Killing Kennedy

HET EINDE VAN EEN DROOM

Bill O’Reilly

en

Martin Dugard

NIEUW AMSTERDAM UITGEVERS

Oorspronkelijke titel Killing Kennedy. The End of Camelot. Henry Holt and Company, LLC, New York
© 2012 Bill O’Reilly and Martin Dugard
© 2012 Nederlandse vertaling Rik Smits / Nieuw Amsterdam Uitgevers
Alle rechten voorbehouden
Tekstredactie Peter van der Horst
Omslagontwerp Studio Pollmann
Omslagbeelden Hollandse Hoogte en Dreamstime
Foto’s deeltitelpagina’s © John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston, and Associated Press
Kaarten Gene Thorp
NUR 686
ISBN 978 90 468 1447 5
www.nieuwamsterdam.nl/killingkennedy

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012 Met ISBN 978 90 468 1446 8

Vertaling Rik Smits

Dit boek is opgedragen aan mijn voorouders,
de Kennedy’s uit Yonkers, New York.
Hardwerkende, ruimhartige en eerlijke lieden.

Een woord aan de lezer

22 NOVEMBER 1963, ROND 14:00 UUR
MINEOLA, NEW YORK

De studenten van broeder Carmine Diodati’s introductiecursus Religie waren met stomheid geslagen. Door de intercom kraakte een radioverslag het lokaal op Chamadine High School in. President John F. Kennedy was neergeschoten in Dallas, Texas, en naar een ziekenhuis gebracht. Kort daarna zouden we te horen krijgen dat hij dood was. Niemand wist iets te zeggen.

De meeste Amerikanen van voor 1953 herinneren zich nog precies waar ze waren toen ze het nieuws kregen dat JFK vermoord was. De dagen na die vreselijke vrijdag waren vol treurnis en verwarring. Waarom was dat gebeurd? Wie had de president echt vermoord? Wat was dat eigenlijk voor land waar we in woonden?

Er zat voor mij een persoonlijk kantje aan de moord op JFK. Mijn oma van moederskant kwam ter wereld als Winifred Kennedy en mijn Iers-katholieke familie voelde zich diep verbonden met de jonge president en zijn gezin. Het leek alsof er in mijn eigen huis iemand door geweld om het leven was gekomen. Zoals de meeste tieners op Long Island kon de landelijke politiek ook mij maar matig boeien. Maar de foto’s van JFK die in de huizen van mijn familieleden stonden, staan me nog glashelder voor de geest. Voor hen was hij een heilige. Voor mij was hij een verre figuur die op een vreselijke manier aan zijn eind kwam; zijn hersens uiteengespat over het kofferdeksel van een auto. Het beeld van zijn vrouw Jacqueline die achter op de limousine kruipt in een poging de scherven van de kapotgeschoten schedel van de president te redden, is me altijd bijgebleven.

Martin Dugard en ik waren blij dat miljoenen mensen ons boek Killing Lincoln lazen en konden waarderen. We willen de geschiedenis voor iedereen toegankelijk maken. We willen onze lezers precies vertellen wat er gebeurde en waarom, op een manier die zowel onderhoudend als informatief is. Na ons verslag van de laatste dagen van Abraham Lincoln sprak het vanzelf om John Kennedy onder handen te nemen.

Er is al vaak opgemerkt dat de twee mannen veel gemeen hadden. De overeenkomsten mogen zelfs verbazend heten:

Lincoln werd voor het eerst gekozen in 1860, Kennedy in 1960.

Beiden werden vermoord op een vrijdag, in het bijzijn van hun echtgenote.

Ze werden alle twee opgevolgd door een zuiderling die Johnson heette en in de Senaat gezeten had.

Andrew Johnson was geboren in 1808, Lyndon Johnson in 1908.

Lincoln werd als lid van het Huis van Afgevaardigden gekozen in 1846, Kennedy in 1946.

Beiden verloren een kind tijdens hun ambtsperiode.

De moordenaar Booth schoot in een theater en vluchtte naar een opslagruimte, terwijl de moordenaar Oswald vanuit een opslagruimte schoot en naar een theater vluchtte.

In 1963 voorzagen maar weinig Amerikanen hoe diepgaand de moord op JFK het land zou veranderen. In deze tijd, waarin politieke agenda’s zich zo sterk doen gelden, is het niet gemakkelijk om inzicht in de geschiedenis te geven. In dit boek proberen we de sluiers weg te trekken en de feiten te presenteren zoals ze zijn. Jammer genoeg zijn nog altijd niet alle feiten bekend. Martin Dugard en ik gaan niet verder dan de bewezen feiten toelaten. We zijn geen complotdenkers, al zetten we wel wat vraagtekens bij wat onbekend is of niet lijkt te kloppen.

Leest u in elk geval verder in het besef dat dit boek op feiten gebaseerd is, en dat een deel ervan zaken betreft die nog niet eerder in de openbaarheid kwamen.

De waarheid inzake president Kennedy getuigt nu eens van indrukwekkende moed en bravoure, en is dan weer zorgwekkend. De waarheid over hoe en waarom hij werd vermoord is in één woord afgrijselijk. Maar elke Amerikaan behoort het verhaal te kennen. Het staat in dit boek, en het is mij een bijzondere eer het u te mogen voorleggen.

Bill O’Reilly

Mei 2012

Long Island, New York

29 MEI 1917 – 22 NOVEMBER 1963

Proloog

20 JANUARI 1961, 12:51 UUR
WASHINGTON, D.C.

De hand van de man die minder dan drie jaar meer te leven heeft, rust op de bijbel. Opperrechter Earl Warren staat voor hem en leest de Presidentiële Ambtseed voor.

‘Zweert u, John Fitzgerald Kennedy, plechtig...’

‘Ik, John Fitzgerald Kennedy, zweer plechtig,’ zegt de nieuwe president hem na met een bekakt Bostons accent, zijn ogen gericht op de jurist wiens naam ooit synoniem zal zijn met Kennedy’s eigen dood.

De nieuwe president, afkomstig uit een rijk nest, beschikt over een verzorgde dictie die afstand lijkt te scheppen tot zijn electoraat. Maar hij is ook een enthousiast en charmant mensenmens. Tijdens zijn campagne heeft hij openlijk geschertst over de onmetelijke rijkdom van zijn vader. Met humor en lef trok hij de angel uit dat heikele onderwerp, zodat gewone Amerikanen hem zouden vertrouwen als hij erover sprak hoe van Amerika een beter land gemaakt moest worden. ‘Arme mensen in West Virginia hoorden iemand uit Boston zeggen dat hij hun hulp nodig had, en ze gaven hem hulp. In de hem compleet vreemde maisvelden van Nebraska legde hij, met dat karakteristieke hakgebaar van zijn rechterhand, uit dat Amerika “great-ah” kon worden, en de boeren begrepen wat hij bedoelde,’ schreef iemand over het brede gehoor dat Kennedy vond.

