© Thijs Zonneveld 2013

Alle rechten voorbehouden

Veel van de verhalen in PANIAGUA en andere sportverhalen verschenen eerder in De Pers, NRC Handelsblad, NUsport, Grinta en op de website van NU.nl

Omslagontwerp Pankra

Omslagillustraties Hollandse Hoogte

Foto auteur Ewoud Broeksma

E-BOOK ISBN 978 90 468 1476 5

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1475 8 (1e druk 2012)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

NUR 480

www.nieuwamsterdam.nl/thijszonneveld

www.thijszonneveld.nl

INHOUD

Paniagua

Voorjaar

           Wiebe Wieling

           Durk ging alvast

           Co

           Hard tegen hard

           Theeee-ooooo

           Stelletje amateurs

           Koekalikakova vs. Koekalikakova

           Het raadsel

           Hoe smeriger, hoe beter

           Ego

           Alles is voor de Sepmans

           De toekomst ligt in het verleden

           Asfalt om te zoenen

           Spiekbriefje

           Het Nieuwe Schaatsen

           Een Iraniër in het Beloofde Land

           Wlodi

           Krrrrk

           Een dikke vis

           Jankerds

           De koers is van ons

           Op z’n Baukes

           Ik taper

           Espressokamikazes

           Streepjes

           Wilco Kelderman bestaat niet

EK Voetbal

           Kluts-Jan Huntelaar

           De Elf Meter Blues

           Lemmingen

           Kont in de goal!

           Middelvinger

           Een Oscar voor Arjan

           De zomer van 2010

           Johan Derksen, dat zijn wij

Tour de France

           De Grote Titi Show

           The Great Imitator

           Onweer

           Sokkenfetisj

           Bienvenue chez les Ch’tis

           Het gelijk van Calimero

           Jackass

           Hé Woutje

           De verloren generatie

           Hurken

           Dolfijntjes

           Froome Froome

           De hotelblues

           Alaaf

           Niemand lijdt zo mooi als Laurens

           Ik mis Titi nu al

Olympische Spelen

           Oef

           Het muurtje van Annemiek

           Wiskundewielrennen

           Jos Hermens

           Diederik Simon

           Edith Bosch

           Jan de Jong

           Nick Driebergen

           De catwalk van de freaks

           Winnen kost geld

Najaar

           Martelwerktuig

           El Muerto o los gladiolos

           Vallen en nooit meer opstaan

           Een beest van een meisje

           Oscar

           Het WK Puzzelen

           Sssst

           Fuck you too, Lance

           Lieve klotespuit

           Struisvogelpolitiek

           Driehonderdzevenentwintig keer Epke

           Vijf jaar jonger

PANIAGUA

Xorret de Catí. Zo heette het bergje waar het gebeurde. Die naam is een gedicht in drie woorden, maar zo voelde het niet toen ik er omhoog reed. Ik knarste, ik kraakte, ik trok, ik sleurde, ik hijgde, ik huilde, ik smeet mezelf in iedere pedaalslag – maar wat ik ook probeerde, het had geen zin. Het was zo’n droom waarin je weg wilt rennen, maar niet kunt bewegen. Het voorste deel van het peloton reed bij me vandaan, en ik kon niet mee.

Minutenlang bleef ik het proberen, hartslag driehonderd, slijm voor mijn ogen, tot een van de renners van de eerste groep langs de kant stopte. Hij haalde zijn leuter uit zijn broek en ging rustig staan pissen langs de kant. Daarna peddelde hij me fluitend weer voorbij en nam zijn plaats in het onbereikbare pelotonnetje weer in. Daar, op Xorret de Catí, besefte ik het ineens in al zijn omvang. Ik was een prutser en ik zou de top van het wielrennen never nooit halen.

De etappe reed ik uit in de gruppetto, de verzamelplaats voor niet-klimmers, ziek-zwak-en-misselijken en prutsers. Gefietst werd er nauwelijks; er werd vooral veel geouwehoerd. Op een gegeven moment kwam er een Spanjaard naast me rijden. Hij wees naar voren, naar de groep die ongetwijfeld al tientallen minuten voor ons uit reed en maakte straaljagergeluiden. Hij zei: ’Die rijden op kerosine. Wij doen het paniagua.’ Paniagua, pan y agua, brood en water. Geen dope, geen goeie spullen, geen Edgar, geen wespen, geen negers, geen Belgische potjes, geen bruine bollen, maar water en brood.

