Chris Anderson

MAKERS

De Nieuwe Industriële Revolutie

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Vertaling Ernst de Boer en Ankie Klootwijk

Het 3D geprinte object dat op het omslag is afgebeeld werd door Igepa Nederland welwillend voor deze uitgave vervaardigd en ter beschikking gesteld. Het is gemaakt naar een door Philip Stroomberg gemaakt ontwerp.

Oorspronkelijke titel Makers. The New Industrial Revolution. Crown Business, an imprint of the Crown Publishing Group, a division of Random House, Inc., New York

© 2012 Chris Anderson

© 2013 Nederlandse vertaling Ernst de Boer en Ankie Klootwijk / Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Leo Polak

Omslagontwerp Philip Stroomberg

Omslagfotografie Delano van Diest

3D-werktekening Jan-Gert Kamping, met dank aan Kristiaan der Nederlanden

Ontwerp binnenwerk Yulia Knol

NUR 788; 800

ISBN 978 90 468 1389 8

www.nieuwamsterdam.nl/chrisanderson

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013: Met ISBN 978 90 468 13 881

Voor Carlotta Anderson

Inhoud

Deel 1: De revolutie

1 De uitvindersrevolutie

2 De Nieuwe Industriële Revolutie

3 De geschiedenis van de toekomst

4 Nu zijn we allemaal ontwerpers

5 De ‘Long Tail’ der dingen

Deel 2: De toekomst

6 De tools voor de transformatie

7 Open hardware

8 Een nieuw concept voor de grootste fabrieken van allemaal

9 De open organisatie

10 De financiering van de Makerbeweging

11 Makerbedrijven

12 De fabriek in de Cloud

13 DHZ-biologie

Epiloog: Het nieuwe gezicht van de industriële wereld

Bijlage: De werkplaats van de eenentwintigste eeuw

Dankwoord

Noten

Register

Deel 1

DE REVOLUTIE

Hoofdstuk 1

DE UITVINDERSREVOLUTIE

Mijn grootvader van moederskant, Fred Hauser, emigreerde in 1926 van het Zwitserse Bern naar Los Angeles. Hij was opgeleid als werktuigkundige, en aangezien hij uit Zwitserland kwam en iets met mechanieken had, was het misschien onontkoombaar dat er ook iets van een horlogemaker in hem school. Gelukkig had het prille Hollywood van die tijd ook iets weg van een uurwerkindustrie met al die mechanische camera’s, projectiesystemen en de nieuwe technologie met magnetische geluidsbanden. Hauser vond een baan als geluidstechnicus bij MGM Studios, trouwde, kreeg een dochter (mijn moeder), en betrok een mediterraan aandoende bungalow in een zijstraat van Westwood, waar ieder huis een fraai grasveld voor de deur had en een garage achter het huis.

Maar Hauser was meer dan geluidstechnicus. ’s Avonds was hij ook uitvinder. Hij droomde van machines, hij maakte eerst een schets en daarna een technische tekening en fabriceerde vervolgens een prototype. Hij bouwde zijn garage om tot werkplaats en schafte stukje bij beetje het gereedschap aan dat hij nodig had voor zijn creaties: een kolomboormachine, een lintzaag, een decoupeerzaag, een slijpmachine, en, heel belangrijk, een grote metalen draaibank, een wonderbaarlijk stuk gereedschap dat in handen van een expert blokken staal of aluminium kan omtoveren tot fijnmechanische sculpturen, van nokkenassen tot kleppen.

Aanvankelijk liet hij zich bij zijn uitvindingen inspireren door het werk dat hij overdag deed, en bedacht hij allerlei mechanismen om geluidsbanden te transporteren. Maar na verloop van tijd verlegde hij zijn aandacht naar de voortuin. Omdat in Californië de hele dag de zon schijnt en de mensen een smetteloos groen grasveld wilden, was er een complete industrie in sproei-installaties ontstaan, en toen iedereen steeds welvarender werd, lieten ze hun voortuinen omspitten om een irrigatiesysteem te laten aanleggen. Trotse huizenbezitters kwamen thuis van hun werk, draaiden de kraan open en bewonderden de door water aangedreven magie van omhoog komende sproeiers, variabele sproeimonden en klepelsproeiers die het water keurig in het rond sproeiden. Indrukwekkend, op het feit na dat ze allemaal met de hand bediend moesten worden, al was het maar omdat om te beginnen de kraan moest worden opengezet. Maar stel dat die ook door een of ander mechanisme kon worden bediend?