Maar niet iedereen houdt van JFK. Hij heeft de verkiezingen met nog geen neuslengte van Richard Nixon gewonnen, met ternauwernood 49 procent van de uitgebrachte stemmen achter zich. Die boeren snapten dan misschien wel wat Kennedy voorhad, maar toch had 62 procent van de Nebraskanen zijn stem aan Nixon gegeven.

‘… dat u het ambt van president van de Verenigde Staten naar eer en geweten zult vervullen…’

‘… dat ik het ambt van president van de Verenigde Staten naar eer en geweten zal vervullen…’

Tachtig miljoen Amerikanen volgen de inauguratie op de televisie. Nog eens twintigduizend zijn persoonlijk aanwezig. In de afgelopen nacht is er in Washington een twintig centimeter dik pak plaksneeuw gevallen. Het leger kwam eraan te pas om de wegen met vlammenwerpers begaanbaar te maken. Nu schijnt de zon op het Capitool, maar de menigte moet zich schrap zetten tegen een snijdende wind. Toeschouwers hebben zich gehuld in slaapzakken, dekens, dikke truien en winterjassen – alles om maar warm te blijven.

Maar voor John Kennedy bestaat er geen kou. Hij heeft zelfs zijn overjas uitgetrokken. Met zijn drieënveertig jaar is JFK een toonbeeld van onverschrokkenheid en daadkracht. Welbewust heeft hij afgezien van jas, hoge hoed, sjaal en handschoenen, ter versterking van zijn atletische imago. Hij is slank, bijna 1,85 meter lang, met grijsgroene ogen, een verblindende glimlach en, omdat hij onlangs op vakantie is geweest in het huis dat zijn familie bezit in Palm Beach, een diepgebronsde huid. Maar hoewel Kennedy oogt als de fitheid zelve, is zijn medisch dossier weinig florissant. Al bij twee los van elkaar staande gelegenheden is hem het rooms-katholieke sacrament der stervenden toegediend. Zijn medische ongemakken zullen hem ook in de jaren erna blijven plagen.

‘… en, met alle kracht die in u is…’

‘…en, met alle kracht die in mij is…’

In de zee van hoogwaardigheidsbekleders en vrienden die hem aan alle kanten omringt, bevinden er zich drie die voor hem van levensbelang zijn. Allereerst is daar zijn jongere broer Bobby, niet helemaal van harte door hem uitverkoren tot minister van Justitie. De president hecht meer waarde aan zijn eerlijkheid als adviseur dan aan zijn kundigheid op juridisch gebied. Hij weet dat Bobby hem altijd de waarheid zal zeggen, ook al is die nog zo onverteerbaar.

Achter de president staat de nieuwe vicepresident, Lyndon Johnson. Er zit iets in de veronderstelling – en Johnson is ervan overtuigd – dat Kennedy zijn overwinning aan deze taaie, lange Texaan te danken heeft. Zonder Johnson naast zich had Kennedy waarschijnlijk nooit de Lone Star State met zijn schat van vierentwintig kiesmannen achter zich gekregen. Samen behaalde de tandem Kennedy-Johnson in Texas met slechts zesenveertigduizend stemmen verschil de overwinning – een prestatie die opnieuw zal moeten worden geleverd wil Kennedy ooit een tweede termijn gegund zijn.

Ten slotte kan de nieuwe president net over de linkerschouder van rechter Warren zijn jonge echtgenote zien staan. Jackie Kennedy straalt. Donkerbruin haar en een zwarte bontkraag omlijsten haar gezicht, dat niet door ook maar het kleinste lijntje wordt ontsierd. Haar amberkleurige ogen sprankelen van opwinding. Hoewel ze tot vier uur ’s ochtends in touw is geweest, vertoont ze geen spoor van vermoeidheid. De drank vloeide rijkelijk op de feestjes ter ere van de inauguratie van morgen die grootheden als Frank Sinatra en Leonard Bernstein gaven. Lang voordat die waren afgelopen, was Jackie terug naar huis gegaan in Georgetown, zonder haar man. Toen Jack eindelijk kort voor vieren thuiskwam, trof hij zijn vrouw klaarwakker aan, te onrustig om te kunnen slapen. Terwijl de sneeuw gestrande automobilisten steeds verder toedekte en geïmproviseerde vuurtjes oplichtten langs de straten van Washington, zat het jonge paar in de vroege ochtend diep in gesprek bij elkaar. Hij vertelde haar over een souper dat zijn vader had georganiseerd, en ze spraken vol verwachting over de inauguratieceremonie. Het zou een bijzondere dag worden, waarop vast nog veel meer bijzondere dagen zouden volgen.

John F. Kennedy beseft terdege dat het grote publiek Jackie op handen draagt. De vorige avond nog, toen het volk in de besneeuwde straten van Washington een glimp opving van de in hun limousine passerende Kennedy’s, had de president-elect de binnenverlichting laten aandoen, zodat de mensen zijn vrouw konden zien. Met haar glamour, haar stijlgevoel en haar schoonheid heeft Jackie Amerika in haar ban. Ze spreekt vloeiend Frans en Spaans, rookt stiekem de ene na de andere filtersigaret en drinkt liever champagne dan cocktails. Ze glimlacht al even stralend als haar man, maar is het introverte complement van zijn extraverte karakter. Met vreemden heeft ze weinig op.

Ondanks haar zorgeloos bekoorlijke uitstraling zijn Jackie Kennedy in de zeven jaren van haar huwelijk tragische gebeurtenissen niet bespaard gebleven. Haar eerste zwangerschap eindigde in een miskraam, de tweede resulteerde in een doodgeboren meisje. Maar ook heeft ze de geboorte van twee gezonde kinderen mogen meemaken, Caroline en John Jr., plus de verbijsterende opkomst van haar vlotte jonge echtgenoot van provinciale politicus in Massachusetts tot president van de Verenigde Staten.

De treurnis ligt nu achter haar. De toekomst lijkt grenzeloos en schitterend. Het presidentschap van Kennedy lijkt voorbestemd om zoiets te worden als het mythische Camelot. Zoals een succesmusical die kort tevoren op Broadway in het Majestic Theater in première was gegaan, het uitdrukt: ‘gewoon de allerbeste plek voor en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig’.

… de grondwet van de Verenigde Staten zult hooghouden, beschermen en verdedigen,…

…de grondwet van de Verenigde Staten zal hooghouden, beschermen en verdedigen,…

Kennedy’s voorganger, Dwight Eisenhower, staat naast Jackie. Achter Kennedy Lyndon Johnson, Richard Nixon en Harry Truman.

Onder normale omstandigheden betekent de aanwezigheid van ook maar één van deze hoogwaardigheidsbekleders al verscherpte beveiliging. Dat ze allemaal van de partij zijn bij de inauguratieplechtigheid, en zo op een kluitje, is een beveiligingstechnische nachtmerrie.