Ik voelde me een figurant in een film. Als een Russische soldaat in James Bond, een Startrooper in Star Wars, een zombie uit Zombie Killers Deel 89. Anderen schreven het scenario, regisseerden en acteerden, mijn enige taak was rondfietsen en me laten afslachten.

Zo moeten talloze wielrenners zich de afgelopen decennia hebben gevoeld. Tegenwoordig een stuk minder dan vijf, tien of vijftien jaar geleden, maar sinds de ontdekking van het wondermiddel epo hebben er honderden, zo niet duizenden renners zich als een figurant in een film gevoeld. Sommigen keken zo hard als ze konden de andere kant op en hoopten op betere tijden, anderen bezweken onder de druk en grepen naar de spuit. Maar of je nu spoot of niet spoot: vrijwel niemand sprak erover. Zo af en toe werd er een renner betrapt of viel er ergens een dopingnetwerk om, maar meer dan een paar flinters van de waarheid kwamen niet naar buiten. En als er al iemand uit de school klapte, dan werd hij gezien als een valse hond; uitgekotst door de rest van de kudde.

Tot 2012.

Natuurlijk was 2012 het jaar van de driedubbele Gaylord van Epke, van de goldrush van Ranomi, van het beestachtige meisje Marianne Vos, van een alcoholist die de Tour de France won, van de Elfstedentocht die toch niet doorging, van het EK Voetbal dat we zo snel mogelijk willen vergeten, van de comeback van Zero Zero Cinco Contador, van de zevenhonderdachtenveertigste WK-titel van Sven Kramer, van Titi Voeckler en zijn bekkentrekkerij, van de flessengooier naast Edith Bosch, van de gemiste penalty van Arjen Robben, van de Playstationdoelpunten van Leo Messi, van de tranen van meneer Bert en van de ijspegel in de baard van Durk Fabriek – maar bovenal was 2012 het jaar waarin een van ’s wereld grootste sporters ooit van zijn voetstuk werd getrokken.

Lance Armstrong werd afgeschminkt door Usada en zijn eigen voormalige knechten. Met iedere pagina uit het Usada-rapport en het boek van Tyler Hamilton werd er een stukje van het verleden gesloopt. Hamilton introduceerde de term paniagua bij het grote publiek: op water en brood was veertigste worden soms al een geweldige prestatie. Het beeld van Armstrong is door de publicaties met 180 graden gedraaid. Armstrong zal niet worden herinnerd vanwege zijn paardenlongen of zijn winnaarsmentaliteit, maar vanwege bloedtransfusies, epo, dokter Ferrari en groeihormonen.

De sport waar we met z’n allen jaren naar hebben gekeken is achteraf een slechte Hollywoodfilm waarin de decorstukken omvielen en de marsmannetjes gewoon jongetjes met een omgekeerde vissenkom op hun hoofd bleken. De held uit het verhaal was in werkelijkheid een junk – verslaafd aan winnen – die anderen dwong om hetzelfde te spuiten en te slikken als hijzelf. En hij was niet de enige in het peloton. Trouwens, wielrennen was (en is) ook lang niet de enige sport waarin apothekers en doktoren meebeslisten over winst en verlies.

Hoe het wielrennen er zonder epo en transfusies had uitgezien zullen we nooit weten. Het was er nu eenmaal. Maar soms denk ik aan David Moncoutié, een Franse kluizenaar die toevallig hard kon trappen en daarom maar wielrenner werd. Hij weigerde ieder medicament, ook al reden de renners om hem heen op kerosine; zelfs van aspirientjes moest hij niets hebben. En toch won hij paniagua etappes in de Tour en in de Vuelta (waarvan de laatste, toevallig of niet toevallig, met aankomst op Xorret de Catí). Ondanks die overwinningen is zijn naam bij het grote publiek niet bekend. Moncoutié is over een jaar of tien niet meer dan een antwoord op een vraag in een wielerquiz, een figurant in de wielergeschiedenis. Hij is intussen gestopt met wielrennen. Maar nu, achteraf, besef ik eigenlijk pas hoe goed die vent eigenlijk was.