Patentnummer 2311108 voor ‘Sequentiële bediening van afsluiters’, aangevraagd in 1943, was Hausers antwoord daarop. Het was een patent op een automatisch sproeisysteem, in feite een elektrische klok die afsluiters opende en sloot. Het slimme ervan, dat je tegenwoordig nog in sommige tijdschakelaars en thermostaten terugziet, is de methode van programmeren: op de ‘wijzerplaat’ zijn volgens een patroon van concentrische cirkels gaatjes aangebracht met een onderlinge afstand die correspondeert met een interval van vijf minuten. Een pennetje in een van de gaatjes activeert een elektrisch aandrijfmechanisme, een zogeheten spoel (of relais), die een klep opent of sluit om een bepaald deel van de sproei-installatie te bedienen. Iedere cirkel regelde een ander deel van het irrigatienetwerk. Samen konden ze een hele tuin – voor- en achtertuin, patio en de stroken langs de oprit – besproeien.

Toen hij het prototype had gebouwd en in zijn eigen tuin had getest, vroeg Hauser patent aan. Terwijl hij daarop wachtte, probeerde hij zijn uitvinding aan de man te brengen. En daarbij liep hij tegen de grenzen van het twintigste-eeuwse industriële model aan.

Vroeger was het moeilijk om de wereld te veranderen door alleen met een idee aan te komen. Je kunt een betere muizenval uitvinden, maar als je daar geen miljoenen van kunt produceren, lopen de klanten je deur niet plat. Zoals Marx al had opgemerkt: de macht berust bij de degenen die de productiemiddelen in handen hebben. Mijn grootvader kon het automatische sproeisysteem weliswaar in zijn werkplaats uitvinden, maar hij kon daar geen fabriek bouwen. Om zijn product op de markt te kunnen brengen, moest hij een fabrikant zien te vinden die zijn uitvinding in licentie wilde nemen. En dat is niet alleen lastig, maar het eist ook van de uitvinder dat hij de controle over zijn uitvinding uit handen geeft. De eigenaren van de productiemiddelen bepalen wat er wordt geproduceerd.

Uiteindelijk had mijn grootvader geluk – tot op zekere hoogte dan. Nadat hij een goed verkoopverhaal had opgehangen, besloot Moody, een fabrikant in sproei-installaties, zijn automatische sproeisysteem in licentie te nemen. In 1950 werd het op de markt gebracht onder de naam Moody Rainmaster, met de belofte dat huiseigenaren nu het hele weekend aan het strand konden doorbrengen terwijl hun tuin zichzelf van water voorzag. Het product verkocht goed en werd opgevolgd door steeds betere en vernuftigere ontwerpen, waarvoor mijn grootvader royalty’s ontving, tot het laatste patent op zijn automatische sproeisystemen in de jaren zeventig afliep.

Dit was een van de weinige succesverhalen; de meeste uitvinders zitten in hun werkplaats te ploeteren en weten hun product nooit op de markt te brengen. Maar ondanks minstens zesentwintig andere patenten op andere apparaten had mijn grootvader nooit meer zo’n commerciële meevaller. Toen hij in 1988 stierf, had hij, schat ik, in totaal slechts een paar honderdduizend dollar aan royalty’s ontvangen. Ik kan me nog herinneren dat ik als kind met hem in de jaren zeventig een bezoek bracht aan Hydro-Rain, het bedrijf waardoor Moody later is overgenomen, om te zien hoe zijn laatste ontwerp voor een sproeisysteem werd gemaakt. Ze noemden hem ‘meneer Hauser’ en gedroegen zich respectvol, maar het was overduidelijk dat ze niet goed snapten wat hij daar eigenlijk kwam doen. Nadat ze de patenten in licentie hadden genomen, hadden ze hun eigen sproeisystemen gemaakt, en die zo ontworpen dat ze op een winstgevende manier geproduceerd konden worden en er aantrekkelijk uitzagen voor de klant. Ze vertoonden evenveel gelijkenis met zijn prototypes als zijn eigen prototypes met zijn allereerste schetsen.

