Jonathan Dee

Een goed excuus

Vertaling Lidwien Biekmann & Aleid van Eekelen-Benders

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Oorspronkelijke titel A Thousand Pardons. Random House, imprint of The Random House Publishing Group, a division of Random House, Inc., New York

© Jonathan Dee 2013

© Nederlandse vertaling Lidwien Biekmann & Aleid van Eekelen-Benders/

Nieuw Amsterdam Uitgevers 2013

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Bart van den Tooren

Typografie binnenwerk Steven Boland

Foto omslag © Getty Images

Foto auteur © Denise Shannon

NUR 302

ISBN 978 90 468 1440 6

www.nieuwamsterdam.nl/jonathandee

Deze digitale editie is gemaakt naar de 9789046814406

Van dezelfde auteur:

Privileges

Inhoud

1

1

Helen probeerde niet op haar horloge te kijken, want op je horloge kijken veranderde nooit iets, maar het was al kwart voor zeven en de koplampen van de auto van haar man waren nog steeds niet vanachter de heuvel opgedoken. Het was al zo donker dat ze haar voorhoofd tegen het keukenraam moest drukken en haar handen om haar ogen moest houden om buiten iets te zien. Meadow Close was een doodlopende straat, dus ook al kon ze de auto zelf niet onderscheiden, zodra ze koplampen boven op de heuvel zag was er een kans van een op zes dat het die van Ben waren. Of eigenlijk van een op drie, want als ze haar hoofd een stukje draaide binnen de kom van haar handen kon ze de auto van de Hughes’ op hun oprit zien staan, en die van de Griffins, en die obscene gele Hummer van dokter Parnell…

‘Mam!’ riep Sara vanuit de woonkamer. ‘Krijg ik nog een glas mineraalwater?’

Twaalf jaar was oud genoeg om je handjes te laten wapperen en zelf je derde glas water in te schenken. Maar het was dinsdag, en de dinsdagavond werd altijd beheerst door schuldgevoel, wat dan ook de reden was dat Sara met haar avondeten voor de tv zat, en daarom zei Helen alleen nadrukkelijk: ‘Alsjeblieft?’

‘Alsjeblieft,’ herhaalde Sara.

Toen ze de koelkastdeur dichtdeed kon Helen het niet laten een blik op de keukenklok te werpen. Tien voor zeven. Meneertje Passief-Agressief slaat weer toe, dacht ze. Ze was er niet altijd zeker van of ze die term – passief-agressief – goed begreep, maar als Ben haar weer eens iets had beloofd en het dan niet deed, gebruikte ze hem altijd automatisch. Sara zat op de bank met haar bord op schoot en haar voeten op de salontafel naar een of ander vreselijk programma over rijke meisjes te kijken; ze had haar scheenbeschermers nog om maar had er tenminste wel aan gedacht haar sportschoenen uit te trekken. Helen zette de waterfles op veilige afstand van haar dochters rechtervoet op tafel.

‘Dank je wel?’ zei ze.

‘Dank je wel,’ zei Sara haar na.

Toen keken ze allebei om naar de lichtstraal die door de keuken scheen, en even later hoorde Helen de doffe dreun van een autodeur. Daar werd ze niet rustig van maar juist nog meer gespannen. Ze had er een hekel aan ergens te laat te komen en dat wist Ben van haar, althans, dat zou hij moeten weten. Hij kwam de voordeur door in zijn leigrijze pak met zijn boord los en zonder das. Als hij afwezig was, wat zijn woord was voor depressief, trok hij gewoonlijk in de auto zijn das los en liet hem daar dan liggen; toen Helen de vorige zondag door de garage kwam en in het voorbijgaan een blik in zijn Audi wierp, had ze drie of vier stropdassen over de passagiersstoel rond zien glibberen. Daar had ze even de rillingen van gekregen, al wist ze zelf niet waarom. Terwijl hij langs hen heen naar de hal sjokte gleed zijn blik onverschillig van Sara naar haar bord naar de tv, maar zijn uitdrukking bleef onveranderd; hij was veel te ver weg, waar dat dan ook was, om zelfs maar de moeite te nemen zijn afkeuring uit te spreken. Helen liep achter hem aan hun slaapkamer in. Nadat hij zijn zakken had geleegd en de inhoud op de toilettafel had gelegd draaide hij zich zonder een spoor van betrokkenheid naar haar om, waardoor het leek of ze tegen een foto van hem probeerde te praten.

‘We zijn laat,’ zei ze.

Hij haalde zijn schouders op, maar nam niet eens de moeite om op zijn horloge te kijken terwijl hij dat gewoon om had.

‘Laten we dan maar gaan,’ zei hij.

‘Moet je je niet verkleden?’

‘Waarvoor?’

Ze sloeg haar ogen ten hemel. ‘Voor ons avondje uit?’

Met een chagrijnig gezicht maakte hij zijn broek los. Het was verdorie soms net of ze twéé pubers in huis had. Om te zorgen dat zijn aandacht niet afdwaalde – hij was tegenwoordig heel goed in staat om een half uur of langer in zijn onderbroek op het bed te blijven zitten met geluidloos bewegende mond – bleef ze staan toekijken terwijl hij een schone trui en een pasgestreken spijkerbroek aantrok. Zijn haar zag er nog uit alsof hij met het dak omlaag had gereden, maar dat moest dan maar. Zulke details zouden Sara vast en zeker ontgaan. Toen hij klaar was marcheerden ze de woonkamer in, waar Helen haar tas pakte en een kus boven op Sara’s hoofd drukte.

‘Je kunt allebei onze mobieltjes bellen,’ zei ze. ‘We zijn rond half negen weer thuis. Net als anders.’

Op de tv deed zo te zien een groep mannelijke strippers auditie voor een meisje en haar vader. ‘Fijn avondje uit,’ zei Sara met een lage stem die boers of achterlijk bedoeld was, en ze deed alsof ze haar vinger in haar keel stak om over te geven.

Omdat Bens auto nog op de oprit stond namen ze die. Helen mikte zijn stropdas op de achterbank. Hij reed te hard, maar alleen omdat hij dat altijd deed, en ze waren tien minuten te laat bij dokter Becket. Niet dat Becket dat erg leek te vinden. Waarom zou ze? Ze werd hoe dan ook voor het volle uur betaald. Dus als het haar niet kan schelen, dacht Helen terwijl ze op de bank gingen zitten, allebei bij een van de kale zijleuningen, en Ben ook niet, waarom vind ik het dan wel erg? Wat mankeert mij?

‘En, hoe was jullie week?’ vroeg Becket. Ze droeg haar haar in een strakke grijze vlecht waarvan het druppelvormige uiteinde vrijwel wit was. De spreekkamer lag in het achterste gedeelte van een oud koetshuis dat lang geleden tot bedrijfsruimte was verbouwd door een makelaar, die zelf zijn kantoor had in de helft die aan de weg lag en het achterstuk verhuurde. Toen ze veertien jaar geleden probeerden stabieler en welvarender te lijken voor de waanzinnig oppervlakkige Chinese adoptiebureaus, hadden Helen en Ben via diezelfde makelaar het huis aan Meadow Close gekocht. Nu was het avond en brandde er alleen bij dokter Becket licht. Waar zat haar man? Wat deden haar kinderen als zij ’s avonds werkte? Helen wist soms niet zo goed wat ze van haar moest vinden, maar als je niet helemaal naar White Plains op en neer wilde rijden, was dokter Becket de enige bij wie je terecht kon.

‘Iets beter misschien,’ antwoordde Helen toen duidelijk werd dat Ben niets ging zeggen. Dat was een leugen, maar in die troosteloze omgeving was de waarheid meestal iets waar je naartoe moest werken. ‘We hebben wat dingen geprobeerd die je de vorige keer hebt voorgesteld. Om in elk geval samen te eten, ook al is dat moeilijk omdat Ben de meeste avonden tot na zevenen werkt.’

‘Sommige stellen die ik ken,’ zei Becket, ‘hebben de ervaring dat het goed werkt om één avond per week voor elkaar te reserveren, zodat het niet van het weekprogramma afhangt maar er een vast onderdeel van vormt, als je begrijpt wat ik bedoel. Een vast avondje uit, zeg maar.’ Ze grinnikten allebei, en dat bezorgde Helen even een weemoedig gevoel, echt waar, dat ze allebei op hetzelfde moment om hetzelfde moesten lachen. Becket trok op die ergerlijk onaangedane manier van haar haar wenkbrauwen op.

‘Zo kunnen wij het niet noemen,’ legde Helen uit. ‘Wij noemen het tegen Sara al ons wekelijkse avondje uit als we hiernaartoe komen.’

‘Misschien kunnen we tegen haar zeggen dat de donderdag de avond is dat we met anderen uitgaan,’ zei Ben.

‘Dat is eigenlijk niet zo grappig,’ zei Helen, maar het was al te laat, Becket boog zich naar voren om haar tanden erin te zetten, zoals altijd wanneer een van hen beiden er zomaar iets stoms uitflapte.

Ik ben benieuwd waarom je dat zegt, Ben,’ zei ze liefjes. ‘Is dat iets wat je graag zou willen? Met een ander uitgaan?’

Helen sloot haar ogen. Dokter Becket bevestigde alleen maar alle stereotiepe ideeën die Ben over haar had, alles waar hij elke week tijdens de rit naar huis over klaagde: dat ze een afzetter was, een charlatan, die alleen maar alles herhaalde wat je tegen haar zei en dan aan jou vroeg wat het betekende. Waarom doen we dit eigenlijk? vroeg hij dan. Wat heeft het voor zin? Omdat je toch íéts moest doen – een beter antwoord had ze niet, en om die reden zei ze het meestal maar niet hardop. Je moest toch iets proberen, zelfs iets wat zo’n tijdverspilling, zo frustrerend en vernederend was als dat wekelijkse uur achter in het koetshuis, omdat niets doen betekende dat je het acceptabel vond om in een huwelijk te zitten waarin je nauwelijks een woord wisselde, elkaar nauwelijks aanraakte, je man zo depressief was dat hij wel een zombie leek terwijl jij je door het solipsisme van zijn depressie alleen maar bedrogen en kwaad voelde, en je dochter inmiddels zo oud was dat haar niets van dat alles ontging, of ze dat nu al besefte of niet.

Maar nu waren er dertig seconden verstreken zonder dat Helen hem iets had horen zeggen of zelfs maar zo’n onvolwassen, honend gezucht had gehoord dat ze zo goed van hem kende, en toen ze haar ogen weer opende en naar hem keek, zag ze tot haar verbijstering dat haar man als een kind zijn ogen afveegde met de rug van zijn hand.

‘Ja,’ zei hij. ‘Ja. Ik bedoel… jezus. Ik zou dolgraag met een ander uitgaan.’

Waarop alleen maar een veelbetekenende stilte zou kunnen volgen, maar omdat stilte dokter Becket een gruwel was, vanuit de overweging dat stilte iedereen kon toebehoren maar leeg vakjargon daarentegen haar persoonlijke stempel kon dragen, zei ze tegen hem: ‘Kun je daar wat meer over vertellen?’

‘Niet iemand in het bijzonder,’ vervolgde hij. ‘Eigenlijk het liefst een vreemde. Ik zou het fijn vinden om morgenochtend wakker te worden naast iemand die geen idee heeft wie ik ben. En om dan uit het raam te kijken en niets te herkennen. Ik zou verdomme iemand anders willen zien als ik in de spíégel keek,’ zei hij met een volslagen misplaatst lachje. ‘Ik bedoel, ik kan toch niet de enige zijn die er zo over denkt? Wil je me serieus wijsmaken dat jij dat niet zo voelt?’

Het was niet duidelijk tegen wie van beiden hij het had; hij staarde naar het vloerkleed, de tranen dropen van zijn neus en hij zette bepaalde woorden met een soort karatebeweging van zijn handen kracht bij.

‘Wat gaat er op dit moment door jou heen, Helen?’ vroeg dokter Becket.

Ben had gelijk, dacht ze; het was allemaal maar een act, die ouwe grijze oplichtster deed zelfvoldaan alsof ze de regie stevig in handen had, ook al had ze net zo weinig benul wat zich daar in vredesnaam voor haar ogen afspeelde als haar beide cliënten. ‘Heel wat,’ zei Helen, en ze deed haar best erbij te lachen. ‘Maar vooral dat ik hem al iets van een maand niet meer zo veel achter elkaar heb horen zeggen, geloof ik.’

‘Omdat het allemaal zo weinig verrássend is,’ zei Ben, alsof hij niet had gehoord dat iemand anders iets zei. ‘Ik word er bang van. Ik ben bang voor werkelijk ieder onderdeel van mijn dag. Elke maaltijd die ik eet, elke cliënt die ik spreek, elke keer dat ik de auto in of uit stap. Het jaagt me allemaal de stuipen op het lijf. Ben jij jezelf weleens zo zat geweest dat je er letterlijk doodsbenauwd van werd? Zo is het voor mij elke dag. Zo is het voor mij om hier te zitten, nu op dit moment. Het is verdomme net een doodvonnis, om elke avond weer naar dat huis terug te komen. Niet onaardig bedoeld, hoor.’

