Aminatta Forna

Het huis met de schaduw

Vertaald door Marijke Versluys en Aleid van Eekelen-Benders

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Mo

Oorspronkelijke titel The Hired Man. Bloomsbury Publishing, London

© 2013 Aminatta Forna

© 2013 Nederlandse vertaling Marijke Versluys en Aleid van Eekelen-Benders / Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Typografie binnenwerk Steven Boland

Foto omslag © Irene Lamprakou / Trevillion Images

Foto auteur © Bloomsbury Publishing

NUR 302

ISBN 978 90 468 1489 5

www.nieuwamsterdam.nl/aminattaforna

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013 Met ISBN 978 90 468 1488 8

1

September 2007

Terwijl ik dit schrijf ben ik zesenveertig jaar oud. Mijn naam is Duro Kolak.

Laura kwam in de laatste week van juli naar Gost. Op de ochtend dat ze het stadje binnenreed, zag ik haar als eerste. Vanaf de heuvel heb je goed zicht op de drie toegangswegen: de eerste rechtstreeks uit het noorden, de tweede en de derde respectievelijk uit het zuidoosten en het zuidwesten. De auto reed op de weg uit het zuidwesten, die van de kust hierheen loopt. De nevel was door de vroege zon al grotendeels opgelost, en op een dag als deze zouden de herten zich weleens uit het bos de heuvel af kunnen laten lokken. Hoewel het eigenlijk nog geen jachtseizoen was, was ik toch thuis mijn geweer gaan ophalen.

Ik had een goed plekje uitgekozen en mijn ontbijt klaargelegd. Er zat een tortelduif op een boomtak, onzichtbaar voor de valk die rondzweefde. Terwijl ik de roofvogel door de kijker op mijn geweer gedachteloos volgde, zag ik de auto. Een grote, vrij nieuwe suv die heel langzaam over een volkomen verlaten weg reed, alsof de bestuurder een verdekte inrit zocht. Ik liet mijn geweer zakken tot ik de auto goed in het zicht had, maar door de stand en de reflectie van de zon kon ik niet zien wie er achter het stuur zat.

Een uur later was ik op weg naar huis, met mijn geweer en een lege weitas. In plaats van dwars door het grote veld te lopen volgde ik de weg tot aan het blauwe huis. In de berm ervoor stond een rij bomen; in de loop van de tijd had ik er drie boven het dak uit zien groeien, de vierde was een paar jaar geleden doodgegaan. Omdat er niemand was geweest om hem te kappen stond hij, met zijn takken als gebleekt gebeente, nog steeds naast zijn levende metgezellen. De brede dakrand wierp een diepe schaduw over de muren, van de vensterbanken dropen vlekken langs de witkalk en in een hoge goot groeide een vlinderstruik: gestaag verval. Niemand had reden erheen te gaan, zelfs kinderen niet, want die hadden geen gebrek aan lege huizen om in te spelen, en dit stond trouwens te ver weg, buiten de stad.

De deur hing scheef in de scharnieren, de luiken waren weggeklapt en een van de ramen (de ruit donker van met zilveren sporen doorsneden vuil) stond open. De auto die ik eerder die ochtend had gezien was met twee wielen in het gras geparkeerd. Binnen klonken stemmen. De ene van een meisje: jong, hoog, aarzelend. De andere was ouder. Ze spraken Engels (voor zover ik dat kon uitmaken, want ik had die taal al heel lang niet meer gehoord) en ze hadden het over iets wat ze kwijt waren. Ik luisterde naar een moeder en haar dochter. De dochter zei dat ze wel even in de auto ging kijken.

Ik verstopte me snel om de hoek van het huis, waar de oude ladder hing. Met mijn rug tegen de muur bleef ik staan luisteren naar haar voetstappen, het dichtvallen van het zware portier. Pas toen merkte ik dat ik niet alleen was: bij de andere hoek van het huis stond een jongen van een jaar of zestien, zeventien. Hij had een geruit overhemd aan, een spijkerbroek en zwart met witte baseballschoenen en hield met gesloten ogen zijn gezicht naar de zon. Met zijn handen tegen zijn oren luisterde hij via zijn koptelefoon naar muziek, waar hij zo in opging dat hij mij niet zag. Zachtjes sloop ik terug naar de weg.