Dit was de realiteit; Hydro-Rain produceerde tienduizenden exemplaren van een product in een scherp concurrerende markt die geregeerd werd door prijs en marketing. Hauser was daarentegen een bejaarde Zwitserse immigrant met een patent dat bijna was verlopen en die vanuit een omgebouwde garage werkte. Hij hoorde niet thuis in de fabriek en ze hadden hem niet nodig. Ik herinner me nog dat een stel hippies in een Volkswagen hem iets toeriep omdat hij op de terugweg van de fabriek te langzaam reed. Ik was toen twaalf en schaamde me dood. Mijn grootvader mocht dan een held van het twintigste-eeuwse kapitalisme zijn, maar zo zag hij er in ieder geval niet uit. Hij leek eerder een broddelaar die in de echte wereld de weg kwijt was.

Toch is Hausers geschiedenis geen tragedie: het is zelfs een van de zeldzame succesverhalen uit die tijd. Voor zover ik me kan herinneren (of voor zover ik kon zien: hij voldeed helemaal aan het plaatje van de Zwitserse machinebouwer die liever een nieuw ontwerp schetst dan een praatje aanknoopt), was mijn grootvader gelukkig en leidde hij een relatief luxe bestaan. Ik vermoed dat hij een tamelijk eerlijke vergoeding heeft ontvangen voor zijn patent, ook al klaagde mijn stiefgrootmoeder (mijn echte grootmoeder stierf voortijdig) over de hoogte van de royalty’s en over het feit dat hij niet stevig genoeg onderhandelde. Hij was beslist een succesvolle uitvinder. Maar na zijn dood, toen ik al die patenten doornam, waaronder een timer voor een oven en een soort dicteerapparaat, moest ik vaststellen dat van de vele ideeën die hij had gehad, de sproei-installatie de enige uitvinding was die werkelijk in productie is genomen.

Hoe komt dat? Omdat hij een uitvinder was, en geen ondernemer. En over dat onderscheid gaat dit boek.

Vroeger was het moeilijk om ondernemer te zijn. De grote uitvinders/zakenlieden van de Industriële Revolutie, zoals James Watt en Matthew Boulton, die faam genieten vanwege hun stoommachines, waren niet alleen slim maar ook bevoorrecht. De meesten van hen behoorden ofwel tot de hogere klasse of hadden het geluk in de leer te kunnen bij iemand die tot de elite behoorde. Sindsdien hield ondernemerschap in dat je ofwel op de hoek van de straat een kruidenierszaak of een andere bescheiden nering begon, of, en dat kwam veel minder vaak voor, dat je je om een idee te verwezenlijken in een hachelijk avontuur stortte dat je eerder arm dan rijk maakte.

Vandaag de dag worden we verwend door alles wat we zo van het internet kunnen plukken. Ieder kind met een goed idee en een laptop kan de kiem leggen voor een bedrijf dat de wereld verandert – kijk maar naar Mark Zuckerberg en Facebook, of naar een van de duizenden andere startende internetbedrijfjes die het net zo ver hopen te schoppen. Natuurlijk lopen ze kans dat het niet lukt, maar ze blijven hoogstens zitten met een achterstallige creditcardbetaling; ze hoeven niet tot in lengte van dagen in schande te leven en aan de bedelstaf te raken.

De schoonheid van het internet schuilt in het feit dat het zowel de hulpmiddelen van de uitvinding als die van de productie heeft gedemocratiseerd. Iedereen die een idee heeft voor een dienst kan dat met behulp van wat programmacode in een product omzetten (tegenwoordig hoeven we daar zelfs nauwelijks voor te kunnen programmeren, en wat we nodig hebben kunnen we online leren) – er is geen patent voor nodig. Vervolgens kunnen we het met één druk op de toets naar een wereldmarkt met miljarden mensen ‘verschepen’.

Misschien zien veel mensen het en slaat het aan, of misschien ook niet. Misschien wordt er een bedrijfsmodel aan gekoppeld, of misschien ook niet. Misschien staat er aan het eind van de regenboog een pot met goud te wachten, of misschien ook niet. Maar waar het om gaat is dat het pad van ‘uitvinder’ naar ‘ondernemer’ zo veel korter is geworden dat het nog nauwelijks bestaat.