In een andere film was hij misschien de held geweest.

VOORJAAR

WIEBE WIELING

Met zo’n naam sta je natuurlijk al meteen met 3-0 voor. Wiebe Wieling, veel elfstedentochteriger kun je onmogelijk heten. Dan moet je wel verstand hebben van ijsdiktes, weerkaarten en dooiaanvallen.

De belangrijkste man van het land was niet Mark Rutte, niet die PVV-meneer met het peroxidepermanent, niet Willem Holleeder en zelfs niet Johan Cruijff of Louis van Gaal. Dat was Wiebe Wieling, het opperhoofd van de rayonhoofden. Wiebe Wieling was Chef Vorst. Hij moest namelijk de Elfstedentocht organiseren.

Het scenario was van tevoren al helemaal geschreven. We zouden eerst een paar nachtjes vorst krijgen, en een laagje ijs op de sloten. Daarna zou De Wereld Draait Door erop springen, gevolgd door zo veel mogelijk IJsjournaals en Elfstedenkoortsprogramma’s. Twintig keer per dag een interviewtje met Erben Wennemars en om de vijf minuten Erik Hulzebosch met het laatste nieuws over het eczeem van zijn kat. Alle Piet Paulusma’s keken net zo lang in hun glazen bol totdat ze er iets in zagen dat op koek en zopie leek. We twitterden zo vaak #Elfstedentocht dat het niet meer mis kon gaan (het was toch zeker niet voor niets Trending Topic?). Willie Wortels verzonnen allerlei slimme dingen om het ijs te laten groeien. CO2-blokjes, plastic ijs, stikstofmachines – en als het dan allemaal nog niet lukte, dan gingen we toch gewoon 200 kilometer klunen?

En aan het eind van de week zou Wiebe Wieling dan in een batterij microfoons de onvermijdelijke drie woorden spreken, die we met het hele land zouden meescanderen. Wolter Kroes had er – gesponsord door Unox – vijf minuten later vast al een carnavalshit van gemaakt. ‘It giet oan / Met z’n allen naar Fryslân / Leeuwarden is beter dan Lima / We zijn er weer bij en dat is prima.’ Wiebe Wieling zou op de schouders gaan. Hiep hiep hoera!

Maar het liep dus anders. Wiebe Wieling blies de boel af. Tot verbijstering van het hele land zei hij dat het niet zou lukken. Geen tocht. Geen slimme trucjes om ijs te maken. Zelfs geen rondje alleen voor wedstrijdrijders. Helemaal niks.

Wiebe Wieling zette alles binnen vijf minuten weer in perspectief. Geen ijs betekent geen Tocht. Simpel. Er was geen spoor van druk op zijn schouders. Niet van de media. Niet van het grote publiek. Niet van de commercie. Hij zei: ‘Als het niet kan, dan kan het niet.’ Wiebe Wieling was duidelijk, en stoïcijns. Zijn eigen ego kon hem gestolen worden; hij zat daar niet achter die batterij microfoons om zichzelf groter te maken dan hij was. Hij hoefde niet zo nodig op de schouders. Na de persconferentie knikte hij nog eens vriendelijk, en stond op.

Volgende week, als de dooi definitief is ingevallen, zijn we Wiebe Wieling alweer vergeten. Dan zijn al die andere mannen weer heel belangrijk. Jammer wel.

Van mij mag het altijd blijven vriezen.

DURK GING ALVAST

Durk Fabriek ging alvast. Het startpistool galmde nog na over de bevroren plas toen hij wegreed uit het pelotonnetje schaatsers. Het was nog een kilometer of tweehonderd naar de finish, maar dat maakte hem geen moer uit. Toen hij na een rondje achterom keek om te zien hoeveel voorsprong hij had, reed hij in een scheur en klapte hij met z’n bakkes op het ijs. De andere schaatsers lachten vanuit de verte. Dat was de laatste keer dat ze dat die dag zouden doen.