‘Niet onaardig bedóéld?’ zei Helen.

‘Het is niet dat Helen zelf zo saai is, dat bedoel ik niet, of dat een andere vrouw saaier of minder saai zou zijn. Het is de situatie. De toestand. Het ligt niet speciaal aan jou.’

‘O, nou, dank je wel, hoor,’ zei Helen. Haar hart bonsde.

‘Elke dag is een verspilde dag, en je weet dat je er maar een beperkt aantal krijgt, meer niet, en als iemand nu met het woord “midlifecrisis” aankomt, dan ga ik een geweer halen en dan schiet ik de tent hier overhoop, net als in Columbine, ik zweer het. Dit is een existentiële crisis. Elke dag is uniek, een nulsom, en als hij voorbij is krijg je hem nooit meer terug, en desondanks, désondanks, weet ik bij het begin van elke dag absoluut zeker dat ik hem al eerder heb beleefd, dat ik de komende dag al eens heb beleefd. En toch ben ik bang om dood te gaan. Wat is dat nou verdomme voor onzin? Ik denk trouwens heus niet dat ik er te goed voor ben. Eigenlijk zal ik er wel niet eens goed genoeg voor zijn, als je het zo wilt bekijken. Ik krijg het Spaans benauwd, zo verveelt alles me: mijn huis, mijn werk, mijn vrouw, mijn dochter. Dacht je dat ik me daardoor superieur voel? Maar als je eenmaal ziet hoe afgezaagd en levenloos het allemaal is, dan kun je dat niet níét meer zien, dat is het punt. Ik heb zelfs Parnell tegenover ons een recept voor Lexapro laten uitschrijven, wist je dat?’ Eindelijk keek hij Helen aan, die haar hand voor haar mond hield, alsof ze geluidloos voordeed wat ze van hem wilde, dat hij zijn mond hield, het weer inslikte. ‘Natuurlijk weet je dat niet, hoe zou je dat moeten weten. Maar goed, ik heb het twee maanden geslikt, en zal ik je eens iets zeggen? Het maakte geen ene donder verschil in wat ik voelde, voor wat dan ook. En daar ben ik blij om.’

Helen wierp een heimelijke blik op Becket, die met haar vingertoppen tegen elkaar onder haar slappe kin naar voren gebogen zat. Ze had niet tevredener met zichzelf kunnen kijken.

‘Er moet iets veranderen,’ zei Ben. Hij klonk ineens vermoeid, alsof het heel wat van hem had gevergd om zijn vrouw en kind, en het hele leven dat ze samen leidden, aan de kaak te stellen. De arme schat, dacht Helen kwaadaardig. ‘Er moet iets gebéúren. Het is moeilijk om buiten jezelf te treden. Om buiten de begrenzing te treden van wie je bent. Waarom is dat zo moeilijk? Maar de druk neemt alleen maar toe tot de boel ontploft, denk ik, en als dat je dood niet wordt, dan word je misschien zo ver weg geworpen dat je helemaal vrij bent van alles, van wie je bent. Nou, hoe dan ook. Zo werkt het, denk ik.’

Hij leunde achterover op de bank, de bank waar ook zijn vrouw op zat, en nog geen halve minuut later was hij weer verdwenen, was zijn gezicht weer omgesmolten tot datzelfde zombiemasker waar Helen nu al een jaar tegenaan keek, of misschien wel twee, zonder ooit echt een idee te hebben wat zich daarachter afspeelde.

‘Ik weet dat het misschien pijnlijk lijkt,’ zei Becket, ‘maar volgens mij hebben we onszelf hier vanavond iets gegeven waar we echt, echt op voort kunnen bouwen.’

Terug naar huis reed hij, omdat het zijn auto was, ook al was ze ineens bang dat hij hen als de gelegenheid zich voordeed tegen een boom of een lantaarnpaal te pletter zou rijden. Eigenlijk vroeg ze zich zelfs vagelijk af waarom hij dat niet deed. Toen ze de top van de heuvel bereikten en hun huis in zicht kwam, waar alle lampen brandden, verbrak hij de stilte door vriendelijk te zeggen: ‘Kunnen we op z’n minst afspreken dat we nooit meer teruggaan naar die godvergeten trut met haar miezerige spreekkamertje?’

‘Nou en of,’ zei Helen. Het einde van het avondje uit.

In het donker leken de dunne rijen bomen langs de achtergrens van hun terrein – zo vroeg in het voorjaar kon je er nog dwars doorheen kijken en de achterzijde van de waterzuiveringsinstallatie zien – diep als een woud. Hij liep voor haar uit de hal door en naar links, de keuken in, om de kurk uit de whiskeyfles te trekken. Sara zat in haar kamer met de deur dicht; haar licht was nog aan en je kon vaag het getik op haar toetsenbord horen, wat betekende dat ze huiswerk zat te maken of juist niet. Het liefst was Helen even naar haar toe gegaan, maar ze wist dat ze haar dochter op dat moment vast niet zou kunnen aankijken zonder in tranen uit te barsten; daarom bleef ze daar in de gang met haar schouder tegen de wand naast de deur staan luisteren naar het ondoorgrondelijke tikken op de toetsen. Achter zich in de woonkamer hoorde ze de tv aangaan.

Ze wist wat de beste oplossing was. Samen de boel demonteren: hem helpen nieuwe woonruimte te vinden, de geldzaken regelen, ondertekenen wat er te ondertekenen viel, een schijn van eenheid ophouden tegenover die arme Sara, die tenslotte al door twee ouders in de steek was gelaten. Maar voor het eerst in haar leven voelde Helen daar niets voor. Waarom zou ze zelfs dit makkelijk voor hem maken? Achttien jaar lang had ze alles makkelijk voor hem gemaakt, en wat ze ervoor terugkreeg was een explosief, huilerig openbaar vertoon van zijn afschuw als hij haar alleen al zag. De beste oplossing kon de pot op. Als hij haar zo haatte, als het leven met haar zo’n doodvonnis was, dan moest hij nu maar eens laten zien hoe manhaftig hij kon zijn door zelf zijn ontsnapping te beramen.

Ze hoefde niet lang te wachten. Zoals elk jaar arriveerde er begin juni een nieuwe oogst aan zomerstagiairs op het advocatenkantoor in de stad waar Ben werkte, voor hun vreemde auditie. Ze kregen een zeer bescheiden portie echt werk, ook al wist iedereen – en werden er zelfs grapjes over gemaakt – dat dat een misleidend lokkertje was en dat ze, als ze het geluk hadden fulltime in dienst te komen, daarna even meedogenloos aan het werk gezet zouden worden als ingehuurde muilezels. Eigenlijk was het een auditie voor de levensstijl, voor hun ontvankelijkheid voor extraatjes. Ze kwamen van Harvard, Michigan of Stanford; ze waren jong en gehoorzaam, verrichtten op een sportieve manier simpele taken en werden in het diepe gegooid met carte blanche, het nummer van een autoservice en een gevoel of ze als koningskinderen de hun toekomende privileges opstreken.

Ze stonden op de drempel van alles waarvoor ze zich voorbestemd voelden en alles waar anderen hen om zouden benijden, precies op dat moment in het leven waarop een bepaald type hedonist later zou terugkijken met de wens dat het eeuwig had mogen duren. Een van hen, een kleine, blonde, extraverte, bijna komisch goedgebouwde tweedejaars van Duke die Cornelia Hewitt heette, trok Bens aandacht. Hij vroeg of zij op een eenvoudige erfeniszaak gezet kon worden waar hij mee bezig was – het was gebruikelijk dat je als junior partner om een stagiair verzocht louter op grond van wat je van ze meekreeg als ze langs de open deur van je kamer liepen – en tegen Onafhankelijkheidsdag was hij zijn zelfbeheersing zo ver kwijt dat een paar collega’s hem terzijde namen, volkomen onofficieel natuurlijk, en hem aanraadden een beetje rustig aan te doen. Daar trok hij zich niets van aan, en voor zover hij zich er al iets van aantrok of hijzelf of het kantoor enig risico liep, dan stond hij alsnog machteloos tegenover wat hem dreef. Hij nam Cornelia bijna elke dag mee uit lunchen; hij liet haar zelfs in het weekend naar kantoor komen, wat ongehoord was, maar Ben was bereid alle middelen waarover hij beschikte in te zetten om bij haar te kunnen zijn. Hij had een fotokopie van haar personeelsdossier onder zijn autostoel verstopt liggen.

Cornelia wist niet goed wat ze ermee aan moest. Het zou vast zijn voordeel hebben om zulke intense persoonlijke belangstelling bij een partner te wekken, zelfs al was haar niet duidelijk wat voor voordeel; de details waren wazig, maar het had iets elementairs waardoor het leek alsof het glashelder zou moeten zijn. Ze was slim genoeg om te weten dat de vrouw in situaties als deze uiteindelijk meestal de schuld kreeg als het uit de hand liep. Ze was altijd bedacht op een grens in haar omgang met hem, een grens tussen wat gepast en wat slim was, zowel met als zonder anderen erbij. Wat Ben betrof, haar te zien worstelen om die scheidslijn te vinden, uit te puzzelen welke gevolgen van haar eigen verleidelijkheid ze in deze nieuwe volwassen context al dan niet onder controle had – met haar vrouwelijkheid, zou je kunnen zeggen – was bedwelmend. Hij begon haar te sms’en, en als ze daar niet op reageerde haar op haar mobieltje te bellen, en toen de zomer halverwege was, en hij het gevoel kreeg dat die hele bevlieging wel iets had van zijn leven in het klein, in de zin dat de gelegenheid om overal boven te staan hem nu door de vingers glipte, zei hij tegen haar dat hij verliefd op haar was.

Om precies te zijn, hij zei tegen haar dat hij dood zou gaan als hij niet heel gauw met haar naar bed kon. De rest sprak vanzelf. Toen hij zich eenmaal had verklaard, toen hij eens en voor al elk beroep op dubbelzinnigheid, juridisch of anderszins, onmogelijk had gemaakt, voelde Cornelia het machtsevenwicht in hun relatie, die tot dan toe instabiel had geleken, definitief doorslaan naar haar kant, en dat was het moment waarop haar belangstelling echt werd gewekt – misschien niet voor zoiets als de volgende stap met die oude getrouwde man, maar op zijn minst voor het potentieel van zijn hartverscheurende statusquo. Inmiddels waren de meesten van haar medestagiairs zover dat ze niet meer met haar praatten. Ze werd benieuwd hoe ver zij, in haar kennelijke onweerstaanbaarheid, die man – vijfenveertig, tot dusverre waardig, geslaagd precies zoals zij van plan was te slagen, een emotionele slaaf in zijn begeerte naar haar – kon krijgen, en wat dat zou kunnen onthullen over haar beoogde beroepsgebied.

Ze ontweek zijn terloopse aanrakingen niet langer en hing niet meer op als zijn beschrijvingen van specifieke verlangens de grens van de zelfbeheersing overschreden. Ze wist niet goed of zijn volslagen verlies van decorum betekende dat ze vast en zeker door het bedrijf in dienst genomen zou worden of dat ze haar, zodra haar zomercontract erop zat, nooit ofte nimmer nog een stap in het gebouw zouden laten zetten; maar de hele situatie was nu een experiment op zich geworden, een instandhouden van bepaalde emotionele onrechtvaardigheden in de jacht op kennis over hoe de wereld in elkaar zat en waar zich de beste zitplaats erin zou kunnen bevinden. Een vrouw met haar gaven, zo verzekerde ze zichzelf, zou wel ergens worden aangenomen. Vreemd genoeg realiseerde Ben zich op een gegeven moment, zonder door dat besef ook maar iets afgeremd te worden, dat hij weliswaar hopeloos verliefd op haar was, maar haar eigenlijk helemaal niet zo graag mocht. Toch scheen hij tot de conclusie te zijn gekomen dat hij alleen maar kon eindigen als een dwaas, een antagonist, die de hoon van het publiek wekte, omdat je pik in de mond van een beeldschoon jong meisje hebben de enige draaglijke staat van zijn was die hij zich nog kon voorstellen, en alles waard wat zijn collega’s, die laffe kliek, hem voor de voeten kon werpen.