Startup factories, of kweekvijvers voor beginnende bedrijfjes, zoals Y Combinator, zoeken eerst ondernemers in spe die later met ideeën moeten komen. Jonge mensen worden tot hun ‘start-up-scholen’ toegelaten op basis van weinig meer dan een powerpointpresentatie. Na toelating krijgen ze zakgeld, whiteboards en bureauruimte en moeten ze in drie weken tijd iets verzinnen dat de moeite waard is om in te investeren.

Dat lukt de meesten, wat evenveel zegt over de laagdrempeligheid van het internet als over het talent van de deelnemers. De afgelopen zes jaar heeft Y Combinator driehonderd van dit soort bedrijfjes opgericht, met namen als Loopt, Wufoo, Xobni, Heroku, Heyzap en Bump. En het klinkt ongelooflijk, maar sommige daarvan (zoals Dropbox en Airbnb) zijn nu miljarden dollars waard. Het bedrijf waar ik voor werk, Condé Nast, heeft zelfs een van die bedrijfjes gekocht, Reddit, dat nu meer dan twee miljard keer per maand bekeken wordt. Het is nu toe aan zijn derde team jonge talentvolle managers; voor sommigen van hen is dit hun eerste baan en ze hebben in hun werk alleen maar fenomenaal succes meegemaakt.

Maar dat is de wereld van de bits, die elementaire eenheden van de digitale wereld. Het internettijdperk heeft de bits bevrijd; ze zijn goedkoop te maken en het is goedkoop om ze van A naar B te brengen. Dat is fantastisch: de gewichtloze economie van bits heeft alles opnieuw vormgegeven, variërend van cultuur tot economie. Het is misschien wel de meest kenmerkende eigenschap van de eenentwintigste eeuw (daar heb ik ook een paar boeken over geschreven). Bits hebben de wereld veranderd.

We leven echter voor het merendeel in de wereld van de atomen, ook wel bekend als de Echte Wereld van Plaatsen en Dingen. Ook al is de informatietechnologie reusachtig groot geworden, in de wereldeconomie neemt ze nog steeds een ondergeschikte plaats in. Volgens schattingen van de Citibank en Oxford Economics¹ vertegenwoordigt de digitale economie 20 biljoen dollar aan inkomsten. De economie buiten internet is volgens diezelfde schatting goed voor 130 biljoen dollar. Met andere woorden: de wereld van de atomen is zeker vijf keer groter dan de wereld van de bits.

We hebben gezien hoezeer het internetmodel van gedemocratiseerde innovatie het ondernemerschap en de economische groei heeft gestimuleerd. Stel je eens voor wat een soortgelijk model in de grotere economie van de Echte Dingen zou kunnen betekenen. Eigenlijk hoeven we ons dat niet voor te stellen – het is al aan de gang. Daar gaat dit boek over. Vandaag de dag komen duizenden ondernemers voort uit de Makerbeweging die de Doe-Het-Zelf-geest (DHZ) op de industrie willen toepassen. Ik denk dat mijn grootvader, hoewel hij niet had geweten wat hij van de opensource- en online-‘co-creaties’ van tegenwoordig zou moeten denken, zich toch zou kunnen vinden in het concept. Ik denk dat het hem trots had gestemd.

Een Maker in de dop

Als kind heb ik in de jaren zeventig, toen ik aan de oostkust van de Verenigde Staten woonde, enkele van mijn gelukkigste zomers doorgebracht bij mijn grootvader in Los Angeles, bij wie ik logeerde en die mij in zijn werkplaats met mijn handen leerde werken. Op een lentedag kondigde hij aan dat we een viertakt-benzinemotor gingen bouwen en dat hij een bouwpakket had besteld. Toen ik die zomer in Los Angeles arriveerde, stond de doos op me te wachten. Ik had al heel wat bouwpakketten gehad en maakte de doos open in de verwachting daarin de gebruikelijke genummerde onderdelen en een gebruiksaanwijzing aan te treffen. In plaats daarvan zag ik drie grote blokken metaal en een ruw gegoten motorbehuizing. En een grote blauwdruk, een vel dat een aantal keren was opgevouwen.

