelder een kreetje vernomen. In de winkel keek men breed lachend om zich heen en klopte elkaar beurtelings op de rug, waarna iedereen vertrok voor champagne en het mooiste kristal. Monsieur legde zijn pasgeboren zoon in een schaal waarin deeg lag te rijzen. Hij depte het voorhoofd van zijn vrouw, streek haar over het haar en maakte een grapje waar hij zelf om moest grinniken.

Je hebt een knaap van een brood gebakken, lieveling.

In het hoofd van Madame viel alles uit elkaar; de dingen tuimelden het donker in. Terwijl ze er halfnaakt, verhit en ingescheurd bij lag, helemaal leeg van binnen, sloeg onverhoeds de paniek toe. Ze voelde niets voor het bevende wezentje in de schaal naast haar, dat zijn roze knuistjes aarzelend boven de rand uit stak. Ze wachtte op de blijdschap, de opluchting, de opwinding, de tevredenheid.

Monsieur fluisterde dat de jongen een naam moest hebben.

Madame keek weg; haar gedachten tolden alle kanten op. Ze had met haar devotie het vel van haar knieën gekropen. Ze was zo volmaakt, zo secuur, zo barstensvol vervuld geweest van haar geloof in Gabriëls goedheid. Ze kon zich geen dag herinneren dat ze niet van het moederschap had gedroomd. Ze had dit kind al gewild toen ze zelf een kind was. Nu sidderde ze hulpeloos van angst. Was dit de beloning voor haar zelfzucht? Dat Gabriël haar de rug toekeerde, haar zijn geschenk misgunde? Madame keek haar man met starre blik aan terwijl haar ogen vol tranen liepen die over haar gezicht stroomden en op het marmer onder haar drupten.

Ik doe ontzettend mijn best, zei ze.

Monsieur glimlachte stijfjes. Rust maar uit, lieveling. Ik bedenk wel iets.

De jongen lag die eerste nacht ingebakerd in de la van de kleerkast van zijn ouders. Hij sliep zoals elk kind van één dag oud dat doet, vredig en nietsvermoedend.

De volgende ochtend werd in Monsieurs krant het moment na de botsing tussen een trein en een olifant in beeld gebracht. Het dier vloog stomverbaasd de lucht in en de machinist, die zijn hoofd uit het raampje van de locomotief stak, blies met bolle roze wangen op zijn fluit. De kop luidde: EEN BIJZONDER SPOORONGELUK IN SIAM!!

Op elke andere zondag had Monsieur er ongetwijfeld een fantastisch verhaal van weten te maken, dat hij haar meteen na de mis zou hebben verteld. Dieren, vogels, mythische wezens: hij was erin gespecialiseerd. De olifant kon zomaar veranderen in een wild dier, weggelopen uit een rondtrekkende Afrikaanse menagerie, of in een cadeau van de maharadja van Calcutta voor de burgemeester van Parijs dat in de drukte aan de rand van het stadscentrum vertraging opliep. Nadat hij Madame naast zich op de stoep van de winkel had laten plaatsnemen, zou hij zijn veranderd in een hoogwaardigheidsbekleder die op van de zenuwen met zijn horloge schudde om te zien of het ding nog liep, of een voorname, hautaine Indiase prins die verontschuldigend boog en hoopte dat zijn tulband niet af zou glijden.

Maar een nieuwe vader heeft andere dromen en andere kopzorgen. Monsieur was alleen de datum van de krant opgevallen: 9-8-08. Gisteren was het de achtste geweest.

Monsieur rende de winkel door en de trap op naar de bovenste verdieping van de taartpunt. Hij hoorde het boze gesnik van zijn jammerende zoontje. Hij vond zijn vrouw in de slaapkamer, waar ze met haar blik naar het plafond de zuigeling probeerde te voeden.

Octavio, zei hij, met lang aangehouden aaa, en hij zwaaide de krant boven zijn hoofd. Snap je, lieveling? Achtste dag, achtste maand, achtste arrondissement.

De ogen van Madame waren opgezet; haar kletsnatte haren piekten.

Jouw zoon, zei ze.

Onze zoon.