Helen had nergens een flauw idee van, maar het zou onterecht zijn daaruit te concluderen dat ze dom of onopmerkzaam was, of zich in een staat van ontkenning bevond of zo. De signalen ontgingen haar niet, omdat er vanuit haar gezichtpunt – ze zag haar man alleen in het half uur voor hij ’s ochtends de deur uit ging, of ’s avonds in het uur tussen zijn thuiskomst en het moment dat hij na drie whiskeys in bed kroop en het licht uitdeed – helemaal geen signalen waren. Alles was precies zoals het al heel lang was. Als hij ’s ochtends al een tikje euforischer leek, iets meer haast leek te hebben terwijl hij zijn koffie opdronk, zijn das strikte, in zijn auto stapte en wegreed, dan zag ze dat uitsluitend als een afspiegeling van zijn gevoelens voor haar, dat wil zeggen: hij reed van iets weg, niet ergens naartoe. Omgekeerd leek de lange terugrit over de Saw Mill ’s avonds alle duistere uitbundigheid aan hem te onttrekken, en was er als hij binnenkwam niets in zijn uitdrukkingsloze gezicht en zijn vlakke stem wat ook maar enigszins ongewoon was. Wat haar het zwaarst viel was dat Ben zo’n slechte vader was geworden. De idiote starre grijns die hij altijd op zijn gezicht had als zijn dochter met hem praatte moest Sara zelf toch ook hebben opgemerkt, of gevoeld. Dat deed Helen nog het meest verdriet. Ze kon zich eigenlijk, behalve misschien afgaand op de feiten, geen tijd meer voor de geest halen waarin het beter ging tussen haar en haar man, maar ze herinnerde zich scherp hoe goed het vroeger tussen vader en kind zat.

In augustus nam Ben vijf dagen achter elkaar een kamer in het Hudson Hotel in de hoop dat hij Cornelia zou kunnen overhalen er met hem naartoe te gaan. Hij had de kamer niet gezien. Die hele week herinnerde hij haar er telkens als ze alleen waren aan dat die kamer daar op hen wachtte, leeg en duur, alleen voor hen, en daar zou blijven wachten tot ze ja tegen hem zei.

Op vrijdag besloot ze, waarbij ze als het ware een paradox van Zeno afsmeekte, dat ze ja tegen hem kon zeggen zonder, expliciet of in haar hart, haar gelofte te breken dat ze geen seks met hem zou hebben. Om vier uur belde hij de autoservice en reden ze met z’n tweeën in airco en stilte naar West 58th Street. Ben zat te rillen. De mensen die bij elk rood verkeerslicht langs de raampjes stroomden, passeerden even geluidloos en machteloos als geesten; hoewel hij in een ander opzicht zelf de geest was, dacht Ben, want zij tuurden boosaardig van hun kant van het getinte glas naar hem maar konden toch zijn gezicht niet zien. In de lift van het Hudson ging hij galant achter haar staan en verkende met zijn ogen de gladde huid van haar schouders, het stukje nek onder haar opgestoken haar, de onvergelijkelijke, overdreven hartvorm van haar kont, de benen op hoge hakken die haar hoofd nog altijd niet hoger dan zijn kin tilden. De kamer was niet de mooiste van het hotel; er stond, volledig in overeenstemming met Bens voorstelling ervan, een enorm bed, er was een raam met luiken ervoor en dat was het wel zo’n beetje. Hij ging in de enige stoel zitten en staarde naar Cornelia, die in de smalle ruimte tussen het voeteneinde van het bed en haar eigen weerspiegeling in het donkere tv-scherm stond.

‘We gaan geen seks hebben, Ben,’ zei ze.

‘Oké,’ zei Ben. Hij bleef staren, niet om haar te vernederen of van haar stuk te brengen, maar bijna alsof hij geloofde dat ze niet eens wist dat hij daar zat. Na een halve minuut werd haar jeugdige ongeduld haar te veel, zoals hij al had vermoed.

‘Maar wat doen we hier dan?’ vroeg ze. ‘Wat verwachtte jij dat er zou gebeuren? Heb je zo je zin?’

‘Kleed je uit,’ zei hij.

‘Wat?’

‘Trek al je kleren uit en blijf dan gewoon zo staan, zodat ik naar je kan kijken. Dat is genoeg.’ Wie weet, dacht hij, misschien is dat echt genoeg. Maar ik denk het niet.

‘Echt niet,’ zei Cornelia. ‘Dan bespring je me.’

‘Ik beloof dat ik dat niet zal doen.’

‘Ik mag dan klein zijn, maar ik kan me wel verdedigen.’

‘Het zou niet in me opkomen.’

‘Jij blijft gewoon daar in die stoel zitten en je komt er niet af?’

‘Beloofd. Jij daar, ik hier.’

‘Hoelang?’

Hij dacht erover na. ‘Weet ik niet,’ zei hij. ‘Tot er iets anders gebeurt, denk ik. Wat dan ook.’

Ze probeerde het van alle kanten te bekijken. Als ze geen goede reden kon bedenken om aan zijn woord te twijfelen, liep ze het gevaar een tikje opgewonden te raken bij het idee. Alleen naar haar kijken. Alleen naar haar kijken zou genoeg voor hem zijn. Volkomen onschuldig, meer niet. Ze genoot altijd van de ervaring bewonderd te worden, en hoewel ze nooit gebrek had gehad aan gelegenheden om zich door mannen te laten bewonderen, maakte de aanblik van Ben, die daar geduldig in zijn beige zomerpak in die stijve hotelstoel zat, haar duidelijk dat dat niet altijd zo zou blijven.

‘Je haalt toch niet opeens je pik uit je broek om te masturberen, hè?’ vroeg ze.

‘Toe, zeg. Waar zie je me voor aan?’

Ze stapte uit haar pumps, en toen ze weer rechtop ging staan was ze tien centimeter dichter bij de vloer. Ze had een vriend, een forse, onderdanige, norse voormalige lacrosse-captain met wie ze al sinds college ging, toen zij in het tweede en hij in het vierde jaar zat. De laatste twee jaar hadden ze elkaar niet vaak gezien, meestal in het weekend als ze een van beiden of allebei genoeg geld hadden voor de reis, omdat zij in Durham zat; maar toen zij voor haar zomerbaan naar New York kwam, waar hij al woonde omdat hij als junior analist bij de Bank of America werkte, leek het niet meer dan logisch, om niet te zeggen voorzichtig optimistisch, dat ze bij hem in zou trekken in zijn appartement in Fort Greene. Dat was niet zo’n succes geworden, althans in haar ogen, maar dat wilde nog niet zeggen dat ze van plan was vreemd te gaan. Hij wist alles, of bijna alles, van de sms’jes en de telefoontjes van haar baas. Het zou voor Cornelia van belang zijn dat tien minuten of een half uur lang openlijk naakt in een hotelkamer staan, met een van de junior partners die naar haar keek terwijl de tranen hem nota bene over het gezicht stroomden, nadrukkelijk niet in de categorie viel van seks hebben met, of zelfs aangeraakt worden door, een andere man. Ze ritste haar jurk open, niet langzaam of uitdagend, en toen hij op de vloer viel raapte ze hem op, legde hem zorgvuldig languit op het voeteneinde van het bed en streek hem met twee handen glad. Haar beha liet rode lijntjes achter onder haar borsten en op de gladde huid onder haar armen; Ben staarde naar die lijntjes tot ze vervaagden tot niets, met een gevoel alsof hij had getriomfeerd over de tijd. Er leek geen einde te komen aan haar heerlijkheden. Toen ze haar simpele broekje uittrok zag hij dat ze haar schaamhaar had afgeschoren, niet helemaal maar zo dat er nog een smal strookje over was, zoals ze tegenwoordig allemaal schenen te doen, omdat dat zo mooi stond. Wat een wonderlijke wereld, dacht hij, waarin vrouwen zoiets moeilijks en intiems en volkomen zinloos doen, alleen maar omdat het mooi staat. Wat een zegen om in die wereld een man te zijn.

‘Zo goed?’ vroeg Cornelia ten slotte. Ze moest zich bedwingen om haar armen niet voor haar borsten te vouwen.

Hij probeerde iets te zeggen maar dat lukte niet, en daarom knikte hij maar glimlachend. Het was een trieste dwaasheid, wist hij, om aan te nemen dat zelfs dit gevoel, sterker dan alles wat hij tot dan toe ooit had gevoeld, niet na verloop van tijd zou verzwakken, zoals gevoelens altijd deden; maar op dat moment werd hij zo overweldigd door dankbaarheid dat hij zich niet kon voorstellen ooit iets anders te voelen.

Toen ze weer aangekleed was stond hij op en opende de deur voor haar, en daar op de drempel – absoluut niet buiten adem, maar eerder alsof hij er al een hele tijd was – stond Cornelia’s vriend. Ben hoorde Cornelia naar adem happen nog voor hij de jongen zelf zag (hij stond weer naar haar kont te kijken, en te bedenken hoeveel het uitmaakte of je je voorstelde hoe die er zonder kleren uit zou zien, of je dat herinnerde) en hij keek nog net op tijd op om de eerste dreun pal op zijn mond te krijgen. Alsof hij een trap van een paard kreeg. Niet te geloven hoeveel kracht erachter zat. Hij snapte intuïtief wat er aan de hand was, voornamelijk door de aard van Cornelia’s geschreeuw – ze probeerde de jongeman in bedwang te houden, niet hem te smeken – ook al had hij geen flauw idee gehad dat er zoiets als een vriend in beeld was. Die kwam niet in haar personeelsdossier voor. Hij heette Andy, blijkbaar. Ben viel op zijn knieën, voelde iets versplinteren in de buurt van zijn neus en toen werd alles wit. Een tijdlang gingen de dreunen in elkaar over zodat ze één geheel werden, en toen was het voorbij. ‘Geen politie,’ mompelde hij met een stem die totaal niet als de zijne klonk, waarna hij één oog opendeed en zag dat er toch niemand meer was die hem hoorde; de gang die hij in keek terwijl hij op zijn buik op de vloerbedekking lag was leeg, en zowel Cornelia als zijn jonge overvaller waren verdwenen.

Zijn eerste gedachte was natuurlijk de hotelkamer weer in te gaan, hij had ervoor betaald. Maar de keycard zat niet in zijn zak. Best mogelijk dat hij die was vergeten en hem op de toilettafel had laten liggen, of zelfs dat hij hem daar expres had laten liggen, omdat hij dacht dat ze uitcheckten. Het leek nu te lang geleden om zich dat te herinneren. Met zijn blik afgewend van alle spiegels nam hij de lift naar de lobby, baande zich een weg langs de ontzette gezichten van vreemden en piccolo’s daar en beval een portier een taxi voor hem te regelen.

‘Meneer?’ was het enige wat de man kon uitbrengen.

Ben gaf het op, duwde hem opzij en dook met het hoofd voorover de eerste taxi in die hij zag. ‘De hoek van 38th Street and 10th Avenue,’ zei hij. De chauffeur was er zo een die zijn hele dienst lang onverstaanbaar in een handsfree telefoon praatte. Al had hij Bigfoot op de achterbank gehad, hij zou het niet hebben gemerkt en het had hem ook niets uitgemaakt. Ben glimlachte en wenste meteen dat hij dat niet had gedaan. Er was daarbinnen iets gebroken, en als het niet gebroken was zat het veel te los.

De bediende van de parkeergarage op de hoek van 38th Street en 10th Avenue was iemand die Ben de afgelopen vier jaar vijf keer per week had gesproken, dus de manier waarop die reageerde gaf hem een wat beter idee hoe vreselijk hij er wel niet moest uitzien. Zijn revers en de voorkant van zijn overhemd waren bruin van het bloed, dat kon hij zelf zien, maar zijn nieuwe gezicht was nog een raadsel voor hem. De bediende – Ben had hem afgelopen kerst honderd dollar fooi gegeven, maar kon nu ineens niet meer op zijn naam komen – was daar als verstijfd, bleek en doodsbang, ook al had het feit dat Ben daar stond voldoende moeten zijn om zonder nadere instructies glashelder te maken dat hij zijn auto wilde. Maar door de angst van de man drong tot Ben door dat zijn spectaculaire ondergang hem vreemd genoeg een zeker vluchtig gezag verleende, een vrijbrief om te zeggen wat hij maar wilde, en dat bracht hem op een idee. Hij haalde zijn portefeuille tevoorschijn en gaf de bediende – Boris! zo heette hij – twee briefjes van vijftig.

‘Boris, beste man, loop even naar de overkant,’ zei hij zo duidelijk en hautain als hij kon, en hij wees naar de slijter op 10th Avenue, pal tegenover de garage, ‘en koop een liter Knob Creek Bourbon voor me. Als ze geen Knob Creek hebben neem je maar Maker’s Mark.’

En dat deed Boris, al was het maar om aan die arm vol bloedvlekken om zijn schouders te ontsnappen. Toen hij terugkwam nam Ben de zak van hem aan en maakte een overdreven ongeduldig gebaar, alsof hij wilde zeggen: en waar blijft mijn auto, verdomme? Zodra dat geregeld was stapte hij in; hij sloot de deur, zette de fles tussen zijn bovenbenen, ontkurkte hem en begon toen voor de allerlaatste keer aan de dagelijkse terugrit naar Rensselaer Valley.