‘Waar zijn de onderdelen?’ vroeg ik. ‘Die zitten daarin,’ antwoordde mijn grootvader en hij wees naar de metalen blokken. ‘Aan ons de taak om ze daaruit te maken.’ En dat was precies wat we die hele zomer hebben gedaan. We gebruikten de blauwdruk als leidraad en door te zagen, te boren, te schuren en te draaien wisten we een krukas, een zuigerstang, en lagers en kleppen uit massieve blokken koper en staal te maken, zoals een kunstenaar uit een blok marmer een beeldhouwwerk creëert. Terwijl de metaalkrullen van het blok staal op de draaibank zich aan mijn voeten ophoopten, stond ik me te verbazen over de macht van gereedschap en vaardige handen (die van mijn grootvader, niet die van mij). Uit een stuk metaal hadden we een precisiemachine tevoorschijn getoverd. Wij waren een minifabriekje en we konden alles maken.

Maar toen ik wat ouder werd, ging ik niet langer naar de werkplaats van mijn grootvader en verloor ik mijn fascinatie voor het maken van dingen. Dat was de schuld van het beeldscherm. Mijn generatie was de eerste met een pc, en die vond ik boeiender dan de dingen die mijn grootvader kon maken. Ik leerde programmeren en mijn creaties waren gemaakt in programmacode, niet in staal. Het gehannes in een werkplaats stelde helemaal niets voor vergeleken bij het ontsluieren van de geheimen van een microprocessor.

‘Zines’, Sex Pistols en de opkomst van onafhankelijke platenlabels

Toen ik een jaar of twintig was kreeg ik mijn tweede DHZ-moment. In het begin van de jaren tachtig woonde ik in Washington DC, waar in die tijd de beste Amerikaanse punkrock vandaan kwam. Blanke tieners uit de buitenwijken richtten bandjes op met namen als Minor Threat en The Teen Idles, en speelden in garages. Ondanks het feit dat ik geen instrument bespeelde en geen noemenswaardig talent had, werd ik meegesleurd door de opwinding van het moment en speelde ik in een onbeduidend bandje.² Het was een regelrechte openbaring.

Zoals met alle obscure rock-’n-rollbandjes had je alleen een elektrische gitaar en een versterker nodig. Maar het nieuwe aan de punkbandjes in de jaren tachtig was dat ze niet alleen muziek maakten; ze begonnen ook te publiceren. Overal stond wel een fotokopieermachine en daaruit ontstond een ‘zine’-cultuur van DHZ-blaadjes die in winkels en op concerten verkrijgbaar waren of via de post werden verstuurd. Met goedkope bandrecorders konden bands hun eigen muziek opnemen en mixen, zonder hulp van een professionele studio. En dankzij een groeiende industrie van bedrijfjes waar je platen kon laten persen, konden ze singles en ep’s maken en die via de post of in de plaatselijke muziekwinkel verkopen.

Dit was het begin van de DHZ-muziekindustrie. Het gereedschap waarvan de grote platenmaatschappijen zich bedienden – het opnemen, op plaat zetten en op de markt brengen van muziek – was nu in handen van individuen. Uiteindelijk richtten een aantal van deze bandjes, aangevoerd door Minor Threat en daarna Fugazi, hun eigen indie-label op, hun eigen onafhankelijke platenlabel, Dischord, dat honderden albums produceerde en vandaag de dag nog volop meedraait. Ze hoefden geen compromissen te sluiten om hun muziek uit te brengen en ze vonden het niet nodig om grote hoeveelheden te verkopen of op de radio gedraaid te worden. Ze vonden hun eigen fans wel, en de fans vonden hen via mond-tot-mondreclame, en bij die kleine platenmaatschappijen stroomden de briefkaarten binnen om platen te bestellen die in de meeste winkels niet te krijgen waren. De relatieve onbekendheid verleende de muziek een zekere authenticiteit en heeft bijgedragen tot het wereldwijde ondergrondse karakter van de internetcultuur van tegenwoordig.