De Geheime Dienst is in de hoogste staat van paraatheid. Die moet de president beschermen. De chef van de Dienst, de vijfenvijftig jaar oude, in het vak gepokte en gemazelde Chief U.E. Baughman, is al in functie sinds Truman president was. Hij vindt dat Kennedy’s atletische kant en het feit dat hij zich zo graag onder de mensen mengt zijn beveiliging tot de grootste uitdaging maken waar de Dienst zich ooit voor gesteld zag. De pezige Baughman, met zijn kenmerkende hoog opgeschoren kapsel, heeft uit bezorgdheid om de presidentiële veiligheid vandaag al drie keer bijna het inaugurele podium laten ontruimen. Zo was er tijdens het openingsgebed blauwe rook uit de katheder gekomen. Men vreesde een bom, maar de rook bleek afkomstig van de motor waarmee de katheder omhoog en omlaag versteld werd. Met het afzetten ervan was het probleem verholpen. Nu dwalen de ogen van Baughmans agenten over het publiek, nerveus omdat die hele menigte er zo dicht bovenop staat. Een enkele goedgetrainde zeloot met een pistool zou met een handvol gerichte schoten zomaar de president, twee ex-presidenten en een paar vicepresidenten kunnen omleggen.

Baughman is zich terdege bewust van nog een misselijkmakend feit. Sinds 1840 is elke twintig jaar een president in functie overleden: Harrison, Lincoln, Garfield, McKinley, Harding en Roosevelt. Wel is er al bijna zestig jaar dankzij het kundig optreden van de Geheime Dienst niet één meer vermoord. Nog maar een maand geleden hebben agenten een aanslag op Kennedy verijdeld door een verongelijkte voormalige employé van de post, die Kennedy wilde opblazen met dynamiet. Maar toch wordt Baughman geplaagd door de vraag of de keten van stervende presidenten doorbroken zal worden, of dat Kennedy de volgende in de reeks wordt.

JFK lacht elke suggestie dat hij tijdens zijn ambtstermijn zou kunnen omkomen weg. Om ten enenmale duidelijk te maken dat hij niet in voortekenen gelooft, heeft de nieuwe president besloten om de eerste paar nachten in het Witte Huis door te brengen in de Lincoln Bedroom – de geest van Abe kan hem blijkbaar niet deren.

‘… zo helpe u God.’

‘… zo helpe mij God.’

Na deze laatste woorden van de eed schudt Kennedy de hand van opperrechter Warren, gevolgd door die van Johnson en Nixon. Dan staat hij tegenover Eisenhower. Beide mannen lachen vriendelijk, maar in hun ogen glanst het staal. Eisenhower mag Kennedy graag neerbuigend als ‘Little Boy blue’ betitelen. Hij vindt hem een groentje, ongeschikt om te regeren, en kan niet verkroppen dat iemand die het tijdens de Tweede Wereldoorlog niet verder dan tot luitenant schopte, de presidentiële fakkel overneemt van de generaal die het bevel voerde over de invasie op D-Day. Op zijn beurt beschouwt Kennedy de oude generaal als iemand die weinig zin heeft om de tekortkomingen van de Amerikaanse samenleving aan te pakken – iets wat voor JFK de hoogste prioriteit heeft.

Kennedy is de jongste president ooit gekozen. Eisenhower de oudste. In hun grote leeftijdsverschil weerspiegelt zich de kloof tussen twee fundamenteel verschillende generaties Amerikanen – en twee compleet verschillende opvattingen over wat Amerika is. Nog een paar tellen, en dan houdt Kennedy een inaugurele rede waarin hij die verschillen scherper zal uittekenen dan ooit.

De vijfendertigste president van de Verenigde Staten laat Eisenhowers hand los. Hij draait langzaam naar links naar de katheder voor op het podium, achter het presidentiële zegel. Kennedy kijkt even omlaag naar zijn speech. Dan slaat hij zijn ogen op en kijkt uit over de duizenden verkleumde gezichten voor hem, zich bewust van het ongeduld van de aanwezigen. De ceremonie begon te laat, het openingsgebed van kardinaal Cushing duurde ongewoon lang en de zesentachtigjarige dichter Robert Frost was zo verblind geweest door de zon dat hij de verzen die hij speciaal voor de gelegenheid had gecomponeerd niet kon voorlezen. Het lijkt of niets volgens plan is gegaan. Deze kleumende massa haakt naar bevrijding. Naar woorden die reuring brengen in het stilstaande water van politiek Washington. Helende woorden voor een natie die diep verdeeld is door het McCarthyisme, doodsbang is door de Koude Oorlog en nog altijd worstelt met rassenscheiding en discriminatie.

Kennedy is historicus met een Pulitzer Prize op zijn naam, een onderscheiding die hij ontving voor zijn boek Profiles in Courage. Hij weet wat een indrukwekkende inaugurele rede waard is. Maanden heeft hij zitten schaven aan de woorden die hij nu gaat uitspreken. Gisteravond heeft hij nog in de auto, bij de binnenverlichting die was ontstoken om Jackie zichtbaar te maken voor de voorbijgangers, Thomas Jeffersons inaugurele rede zitten nalezen – en vond hij die van hemzelf in verhouding tekortschieten. Vanochtend is hij na slechts vier uur slaap opgestaan om, potlood in de hand, keer op keer zijn verhaal door te lezen op zoek naar dingen die beter konden.

Zijn woorden weerklinken als een psalm. ‘Laat van hier en nu de boodschap uitgaan, aan vriend en vijand, dat de fakkel is overgedragen aan een nieuwe generatie Amerikanen – geboren in deze eeuw, gestaald door oorlog, gedisciplineerd door een harde en bittere vrede, trots op ons eeuwenoude erfgoed…’

Dit is geen doorsnee inaugurele rede. Dit is een belofte. Amerika’s mooiste dagen liggen nog in het verschiet, zegt Kennedy, maar alleen als iedereen zijn steentje bijdraagt. ‘Vraag niet wat uw land voor u kan doen,’ bezweert hij zijn publiek met stijgende intonatie in de aanloop naar de sleutelzin: ‘maar wat u kunt doen voor uw natie.’

De toespraak geldt meteen als een klassieker. In nog geen veertienhonderd woorden schetst John Fitzgerald Kennedy hoe hij de natie voor zich ziet. Maar nu moet de rede uit zijn gedachten, in het besef dat de tijd is gekomen om de grootse belofte die hij het Amerikaanse volk gedaan heeft, gestand te doen. Hij moet de kwestie rond Cuba en zijn Sovjetgezinde leider Fidel Castro regelen. Hij moet problemen aanpakken in een ver land dat Vietnam heet, waar een klein korps Amerikaanse militaire adviseurs probeert een lang door oorlog verscheurde regio te stabiliseren. In eigen land vragen de macht van de maffiasyndicaten en de splijtzwam van de burgerrechtenbeweging met klem om zijn onmiddellijke aandacht. En op een meer persoonlijk vlak moet hij de animositeit tussen minister van Justitie Bobby Kennedy en vicepresident Lyndon Johnson, die elkaars bloed wel kunnen drinken, binnen de perken zien te houden.