Dat haalde hij niet, al bereikte hij wel County Road 55, op nog geen zevenenhalve kilometer van zijn huis, wat gezien de omstandigheden toch al een indrukwekkende prestatie was. Over de rit van West 38th Street naar Meadow Close had hij hooguit twee uur moeten doen; wat hij al die andere uren had uitgespookt was iets waar Ben geen idee van had, en er meldde zich ook niemand die dat wél wist. Misschien had hij alleen maar gedronken en wat rondgereden. De politie, door Helen gebeld nadat zij een telefoontje had gekregen van de senior partner van Bens kantoor, vond hem niet als eerste: kort na zonsopgang stuitte een vroege fietser op Bens Audi: lampen aan, raampjes open, half op de weg en half in de berm tot stilstand gekomen. De brandstofmeter stond ver onder nul. Bens adem ging snel en oppervlakkig, en hij lag op zijn rechterzij op de voorbank. Hij reageerde niet toen hij werd aangesproken, of toen er met enige aarzeling aan zijn enkel werd geschud. De fietser pakte zijn telefoon en belde 911. Hij dacht dat hij maar beter kon wachten tot de politie of de ambulance er was, voor als ze hem soms iets wilden vragen. Hij hief zijn hoofd en spitste zijn oren, maar hij hoorde geen sirenes, alleen maar de wind die door de bladeren ritselde. Toen hield hij zijn telefoon weer omhoog en nam er een paar foto’s mee.

Dat Ben niet reageerde was meer het effect van de whiskey dan van zijn hoofdletsel, ook al maakten de zwellingen van dat laatste het aanvankelijk lastig voor het ambulancepersoneel. Maar hoewel het in de uren nadat hij was gevonden een dubbeltje op zijn kant was, was zijn toestand al binnen een week zo stabiel dat hij naar huis mocht, in afwachting van de voorgeleiding. Want inmiddels was er een aanklacht tegen hem ingediend, en niet alleen vanwege rijden onder invloed, wat op zich al crimineel genoeg was om zijn carrière in gevaar te brengen. Er verschenen ook nog twee rechercheurs vanuit Manhattan bij zijn ziekenhuisbed, die hem arresteerden voor poging tot aanranding. Hij was zo verbaasd dat hij dacht dat het mogelijk een effect van de morfine was, maar toen hij de volgende dag aan een van de afdelingszusters vroeg of het allemaal echt was gebeurd, perste zij haar lippen samen en knikte. Cornelia, Cornelia, dacht hij. Misschien was ze echt zo meedogenloos als het erom ging haar doel te bereiken, of misschien was ze doodsbang voor die psychotische jongetjesreus die haar blijkbaar als zijn eigendom beschouwde. Hoe dan ook, hij dreef nu op open zee en zover was hij ter wille van haar gegaan zonder ook maar het flauwste benul te hebben wie ze was.

Helen wilde hem niet eens thuis hebben toen hij uit het ziekenhuis werd ontslagen, maar hij was zo zwak en had zo veel pijn – vandaag de dag werd je zo ongeveer het ziekenhuis uit gegooid zodra ze dachten dat te kunnen doen zonder je te vermoorden – dat ze toegaf. Toch kon ze haast niet geloven dat ze zo weinig medelijden met hem had. Achttien jaar. ’s Avonds legde ze de Vicodin naast zijn bed, met een glas water erbij, en ging dan zelf op de bank in de woonkamer slapen. Sara kwam alleen haar kamer uit om te eten; over minder dan twee weken begon de school weer. Hun telefoons stonden allemaal uit. Elke dag halverwege de middag snakte Helen ernaar het huis uit te kunnen en domweg ergens anders te zijn, al was het maar een uurtje, maar ze durfde Sara niet met haar vader alleen te laten en durfde Ben al helemaal niet in z’n eentje alleen te laten. Ze zat in de keuken en keek tussen de jaloezieën door uit naar vreemde auto’s.

Alle ouderwetse hoop dat dit zo’n misstap was die machtige mannen zouden kunnen wegpoetsen, werd de bodem ingeslagen door de foto’s van het mobieltje, die binnen een dag overal op internet stonden, en de dag daarna in de kranten. Er was Ben in het ziekenhuis een ontslagbrief gebracht, die hij ondertekende. Daarna lieten zijn voormalige collega’s hem per aangetekende brief weten dat ze, om duidelijk te maken dat ze zijn gedrag niet over hun kant lieten gaan, ook nog de procedure in gang hadden gezet om hem te laten royeren; daar hadden ze niet echt reden toe, maar alleen al de wetenschap dat ze hun reputatie voldoende beschadigd achtten om de moeite te nemen voor die symbolische daad, vond hij beangstigend. Hij had een paar kennissen die strafrechtspecialist waren bij concurrerende kantoren, maar zelfs degenen die zijn telefoontjes beantwoordden wilden zijn zaak niet op zich nemen. Met de vaststelling van de borgsom voor de boeg leek het hem geen goed idee om zijn eigen verdediging te voeren. Uiteindelijk moest hij genoegen nemen met een advocaat dicht bij huis, in Rensselaer Valley – de enige daar zelfs – die stond op een aanzienlijk voorschot in contanten omdat hij er, zoals hij tijdens een beker afhaalkoffie in zijn kantoortje op de eerste verdieping boven de ijzerhandel tegen Ben en Helen zei, lang niet zeker van was dat ze, als alles achter de rug was, nog een cent over zouden hebben om hem te betalen.

‘Als het zo hopeloos is,’ vroeg Helen aan de man, die Joe Bonifacio heette, ‘wat kunnen we volgens jou dan het beste doen?’

‘Twee dingen,’ zei Bonifacio. Hij moest ongeveer even oud zijn als Helen en Ben, bleek, scherpe blik en gekleed alsof hij in de tuin ging werken; hoewel hij beleefd en hulpvaardig was kon ze zich niet aan de indruk onttrekken dat zijn belangstelling voor hen iets plichtmatigs had, iets geforceerds. Je zou hebben gedacht dat zaken als deze dagelijkse kost voor hem waren. Afgezien van zijn studietijd woonde hij kennelijk al zijn hele leven in Rensselaer Valley, wat het opmerkelijk maakte dat Helen zich niet kon herinneren hem ooit eerder te hebben gezien. ‘Ten eerste, Ben, moeten we de basis gaan leggen voor het idee dat jij niet verantwoordelijk bent voor je daden, dat je jezelf niet was toen je ze beging. Je geeft niets toe, je verontschuldigt je nergens voor. Een vraag: had je in de weken of maanden voorafgaand aan het incident in kwestie te lijden onder een bepaalde vorm van stress?’

‘Nee,’ zei Ben.

‘Ja,’ zei Helen met een verbijsterde blik naar haar man. ‘Ja, nou en of. Hij was emotioneel labiel. We hebben een arts die dat vast en zeker zal bevestigen. Nou ja, geen echte arts, maar wel zoiets.’

‘Hou op,’ zei Ben koeltjes tegen haar. ‘Ik wil nu geen lafaard zijn. Laat ik alles maar over me heen krijgen. Als ik ten onder ga, dan wil ik dat niet doen als zo iemand die beweert dat hij niet verantwoordelijk is voor zijn daden.’

En dat vond Helen eigenlijk wel een beetje ontroerend, voor zover ze tegenwoordig nog ontroerd kon worden door iets wat met Ben te maken had; maar toen ze in Bonifacio’s richting keek grijnsde die alsof hij van een slecht tv-programma zat te genieten. Wat moest hij de pest hebben aan mannen als Ben, dacht Helen – juristen die elke ochtend naar Manhattan vertrokken terwijl hij de trap naast de ijzerhandel op liep en deed alsof hij zich druk maakte over elke onbetekenende grief waar zijn plaatsgenoten maar mee aankwamen.

‘Maar één ding moet je goed onthouden, Ben,’ zei hij. ‘Jij bent niet de enige die ten onder gaat. Als jij het op de edelmoedige manier wilt afhandelen, dan worden straks, als jij in de cel zit en je memoires schrijft of zo, je vrouw en je dochter uit hun huis gezet, en wordt alle geld dat jullie nog ergens hebben staan hun afgepakt voordat je “mea maxima culpa” hebt kunnen zeggen, begrepen? Goed, je wilt natuurlijk niet dat zij meer onder jouw zonden lijden dan absoluut noodzakelijk, en als je dat wilt voorkomen, of daar op zijn minst over wilt onderhandelen, lukt dat alleen als we iets kunnen bedenken om het idee aan te vechten dat jij schuldig bent.’

Ben reageerde met een instemmende zucht. Zijn dagelijks werk bestond uit trusts en nalatenschappen, maar als puntje bij paaltje kwam waren de mannen allebei jurist, merkte Helen op, en zagen ze allebei in dat wat Bonifacio zei de onveranderlijke waarheid was.

‘Dus ik stel het volgende voor. Ben laat zich vrijwillig opnemen in Stages, een instelling in Danbury, misschien hebben jullie er weleens van gehoord, waar hij wordt behandeld voor zijn chronische depressie, bipolair syndroom, add, paniekaanvallen, alcoholisme…’

‘Ik heb eigenlijk helemaal geen drankprobleem,’ zei Ben.

‘Heb ik dat dan gevraagd?’ zei Bonifacio niet onvriendelijk. ‘Je zult je herinneren dat ik zei dat je twee dingen moet doen, en dit is het eerste. Goed, dan nu de beschuldiging van verkrachting.’ Helen kromp in elkaar maar verbeterde hem niet. ‘Volgens mij weten ze best dat ze wat dat betreft geen poot hebben om op te staan, wat bewijzen betreft, en zijn ze hoe dan ook van plan die aanklacht te laten vallen voor het proces begint. Die hebben ze er alleen maar bij gedaan omdat ze weten dat de stank daarvan voorgoed aan je blijft hangen. En waarom dat zo slim is – en ik weet zeker dat Ben dat ook al heeft bedacht – is dat het het gewenste klimaat schept voor de civiele zaak, waar die hele beroerde zak stront volgens mij van meet af aan voor bedoeld was. We moeten beginnen jou zo goed mogelijk voor dat oordeel te beschermen, en wel meteen vandaag. Dus neem me niet kwalijk als het soms lijkt of ik buiten mijn boekje ga, maar punt twee, Helen, is dat jij onmiddellijk echtscheiding aanvraagt, op grond van ontrouw. Dat zal niet door Ben worden aangevochten.’

Ben fronste zijn wenkbrauwen. ‘Maar moet het echt ontrouw zijn?’ vroeg hij. ‘Want ik wil niet muggenziften of zo, maar ik ben Helen niet echt, letterlijk, ontrouw geweest, en dat weet ze.’

‘Dat weet ze?’ herhaalde Helen. ‘Wat weet ik er verdomme van? Ik weet alleen maar wat jij zegt.’

‘Het is echt zo,’ zei Ben. ‘Geen reden om daarover te liegen.’

‘Als ik zo vrij mag zijn,’ zei Bonifacio, en hij mikte zijn Starbucksbeker in de prullenbak achter zijn stoel. ‘Jullie dwalen nu af in een richting die, al snap ik het natuurlijk wel en voel ik met jullie mee, niet echt constructief is voor ons doel. Jullie maken je er druk om hoe je het verschil kunt zien tussen wat waar lijkt en wat waar is. Dat zou ik voorlopig maar liever laten zitten. Alles wat jullie nu zeggen of doen, hoe intiem ook, is een optreden voor publiek, namelijk de kandidaat-juryleden hier in de stad en in de rest van het circuit. Jullie doen er goed aan daar zo snel mogelijk aan te wennen.’

‘Hoor eens,’ zei Ben mat; Helen kon zien dat hij moe werd. ‘Ik weet best dat het geen erg juristerig voorstel is, maar als het erom gaat om, zoals jij dat noemt, het gewenste klimaat te scheppen, als jij nou eens regelde dat ik haar onder vier ogen kon spreken, dan zou ik…’

Bonifacio zat al nee te schudden. ‘Als jij erop uit bent iedereen te laten weten hoeveel spijt je ervan hebt,’ zei hij, ‘dan wens ik je veel succes, het beste, en zoek maar een andere advocaat. Maar ik zal je vertellen wat ik wel ga doen. Omdat jij er zo te merken alleen maar op die manier vanaf kunt komen: als je nou eens hier ter plekke zei dat je er spijt van hebt?’

‘Nu meteen?’ vroeg Ben.

‘Jazeker nu meteen. En daarna nooit meer.’

Ben tuurde naar de vloer en toen, met grote moeite, naar zijn vrouw. Hij leek veranderd, dacht Helen, maar alleen op een dierlijke manier: gewond, met pijn en beroofd van zijn normale instinct. ‘Geloof me alsjeblieft,’ zei hij tegen haar. ‘Ook al weet ik niet zeker of ik wel helemaal begrijp wat ik heb gedaan, ik neem er de volle verantwoordelijkheid voor. Sara en jij verdienen dit allemaal niet. Het spijt me heel erg.’

‘Ik zou niet weten waarom,’ zei Helen snel. ‘Je hebt je zin gekregen. Alles is kapot. Ik snap niet waarom je niet teruggaat naar huis om een groot spandoek met “missie volbracht” op te hangen.’