De bandjes waar ik in speelde deden van alles: flyers fotokopiëren, ‘zines’ maken, nummers opnemen en albums uitbrengen via onafhankelijke platenmaatschappijtjes. We zijn nooit groot geworden, maar daar ging het ook niet om. Overdag hadden we ons gewone werk, maar we waren met iets bezig waarvan we vonden dat het heel vernieuwend was; er kwamen mensen naar onze optredens en we gingen zelfs op tournee naar New York en andere steden die hun eigen indiecultuur hadden. Dit legde de kiem voor de hedendaagse alternatieve rockscene.

Rond mijn vijfentwintigste werd duidelijk dat mijn talent ergens anders lag en stopte ik met muziek maken. Ik ging weer studeren en koos, deels om de verloren tijd in te halen, het zwaarste vak dat ik kon bedenken: natuurkunde. Hoewel ik daar ook niet echt goed in was, kwam ik daardoor wel in aanraking met het begin van internet, dat zoals iedereen zich misschien zal herinneren, begon als een netwerk van universiteitslaboratoria, vooral de grote natuurkundelaboratoria met peperdure installaties die door onderzoekers uit de hele wereld werden gebruikt, om met elkaar te communiceren.

Nadat ik was afgestudeerd en een paar zomers lang in een natuurkundelab had gewerkt, begon ik te schrijven voor wetenschappelijke tijdschriften als Nature en Science, die nog steeds deel uitmaakten van de academische wereld, maar ook het prille internet gebruikten. Dat bracht me bij mijn derde DHZ-hoofdstuk, het internet, dat in 1990 in het CERN werd ontwikkeld, een natuurkundig laboratorium in Zwitserland. Toen ik dat zag, enkele maanden nadat de eerste websites de lucht in gingen, besefte ik dat ik ongelooflijk veel geluk had dat ik op het juiste tijdstip op de juiste plaats was. Ik was getuige van de geboorte van een nieuw medium waarvan ik niet alleen deel kon uitmaken maar dat ik ook kon helpen promoten.

Vanaf mijn start in de wetenschappelijke wereld tot aan mijn baan als hoofdredacteur van Wired heeft de digitale revolutie mijn carrière bepaald. Terwijl in de jaren tachtig de DHZ-punkbeweging zich de productiemiddelen had toegeëigend, waren het in het internettijdperk de gewone mensen die zich bezighielden met desktoppublishing, daarna websites, vervolgens blogs, en nu sociale media. De indieplatenlabels werden nu video’s die je op YouTube kon bekijken. De bandrecorders werden Pro Tools en muziekapps voor de iPad. Garagerock veranderde in het door Apple ontwikkelde GarageBand.

Nu, dertig jaar later, dwalen mijn gedachten weer terug naar de werkplaats van mijn grootvader. Dat is niet uit nostalgie, en evenmin zijn mijn ideeën over de digitale revolutie veranderd. Het is alleen zo dat de digitale revolutie nu ook de werkplaats heeft bereikt, de plek waar de Echte Dingen gemaakt worden, en daar zou ze weleens zijn grootste invloed kunnen hebben. Dan heb ik het niet zozeer over die werkplaatsen zelf (hoewel die tegenwoordig behoorlijk modern zijn ingericht), maar meer over wat gewone mensen met buitengewone hulpmiddelen in de fysieke wereld tot stand kunnen brengen.

Wij zijn allemaal Makers. Wij zijn als Makers geboren (kijk maar eens hoe graag een kind tekent, met blokken of lego speelt, of iets in elkaar knutselt) en bij velen van ons groeit die liefde uit tot een hobby of passie. Het gaat niet alleen om werkplaatsen, garages en mannenkamers. Als je dol bent op koken, ben je een keukenMaker en is het fornuis je werkbank (zelfgemaakte maaltijden zijn toch altijd het lekkerst?). Als je dol bent op tuinieren, ben je een tuinMaker. Breien, naaien, plakboeken bijhouden, kralen rijgen en borduren – het zijn allemaal dingen die we Maken.

Deze projecten vertegenwoordigen de ideeën, dromen en passies van miljoenen mensen. De meeste komen nooit verder dan de voordeur en waarschijnlijk is dat maar beter ook. Maar een van de ingrijpendste verschuivingen in het internettijdperk is dat het vanzelfsprekend is geworden om dat soort dingen online te delen. Als je iets doet, maak je daar een video van. Als je ergens een video van maakt, zet je die op internet. Als je dat doet, promoot je het bij je vrienden. Projecten die online worden gezet, inspireren anderen en scheppen mogelijkheden tot samenwerking. Individuele Makers, die op deze wijze wereldwijd met elkaar zijn verbonden, worden een beweging. Miljoenen DHZ’ers die vroeger in hun eentje bezig waren beginnen opeens samen te werken.