JFK overschouwt de menigte die aan zijn voeten ligt, in het besef dat hem een hoop werk wacht.

Niet alle genodigden zijn naar de inauguratie gekomen. De beroemde artiesten op de feesten van de afgelopen nacht hadden de beste plaatsen toegezegd gekregen voor dit keerpunt in de Amerikaanse geschiedenis, maar wegens de kou en de drankovergoten, tot in de kleine uurtjes durende feestelijkheden, hebben zanger Frank Sinatra, acteur Peter Lawford, componist Leonard Bernstein en nog een heel stel anderen er de voorkeur aan gegeven om uit te slapen en een en ander op televisie te volgen. ‘Ik kom wel naar de tweede inauguratie’, luidt hun verdediging.

Maar die zal er nooit komen. Want John Fitzgerald Kennedy heeft een afspraak met het kwaad.

Meer dan zevenduizend kilometer verderop, in de Sovjet-Russische stad Minsk, heeft een Amerikaan die niet op John F. Kennedy heeft gestemd, het helemaal gehad. Lee Harvey Oswald, een gewezen scherpschutter bij het Amerikaanse korps mariniers, heeft genoeg van het leven in dat communistische land.

Oswald is een overloper. Een lichtgebouwde, niet onknappe, ongrijpbare zwerver die in 1959, negentien jaar oud, besloot de Verenigde Staten vaarwel te zeggen in de veronderstelling dat zijn socialistische overtuiging in de Sovjetunie gewaardeerd zou worden. Maar het liep allemaal anders dan gedacht. Hoewel hij zelfs geen high-school-diploma had, hoopte hij aan de Universiteit van Moskou te gaan studeren. In plaats daarvan stuurde de Russische overheid hem ruim 650 kilometer naar het westen, naar Minsk, waar hij moest zwoegen in een elektronicafabriek.

Lee Harvey Oswald bij het aanvragen van het Sovjetburgerschap in 1959. (Bettmann/Corbis/AP Images)

Oswald houdt van reizen, maar de Sovjets hebben hem fikse beperkingen opgelegd. Hij heeft altijd een chaotisch, zwervend bestaan geleid. Oswalds vader stierf al voor zijn geboorte. Zijn moeder hertrouwde, maar was weer snel gescheiden. Marguerite Oswald had niet veel geld en verhuisde vaak met de kleine Lee door Texas, naar New Orleans en de stad New York. Toen hij voortijdig de high school verliet om dienst te nemen bij de mariniers had Oswald op tweeëntwintig verschillende adressen gewoond en twaalf verschillende scholen bezocht – inclusief één opvoedingsgesticht. Daar werd hij bij een psychiatrisch onderzoek dat in opdracht van de rechter werd uitgevoerd, beoordeeld als in zichzelf gekeerd en weinig sociaal vaardig. Volgens de diagnose had hij ‘een levendige fantasie die draaide rond de begrippen almacht en kracht, waarmee hij zijn reëel bestaande tekortkomingen en frustraties poogt te compenseren’.

In de Sovjetunie anno 1961 heeft een man op zoek naar onafhankelijkheid en macht weinig te zoeken. Voor het eerst in zijn leven zit Lee Harvey Oswald vast. Elke ochtend staat hij op om naar de fabriek te sjokken, waar hij uur na uur aan een draaibank staat, tussen collega’s wier taal hij nauwelijks verstaat. Omdat het hoogst ongebruikelijk was dat een Amerikaanse marinier – zelfs een die zo pro-Russisch was dat zijn medemariniers hem de bijnaam Oswaldskovitch hadden gegeven – het Semper Fi, de eed van eeuwige trouw, schond en overliep naar de vijand, had Oswalds afvalligheid in 1959 de Amerikaanse kranten gehaald. Maar nu is hij niemand meer, en dat zint hem allerminst. Dat overlopen lijkt toch niet zo’n goed idee geweest te zijn. Oswald vertrouwt zijn dagboek toe hoe diep ontgoocheld hij is.

Lee Harvey Oswald heeft niets tegen John Fitzgerald Kennedy. Hij weet maar weinig van de nieuwe president of diens politieke agenda. En hoewel Oswald in het leger een uitstekend scherpschutter was gebleken, wees weinig in zijn verleden erop dat hij ooit een bedreiging zou vormen voor iemand anders dan zichzelf.

Terwijl Amerika Kennedy’s inauguratie viert, schrijft de overloper aan de Amerikaanse ambassade in Moskou. Zijn briefje is kort en ter zake: Lee Harvey Oswald wil naar huis.

DEEL I

Driemaal de dans ontsprongen

1

2 AUGUSTUS 1943, 02:00 UUR
STRAAT BLACKETT, SOLOMONEILANDEN

Aan wat op deze zwoele nacht in de Stille Zuidzee gebeurde, herinnert in februari 1961 nog een kokosnoot op het bureau van de nieuwe president. Hij mag zich gelukkig prijzen nog in leven te zijn, want in zijn nog maar korte leven is hij dan al driemaal aan de dood ontkomen. De ongebruikelijke presse-papier is een memento aan de eerste keer dat hij oog in oog stond met zijn eigen sterfelijkheid. Bij het inrichten van het Oval Office zorgen zijn medewerkers ervoor dat het ding een mooi plekje krijgt. Ze weten dat hun baas altijd zicht wil hebben op die bijzondere kokosnoot, omdat hij staat voor een inmiddels fameuze krachtproef die hij achttien jaar eerder moest doorstaan.

Het verhaal begint als drie Amerikaanse patrouilleboten door Straat Blackett kruisen in de zuidelijke Grote Oceaan, op jacht naar Japanse oorlogsschepen in de buurt van een felbevochten gebied dat bekendstaat als ‘The Slot’, het Gat. Hun vijf centimeter dikke mahoniehouten romp en hun drie krachtige Packard-motoren maken deze krap vijfentwintig meter lange patrouille-torpedoboten, kortweg PT-boten genoemd, snel en wendbaar; geknipt om Japanse oorlogsschepen razendsnel te besluipen en met hun batterij Mark VIII-torpedo’s tot zinken te brengen.

De schipper van de PT-109, een jonge tweede luitenant, hangt tussen waken en slapen in zijn cockpit. Om niet door Japanse verkenningsvliegtuigen te worden opgemerkt, heeft hij twee van de motoren afgezet. De derde pruttelt stationair, zodat de diep onder water verborgen schroef vrijwel geen zog maakt in het iriserende water. Hij staart in de maan- en sterrenloze nacht over de oceaan in de hoop de andere twee PT-boten in de buurt te ontwaren. Maar in het duister zijn ze even onzichtbaar als de PT-109 zelf.