Thuis overdacht ik wat het zou kunnen betekenen wat ik allemaal had gezien. Intussen deed ik mijn oefeningen: vijfentwintig keer optrekken aan de balk boven de deur. Vijfentwintig diepe kniebuigingen. Vijfentwintig crunches. Push-ups tot mijn armspieren ervan brandden. Daarna maakte ik aanstalten om koffie te zetten. Voordat ik de deur uit was gegaan had ik pas één kop gehad, maar nu bedacht ik me en zette de pot weer op het fornuis. Ik besloot de stad in te gaan en bij de Zodijak koffie te drinken.

De tafels en stoelen bij de Zodijak stonden al buiten. Ik knikte naar enkele bekenden; een van de mannen werkte in de garage ernaast. Fabjan had voor de zomer een nieuw meisje in dienst genomen dat alle klanten toelachte; als ze zingend over straat was gegaan had het niet meer beroering kunnen wekken. Ze zei dat Fabjan er zo aan kwam. Ik bestelde koffie. Iemand riep dat hij een karlovacˇko wilde. We zaten te zwijgen en keken naar de voorbijgangers.

Tegen negenen kwam Fabjan aanzetten. Fabjan rijdt in een volgens zijn wensen overgespoten bmw, wat betekent dat niemand anders er een in die kleur heeft en hij hem dus niet hoeft af te sluiten. Hij droeg een nieuw suède jasje, in een soort botergeel, en een schone maar verschoten spijkerbroek die in het kruis erg strak zat. In de loop der jaren is Fabjan kilo’s aangekomen, zodat de riem in zijn pens snijdt. Hij ziet het hele jaar door bruin en heeft een beginnende onderkin.

Fabjan kwam bij me zitten. Veel keus had hij niet, want ik had zijn vaste tafeltje genomen, wat ik wel vaker doe om hem te ergeren: een klein genoegen in een stil stadje. Hij legde zijn autosleutel en zijn Marlboro Lights op tafel, bestelde met luide stem een karlovcˇko en viste iets uit zijn zak. De laatste tijd klaagt hij over kiespijn, maar hij heeft een hekel aan de tandarts en nam met zijn eerste slok bier dan ook twee pillen in. Fabjans tandvlees trekt zich even snel terug als zijn haargrens; van een voortand is een stukje af. Ik weet hoe en wanneer dat is gebeurd; al die tijd had hij er niets aan laten doen. Een gouden glinstering achter in zijn mond was het enige bewijs van een tandartsbehandeling. Ik was benieuwd of Fabjan met het nieuwe meisje naar bed ging.

‘Nog nieuws?’ informeerde ik.

Fabjan haalde zijn schouders op en nam nog een slok bier.

Zo zaten we daar. Toen ik mijn koffie op had bestelde ik er nog een. De postbode arriveerde, stapte van zijn fiets en zette die tegen het hekje voor het café. ‘Dobar dan,’ zei hij.

We knikten. Ik zei hallo. Mijn vader had bij het postkantoor gewerkt, en ik kende enkele collega’s van deze man, ook al was hij amper tien jaar geleden hierheen gekomen, toen mijn vader al dood was. Het meisje kwam naar buiten om de post in ontvangst te nemen en schonk hem een glimlach. De postbode fietste weg. Er verstreken een paar minuten, maar ik kan geduld oefenen. Ik bestelde een derde kop koffie. Ten slotte werd er iets gezegd, en het was precies waarvoor ik gekomen was.

‘Nieuwe mensen in het oude huis van Pavić.’ Het was de man die bij de garagemedewerker aan tafel zat. Hij had flaporen en was te dik.

Fabjan bromde wat, schraapte zijn keel en zoog op zijn tanden. Niemand zei iets.