Op deze manier groeien ideeën die we met elkaar delen, uit tot grotere ideeën. Gedeelde projecten worden groepsprojecten en daardoor ambitieuzer dan wanneer iemand het in zijn eentje had geprobeerd. En die projecten leggen dan weer de kiem voor producten, bewegingen, en zelfs hele industrieën. De eenvoudige handeling van het ‘maken in het openbaar’ kan een drijvende innovatieve kracht worden, ook al was dat niet de opzet. Zo gaat dat nu eenmaal met ideeën: als ze worden gedeeld, verspreiden ze zich.

We hebben dit al vele malen op het internet zien gebeuren. De eerste generatie Silicon Valley-giganten is in een garage begonnen, maar het duurde tientallen jaren voordat ze groot werden. Nu ontstaan bedrijven in studentenhuizen en zijn ze al groot voordat hun oprichters zijn afgestudeerd. We weten wel waarom. Computers vermeerderen het menselijke potentieel: ze geven mensen niet alleen de macht om iets te scheppen maar ook de macht om hun ideeën snel te verspreiden, en onlinegemeenschappen, markten en zelfs bewegingen te creëren.

Hetzelfde gebeurt nu met de echte dingen. Ondanks onze fascinatie voor beeldschermen leven we nog steeds in de echte wereld. Het voedsel dat we eten, ons huis, de kleren die we dragen en de auto waarin we rijden. Onze steden en parken; onze kantoren en onze achtertuinen. Dat zijn allemaal atomen, geen bits.

Deze constructie – ‘atomen’ versus ‘bits’ – vond zijn oorsprong in het werk van een aantal denkers van het MIT Media Lab, te beginnen met de oprichter Nicholas Negroponte, en is daarna nog verder uitgewerkt door Neil Gershenfeld van het Center for Bits and Atoms dat onderdeel is van het MIT. Het staat voor het onderscheid tussen software en hardware, of tussen informatietechnologie en Alle Andere Dingen. Vandaag de dag wordt dat onderscheid steeds vager omdat steeds meer dagelijkse gebruiksvoorwerpen elektronica bevatten en verbonden zijn met andere objecten, het zogenoemde ‘Internet der Dingen’. Daar zullen we het onder andere over hebben in dit boek. Maar sterker nog, we zullen ook zien hoe het productieproces erdoor verandert, ook wel bekend als de vermaledijde Motor van de Wereldeconomie.

Met andere woorden: het concept ‘fabriek’ is aan het veranderen. Net zoals internet de innovatie in bits voor iedereen toegankelijk maakte, maakt een nieuwe klasse van rapid prototyping-technieken (het snel vervaardigen van fysieke prototypes), van 3D-printers tot lasersnijders, de innovatie in atomen voor iedereen toegankelijk. Denken we soms dat de afgelopen twintig jaar een enorme omwenteling hebben laten zien? Verre van. Dit is pas het begin.

Als Fred Hauser in 1998 was geboren en niet in 1898, zou hij nog steeds zijn werkplaats hebben en nog steeds in de weer zijn met de natuurkrachten, en met het ene na het andere idee op de proppen komen. Het enige wat anders zou zijn in zijn omgebouwde garage, zou de toevoeging van een computer zijn en een internetverbinding. Maar wat een verschil!

In plaats van in zijn eentje een obsessie na te jagen, zou hij deel hebben uitgemaakt van een wereldomvattende onlinegemeenschap van mensen die net zo bezeten waren als hij. In plaats van alles vanaf stap één uit te vinden, zou hij hebben voortgeborduurd op het werk van anderen en daarmee tientallen jaren werk tot een paar maanden hebben teruggebracht. In plaats van een patent aan te vragen zou hij zijn ontwerpen op het internet hebben gezet, net als de andere leden van zijn onlinegemeenschap.