De schipper hoort noch ziet de destroyer Amagiri tot het bijna te laat is. Ze maakt deel uit van de Tokyo Express, een gedurfd Japans experiment om troepen en wapens met ultrasnelle oorlogsschepen van en naar de strategisch hoogst belangrijke Solomoneilanden te vervoeren. Het slagen van de Express hangt af van snelheid en de bescherming van het nachtelijk duister. De Amagiri heeft zojuist negenhonderd man afgezet in Vila op het naburige eiland Kolombaranga en stoomt nu uit alle macht terug naar het Japanse bastion Rabaul op Nieuw-Guinea, voordat het ochtendgloren Amerikaanse bommenwerpers de kans geeft haar te betrappen en te vernietigen. Ze is zo lang als een flink voetbalveld, maar haalt op haar breedste punt nog geen elf meter, waardoor ze met een verbazingwekkende achtendertig knopen – zo’n zeventig kilometer per uur – als een mes door de zee klieft.

Op de boeg van de PT-109 tuurt ook vaandrig Barney uit Highland Park, Illinois, die eigenlijk George Ross heet, in de nacht. Kort geleden is zijn vorige boot per ongeluk door een Amerikaanse bommenwerper tot zinken gebracht, waarna hij zich vrijwillig als waarnemer voor deze missie gemeld heeft. Nu wijst hij met stomheid geslagen de nacht in als hij door zijn kijker de Amagiri op nog maar tweehonderdvijftig meter afstand met volle kracht recht op de PT-109 af ziet komen razen. De schipper ziet het gevaar en gooit uit alle macht het roer om, in een poging de boeg van zijn boot in het pad van de aanstormende destroyer te brengen, zodat hij nog op het laatste moment zijn torpedo’s kan afvuren. Het is dat óf overvaren worden.

Maar de PT-109 draait niet snel genoeg.

In een verschrikkelijke flits beukt de Amagiri van stuurboord midscheeps schuin door de mahoniehouten romp, vlak langs de cockpit. De schipper wordt op een haar na verpletterd en het schiet door hem heen: ‘Zo voelt het dus als je omkomt.’ Twee van de dertien bemanningsleden zijn op slag dood. Nog twee raken gewond als de PT-109 explodeert en in brand raakt. De twee andere PT-boten in de buurt, PT-162 en PT-169, weten maar al te goed wat een fatale klap is en verspillen geen tijd aan het zoeken naar overlevenden. Vol gas spuiten ze de nacht in, als de dood dat er nog meer Japanse oorlogsbodems in de buurt zijn. Ook de Amagiri stopt niet. Ze jaagt verder naar Rabaul, terwijl haar bemanning het brandende wrak van het Amerikaanse scheepje nakijkt.

De mannen van de PT-109 zijn aan zichzelf overgeleverd.

De verantwoordelijke schipper, de man die zijn boot door zo’n enorm schip heeft laten verrassen, is luitenant John Fitzgerald Kennedy. Hij is zesentwintig jaar oud, stevig gebruind en mager als een talhout. Een gestudeerde playboy van Harvard die door zijn vader gedwongen werd om van de marine-inlichtingendienst over te stappen naar een positie aan het front toen zijn Deense maîtresse verdacht bleek te worden van spionage voor de Duitsers. Als tweede zoon uit een familie waar men vooral van oudste zonen hoge verwachtingen had, heeft Kennedy een zorgeloos leventje kunnen leiden. Hij was een ziekelijk kind dat opgroeide tot een jongeman die gek was op boeken en meisjes en, met uitzondering van het commando over een klein schip als de PT-109, geen interesse leek te hebben in een leidinggevende positie in de politiek – dat werd nu juist verwacht van zijn oudere broer, Joe.

Luitenant John Fitzgerald Kennedy in de cockpit van de PT-109. (Fotograaf onbekend. Archief van John F. Kennedy, President’s Office Files, John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston)

Maar dat doet er allemaal niet meer toe. Kennedy moet zijn mensen in veiligheid zien te brengen. Als hem later werd gevraagd om het keerpunt te beschrijven dat die nacht in zijn leven vormde, schokschouderde hij: ‘Van mij hoefde het niet. Maar ze lieten mijn boot zinken.’

Daarmee ging hij dan wel voorbij aan het feit dat hij voor het verlies van zijn boot en twee van zijn mannen voor de krijgsraad had kunnen komen. In plaats daarvan betekent de ondergang van de PT-109 de doorbraak van John F. Kennedy – niet om wat zojuist gepasseerd is, maar door wat erop volgt.

Het achterste gedeelte van de PT-109 is al een eind op weg naar de bodem van de ruim driehonderdvijftig meter diepe zeestraat. Het voorste gedeelte blijft dankzij waterdichte compartimenten boven water. Kennedy verzamelt de overlevende bemanning erop om hulp af te wachten. De hekgolven van de Amagiri drijven de vlammen van de brandende benzine weg van het wrak, zodat Kennedy niet bang meer hoeft te zijn dat de nog in het wrak aanwezige munitie en brandstoftanks erdoor zullen ontploffen. Maar naarmate de tijd verstrijkt, uur na uur, wordt duidelijk dat er geen hulp te verwachten is. Kennedy weet dat hij een nieuw plan moet maken. Straat Blackett wordt aan alle kanten omringd door eilandjes met duizenden Japanse soldaten erop. Het kan niet anders of de explosie is ergens aan land opgemerkt.

‘Wat doen we als de Jappen komen?’ vraagt Kennedy zijn mannen. Hij draagt de volle verantwoordelijkheid voor hun leven, maar weet zich geen raad. De romp begint te zinken en van de bewapening zijn alleen een machinegeweer en zeven handvuurwapens over. Een vuurgevecht aangaan is waanzin.

Op het eiland Gizo, minder dan anderhalve kilometer van hen vandaan, kunnen de mannen duidelijk een Japans kamp zien en ze weten dat er zich ook op Kolombaranga en Vella Lavella, allebei maar een kilometer of acht van hen verwijderd, grote bases bevinden.

‘Zegt u het maar, meneer Kennedy, u bent de baas,’ reageert een bemanningslid.

Het gezin Kennedy op hun buitenverblijf in Hyannis Port in 1931. (Foto door Richard Sears, John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston)

Maar de rol van baas is Kennedy allerminst op het lijf geschreven. In zijn maanden als schipper van de PT-109 bestond zijn werk voornamelijk uit het sturen van het schip. De mannen klagen dat hij liever achter de meiden aan zit dan het commando voert. Kennedy voelt zich meer op zijn plaats als tweede man. Als jongen deed hij braaf wat zijn dominante vader verlangde en keek hij op tegen zijn charismatische oudere broer. Vader Joseph P. Kennedy is een van de rijkste en machtigste mannen van Amerika en gewezen ambassadeur in Londen. Grote broer Joe is met zijn achtentwintig jaar een flamboyante vliegenier die al gauw in Europa onderzeebootbestrijdingsmissies tegen de nazi’s zal vliegen.