De Henk Angenent Classic had beter Henkies Hel kunnen heten. Het ijs leek niet op ijs – meer op schuurpapier met om de vijf meter een scheur of een schots. Eroverheen schaatsen was onmogelijk; je moest harken. Of klunen. Ruud Aerts, een dag ervoor nog winnaar van de Veluwemeertocht, gaf er al na tien kilometer de brui aan. Hij had het gevoel dat hij over kasseien schaatste. En hij was niet de enige. De ene na de andere schaatser gaf er hoofdschuddend de brui aan. En er waren er al zo weinig gestart.

Met z’n drieëndertigen waren ze vertrokken. Dat was een beetje karig, vond ook organisator Henk Angenent. Hij had alles nog wel zo goed voorbereid. Hij had bungalowtjes aan het parcours geregeld voor alle deelnemende ploegen, de NOS was uitgerukt, er was zelfs een pastoor om het peloton in te zegenen voor de start. Waar het aan lag dat er zo weinig rijders waren komen opdagen, dat wist Henk ook niet. Hij keek een beetje boos. ‘Tweehonderd kilometer, dat is voor de echte kerels. Dit is de enige keer deze winter dat je in Nederland tweehonderd kunt rijden. Daar moet je van profiteren. Voor je het weet zijn we weer tien jaar verder voordat zoiets kan. Deze winter is bijna over. Het gaat dooien. Straks zwemmen de eendjes hier weer.’

Angenent had graag gezien dat de vedetten van de BAM-ploeg naar Hoogmade zouden zijn gekomen, maar waar die waren wist niemand. Team SOS-Kinderdorpen belde op het laatste moment af. SOS-ploegleider Pascal Vergeer zei over de telefoon: ‘Mijn jongens rijden de laatste weken elke dag een wedstrijd. Na de Veluwemeertocht kon ik ze opvegen; ze zwalkten op hun benen. Henk heeft allerlei dingen geweldig geregeld rond zijn wedstrijd, maar om nog even tweehonderd kilometer in het programma te proppen – dat is echt een beetje te veel van het goede voor veel schaatsers. Het zijn geen machines.’

Halfkoers reed er nog tien man rond op de plas. De wind wakkerde steeds meer aan, het ijs werd slechter en slechter. Durk Fabriek schaatste nog steeds voorop, samen met een ijspegel in zijn baard en een vierkante kerel die Rutger ter Laak heette. Iedereen verwachtte dat ze zouden worden ingelopen omdat ze al vanaf ronde één ontsnapt waren, maar de achtervolgers kwamen nauwelijks dichterbij.

Volgens de speaker (een man met een microfoon, een typisch speakeraccent en een oranjeblauwe jas met SPEAKER erop) was Durrrrrrk Fabrrrrrriek een Woudfrrrrrrrries – en met Woudfrrrrrrrriezen wist je het nimmerrrrrrrr ofte nooit. Woudfriezen waren namelijk ontzettend eigenwijs, volgens de speaker. Het was onmogelijk dat Durk tweehonderd kilometer op kop zou harken, maar juist daarom probeerde hij het toch.

Het rondebord telde langzaam terug. Het aantal rijders in de wedstrijd ook. Van tien naar negen, naar acht, naar zeven, naar zes. Sandor Stuut stapte met een van pijn vertrokken gezicht uit. Hij legde uit wat er allemaal zeer deed. ‘Mijn knieën. Mijn enkels. Mijn rug. Mijn heupen. Mijn voetzolen. Mijn schenen.’

Niemand achterhaalde de twee koplopers. Na tweehonderd kilometer mochten Durk Fabriek en Rutger ter Laak sprinten voor de overwinning. Durk won met overmacht. De aanwezige pers dook meteen boven op hem, en hij kreeg een vijfliter jeneverfles in zijn handen gedrukt. Durk snoot zijn neus leeg en zei dat hij verrot was. ‘Man, ik voelde me zo slecht bij de start. Maar ik was hier niet voor niets naartoe gekomen. Tweehonderd kilometer, dat is toch echt speciaal. Dat is de Echte Afstand.’ Op de vraag of hij niet moe was van die oneindige serie wedstrijden haalde Durk zijn schouders op. ‘Moe? Ach ja. Iedereen is moe. Maar je moet rijden wat je kunt. Hoe vaak komt het nou voor dat er natuurijs ligt? Morgen rij ik gewoon weer, hoor. Ik kan de volgende tien jaar uitrusten.’