‘Zo beter?’ vroeg Bonifacio. ‘Nee, dacht ik al. Maar goed, als je weer eens de neiging voelt mag je het zo vaak herhalen als je maar wilt. Zolang het maar altijd hier in deze kamer is, en altijd met mij erbij.’

Omdat Bens rijbewijs was ingetrokken reed Helen naar huis, sneller dan ze prettig vond omdat ze er eerder wilde zijn dan de schoolbus, en ook omdat ze de tijd met hem samen zo kort mogelijk wilde houden. Ben vroeg of hij als Sara thuiskwam onder vier ogen met haar mocht praten, en het scheelde niet veel of Helen zei ja, alleen maar om zichzelf het schuldgevoel en de pijn te besparen bij de aanblik van haar dochters gezicht op het moment dat ze zich door hen verraden wist, een verraad dat het meisje misschien al jaren geleden had kunnen zien aankomen als ze niet zo jong was geweest, te jong om het te voorzien of het zich hoogstwaarschijnlijk zelfs maar te kunnen voorstellen. Maar ze moest erdoorheen, voor Sara. Die huilde niet, maar trok zich diep in zichzelf terug, knikte op alle passende momenten, haar gezicht een ernstig masker, en sprak hen niet één keer tegen, maakte niet één honende opmerking, zoals ze in vrijwel elk ander gesprek zou hebben gedaan. Daarna ging ze naar haar kamer, deed de deur dicht en zette muziek op (niet iets droevigs of kwaads, gewoon dezelfde popmuziek waar ze altijd naar luisterde) terwijl Ben zijn koffer pakte om zich in Stages te laten opnemen en Helen in de keuken zat, waar haar woede plaatsmaakte voor overpeinzingen in hoeverre het aan haar lag dat ze er niet in waren geslaagd de ineenstorting van hun vertrouwde leventje te voorkomen.

Overal waar ze de daaropvolgende weken kwam – en dat was, besefte ze met de droevige, heldere blik die de rampspoed haar had bezorgd, niet veel verder dan de Starbucks, de Price Chopper, de junior high school, de stomerij en de stortplaats – deden haar buren en kennissen alsof ze haar niet zagen, of alsof ze net haastig op weg waren naar iets aan de overkant, niet omdat ze haar veroordeelden of op haar neerkeken, maar omdat de omvang van de schande die zij over zich heen had gekregen zo dramatisch was dat ze niet goed wisten hoe ze erover moesten beginnen en dus ook niet hoe ze op dezelfde manier als vroeger met haar konden praten. Alleen haar beste vriendinnen deden het voorkomen alsof alles nog net zo was als eerst, wat in zekere zin nog erger was. Hun vriendschap bevatte nu een element van toneelspel, ook als er niemand anders bij was die het zag en voor wie hun voorbeeld als verwijt kon dienen, waardoor Helen zich realiseerde dat die vriendinnen in feite voor zichzelf toneelspeelden – ter meerdere eer en glorie van het beeld dat ze van zichzelf hadden: iemand die een onterecht gekrenkte vriendin niet in de steek zou laten.

En eerlijk gezegd stond het Helen ook tegen om zichzelf als slachtoffer te zien; dat was de reden dat ze smoesjes verzon als er vriendinnen belden om haar met klem uit te nodigen voor de lunch, of ostentatief een lift aan te bieden naar de komende ouderavond op school. Ze had oprecht geen idee hoe diep haar man in de loop van die zomer was gezonken, maar pleitte dat haar vrij, dat ze er geen idee van had? Het was ruim tien jaar geleden dat ze een andere baan had gehad dan zorgen dat hun enige kind een gelukkig thuis en een gelukkig gezinsleven had, en daarin was ze niet bepaald geslaagd. Zo spectaculair was haar mislukking dat de paddenstoelwolk boven haar gelukkige gezinsleven een week lang elke dag de krant haalde, niet alleen thuis in Rensselaer Valley, waar verder nooit veel gebeurde, maar zelfs in Manhattan, waar de ondergang van een rijk en gerespecteerd man als gevolg van zijn eigen perverse neigingen het altijd weer goed deed in de boulevardbladen.

Elke dag was een vacuüm, waarin het huis – een witte, verweerde ranch met groene luiken en een afgewerkt souterrain, waarvan iedereen altijd zei dat hij vanbinnen veel ruimer was dan hij vanbuiten leek – diende als gevangenis en fort tegelijk. Sinds Ben door de deur van Stages was verdwenen had hij geen contact gezocht met zijn vrouw en dochter – grote kans dat dat verboden was, in elk geval voorlopig, volgens een of ander twaalfstappenplan – en Helen deed geen poging hem te bereiken. Hoewel ze het daar nooit over hadden gehad, of zelfs maar afscheid hadden genomen, zou het haar niet vreselijk hebben verbaasd als ze hem nooit meer terugzag. Toen een week of wat na zijn vertrek de school weer begon, was alles nog zo vers dat niemand daar kans had gekregen om ook maar iets te vergeten; op Helens vraag na de eerste schooldag hoe het was geweest om haar klasgenoten weer te zien, gaf Sara het ergste, meest verontrustende antwoord dat er bestond, namelijk dat ze er niet over wilde praten.

Dan was er de kwestie geld. Het was niet zonder meer verdwenen, maar het kostte moeite om erop te vertrouwen dat die vijfenzeventigduizend dollar die als borgsom waren gestort ooit weer hun bankrekening zouden opluisteren. Verder had een rechter in Manhattan op verzoek van Cornelia’s advocaten de buitensporige maatregel genomen al Bens bezittingen te bevriezen, inclusief het huis, wat het hun onmogelijk maakte het om financiële of wat voor redenen ook te verkopen. De advocaten voerden aan dat de ophanden zijnde scheiding van Helen en Ben alleen maar een cynische poging was om zich voor toekomstige civiele aansprakelijkheid te beschermen, en de rechter stemde daarmee in zonder zich te verwaardigen bij Helen of iemand die ze kende te informeren of zij zo iemand was die bij wijze van juridische manoeuvre het huiselijk leven van haar kind zou ontwrichten. Stages kostte achthonderdvijftig dollar per dag, en er was nog geen tijdstip vastgesteld waarop Ben zou worden ontslagen. Bonifacio’s voorschot bedroeg tweeënzestigduizend dollar. Helen had een betaalrekening waar nog zo’n achtduizend dollar op stond. Met het leven dat ze nu leidde gaf ze alleen geld uit aan eten en benzine, maar toch.

Ze zou weer moeten gaan werken, en wel ergens anders dan in Rensselaer Valley, omdat daar behalve in de dienstverlening geen banen waren en omdat ze hoe dan ook een nieuwe start moesten maken, onder de donkere paraplu uit die Bens waanzin boven hun leven had opengeklapt. Ze moesten opnieuw beginnen. Ze waren nu maar met z’n tweeën. Helen overwoog na veertien jaar terug te keren naar Manhattan en stond zichzelf toe daar een beetje opgewonden van te raken, ondanks het feit dat ze haar laatste, en eigenlijk enige, werkervaring had opgedaan als verkoopleider bij Ralph Lauren, een baan die ze had opgezegd toen de dokter haar tijdens haar tweede zwangerschap bedrust had voorgeschreven. Ze had er weinig idee van hoe inzetbaar ze nu in de stad (of waar dan ook eigenlijk) zou kunnen zijn, en daarom besloot ze tot een paar proefsollicitaties. Op een maandagochtend half september zette ze haar dochter, droevig en gelaten, af voor de ingang van de junior high school, racete toen naar huis, trok een mantelpakje aan en reed naar het station.

Het was lang geleden dat ze een betaalde baan had gehad. Niet dat ze al die jaren geen steek had uitgevoerd; integendeel, als je een jonge, intelligente, bemiddelde huisvrouw was in een gemeenschap als Rensselaer Valley, stapelden de verplichtingen zich automatisch op tot ze je dagen vulden, overvol maakten zelfs. De mensen wisten je te vinden; ze belden je op en nodigden zichzelf uit namens een heel scala aan plaatselijke instellingen: de basisschool, de bibliotheek, de zwemclub, de leesclub, de Democratische Commissie van de stad. Ze had zelfs artikelen geschreven voor het plaatselijke weekblad. Dat kon ze nu natuurlijk allemaal vergeten, niet zozeer vanwege het schandaal als wel vanwege het gif dat medelijden is. Helen had die dag vier sollicitatiegesprekken op het programma staan, en van geen van die vier had ze hoge verwachtingen. Ze was drieënveertig en had op internet moeten zoeken om erachter te komen hoe ze een fatsoenlijk ogende cv moest opstellen. Niemand meer om haar met zulke dingen te helpen, en niemand behalve zij om Sara te helpen als die zover was. Helen haalde diep adem en vermande zich om het pessimisme af te schudden dat ze op zich neer voelde dalen. Het was toch nog vol in de trein, terwijl de werkdag al was begonnen. Al die mensen gingen naar de stad, hoewel ze geen van allen, of bijna geen van allen, een baan van negen tot vijf daar als voorwendsel konden hebben. Dus ze was niet de enige. Er waren volop anderen in dezelfde positie, die haar nu zo marginaal voorkwam, alleen waren die er bepaald niet op dezelfde manier terechtgekomen.

Het eerste sollicitatiegesprek was bij Condé Nast. Ze had zich aangemeld op een website waar een baan als redactieassistent bij Condé Nast Traveler stond, maar kennelijk werden alle vacatures voor alle Condé Nast-tijdschriften door één groot moeras van hr-ellende gesluisd, waarbij geen onderscheid werd gemaakt tussen het ene tijdschrift en het andere. Jammer, want bij een reistijdschrift werken klonk Helen aantrekkelijk in de oren, maar uiteindelijk deed het er weinig toe omdat ze hoe dan ook een volkomen verkeerd beeld van het werk van een redactieassistent bleek te hebben. Ze dacht dat het neerkwam op het assisteren van de redactie van het tijdschrift, een denkbeeld waar de hr-medewerker haar vanaf hielp met het overdreven geduld dat gewoonlijk wordt gereserveerd voor de omgang met hoogbejaarden. Het tweede gesprek gold een baan als fundraiser bij de Mercantile Library. Dat leek best goed te gaan. Er werd tenminste niet neerbuigend of vijandig gedaan, niet openlijk althans. Ze merkte wel een lichtelijk verbaasde hoofdbeweging op bij haar gesprekspartner na haar antwoord op de vraag naar de gemiddelde grootte van de donaties die ze had binnengehaald voor de stadsbibliotheek in Rensselaer Valley. Maar ach, of je nu hier of daar om geld vroeg, dat kon toch niet veel uitmaken?

Ze lunchte in een Chipotle burritotentje – gruwelijk, maar ze voelde er niets voor om naar iets beters te gaan en een tafel voor één persoon te vragen. Haar gevoel van eigenwaarde had al genoeg te verduren gekregen. Zenuwachtig checkte ze haar telefoon om zeker te weten dat ze geen noodoproep van Sara of Sara’s school had ontvangen. Zoals het er de laatste tijd in haar leven aan toe ging zou het logisch zijn dat zo’n telefoontje precies op die ene dag kwam dat zij op twee uur van huis zat en niet wilde dat iemand dat wist. Haar derde gesprek was in de buurt van het Empire State Building, in een klein, vervallen kantoorgebouw met een lobby ongeveer ter grootte van een inloopkast. Te oordelen naar de ingelijste namenlijst die ze bestudeerde tijdens de anderhalve minuut wachten op de enige lift, leken er vooral accountants en belastingadviseurs te zitten; zij was echter op weg naar Harvey Aaron Public Relations. Die firma had in de Times geadverteerd met een vacature voor een instapfunctie als junior adjunct-directeur, wat nogal verwarrend klonk, hoewel minder toen ze er binnen kwam en zag dat het kantoor bestond uit twee even grote ruimtes, waarvan de ene aan Harvey Aaron toebehoorde en de tweede aan alle anderen – drie bureaus, waarvan er twee werden bezet door verveeld kijkende, jonge Latijns-Amerikaanse vrouwen die tijdschriften zaten te lezen. Op het derde bureau, vermoedelijk dat van de junior adjunct-directeur, lag een paar hardloopschoenen.

Toen Harvey opstond om haar bij haar binnenkomst te begroeten, had hij nog een plastic vork en een bakje met een of andere pastasalade in zijn handen. ‘Kom erin, ga zitten, neem me niet kwalijk,’ zei hij terwijl hij rondkeek naar iets geschikts om zijn vingers aan af te vegen, wat hij ten slotte maar opgaf, waarna hij haar met een gebaar de enige andere stoel wees. Hij was ouder dan Helen, een zestiger misschien, of een losbandige vijfenvijftiger, en dat vond ze geruststellend omdat haar andere afspraken die dag hadden bijgedragen aan het gevoel dat er in bovengronds Manhattan niemand van boven de veertig werkte. Hij droeg een beige pak met een blauwe das, een nogal modieus exemplaar (hoewel er een verse vetvlek op zat), wat op de bemoeienis van een mevrouw Aaron duidde. Hij leek al een tikje nerveus te worden toen hij haar zag binnenkomen, alsof ze een heel ander type was dan daar overdag gewoonlijk langskwam, en misschien lag het daaraan dat ze zich tegenover hem wat beter op haar gemak voelde.