Het gezin Kennedy volgt in alles de directieven van zijn patriarch. Veel later zal John Kennedy de onderlinge verhoudingen schetsen als die tussen een marionettenspeler en zijn poppen. Het is Joseph P. Kennedy die bepaalt hoe zijn kinderen hun leven moeten inrichten, hun handel en wandel nauwlettend in de gaten houdt en probeert de vriendinnen van zijn zoons en dochters in zijn bed te krijgen. Hij gaat zelfs zo ver om een van zijn dochters een lobotomie te laten ondergaan. Joe is al door hem aangewezen als de politicus in het gezin. En vader zorgt er dan ook voor dat zijn oudste zoon gedelegeerde is bij de Nationale Conventie van de Democratische Partij in 1940. Ondertussen brengt John de laatste dagen voor het uitbreken van de oorlog door met schrijven en reizen. Heel wat familieleden denken dat zijn toekomst wel eens in de schrijverij zou kunnen liggen.

Joseph Kennedy met zijn zonen Joseph Kennedy Jr. en John F. Kennedy in 1931 in Palm Beach. Joseph Kennedy dacht dat zijn oudste zoon degene zou zijn die een carrière in de politiek ging maken. (Foto E.F. Foley, John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston)

Maar in deze troosteloze tropennacht is er geen Joseph P. om zijn zoon te vertellen wat hij moet doen. ‘Er bestaat geen boekje voor iets als dit,’ zegt JFK tegen zijn mensen in een poging om zichzelf wat bedenktijd te geven. ‘We zijn denk ik geen militaire eenheid meer. Laten we het er gewoon met elkaar over hebben.’

De bemanning is opgeleid om opdrachten uit te voeren, niet om te delibereren over te volgen strategieën. Ze ruziën, en nog steeds neemt Kennedy de leiding niet op zich. Ze blijven hopen op een schip of vliegtuig dat naar ze op zoek is. Maar als de ochtend overgaat in de middag en de PT-109 steeds dieper wegzinkt, wordt duidelijk dat op het wrak blijven maar op twee dingen kan uitlopen: gevangenneming door Japanse troepen of opgevreten worden door de haaien.

Dan treedt Kennedy eindelijk op.

‘We gaan zwemmen,’ beveelt hij zijn mannen, en hij wijst naar een plukje groene eilandjes vijf kilometer naar het zuidoosten. Hij legt uit dat deze stipjes land weliswaar verder weg liggen dan het welhaast onder handbereik liggende eiland Gizo, maar dat er een goede kans is dat er geen Japanners op zitten.

Hangend op stukken hout bij wijze van drijvers beginnen ze met hun voeten in de richting van de eilandjes aan de horizon te peddelen. Kennedy, die eerder in het zwemteam van Harvard zat, klemt een koord van het zwemvest van een zwaar verbrand lid van de bemanning tussen zijn tanden en neemt hem zo op sleeptouw. In de vijf lange uren die het kost om land te bereiken, krijgt Kennedy keer op keer een mondvol zout water binnen, maar als geoefend en uitstekend zwemmer bereikt hij toch als eerste vaste bodem. Hij laat de gewonde achter in het ondiepe water van de lagune en wankelt aan land om hun nieuwe thuis te verkennen. Veel stelt het eiland niet voor: zand, een handvol palmen en een rif eromheen. Van kant tot kant meet het krap honderd meter. Maar het is land. Na meer dan vijftien uur in het oceaanwater is het even de mooiste plek op aarde.

Een voor een druppelen de anderen binnen. Als op een paar honderd meter afstand een Japanse schuit passeert, verbergen ze zich in de lagune. Even later ligt Kennedy doodop in de schaduw van wat struiken, uitgeput van het zwemmen en misselijk van al het ingeslikte zeewater. Maar in al zijn zwakte lijkt er toch iets aan hem veranderd. De man die er eerder voor wegliep om het voortouw te nemen, beseft nu dat alleen hij zijn bemanning kan redden.

JFK komt overeind en gaat aan de slag.

Kennedy beziet het strand. Vaalwit zand dat afloopt naar het water. De manschappen hebben beschutting gezocht onder laaghangend gebladerte van bomen. Tot zijn opluchting ziet hij niet veel verderop een dikke bundel liggen, met een reddingsvest van kapok als verpakking. Het is materiaal dat de mannen van de PT-109 wisten te redden. Kennedy heeft die bundel nodig voor wat hij heeft bedacht.

In de bundel zit een scheepslantaarn. Kennedy strompelt naar zijn mannen en legt uit wat hij van plan is: hij wil naar een ander nabijgelegen eiland zwemmen dat dichter bij de Ferguson Passage ligt, een bij de patrouille-torpedoboten populaire doorsteek. Van daar wil hij met de lantaarn seinen naar eventueel onder dekking van het donker passerende PT-boten. Lukt het om contact te leggen, dan zal hij dat ook met die lantaarn aan zijn bemanning laten weten.

Kennedy bereidt zich voor op zijn zwemtocht. Niet alleen loopt hij nog altijd te kokhalzen, hij voelt zich ook licht in het hoofd door uitdroging en voedselgebrek. Om gewicht te sparen trekt hij zijn hemd en broek uit. Met een eind touw hangt hij een .38-pistool om zijn nek. Voor de lange zwemtocht vanaf de PT-109 had hij zijn schoenen uitgetrokken en om zijn nek gehangen, maar nu trekt hij ze weer aan om zijn voeten te beschermen tegen het messcherpe rif. Ten slotte trekt hij het kapokken zwemvest strak om zijn naakte lichaam, in de wetenschap dat de daarin verpakte lamp de sleutel vormt tot hun overleving.

Kennedy stapt weer de zee in. Door zijn hoofd spelen de reuzenbarracuda’s die in deze wateren leven, waarvan wordt gezegd dat ze uit de zwarte diepten omhoogkomen om de geslachtsdelen van passerende zwemmers af te bijten. Zonder broek is hij vast een onweerstaanbaar hapje.

In zijn eentje zwemt Kennedy het duister in totdat zijn schoenen een rif raken. Hij struikelt voort over de scherpgerande bovenkant, op zoek naar het moment dat onvermijdelijk moet komen: het moment waarop het rif eindigt en het zand begint. Maar dit rif eindigt nooit. Erger nog: telkens weer snijdt hij zijn handen en benen open aan het koraal. En elke keer dat hij misstapt en in een of ander ongezien gat onder water verdwijnt, komen hem ogenblikkelijk die barracuda’s weer voor de geest.