Even later nam dezelfde man opnieuw het woord: ‘Engelsen. Engelsen.’ En omdat hij wist dat wij een en al oor waren, vervolgde hij: ‘Geen toeristen. Ze hebben het gekocht.’

De man werkte op het gemeentehuis. Als ik een bouwvergunning ging ophalen had ik weleens met hem te maken gehad. Fabjan staarde de straat in en liet zijn knokkels knakken alsof het nieuws hem niet interesseerde. Hij riep tegen het meisje dat ze hem de post moest brengen en speelde dat hij het druk had. Ik wachtte even af of de man nog meer zou vertellen, maar toen dat niet het geval bleek betaalde ik de rekening en ging naar huis.

De volgende ochtend werd ik al voor zonsopgang wakker. Ik werkte mijn oefeningen af, en omdat het nog vroeg was dronk ik een kop koffie en wachtte. Om half negen ging ik naar buiten. Ik liet de honden uit het hok, zodat ze met me mee konden komen. Met hun neus dicht bij de grond renden ze voor me uit. We liepen in de richting van het blauwe huis.

Op de weg stond een vrouw. Ze droeg een spijkerrok en espadrilles; haar gezicht ging schuil achter het aan weerskanten loshangende haar. Voorovergebogen keek ze naar iets aan de kant van de weg. Ik floot de honden terug. Toen ze dat hoorde richtte ze zich op en schermde met een hand haar ogen af tegen de zon. Ze keek me recht aan en lachte zo vriendelijk dat ik even dacht dat ze me voor iemand anders hield. Ik zag dat ze in een open afvoer had staan kijken. ‘Hallo,’ zei ze.

Ik beantwoordde haar begroeting.

Ze streek haar haar naar achteren en liet haar hand zakken. De honden renden naar haar toe. Ik floot, maar de vrouw zei: ‘Laat ze maar,’ en ze liet ze aan haar hand ruiken; toen ze gerustgesteld waren gaf ze beide honden een klopje op hun kop en een aai over hun snuit. ‘Wat een mooie beesten,’ zei ze. ‘Hoe heten ze?’

‘Kos. Zeka.’

Ze herhaalde de woorden en streelde de honden. ‘Wie is wie?’

‘Zeka.’ Ik wees. ‘Hij is de jongste. Zij is Kos.’ De vrouw had haar hand op de kop van het vrouwtje gelegd.

‘Zeka,’ herhaalde ze. ‘Betekent dat iets?’ Ze was ouder dan ze van een afstand leek. Aantrekkelijk.

‘Het betekent konijn.’

‘En Kos?’

‘Merel.’

De vrouw schoot in de lach. Omdat ik niet goed snapte wat er te lachen viel keek ik van haar naar de afvoer. Haar ogen volgden mijn blik en opnieuw begon ze te lachen (het was er eentje met gevoel voor humor) en haalde haar schouders op. ‘Ik zoek de hoofdleiding.’

‘Dit is een afvoer,’ zei ik tegen haar. ‘Voor het regenwater.’

‘Ja. Ik bedoel: dat zie ik nu ook. Ik dacht dat het misschien een mangat was. In Engeland zit de hoofdkraan vaak onder het plaveisel voor het huis.’ Ik moet erbij vertellen dat ze me in het Engels had begroet en dat we in het Engels verder waren gegaan. Dat gaat me niet zo goed af, het is alweer lang geleden. Het verwonderde me dat ze er voetstoots van uit was gegaan dat ze begrepen zou worden als ze in het buitenland een onbekende in haar eigen taal aansprak. Het geluk was kennelijk met de dommen.

‘Kijk,’ zei ik, en ik liep om het blauwe huis heen naar de achterkant. Bij de waterput wees ik. Ze keek van de put naar mij en fronste.

‘Geen aansluiting op de hoofdleiding?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘We zitten hier net iets te ver van de stad.’ Ik deed haar voor hoe ze de pomp moest bedienen, die het zelfs na al die tijd nog deed. Ik bewoog de zwengel een paar keer op en neer.