‘Sorry dat ik u stoor bij de lunch,’ zei ze.

‘Dat doet u niet, hoor. Nou ja, eigenlijk wel, maar zoals Mona daarginds u kan vertellen heb ik eigenlijk geen vast lunchuur, ik hap gewoon de hele dag door af en toe iets weg. Zo kan ik beter nadenken. Mona?’ zei hij ineens veel luider. ‘Liggen daar soms toevallig servetjes?’ Mona verscheen niet, niet op dat moment en ook niet tijdens de rest van het gesprek. ‘Goed, waar beginnen we? Ik weet nooit hoe ik zulke dingen moet beginnen. Ik weet dat ik uw cv ergens in de computer heb zitten.’ Hij tikte op een paar toetsen en leunde hoopvol achteruit. ‘Nee,’ zei hij. Hij typte iets anders en mepte toen met een zwierig gebaar op return. ‘Godallemachtig,’ mompelde hij, en trok een schuldbewust gezicht. Helen klikte haar tas open en schoof hem een nieuwe kopie van haar cv toe.

Hij keek hem door. ‘Computervaardigheden zijn hier een eerste vereiste, dat mag duidelijk zijn,’ zei hij. ‘Geintje. Maar goed, ik zie hier nergens iets van een achtergrond in public relations, en voor deze baan, ook al is het in feite een instapfunctie, hoop ik eigenlijk op iemand met enige ervaring op dat vlak. Best mogelijk dat ik die niet vind, natuurlijk. U hebt geen enkele ervaring op dat gebied?’

‘Niet in public relations op zich,’ zei Helen dapper.

‘Niet op zich? Wat wil dat zeggen? Hebt u wel ervaring die het tegenovergestelde is van op zich, wat dat ook mag zijn? Onder zich?’

Helen lachte. Hij had iets heel bescheidens, was vrolijk en verontschuldigend tegelijk, zelfs terwijl hij bezig was haar net als de anderen af te poeieren. ‘Tja, wat ik eigenlijk bedoel,’ zei ze, ‘is dat me eerlijk gezegd niet precies duidelijk is wat jullie doen.’

Hij trok zijn wenkbrauwen op. ‘En dan “jullie” in de zin van mij, of algemeen, in de zin van: ik heb geen flauw benul wat “public relations” inhoudt?’

‘Allebei.’ Ze stond zelf versteld van haar moed. Als dit bij Condé Nast was gebeurd zou ze haar rok hebben gladgestreken en nu alweer buiten hebben gestaan.

Hij tuitte zijn lippen. ‘Rensselaer Valley,’ zei hij onverwacht. ‘Mooie plaats. Ik heb zelf een huis in New Paltz. Mag ik… hopelijk vindt u het niet aanmatigend als ik u iets vraag?’

‘Helemaal niet.’

‘Deze cv heeft iets magers,’ zei hij heel vriendelijk, ‘iets, eh, provinciaals, waaruit ik opmaak dat u een leven leidt – met een man, kinderen – waarin de omstandigheden misschien onlangs zijn veranderd?’

Helen knikte blozend. Het was de bedoeling geweest dat de cv dat verborg, niet onthulde.

‘En u hebt kinderen?’ vervolgde hij. ‘Want dit is de cv van iemand die de afgelopen tien of vijftien jaar voor de kinderen heeft gezorgd…’

‘Eén kind,’ zei Helen. ‘Ja.’

Harvey keek haar stralend aan, alsof zij zou willen meegenieten van zijn beroepsmatige trots dat hij die gênante feiten over haar had geraden. ‘Dan weet u al wat wij doen,’ zei hij, en hij leunde met stoel en al achterover. ‘We vertellen verhaaltjes. We vertellen verhaaltjes aan het publiek, omdat dat iets is waar de mensen naar luisteren, wat ze onthouden. Waarom? Omdat ze toen ze klein waren toegewijde, mooie moeders als u hadden, die hun verhaaltjes vertelden, en door die verhaaltjes begonnen ze voor het eerst iets van die grote, verwarrende wereld te begrijpen.’

‘Verhaaltjes,’ zei Helen toegeeflijk; in feite was zijn verwijzing naar Sara, die hij niet kende, die alleen maar naamloos voor hem bestond, voldoende om haar keel een stukje dicht te knijpen, zodat ze niet het risico durfde te nemen meer te zeggen. Zoiets overkwam haar de afgelopen weken maar al te vaak.

‘Goed, omdat onze dienstverlening geld kost zijn de hoofdrolspelers in die verhalen meestal mensen die rijk of beroemd zijn of, nog beter, rijk én beroemd. Maar de verhalen zelf zijn volksverhalen, die iedereen kent. Archetypisch. Zeg ik dat zo goed? We plaatsen die figuren in verhalen waarvan we al sinds onze kindertijd weten hoe ze aflopen, want dan weten we ook wat het publiek er na afloop van zal vinden. De verhalen leiden de mensen naar het oordeel dat wij willen. Is het zo een beetje duidelijk?’

‘Spartelen ze nooit tegen?’ vroeg Helen.

‘Wie?’

‘De beroemdheden, de rijke mensen. Verzetten ze zich er nooit tegen in die volksverhalen te worden gezet?’

Harvey glimlachte, een tikje neerbuigend, vond Helen. ‘Ze zijn het gewend. Ze leven in de publiciteit, dat is hun atmosfeer, zeg maar, dus ze weten al dat ze beoordeeld worden, en het gaat er alleen maar om de manier waarop te beïnvloeden. Anders dan normale mensen hebben zij eigenlijk niet de mogelijkheid te doen alsof er niemand kijkt. Hoe dan ook, daar betalen ze ons voor. Want wij gaan niet naar hen toe, hoor; zij komen naar ons. U kent zeker niet toevallig beroemdheden?’

Natuurlijk moest Helen aan haar man denken, die nog niet zo lang geleden op de voorpagina van de New York Post had gestaan, en wiens naam iemand als Harvey ongetwijfeld meteen zou herkennen. In Harveys wereld zou die associatie met de openbaarheid misschien zelfs in Helens voordeel kunnen werken; toch voelde ze er echt niet voor om het er met hem over te hebben. Ze schudde haar hoofd.

‘Op het moment niet,’ zei ze.

‘Op het moment niet?’ Hij lachte. ‘Ik mag u wel. Vroeger soms wel?’

Helen glimlachte verlegen. ‘Nou, als je heel ver terug wilt gaan, ik heb op de middelbare school wel bij Hamilton Barth in de klas gezeten.’

Ze was bang dat hij haar zou uitlachen, vanwege die meelijwekkend magere connectie, maar dat deed hij niet. Elke link met iemand die zo beroemd was als Hamilton Barth was het waard om gekoesterd en gerespecteerd te worden. Hij zette grote ogen op. ‘Ga weg. Waar was dat?’

‘In een klein plaatsje in het noorden van New York,’ zei Helen, ‘waar we allebei zijn opgegroeid.’ ‘Klein plaatsje’ was nog zacht uitgedrukt. Ze hadden vanaf de kleuterschool tot en met de achtste klas elk jaar in hetzelfde lokaal van de katholieke school gezeten; het jaar daarop was Helen met haar ouders van Malloy naar Watertown verhuisd, en Hamilton kwam trouwens niet verder dan tweeënhalf jaar high school; toen gaf hij er de brui aan en trok naar het zuiden, naar de stad New York, en vandaar naar het westen, naar L.A., om acteur te worden. Was er in die tijd al iets wat wees op de ondoorgrondelijke, gekwelde, ontwapenend knappe filmster met zijn wisselvallige humeur die hij later zou worden? Nee, beslist niet, tenzij je meetelde dat hij klein van stuk was, zoals om de een of andere reden zo vaak het geval was bij grote mannelijke filmsterren, geconcentreerd en zonder uitwassen, als bonsaiboompjes. Ze waren in die tijd niet dik bevriend, maar kenden elkaar wel goed, omdat je in zo’n kleine plaats iedereen van je eigen leeftijd goed kende; en als je heel nauwkeurig wilde zijn was het wel iets verder gegaan. Ooit waren zij tweeën bij een spelletje flesje draaien samen op de gang beland, op een zaterdagavond in het vrijstaande appartement boven de garage van de ouders van Erin White. Hoewel Helen een stukje door haar knieën had moeten zakken om hem te zoenen, kon Hamilton – en dat zou haar vermoedelijk even levendig zijn bijgebleven als hij later niet zo’n broeierig object van begeerte voor de hele wereld was geworden – fantastisch goed zoenen, ontspannen, zelfverzekerd en geduldig, en ze wist nog dat ze zich al tijdens die kus geschokt had afgevraagd met wie hij had geoefend. Hij probeerde ook onder haar rok te komen, dat deden ze allemaal, maar ze hoefde zijn hand maar één keer weg te slaan, wat ze heel galant had gevonden, romantisch bijna. ‘Je hebt fijne lippen,’ dat had hij achteraf tegen haar gezegd, en ook dat was niets bijzonders, behalve als je het vergeleek met de zielloze dingen die andere jongens gewoonlijk te melden hadden nadat je hun handen onder je rok had weggeduwd. Maar na die avond was ze nooit meer met Hamilton alleen geweest, en vier maanden later kondigde Helens vader aan dat ze gingen verhuizen. Ze had nog een paar jaar contact gehouden met wat oude vriendinnen uit Malloy, die op hun beurt nog steeds contact hadden met Hamilton toen hij beroemd begon te worden, maar zij had hem nooit meer gezien, tenminste niet zonder net als andere mensen een kaartje te kopen. Ze had gezoend met Hamilton Barth, en dat verhaal vertelde Helen alleen aan haar beste vriendinnen, niet omdat het zo privé was maar omdat ze bang was dat het maar zielig zou klinken, dat kortstondige contact met een beroemdheid, een paar minuutjes een kwart eeuw geleden. Ze was al helemaal niet van plan Harvey, die ze nauwelijks een half uur kende, erop te vergasten.

‘Wat zeg je me daarvan,’ zei Harvey zacht. ‘Bent u nog steeds met hem bevriend?’

‘Nee,’ zei Helen. ‘Dat wil zeggen, niet dat we niet bevriend zijn, of dat we een punt achter de vriendschap hebben gezet. Ik hoop dat hij warme herinneringen aan me heeft, als hij al ooit aan die oude tijd terugdenkt, maar we hebben al heel lang geen contact meer.’

Harveys enthousiasme bekoelde zichtbaar. ‘Nou ja, als ik eerlijk ben zou hij ook wel een heel grote vis zijn voor een klein bedrijfje als het onze. Goed, spijkers met koppen: ik vond het heel leuk om u te ontmoeten, en ik kan in alle eerlijkheid zeggen dat u deze baan volgens mij na verloop van tijd prima onder de knie zou krijgen, maar ik verwacht vandaag nog twee sollicitanten die al echt weten hoe ze dit werk moeten doen. De ene heeft nota bene bij Rogers and Cowan gezeten. Dus ik zou u dolgraag helpen, maar eerlijk gezegd ziet het er op dit moment niet al te best uit.’

‘Ik snap het,’ zei Helen terwijl ze opstond, en dat was ook zo. Ze begreep welke indruk ze maakte – ernstig, naïef, onopvallend – op die lieve oudere man en op die hele wereld van potentiële werkgevers. Hij schoof om zijn bureau heen, liep met haar mee naar de deur en veegde onderweg nog wat kruimels van zijn borst. ‘Bedankt voor uw tijd,’ zei Helen. ‘Hippe das trouwens. Cadeautje van uw vrouw?’

Hij keek omlaag, alsof hij was vergeten dat hij hem om had, en glimlachte. ‘Ja, klopt,’ zei hij. ‘Dat was onze laatste verjaardag samen. Van mij, bedoel ik. Ze is die zomer overleden.’

Dat had zij weer, overpeinsde Helen twee uur later in de trein naar huis, ze had zich zo bij hem op haar gemak gevoeld dat ze die ene belangrijke deugd uit het oog had verloren: weten wanneer je je grote mond dicht moet houden. Hij droeg nog wel zijn ring, wat interessant was en haar vergissing enigszins vergoelijkte, maar toch had ze natuurlijk nooit over zo’n onderwerp mogen beginnen terwijl ze helemaal niets van hem af wist. Geen wonder dat de beroepswereld iemand als haar zo gesloten voorkwam. Het vierde sollicitatiegesprek was zo’n afgang geweest dat ze de herinnering eraan nu al bijna had verdrongen. Tien minuten voor Sara van school kwam was Helen weer thuis en in haar daagse kleren.