Dat strand vindt Kennedy nooit. En dus besluit hij tot een moedig maar ook ietwat roekeloos alternatief: hij bindt zijn schoenen aan zijn zwemvest en zwemt met de lantaarn boven zijn hoofd naar open water, in de hoop dat een passerende PT-boot hem zal opmerken.

Maar uitgerekend in deze nacht stuurt de Amerikaanse marine niet één patrouille-torpedoboot door de Ferguson Passage. Tevergeefs blijft Kennedy watertrappen in de inktzwarte duisternis, luisterend naar het geluid van gedempte schroeven.

Uiteindelijk geeft hij het op. Maar als hij probeert naar zijn mensen terug te zwemmen werkt de stroming tegen, die hem ver Straat Blackett instuwt. Wanhopig zwaait hij met de lamp naar zijn bemanning als hij voorbijdrijft. Maar terwijl hun schipper steeds dieper in de duisternis verdwijnt, zitten zij erover te hakketakken of het licht dat ze zien niet slechts een hallucinatie is ten gevolge van hun honger en dorst.

John Kennedy bevrijdt zich uit zijn loodzware schoenen en laat ze naar de zeebodem zinken. Zonder die last moet hij toch gemakkelijker de stroom de baas kunnen. Maar nee. Hij drijft steeds verder weg de oceaan op. Hoe hard hij ook zwemt, de stroming neemt hem mee de andere kant op. Uiteindelijk staakt hij het gevecht. Eenzaam in de nacht, volledig verkild en ten prooi aan allerhande tegenstrijdige gedachten, dobbert Kennedy meer dood dan levend rond. Een raadselachtig man. Ondanks zijn reputatie van iemand die alles wat borsten en benen heeft in zijn bed probeert te krijgen, is hij opgegroeid in een rooms-katholiek gezin. De laatste maanden is zijn geloof gaan wankelen, maar nu bewijst het hem goede diensten. Hoe hopeloos zijn toestand ook lijkt, toch koestert Kennedy hoop.

En hij laat zijn lamp niet los.

De hele nacht dobbert Kennedy rond, zo eenzaam en machteloos als een mens maar kan zijn. Het vel van zijn vingers wordt rimpelig en zijn lichaam wordt nog kouder.

Maar zijn tijd is niet gekomen. Nog niet. Als de zon opkomt realiseert Kennedy zich met een schok dat de stromingen die hem eerder de zee in trokken zijn omgedraaid en hem hebben teruggebracht naar het punt waar hij was vertrokken. Hij zwemt zonder problemen terug naar zijn mannen. Na uren dienst te hebben gedaan als baken in de nacht, dooft de lamp nu eindelijk voorgoed.

Dag na dag gaat voorbij. Kennedy en zijn mannen houden zich in leven door slakken levend naar binnen te werken en de dauw van bladeren te likken. Vanwege de dikke korsten guano op het gebladerte noemen ze hun toevluchtsoord Vogeleiland. Soms zien ze in het zwerk in luchtgevechten verwikkelde toestellen, maar nooit een reddingsvliegtuig. Daar is ook weinig kans op, want terwijl zij vechten voor hun leven, houden hun PT-kameraden een herdenkingsdienst voor ze.

Na vier dagen haalt Kennedy George Ross uit Highland Park, Illinois, over om samen met hem een zwemtocht te ondernemen. Dit keer is het doel het eiland Naru, waar ze hoogstwaarschijnlijk Japanse soldaten zullen aantreffen. Het is zover met ze gekomen, ze lijden zo onder honger en onverdraaglijke dorst, dat gevangenneming verkieslijk begint te worden boven wat een zekere dood lijkt.

De overtocht duurt een uur. Op Naru stuiten ze op een verlaten vijandelijke schuit en ze zien twee Japanners schielijk wegpeddelen in een kano. Kennedy en Ross doorzoeken de schuit op victualiën; ze vinden water en scheepsbeschuit. Wat ze ook aantreffen is een kleine kano. Aan het eind van de dag, die ze verder in dekking doorbrengen, laat Kennedy Ross op Naru achter en peddelt hij zelf in de eenmanskano de Ferguson Passage op. Het is een desperate actie, een krankzinnige gok van Kennedy, zo zonder lantaarn of iets anders om een voorbijkomende PT-boot mee te waarschuwen. Maar ondanks de slechte kansen haalt hij ook dit keer het eind van de nacht, en komt hij teruggepeddeld naar zijn bemanning.

Eindelijk is er wat goed nieuws. De mannen die hij voor Japanners aanzag, blijken inheemse eilandbewoners te zijn. Ze hadden Kennedy en Ross opgemerkt en waren naar de bemanning van de PT-109 gepeddeld om ze te waarschuwen voor Japanse troepen in de omgeving.

De volgende ochtend ontmoet Kennedy ze in levenden lijve, als zijn kano op weg terug naar Naru zinkt. Als uit het niets duiken deze doorgewinterde zeelui op om hem uit de Pacific te plukken en veilig naar George Ross te kanoën. Voordat de eilanders vertrekken kerft Kennedy een boodschap in de bast van een op de grond gevallen kokosnoot: ‘NAURO EIL…COMMANDANT…INBOORLING WEET POS…KAN GIDSEN…11 IN LEVEN…KLEINE BOOT NODIG…KENNEDY.’

Met die cryptische boodschap varen de eilanders weg.

De avond valt. De regen gutst omlaag. Kennedy en Ross proberen te slapen onder een struik. Hun armen en benen zijn opgezwollen door insectenbeten en koraalwonden. De eilanders hebben hun laten zien waar er op Naru nog een kano verborgen ligt, en Kennedy wil per se dat hij en Ross nog een keer de open zee op varen op zoek naar een PT-boot.

Maar de oceaan is niet langer stil. Het stortregent en de golven zijn anderhalve meter hoog. Als Kennedy het bevel geeft om terug te keren, kapseist de kano prompt. De beide mannen hangen aan hun op zijn kop drijvende boot en proberen hem zo hard mogelijk met hun benen in de richting van land te brengen. Maar er beuken nu reusachtige golven tegen het rif. Kennedy wordt van de kano losgerukt, de kracht van de zee duwt hem onder water en doet hem machteloos tollen. Opnieuw ziet hij de dood al voor zich, maar net als alles verloren lijkt, komt hij boven water. Lucht! Hij vecht zich terug naar het rif. Vlakbij ziet hij Ross, die ook nog leeft. In de stromende regen struikelen ze over het scherpe koraal, dat opnieuw hun voeten en benen openhaalt, naar het strand. Er bestaan geen enge barracuda’s meer, hun enige gedachte is overleven. Te uitgeput om zich om mogelijke ontdekking door Japanners te bekommeren, laten ze zich op het zand neerploffen en vallen meteen in slaap.