Als het moment aanbrak dat er meer dan een handjevol ontwerpen geproduceerd moest worden, zou hij niet nederig aan een fabrikant hebben gevraagd of die zijn ideeën in licentie wilde nemen. Nee, dan zou hij dat zelf hebben gedaan. Hij zou zijn ontwerpen naar een bedrijf uploaden dat alles voor hem kon produceren, van tientallen tot tienduizenden stuks, en die producten zelfs rechtstreeks aan de klant kon leveren. Omdat hij zijn ontwerpen in digitale vorm had aangeleverd, konden gerobotiseerde machines ze vervaardigen en daardoor 90 procent of meer aan productiekosten besparen. In plaats van op zoek te gaan naar distributeurs zou hij zijn eigen e-commerce-website hebben opgezet en zouden klanten via zoekacties op Google bij hem terecht zijn gekomen, en zou hij geen tussenpersonen nodig hebben.

Kortom, hij zou niet alleen uitvinder, maar ook ondernemer zijn geweest. Dat is in een notendop waar dit boek over gaat. De geschiedenis van de twee decennia dat we online zijn, heeft een ongekende explosie van innovatie en ondernemerschap laten zien. Nu wordt het tijd om die op de echte wereld toe te passen, en met veel grotere gevolgen.

En dat is broodnodig. Amerika en veel andere westerse landen zitten midden in een werkgelegenheidscrisis. De economische groei in het Westen kan alleen nog komen van een hogere productiviteit die wordt bereikt door een grotere output per werker. Dat is geweldig, maar de economische consequentie daarvan is dat als je hetzelfde of meer werk met minder werknemers af kunt, je dat moet doen. Bedrijven krabbelen meestal op na een recessie, maar deze keer herstelt de werkgelegenheid zich niet zo snel. De productiviteit neemt weliswaar toe, maar miljoenen mensen blijven werkloos.

De voornaamste reden is dat de productie-economie, de grootste werkgever van de twintigste eeuw (die voor vele generaties de weg naar de middenklasse baande) in de westerse wereld netto niet langer nieuwe banen oplevert. Hoewel in landen als de Verenigde Staten en Duitsland de productie nog steeds stijgt, is het aantal fabrieksarbeiders als percentage van de actieve beroepsbevolking nog nooit zo laag geweest. Dat komt deels door de automatisering en deels door de wereldwijde concurrentie die kleine fabrieken uit de markt stoot.

Automatisering is een blijvertje – het is de enige manier waarop grootschalige productie in rijke landen kan werken (zie hoofdstuk 9). Maar de rol van de kleinere bedrijfjes kan wel veranderen. Net als start-ups de drijvende kracht achter de innovatie in de wereld van de technologie zijn, en de undergroundbeweging de drijvende kracht achter nieuwe culturele stromingen is, kunnen ondernemers en individuele vernieuwers met hun energie en creativiteit het productieproces op een nieuwe leest schoeien en tegelijkertijd banen creëren.

In Amerika zijn kleine bedrijven altijd al de grootste aanjager van werkgelegenheid en nieuwe banen geweest. Maar slechts weinig van die bedrijfjes zijn vernieuwend en vaak blijven ze zitten waar ze zitten, zoals stomerijen, pizzaketens en kruideniers, en vertonen ze weinig groei. De nieuwe Makerbeweging biedt bedrijven de kans om klein te zijn en toch te globaliseren. Om zowel ambachtelijk als innovatief te zijn. Om hightech te zijn en toch weinig kosten te maken. Om klein te beginnen en groot te eindigen. En het allerbelangrijkste: om producten te maken waar potentieel vraag naar is, maar die nu niet worden gemaakt omdat ze niet naadloos in het oude model van de massaproductie passen.

Zoals Cory Doctorow het enkele jaren geleden verwoordde in zijn geweldige sciencefictionboek, dat toevallig ook Makers heette,³ en dat voor mij en talloze anderen in de beweging een bron van inspiratie heeft gevormd: ‘De dagen van bedrijven met namen als “General Electric”, “General Mills” en “General Motors” zijn geteld. Het geld op tafel is net krill: een miljard piepkleine ondernemerskansen die door slimme, creatieve mensen ontdekt en benut kunnen worden.’

De Nieuwe Industriële Revolutie staat voor de deur.

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 13 881