Ze aten samen hun avondeten, tegenover elkaar aan tafel. Kip cordon bleu, gele rijst en sperziebonen. Sara had er altijd een hekel aan gehad om met haar ouders samen te eten, en deed geen moeite dat te verbergen. Net als al haar leeftijdgenoten werd ze rusteloos als ze niet minstens twee dingen tegelijk deed, en het idee gewoon te eten – alleen maar te eten, zonder de tv of haar iPod aan, zonder telefoon in de hand, zonder boek om in te lezen – was in haar ogen niet alleen tijdverspilling maar ook sentimenteel. In meer ontspannen, spontane omstandigheden praatte ze heel makkelijk met haar moeder, maar aan tafel leek het ouderwets en geforceerd, des te meer nu het bizarre idee dat ze een Normaal Gezin waren, een gezin dat met z’n allen aan tafel ging om te eten, voorgoed ontmaskerd was. Niets wat een tiener zo provoceerde als de stank van hypocrisie.

‘Wat heb jij vandaag gedaan?’ vroeg Helen voorzichtig.

Sara haalde haar schouders op. ‘Gewoon,’ zei ze. ‘Les, pauze, les, voetbal.’

‘Had je niet afgesproken na school naar Sophia te gaan, om te leren?’ Sara haalde weer haar schouders op, wat allerlei dingen kon betekenen, maar sommige daarvan zouden weleens zo hartverscheurend kunnen zijn – vorig jaar, toen alles vanbuiten nog normaal oogde, was Sophia Sara’s beste vriendin geweest – dat Helen het hart niet had erop door te gaan. ‘Hoe ging het voetballen?’ vroeg ze daarom maar.

Sara trok een gezicht. ‘Die trainer is zo gemeen,’ zei ze.

Ze kreeg nu al last van jeugdpuistjes, nog maar een paar maanden na haar dertiende verjaardag. Een van de vele openbaringen van adoptie: wat jou was overkomen toen je zo oud was als je dochter nu, goed of kwaad, welke veranderingen je ook had doorgemaakt, vroeg of laat – het was irrelevant, voor niemand van enige waarde. Zelfs het feit dat Sara en zij in ras verschilden had Helen eigenlijk niet voorbereid op de schok dat zij op dat vlak volkomen nutteloos zou zijn. Er waren geen erfelijke voorspellers. Hoe ze zich ontwikkelde was voor jou net zo’n verrassing als voor haarzelf.

Die donderdag zat Helen een paar ouderlijke toestemmingsbriefjes voor school in te vullen en CNN te kijken met het geluid uit, voor als er soms ergens ter wereld iets belangrijks gebeurde, toen de telefoon ging. ‘Met Harvey Aaron,’ hoorde ze. ‘Moet u luisteren, ik ben heel blij u te kunnen vertellen dat het met die andere twee sollicitanten om diverse redenen niets is geworden en dat ik u daarom graag de baan hier wil aanbieden, als u tenminste nog beschikbaar bent. Waarschijnlijk onbeschoft van me om daar zomaar van uit te gaan. Sorry daarvoor. Maar bent u nog beschikbaar?’

‘Ja,’ zei Helen stomverbaasd; ze hoorde haar eigen stem en zag tegelijkertijd de mond van de vrouwelijke nieuwslezer geluidloos bewegen op de tv. ‘Ik ben beschikbaar.’

Harvey vroeg of ze meteen die maandag al kon beginnen, en ze had al bijna nee gezegd voor het tot haar doordrong dat angst voor het onbekende het enige beletsel zou kunnen zijn om desnoods al over twee uur te beginnen. Ze hing op en een paar tellen later barstte ze in lachen uit. Wat had ze in vredesnaam gedaan? Harvey zelf leek zo chaotisch, en het kantoor zo zieltogend, dat het haar niet zou verbazen als de hele tent op de fles ging voor zij haar eerste salaris binnen had; ze moest zichzelf voorhouden dat de zaak op de een of andere manier al dertig jaar draaiende had weten te blijven. Het was het eerste geval van goede timing dat ze in lange tijd had meegemaakt. Terwijl ze de eindeloze schoolformulieren afmaakte – voor het merendeel verklaringen die de school vrijwaarden van aansprakelijkheid – was het alsof er een last van haar schouders was gevallen. Die avond aan tafel vertelde ze Sara wat er was gebeurd, en wat voor veranderingen dat zou meebrengen in hun dagelijks leven.

‘Ze hebben jóú aangenomen? Serieus? Een pr-bedrijf? Niet onaardig bedoeld, hoor,’ zei Sara. ‘Nou, dat is mooi, neem ik aan. Ik bedoel, ik vroeg me al af of we binnenkort blut zouden zijn of zo.’

‘Dat gebeurt heus niet,’ zei Helen snel. ‘Maar je hebt wel gelijk dat er meer binnen moet komen nu je vader niet werkt.’ Ze waren er heel wat benarder aan toe, maar het stuitte Helen van nature tegen de borst om met haar kind over geld te praten. Bovendien wilde ze er eigenlijk liever niet achter komen hoeveel Sara wist. ‘En nu gebeurt dat ook. Dus dat is geweldig.’

Sara keek peinzend. ‘Hoe laat ben je dan thuis?’ vroeg ze.

‘Om zes uur,’ zei Helen, hoewel ze het daar in feite nog niet met Harvey over had gehad. Ze had er niet eens aan gedacht om daarnaar te vragen. ‘Maar jij hebt de meeste dagen toch tot vijf uur voetbal, en als je geen zin hebt om hier alleen te zitten kun je met een vriendin meegaan, en als je iets nodig hebt, heb je je mobieltje, en de buren…’

‘Ja hoor, ik dénk dat ik hier wel een uurtje of twee in mijn eentje kan overleven,’ zei Sara sarcastisch. ‘Maar ik bedoel…’

‘Wat?’ vroeg Helen.

‘Waarom verhuizen we niet gewoon naar de stad?’

Helen verschoot van kleur. Ze had eigenlijk nog minstens een maand willen wachten voor ze die mogelijkheid opperde, vanuit de gedachte dat er een grens was aan de hoeveelheid veranderingen die een kind in één keer kon behappen. Maar Sara’s hele leven was gebaseerd op opschudding. In wezen was Helen degene die aarzelde hoeveel ze op het spel wilde zetten voor de kans dat hun leven zou verbeteren als ze het gewoon ergens anders probeerden.

‘Alles op zijn tijd,’ zei ze. ‘Eerst maar eens een paar maanden salaris binnenkrijgen en dan zien waar we aan toe zijn. Maar dat is wel iets wat jij zou willen overwegen?’

Sara snoof. ‘Overwegen? Van dromen, kun je beter zeggen,’ zei ze. ‘Die lui hier zijn boeren. En nu denken ze allemaal dat ze beter zijn dan wij. En verder zeg ik heus niet dat ik papa wil vergeten of zo, maar het zou best een opluchting zijn om eens iets of iemand te kunnen zien zonder eraan herinnerd te worden dat hij weg is. Is er een toetje?’

Die maandag nam Helen de vroegere, drukkere trein, vol strakke gezichten en vriendelijke, herkennende knikjes, en kwam zo voortijdig op haar werk dat ze tien minuten in de gang moest wachten voor Mona arriveerde met een sleutel en ze naar binnen kon. Ze verwachtte min of meer formeel ingewerkt te worden, maar Mona wees haar alleen hoe ze Google News Alerts kon instellen voor alle negen klanten die het bedrijf op dat moment had, plus nog twaalf namen van mensen die Harvey als potentiële klanten zag. Toen ze dat had gedaan was het alleen maar een kwestie van wachten tot die meldingen in haar inbox verschenen; voor de tussentijd kreeg ze een stapel roddelbladen in handen geduwd met het verzoek die grondig door te spitten om te zien of diezelfde eenentwintig namen er soms in voorkwamen. Om een uur of elf kwam Harvey binnen; hij leek verbaasd Helen daar aan haar bureau te zien zitten, maar knikte toen snel en gegeneerd, liep zonder een woord tegen haar zijn kamer in en deed de deur dicht.

Mona en de andere werknemer daar, die Nevaeh heette, praatten de hele dag tegen elkaar maar zeiden geen woord tegen Helen, behalve om te reageren op een vraag waarvan ze niet konden doen alsof ze het antwoord niet wisten, bijvoorbeeld waar de dames-wc was. Om kwart voor vijf werkten ze hun make-up bij en vertrokken zonder een woord tegen hun baas of tegen Helen. Zo ging het die hele eerste week. Ze vond het niet erg om niets omhanden te hebben, of zich genegeerd te voelen – ze zat daar niet voor persoonlijke groei of zo, maar alleen om zichzelf en haar kind uit het armenhuis te houden – maar er gebeurde zo weinig dat ze zich angstig afvroeg hoelang hun baan nog gegarandeerd zou zijn. Ze was opgelucht toen ze haar eerste looncheque van Mona kreeg en opnieuw opgelucht toen het geld op haar rekening stond. Toen ze tegen Harvey opmerkte dat ze het gevoel had niet veel te doen te hebben, leek hij verlegen en zei: ‘Opschieten en wachten, zoals we in het leger altijd te horen kregen,’ waarna hij met een zak vol Chinees eten zijn kamer in liep en de deur achter zich dichtdeed.

‘Die gast die hier voor jou werkte heeft ontslag genomen om verder te leren,’ zei Mona ten slotte tegen haar. ‘Die had ook niks te doen. Maar als Harvey niemand aannam om hem op te volgen, zou het net lijken of hij toegaf dat het bedrijf krimpt.’

Toen kwam Harvey op een ochtend eindelijk eens op tijd en riep hij de drie vrouwen in zijn kamer. ‘Ik denk dat ik misschien iets voor ons weet,’ zei hij. ‘Ik was gisteravond in Brooklyn om bij mijn zoon te eten, en we besloten om iets Chinees te laten bezorgen. Iemand van jullie weleens van de Peking Grill gehoord?’

Mona en Nevaeh knikten ernstig. ‘Er zit er een in de Heights,’ zei Nevaeh.

‘Klopt,’ zei Harvey, ‘er zijn er zo’n acht. Goed, wij bellen dat we iets willen laten bezorgen, maar ze zeggen nee. Nee? Nee, zeggen ze, dat gaat niet, want onze bezorgers staken. Maar jullie zijn wel open? vraag ik. Jazeker. Dus Michael en ik lopen die paar honderd meter naar de Peking Grill en daar staat nota bene een stákerspost voor de deur, en binnen is het uitgestorven, op één man na, die in z’n eentje aan een tafeltje zit te jánken, nou vraag ik je. In tranen. Dat is de eigenaar.’

‘Walgelijk,’ zei Mona.

Harvey wierp haar een nieuwsgierige blik toe voor hij verderging. ‘Dus blijkbaar probeert iemand de bezorgers van alle Peking Grills te organiseren, wat mij knap lastig lijkt omdat zo ongeveer iedereen die daar werkt illegaal is, maar goed. Ze posten daar niet alleen voor loonsverhoging maar ook voor achterstallig loon over alle jaren dat ze volgens eigen zeggen onderbetaald zijn. Ik vraag aan de eigenaar of hij al door de kranten is gebeld, en hij zegt ja, diezelfde dag, door iemand van de Post. Hij heeft nog niet teruggebeld.’

Hij leunde achterover. ‘Dus ik zie hier een kans,’ zei hij. ‘Voor ons. Voor ons om te bemiddelen.’

Mona en Nevaeh gingen gewoon door met knikken, maar Helen kon haar mond niet houden en vroeg: ‘Aan wiens kant?’

De twee vrouwen wierpen haar een nijdige blik toe, waarop Helen plotseling begreep dat zij Harvey ook niet helemaal konden volgen maar knikken domweg als de snelste manier zagen om van die opwellingen van hem af te komen en naar hun bureau terug te kunnen. Maar Harvey keek opgetogen en op een toegeeflijke manier peinzend, als een leraar die louter voor het plezier van een leerling doet alsof hij over diens vraag nadenkt, ook al zou iemand met zijn intelligentie het antwoord intuïtief hebben geweten. ‘Tja,’ zei hij, ‘die bezorgers hebben eigenlijk niet zo’n imagoprobleem, hè? Ik bedoel, die hebben hun leven op het spel gezet om hier te komen, ze krijgen een dollar of twee per uur betaald, en god mag weten waar ze slapen. Iedereen is al op hun hand. In New York wel tenminste. Als we ergens in een uithoek zaten zou er meteen jacht worden gemaakt op die jongens, maar kom op zeg, dit is Manhattan. Terwijl de eigenaar, die hier onder precies dezelfde omstandigheden is gekomen maar het lef had om zowaar succes te hebben, om miljonair te worden – hij heet trouwens Chin – wordt afgeschilderd als de schurk, hij is degene met een verhaal dat de mensen moeten horen. Hij zit te springen om onze expertise. En daar heb ik hem gisteravond terwijl wij aan onze verrukkelijke bami zaten van overtuigd.’