Durk grijnsde naar zijn jeneverfles en veegde een ijspegel uit zijn baard.

CO

Co is ontslagen. Alweer. Een half miljoen euro krijgt hij mee van FC Twente – en toch vind ik het zielig. Arme Co. Hij is gehaald omdat hij Co is, en ontslagen omdat hij te veel Co is. Dat klinkt niet eerlijk en dat is het ook niet. Achteraf krijgt hij het verwijt dat hij bij Twente te hard, te solistisch en te eerlijk was. En dat hij zijn elftal te aanvallend wilde laten voetballen.

Tja. Dat is hetzelfde als een rottweiler kopen en daarna huilend bij de dierenhandel op de stoep staan omdat ie gromt en niet netjes in het toilet poept. Te hard, te solistisch, te eerlijk en te aanvallend: Co kan helemaal niet anders dan dat. Dat is zijn kracht, en dat is zijn zwakte.

Een half jaar hebben ze Co getolereerd in Enschede. Hij heeft de Kerst overleefd, maar dat was het dan ook. Neem ’m dan niet, denk ik dan. Stel dan Mario Been aan of zo. Lekker zacht en aaibaar – en als je er een kwartje in gooit, dan vertelt hij een foute mop. Co niet. Die is niet van de moppen – hooguit van de onbegrijpelijke woordgrapjes. Daar houden voetballers niet van.

Co heeft nooit een kans gekregen bij Twente. Zijn verleden was eerder in Enschede dan hijzelf. Nog voor de eerste training gingen de verhalen over paaseieren zoeken al door de spelersgroep. Co was kansloos. Voetbalprofessor René van der Gijp legde aan de hand van beelden tijdens de eerste wedstrijd van het seizoen al uit waarom het ontslag van Co een kwestie van tijd was.

Op die beelden staat Co ontzettend alleen te zijn, na winst tegen Ajax om de Johan Cruijff Schaal. Zijn spelers vieren feest zonder hem. Co heeft gewonnen, maar ook heel erg verloren. Je krijgt er een brok van in je keel. Ik heb dat vaker met voetbaltrainers.

Ik kan niet naar Fred Rutten kijken zonder dat ik overvallen word door een kalkoen-vlak-voor-kerstmis-gevoel. Utrecht-coach Jan Wouters zie je bij elke tegengoal tien jaar ouder worden. En de groeven in het gezicht van Harm van Veldhoven zijn na een paar jaar Roda JC zo diep dat je er kompels in kunt laten afdalen. Dikke kans dat ze nog kolen vinden ook.

Ik heb met Co te doen. Vrijwel overal waar hij de laatste jaren komt gebeurt hetzelfde: ze vinden hem eerst een fantastische trainer, een paar maanden later moet hij weg. Het gaat goed totdat het fout gaat. Bij Ajax, in Oekraïne, bij Salzburg, bij Porto, in de woestijn, en nu weer bij Twente. Co past niet in het plaatje van trainer van de doorsnee voetbalclub. Co is anders, Co is raar en Co – jakkiebah – beargumenteert nog waarom ook.

Ik hoop dat hij analist wordt. Gewoon ouwehoeren over voetbal op een Champions League-avond, of Studio Voetbal een beetje peper in de reet geven. Iedere keer als hij dan te hard, te solistisch of te eerlijk is, sta ik op van mijn bank. Dan staat hij tenminste samen alleen.

HARD TEGEN HARD

Of de scheidsrechter een bril nodig heeft. De captain van de Egyptische bridgeploeg bestormt de arme leidsman na afloop van de kraker Egypte-Polen. Hij brult in zijn oor: ‘Heb je niks gemerkt dan??? Die ene dacht extra lang na! Expres. Dat was een systeem om zijn ploegmaat te laten weten wat voor een kaarten hij had.’ De scheids vindt het allemaal wel meevallen, maar na een minuut of tien belooft hij toch dat hij een diepgravend onderzoek zal instellen. Misschien doet hij dat wel om van de blik van de bodyguard van de Egyptenaren af te zijn; die probeert de scheids dood te staren.