Zijn vrouw gaf geen antwoord toen Monsieur wegliep om een flesje melk warm te maken. Buiten, boven de taartpunt, zakte in de zomerhitte het wolkendek diep omlaag; er dreigde een hoosbui.

'

De bakker gaat weer op huis aan, naar het westen, met de zon in zijn gezicht. Hij draagt een met touw bijeengehouden bundeltje, drie in groen linnen gebonden boeken. Bij elke stap botst het pakje tegen zijn schenen; de ruwe hennepvezels van het lusje snijden in zijn hand. Hij is bijna aan het eind van een veel gelopen route, maar vandaag is dat een schrale troost.

Deze zondag was anders begonnen dan alle andere. Hij was vertrokken bij de bakkerij met een hoofd vol mogelijkheden. Er is een week voorbij, dacht hij. Ze moest zijn cadeau nu toch gevonden hebben. Wie weet was ze al vroeg op de dag gekomen en wachtte ze in het park, zich afvragend wie daar zoiets moois had laten liggen. Zou ze weten dat het voor haar was bedoeld?

Hij had zich haar voor de geest gehaald terwijl hij zich voorthaastte. Zoals ze op haar stoel bij de bootjesvijver zat te lezen en op deze warme juliochtend met een glimlach haar sjaal wat losser deed. Ze wilde net iets opschrijven. Dit was ongetwijfeld haar lievelingsverhaal, dat ene van de duizend dat ook altijd zíjn lievelingsverhaal was geweest.

De hele ochtend had hij geprobeerd zijn normale tempo en programma aan te houden. Hij was bij zijn favoriete boekenstalletje op de kade geweest. Toch had hij de verkoper nauwelijks gesproken, vlug de aanbiedingen bekeken en de groene gekozen zonder er diep over na te denken. Op de Pont des Arts was hij bijna gaan rennen. Hij had van zichzelf niet mogen kijken toen hij door de Tuilerieën op de bootjesvijver afging.

Maar hij had haar lege stoel gezien. Was hij later dan anders, was hij haar misgelopen? Of had iemand anders het gezien, gedacht dat het was blijven liggen, het weggegooid? Hij had gewacht. Ze was niet gekomen. Ten slotte was een tuinknecht de stoelen die verspreid rondom de vijver stonden weer op hun plek gaan zetten. Op een gegeven moment had de oude man haar stoel gepakt, er het zand vanaf geveegd en hem naar de bomen verderop gebracht. Er had al een hele poos niemand op gezeten.

Als de bakker langs een café komt, struikelt hij over de benen van een heer die breeduit op het terras zit. De heer, in duel met een krant die hij bij de randen vast heeft, kijkt niet op van zijn poging om de pagina’s binnenstebuiten te vouwen, waarvoor tot zijn frustratie zijn armen te kort zijn. Hij doet de krant dicht en wil hem met één hand van boven naar beneden dubbelvouwen terwijl de andere de onderkant vasthoudt. Het enige wat hij bereikt is dat zijn polsen halverwege in de knoop raken en er een valse vouw in de krant komt. De bakker hervindt zijn evenwicht en sjokt verder.

Nu komt hij door een parkje. Bij de draaimolen wordt een krachtpatser uit het circus omsingeld door kinderen die doen alsof de grond hun bed is en met gestrekte vingers opspringen om een onzichtbaar plafond aan te aanraken. De krachtpatser heeft in zijn ene hand een boek. Met gespeelde inspanning tilt hij met de andere een stoel op zonder zijn lectuur te onderbreken. Er zit een meisje op de stoel dat snerpend gilt. Ze wuift naar haar vriendinnen onder zich die de stevige benen van de krachtpatser omklemmen. In de draaimolen zijn de witte paardjes halverwege hun galop blijven staan, wachtend op hun afgeleide berijdsters.

De bakker komt langs twee oude vrouwen op een bankje. Ze lezen allebei dezelfde goedkope pocket. Een van de twee kijkt alsof haar hart wordt doorboord en slaat haar boek dicht. Juist op dat moment smoort de ander, met ogen als schoteltjes, een kreet achter haar hand.