Helen googelde Chin en ja hoor, de meeste hits waren vernietigend. Ze was er net een paar aan het uitprinten – Harvey had er de pest aan om links doorgestuurd te krijgen – toen hij zijn deur opende en haar zijn kamer in probeerde te wenken zonder dat de andere twee het merkten. ‘Meneer Chin en ik lunchen vandaag samen in de Peking Grill aan 78th Street,’ zei hij toen ze binnenkwam. ‘Ik zou het fijn vinden als jij meeging. Je hoeft alleen maar aantekeningen te maken, meer niet. Maar het zou weleens nuttig kunnen zijn als hij zag dat wij hier, nou, een organisatie zijn, dat hij zijn bedrijf niet zomaar in handen legt van één ouwe Jood die graag Chinees eet.’

Ze arriveerden er om half twaalf, wat vroeg leek voor een lunch maar vermoedelijk was afgesproken met het oog op de aanwezigheid van zo min mogelijk stakers; en inderdaad was er maar één koppige Chinese jongeman, die in kleermakerszit op de stoep zat en die, toen ze langs hem en de rij op slot staande, gebutste fietsen liepen, opkeek en hun een nijdige blik toewierp.

‘Meneer Chin,’ zei Harvey. Chin zat in z’n eentje met zijn handen in zijn schoot aan het tafeltje het dichtst bij de keuken. ‘Mijn collega, Helen Armstead.’ Harvey ging zitten en keek hoopvol rond naar een ober met een menu.

‘U zegt u helpt mij,’ zei Chin zonder opkijken. ‘Hoe helpt u dit? Niemand komt. Niemand belt voor bezorging. Zestig procent van onze omzet op weekdagen, bezorging.’

‘Nou, het is nog wat vroeg voor de lunchdrukte,’ zei Harvey bemoedigend. ‘Al moet ik bekennen dat ik persoonlijk niet veel heb ontbeten.’

‘Kloteliberalen uit Upper West Side,’ zei Chin plotseling. ‘Die krijgen stijve van iedereen die zegt hij wordt onderdrukt. Nou, raad eens? Ik ben ook onderdrukt! Ik kom hier met niks. Uit zelfde provincie als al die jongens. Enig verschil met mij is ik klaag niet maar werk hard en bereik iets. Daarvoor kom je toch hier? Maar zijn ze blij voor me, hebben ze respect voor me? Nee. Nou ben ik de slechterik. Een dikke trut met een wandelwagen noemde me fascist.’

‘Tja, dat is een term die nogal vlot in de mond wordt genomen,’ zei Harvey. Daarop keek Chin hem aan; zijn lippen beefden, hij drukte zijn servet tegen zijn gezicht en begon weer te huilen. ‘Maar wat het punt is,’ vervolgde Harvey; zijn kalme stem sprak zijn ogen tegen, die paniekerig heen en weer schoten tussen zijn huilende klant en Helen, alsof hij verwachtte dat zij, louter omdat ze een vrouw was, wel troost zou weten te bieden aan die gekwetste man met zijn beproevingen en wrokgevoelens waarnaar ze niet eens kon raden. ‘Wat u ons net vertelde? U moet zorgen dat de mensen dat verhaal te horen krijgen. U moet ze vertellen wie u bent. Dit is niet zomaar een conflict tussen werkgever en werknemers. U bent een authentiek Amerikaans succesverhaal. U moet ons laten terugvechten, de morele superioriteit onderuit laten halen van die jaloerse, kleinzielige, hoog van zichzelf opgevende mensen die u kapot willen maken, en de onrechtvaardige manier corrigeren waarop u door de tegenpartij wordt afgeschilderd. Mee eens, Helen?’

‘Nee,’ zei Helen.

Harvey viel stil en keek haar verbijsterd aan, en even later sloeg Chin zijn ogen op en deed hetzelfde. Helen had zichzelf evenzeer verbaasd als hen. Ze was niet van plan geweest een mond open te doen. Voor ze begreep wat het precies inhield voelde ze wat ze nu ging zeggen in zich opkomen, door zich heen gaan, en schijnbaar met volle overtuiging begon ze het te verwoorden, zodat ze het ook nog kon horen.

‘Wat wilt u precies bereiken, meneer Chin?’ vroeg ze.

Hij keek haar in verwarring aan.

‘Dat de mensen hier weer komen eten?’ drong ze aan.

‘Ja,’ zei hij. ‘Dat ze weer in het restaurant komen.’

‘Dan doen we dit: we bieden onze excuses aan.’

‘Waarvoor?’ vroeg meneer Chin een tikje kriegel.

‘Amerika is het geweldigste land ter wereld,’ zei Helen. ‘Bij een eerlijk conflict tussen werknemer en werkgever stel je je vertrouwen nederig in de wijsheid van de rechtbank, die het instrument van het volk is. Ik bedoel, dat gaat toch hoe dan ook gebeuren? De hele zaak is vermoedelijk nu al op weg naar de rechter, en u hebt straks geen andere keus dan de rechterlijke uitspraak te respecteren. Daarom kunt u net zo goed meteen doen alsof het uw idee is. En in de tussentijd wilt u niets liever dan fair zijn. U wilt niets liever dan een goede Amerikaan zijn en uw landgenoten dezelfde kansen geven als u hebt gekregen, de kans om te verdienen wat u zelf verdient. Wij zorgen dat u op de voorpagina van de Post en de News en op de lokale tv komt.’

‘Wat moet ik dan zeggen?’ vroeg Chin.

‘U zegt dat het u spijt,’ zei Helen. ‘U verdedigt zich niet. U verwerpt geen enkele beschuldiging, want door dat te doen stelt u de mensen in de gelegenheid erover te blijven praten. Zonder in details te treden zegt u dat het u spijt en vraagt u uw klanten en de inwoners van New York om vergiffenis. En die zullen ze u schenken. Met plezier. De mensen staan snel met hun oordeel klaar, meneer Chin, ze veroordelen je meteen, maar dat is vooral omdat ze uiteindelijk niets liever doen dan je vergeven.’

Chin en Harvey keken elkaar ootmoedig aan. Omdat hij haar in het bijzijn van een klant moeilijk gelijk kon geven maar ook niet kon tegenspreken, deed Harvey alsof hun bespreking met dat betoog bevredigend was afgerond, wat lichtelijk absurd was, en tien minuten later reden Helen en hij overdonderd en zwijgend terug naar het centrum. Helen had achteraf geen idee wat haar had bezield. Ze vroeg zich af of ze het schijnbaar onmogelijke had gepresteerd: ontslagen te worden uit een baan waarin niemand van haar verwachtte dat ze een steek uitvoerde. Harvey, die aan de bespreking niet eens een maaltijd had overgehouden, ontweek consequent haar blik, al leek hij eerlijk gezegd eerder van slag en in verlegenheid gebracht dan kwaad, alsof hij bij het instappen in de taxi op de achterbank een vreemde had aangetroffen die daar al zat. Hij liep regelrecht zijn kamer in en bestelde telefonisch iets te eten, terwijl Helen Mona’s oude Rolodex leende en aan het bellen sloeg. Het verhaal was nog zo nieuw dat overal waar ze aanklopte werd toegehapt. Om vier uur belde ze, met de blik op Harveys half openstaande deur gericht, drie verschillende Peking Grills tot ze meneer Chin weer had gevonden en somde alle mediacontacten op die wilden horen wat hij te zeggen had. De twee volgende dagen zat ze bij elk interview in zijn blikveld, net buiten het bereik van de camera maar wel zo dichtbij dat hij zijn belofte spijt te betuigen niet kon vergeten. Dat weekend waren de stakersposten nog actief, maar zat de omzet alweer op tweederde van wat hij voor het proces was geweest; de klanten informeerden zo vaak of meneer Chin er zelf ook was dat hij ertoe overging elke avond alle acht de vestigingen langs te gaan, louter om de eters de hand te schudden, met ze op de foto te gaan en ze te bedanken dat ze terug waren gekomen. Twee weken later troffen de advocaten van de bezorgers buiten de rechter om een schikking voor achtendertigdui- zend dollar zonder aansprakelijkheid te erkennen. In ruil voor opslag zagen ze af van hun eis zich in een vakbond te mogen verenigen. Meneer Chin vierde de terugkeer van de bezorgers door één avond weer de prijzen van 1991 te rekenen, omdat 1991 het jaar was dat hij in Amerika was aangekomen. Dat was zo’n succes dat de bezorgers die avond meer fooien binnenhaalden dan ze ooit hadden meegemaakt.

Hoewel Helens naam natuurlijk buiten de kranten bleef werd Harveys bedrijf een of twee keer genoemd, en enkele vroegere collega’s belden om hem te feliciteren. Eentje gebruikte zelfs de uitdrukking ‘leermoment’, waarover Harvey zeer te spreken was. De drie weken daarna haalden ze vier nieuwe klanten binnen, een goudmijn naar Harveys maatstaven. Toen de Peking Grill een feestje organiseerde omdat de oudste vestiging, in Murray Hill, twintig jaar bestond, was Helen die hele dag druk bezig het evenement bij allerlei kranten en freelance fotografen te pitchen, trok daarna een jurk aan en ging met Harvey mee naar het restaurant. Chin bracht een toost uit op hen beiden, maar barstte halverwege weer in tranen uit.

Na een karaf witte wijn van de zaak begon Harvey zichzelf ook wat veren op de hoed te zetten. ‘Ik moet zeggen,’ zei hij tegen Helen, ‘dat ik het nog niet verleerd ben. Er zijn niet veel mensen die jou aangenomen zouden hebben, hoor. Maar ik heb mensenkennis. Oog voor talent. En nu plukken we daar de vruchten van. Jij hebt onze hele onderneming nieuw leven ingeblazen.’

‘Op jouw genialiteit,’ zei Helen met een lachje, en ze klonk met hem.

‘Mij heb je eerlijk gezegd ook nieuw leven ingeblazen,’ ging Harvey verder. ‘Tenslotte bén ik de onderneming. De onderneming, c’est moi. Wat ik maar wil zeggen, onder andere, is dat je er echt prachtig uitziet, zo op chic.’

Ze lachte opnieuw, maar hield meteen weer op. ‘Harvey?’ vroeg ze. ‘Sta je met me te flirten?’

‘Het is een poos geleden,’ zei hij, ‘maar ik geloof het wel, ja. Een vriend van me heeft een vaste suite in het Roosevelt. Want je kunt waarschijnlijk maar beter niet terugrijden naar Westchester.’

Ze zette haar glas wijn, het tweede pas, op de dichtstbijzijnde tafel en staarde hem aan, gevleid en verbaasd, maar op de eerste plaats teleurgesteld. ‘Zou je dat doen?’ vroeg ze. ‘Na alles wat je daarnet hebt gezegd zou je je bedrijf op het spel zetten door met een werknemer te slapen?’

Hij maakte een groots handgebaar. ‘Bedrijf, leven, leven, bedrijf,’ zei hij. ‘Ik moet niks hebben van mensen die daar onderscheid tussen maken. Het is allemaal één geheel. Dat zou het tenminste moeten zijn. Niet dan?’

Er hing geen echt gevaar in de lucht. Ze legde haar hand zachtjes op zijn onderarm, boog naar hem toe en gaf hem een kus op zijn wang. ‘Jij hebt mijn onderneming ook nieuw leven gegeven,’ zei ze. ‘Maar kom op. Laten we er niet kinderachtig over doen. Je hoeft niet alle goeds wat je overkomt te vieren met seks. En bovendien, ik heb een dochter thuis, en morgen is er weer school. Beloof mij nou maar dat jij naar die suite in het Roosevelt gaat om eens een nacht goed te slapen, en dan zie ik je morgen op kantoor.’

Hij pakte haar hand en drukte er een kus op. ‘Dat zal ik doen,’ zei hij. ‘Maar als je denkt dat dit alleen maar geiligheid of euforie of zoiets is, dan heb je het mis. Je bent een hoogst opmerkelijke vrouw. Dat zou Joanie met me eens zijn geweest.’ Hoewel Helen die naam nog niet eerder had gehoord, hoefde ze niet te vragen wie Joanie was. Nadat Harvey afscheid had genomen van meneer Chin en zijn vrouw liep hij naar buiten om op 3rd Avenue een taxi aan te houden die hem naar het Roosevelt kon brengen. Maar in de taxi, met de raampjes helemaal open, voelde hij zich zo goed, zo wakker, dat hij de chauffeur alsnog vroeg in westelijke richting te rijden, naar zijn kantoor. Hij haalde zijn auto op bij de bewaker van de ondergrondse parkeergarage tegenover het Empire State Building en reed het centrum uit in de richting van zijn huis in New Paltz, ook al had hij drie weken geleden de oliekachel uitgezet en de leidingen geleegd; Joanie had altijd goed tegen de kou gekund, maar sinds haar dood sloot hij het huis elk jaar wat eerder af voor de winter. Hij stak de Henry Hudson Bridge over en verliet de stad. Hij reed met zijn raampje open, luisterde bij de stoplichten naar de krekels en voelde de prikkelende verandering in de lucht. Op de Taconic viel hij in slaap en schoot de auto bij een bocht rechtdoor, een korte helling af, hij vloog één keer over de kop en kwam toen weer op zijn banden terecht. Harvey was op slag dood.