John Kennedy is aan het eind van zijn Latijn. Hij heeft al het mogelijke gedaan om zijn mensen te redden, er valt niets meer te proberen.

Hij lijkt nog te dromen als hij ontwaakt met vier eilanders om hem heen. De zon is al op. Ross’ armen en benen zijn wanstaltig vervormd door zijn koraalwonden, zijn ene arm is opgezwollen tot het formaat van een rugbybal. Kennedy’s eigen lichaam zit al onder de zweren in wording.

‘Ik heb hier een brief voor u, meneer,’ zegt een van de eilanders in vlekkeloos Engels. Kennedy, die het bijna niet kan geloven, komt overeind en leest het bericht. De inboorlingen hebben zijn kokosnoot naar een Nieuw-Zeelands infanteriedetachement gebracht dat zich niet ver van hem vandaan verborgen houdt. Het briefje is van de commandant. Hij schrijft dat Kennedy zich door de eilanders per kano in veiligheid moet laten brengen.

Zo komt Kennedy op de bodem van een kano terecht, onder een dek van palmblad om hem onzichtbaar te maken voor Japanse vliegtuigen, en wordt hij naar een verborgen plek op het eiland Nieuw Georgia gevaren. Als de kano aanmeert komt er een jonge Nieuw-Zeelander uit het struikgewas tevoorschijn. Kennedy krabbelt onder de palmbladeren vandaan en klimt uit de kano. ‘Aangenaam kennis te maken,’ zegt de man stijfjes. ‘Ik ben luitenant Wincote.’ Hij spreekt het woord luitenant op zijn Brits uit: leftén’nt.

‘Goejemorgen. Kennedy.’ De mannen schudden elkaar de hand. Wincote gebaart richting jungle. ‘Komt u mee naar mijn tent, een kopje thee drinken.’

Kennedy en zijn mensen worden spoedig daarna opgepikt door de Amerikaanse marine. En daarmee is het verhaal van de PT-109 ten einde en de legende van de PT-109 geboren.

Er vindt nog een gebeurtenis plaats die Kennedy op weg helpt in de richting van het Oval Office. Kennedy’s oudste broer, Joe, is het niet gegeven de dood te ontlopen. Zijn experimentele Liberator-bommenwerper explodeert op 12 augustus 1944 boven Engeland. Er is geen stoffelijk overschot om te begraven en geen memento dat op JFK’s werktafel kan staan. Maar die ontploffing markeert het moment waarop John F. Kennedy politicus werd en op weg ging naar de machtige post die hij nu bekleedt.

Nog geen halfjaar na het einde van de oorlog is Kennedy een van de tien kandidaten die meedoen aan de Democratische voorverkiezingen in het Bostonse Elfde Congresdistrict. Ervaren politici en afdelingshoofden geven hem geen schijn van kans in deze stad van onwankelbare voorkeuren. Maar JFK onderzoekt nauwkeurig wat er in elke afdeling speelt, genietend van zijn underdogpositie. Hij schakelt Dave Powers in, een medeveteraan uit de Tweede Wereldoorlog die over uitstekende contacten beschikt, om hem campagne te helpen voeren. Powers, zelf ook een rijzende ster in de politiek, heeft er aanvankelijk niet zo veel zin in om de slungelige jonge vent bij te staan die zich aan hem voorstelt met: ‘Mijn naam is Jack Kennedy. Ik ben kandidaat voor het Congres.’

Maar dan ziet hij Kennedy met stijgende bewondering op een koude zaterdagavond in januari 1946 voor een afgestampte zaal van het American Legion een briljante verkiezingstoespraak weggeven. Het is een bijeenkomst van Gold Star-moeders, vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog een zoon hebben verloren. Kennedy spreekt maar tien minuten, waarin hij de verzamelde dames uitlegt waarom hij het Congres in wil. Het publiek kan het nerveuze trillen van zijn handen niet zien. Wel horen ze de zorgvuldig gekozen woorden waarmee hij ze herinnert aan zijn eigen staat van dienst in de oorlog en duidelijk maakt wat het offer dat hun zoons brachten zo zinvol maakte. Hij spreekt met oprechte, ernstige stem over hun moed.

Dan valt hij even stil, waarna hij gewaagt van zijn gevallen broer Joe: ‘Ik denk dat ik wel begrijp hoe u allen zich voelt. U moet weten, mijn moeder is ook een Gold Star-moeder.’

Als hij is uitgesproken drommen de vrouwen naar voren. Met tranen in de ogen reiken ze naar deze jeugdige man die ze zo aan hun eigen zonen doet denken, en zeggen hem hun steun toe. Op dat moment is Dave Powers overtuigd, en stante pede gaat hij voor ‘Jack’ Kennedy aan het werk en begint hij de grondslag te leggen van wat Kennedy’s ‘Ierse maffia’ zal gaan heten. Hij is het die het verhaal van de PT-109 aangrijpt als speerpunt van de campagne, en die overdrukjes van een artikel over die augustusnacht in 1943 stuurt aan kiezers die anders niet zo gauw op een welgestelde jongeman zouden stemmen, om ze te doordringen van Kennedy’s belangeloze moed en opofferingsgezindheid.

Dankzij de inzet waarmee Powers het verhaal van de PT-109 uitmelkt, wordt John F. Kennedy gekozen tot lid van het Congres.

Gedurende zijn eerste maanden als president dient de kokosnoot met de erin gekerfde schreeuw om hulp als herinnering aan het voorval dat hem voor het eerst op weg hielp in de richting van het Witte Huis.

De kokosnoot herinnert JFK er ook elke dag opnieuw aan dat hij zijn presidentschap mede te danken heeft aan het scherpe politieke instinct van Dave Powers. De boomlange geboren Bostonner, vijf jaar ouder dan Kennedy, is sinds die januarinacht in 1946 bij Kennedy in dienst. Als bijzonder assistent van de president maakt hij geen deel uit van het kabinet. Hij is officieel zelfs geen adviseur, maar alleen een heel goede vriend die altijd lijkt te weten waar de president behoefte aan heeft en van wiens gezelschap de altijd loyale JFK enorm geniet. Niet geheel ten onrechte werd Powers wel omschreven als ‘hofnar in vaste dienst’; zijn officiële bezigheden in het Witte Huis liggen inderdaad voornamelijk op het sociale vlak.

Ter wille van Kennedy is Powers tot alles bereid. Maar zelfs de messcherpe politieke neus van Dave Powers kan niet ruiken wat ‘alles’ betekent – net zomin als hij kan bevroeden dat hij behalve de eerste politieke toespraak van John Kennedy ook diens laatste rede zal bijwonen.

President Kennedy en David Powers, zijn trouwe luitenant en lid van Kennedy’s ‘Ierse maffia’ in 1961. (Foto Abbie Rowe, White House Photographs, John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston)

Deze uitgave is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 1446 8