‘Wil dat zeggen dat ik dat elke dag moet doen?’

Ik wees naar het dak. ‘Er is een tank. En u laat binnenkort vast wel een elektrische pomp installeren. En dan is het doodeenvoudig.’ Ik liep naar de achterdeur en wilde al naar binnen gaan, maar kwam net op tijd tot bezinning. ‘Mag ik?’ De vrouw knikte. Ik zei tegen Kos en Zeka dat ze moesten wachten. Binnen ging ik naar de gootsteen en draaide de kraan open. ‘Kijk!’ Ik hield mijn vingers onder het water, dat mooi helder was. De vrouw volgde mijn voorbeeld en was kennelijk dolblij met het water. Ze schudde de druppels van haar hand en stak hem me toe.

‘Laura.’

‘Duro,’ zei ik, en ik pakte haar hand. Slanke vingers. Een trouwring.

‘Hartelijk bedankt. We moesten gisteren en vanmorgen het water uit de regenton gebruiken. Wat een bof dat je op het goede moment langskwam. Je zult me wel erg dom hebben gevonden. Zin in een kop koffie? Ik wilde net gaan zetten. Dan kun je me alles over de omgeving vertellen.’

‘Welke omgeving?’

Laura begon te lachen. ‘Deze omgeving natuurlijk. Ik bedoel Gost, de stad, en de rest.’

‘Gost?’

‘Ja.’

‘Daar valt niets over te vertellen.’

Ze zette haar handen in haar zij en hield haar hoofd schuin. Nog steeds glimlachend vroeg ze: ‘Woon je hier je hele leven al?’

‘Ja.’ Bijna mijn hele leven.

‘Dan is voor jou alles vanzelfsprekend.’ Ze liep naar het raam om het luik dat was dichtgewaaid weer open te duwen. ‘Ik ben nog nooit ergens geweest waar het zo mooi was als hier. Jij ziet het niet meer, maar je hebt geen idee wat een geluksvogel je bent.’

Ik liep naar het raam, boog voor haar langs en zette het luik vast aan de haak in de buitenmuur. Op een hoge elektriciteitsdraad balanceerde een rij vliegenvangers. De akker, die al lange tijd braak lag, stond niet alleen vol met hoog gras en paarse asters, maar ook met een geel bloemetje, vlooienkruid heet het, geloof ik. Mijn vader was vrij goed in namen van planten en bloemen. Vlooienkruid is onkruid en gedijt vrijwel overal, vooral op vuilnisbelten en in bermen. Het was een teken dat de grond op de akker waarschijnlijk niet al te best was.

Laura zette koffie, en ik keek om me heen. Ik dacht dat er niemand in het huis was geweest, maar ik had me vergist: de boel was schoongeveegd, de muren hadden een lik verf gekregen. Ik vroeg me af wanneer dat allemaal was gebeurd. Ik had altijd op het huis gelet; niet dat ik er onderhoud aan had gedaan – het was immers niet van mij, dus dat lag niet op mijn weg – maar ik had het verval in de gaten gehouden. De veranderingen gaan sluipenderwijs, alsof je een vrouw oud ziet worden: weer een rimpel, kraaienpootjes die zich vermenigvuldigen, ouderdomsvlekken die langzaam opkomen. Op een dag is het gezicht zoals je het kende verwoest.

Een vlek hoog op een muur wees op een lek in het dak. Het pleisterwerk was gedeeltelijk afgebrokkeld, waardoor een stuk betengeling blootlag. Bij de deur een doos met rommel die afgevoerd moest worden: serviesgoed, een oud bordenrek, lege flessen. In de open haard lag nog de as van een oud vuur, keihard geworden en bespat met vogelpoep uit de schoorsteen. De muren waren weliswaar opgeknapt, maar in de blauwe verf van de raamkozijnen zaten barstjes en bladders; een wingerdrank kroop erbovenlangs. Ik streek over het tafelblad en mijn vingertoppen tastten naar de groeven in de nerf, naar de oneffenheden van het hout. Laura kwam eraan met de koffie en de kopjes. Bij de achterdeur verscheen een jong meisje. ‘Er liggen hier twee honden.’