Bridge. Het klinkt als een lieve, onschuldige, dat-doet-mijn-oma-ook-sport. Maar dat is niet. Althans niet hier, op het WK in Eindhoven. Bridge is voor oud en kaal en grijs, maar ook voor mensen die nog wel hun eigen tanden hebben. Het gaat hard tegen hard, de hele dag door. Anders word je nooit de beste van de wereld. Een uurtje of zeven per dag turen de spelers in hun kaarten, tussendoor analyseren ze wat er fout ging: ‘Als jij nou die had gegooid, dan had ik dat kunnen doen en daarna hadden zij dat gedaan, maar dat deed jij niet en daarom deed ik dit en konden zij dat nog doen.’

De hele bridgewereld is hier. Van IJsland tot Singapore, van Australië tot Guadeloupe: troefkaarten heb je overal. De Verenigde Staten heeft zelfs twee teams op het WK. Waarom? ‘Omdat de USA zo groot is,’ zegt een van de Amerikaanse spelers. ‘En omdat er zo veel mensen wonen.’ Waarom China dan geen vijf teams heeft ingeschreven, dat weet hij niet. Een bobo van de Amerikaanse bridgebond vindt het sowieso een stomme vraag. De USA heeft twee teams omdat het de USA is. Punt uit.

Het beste bewijs dat dit een serieuze sport is: er wordt vals gespeeld. En niet zo’n beetje ook. Er staan niet voor niets schotten met doorgeefluikjes op de tafels waaraan de spelers zitten. In het verleden seinden spelers elkaar via handgebaren, knipoogjes of gekriebel aan hun oor namelijk door welke kaarten ze in hun hand hadden. De geruchten doen nog steeds de ronde (vooral vanuit Amerikaanse hoek) dat Italië alleen dankzij het gesjoemel dertien keer op rij wereldkampioen werd. In 1975 werden er schermen op tafel geplaatst, maar het liep alsnog uit de hand. Het mondde uit in het zogenoemde Bermuda-incident: twee Italiaanse bridgers voetjevrijden elkaar onder tafel informatie over hun kaarten toe. En dus staan er tegenwoordig ook schotten ónder de tafel.

Eigenlijk mag je bij bridge niet veel meer dan stil zijn en nadenken. Praten is verboden. Oogcontact is verboden. Kuchen is verboden. Te lang nadenken is verboden. Toeschouwers in de zaal zijn verboden. Zelfs naar de wc gaan mag alleen onder begeleiding. Daarom wappert een Zweed met zweetplekken onder zijn oksel met zijn arm in de lucht om de aandacht van een wc-mannetje van de organisatie te trekken. Met z’n tweeën vertrekken ze richting urinoir. Scheids Van Beijsterveldt: ‘We hebben ze weleens met een mobiele telefoon gevonden op het toilet. Waren ze bezig de spellen van andere tafels te bestuderen. Ach ja. Incidenten zijn er altijd.’ Zoals bij Bulgarije–Pakistan, waar de Bulgaren klagen over de manier waarop de Pakistani bieden. En zoals bij Denemarken–Canada, waar een coach precies op de plaats zit waar hij in bijna alle kaarten kan kijken.

In de toeschouwerszaal is het minder hectisch. Het is een grote, donkere zaal met rijen stoelen voor een paar schermen waarop tabellen met allerlei cijfertjes staan. Er is één bridgehooligan (oranje pruik, Nederlandse vlag rond zijn schouders) die zichtbaar meeleeft met de Nederlandse spelers, de rest fluistert ingewikkelde dingen over ruiten vieren en harten vrouwen. De airco zoemt zachtjes. De non playing captain van India besluit ter plekke in slaap te vallen. Hij snurkt met de airco mee. Geeft niks. Het toernooi duurt nog twee weken. Tijd zat om nog een beetje aan te sturen als zijn ploeg te weinig scoort.

Hoe het afliep met het Egyptische protest? Niet gehonoreerd. De Egyptische captain kan het niet geloven: ‘We zijn bestolen.’