‘Die zijn van Duro,’ zei Laura. ‘Kom maar even gedag zeggen. Duro, dit is mijn dochter, Grace.’

‘Hallo, Grace.’

Het meisje liet haar blik over me heen dwalen maar zag niets wat haar interesseerde. ‘Hai,’ zei ze.

‘Kom even bij ons zitten.’

‘Neu…’

‘Duro heeft me geholpen met het water.’

‘Super! Dus ik kan nu in het bad?’

‘Je zult eerst moeten wachten tot het opgewarmd is. Wat ben je aan het doen?’

‘Ik wil een eindje gaan wandelen. Die honden doen toch niks? Ze zien er nogal woest uit.’

Ik zei dat ze lief waren en niets deden. Grace was vijftien, niet mooi, wel mollig, en op haar bovenlip lag een waasje dons alsof ze een permanente melksnor had. Ze was niet echt bang voor de honden, ze speelde alleen het spelletje van aantrekken en afstoten waar tienermeisjes een handje van hebben.

Toen haar dochter weg was schonk Laura koffie in.

‘Je hebt lekkage,’ zei ik.

‘Ja, ik heb het gezien. Ik zal er iemand bij moeten halen.’

‘Ik kan er wel even naar kijken, als je wilt. Het kan aan een dakpan liggen, of misschien moeten de goten worden schoongemaakt.’

‘Heus? Daar zou ik erg mee geholpen zijn.’

‘Kleine moeite.’

Ze speelde met haar trouwring. ‘Mijn man is in Engeland gebleven vanwege zijn werk, hij komt over een poosje. Mijn zoon ligt nog in bed. Onvoorstelbaar, hè? Jij staat vast altijd vroeg op.’

Ik knikte. Ze had vrij smalle ogen die een beetje scheef stonden, wat nog werd versterkt als ze lachte. Een breed voorhoofd, een moedervlek boven haar linkerwenkbrauw.

‘Londen?’ vroeg ik.

Ze knipperde met haar ogen omdat ze het niet meteen begreep. ‘Nee.’ Ze schudde haar hoofd.

‘Manchester?’

‘Nee, ook niet Manchester. Hoe kom je daarbij?’

‘Manchester is de belangrijkste stad van Engeland.’

‘O ja?’

‘Ja,’ zei ik, ‘Man U. Manchester United. Het beste team op de hele wereld.’

Ze begon te lachen, en toen ze uitgelachen was en haar mond dichtdeed, bleef haar lip heel even op een hoektand hangen. Zo fascinerend dat ik graag nog wat langer naar haar zou kijken.

‘Nee, we wonen in een stad vlak bij Bristol. In Bath. Heb je daar ooit van gehoord?’

‘Pride and Prejudice. Sense and Sensibility,’ zei ik, om haar weer aan het lachen te krijgen.

‘Precies!’

Nadat ik haar nog even had gadegeslagen zei ik: ‘Ik zal eens naar het dak kijken, dan weet ik wat voor gereedschap ik morgen moet meenemen. Heb je een ladder?’

Ze keek om zich heen alsof ze in de kamer een ladder zocht die ze misschien over het hoofd had gezien.

‘In een van de schuren misschien?’ vroeg ik.

‘Daar heb ik nog niet in durven kijken.’

Duiven hadden vanaf de dakspanten hun smerige sporen achtergelaten en ik trapte meteen op een dode vogel; de botjes kraakten onder mijn schoenen. Ik schopte het karkas opzij. Rollen stoffig prikkeldraad, een kruiwagen, een appelpers, krakkemikkig en kapot, stapels verfblikken. In de hoek het silhouet van een auto onder een plastic hoes. ‘Wat zou dat zijn?’ vroeg Laura, en ze wees naar een rij bestofte flessen op een plank.

‘Rakija,’ antwoordde ik.

‘Wat is dat?’

‘Een soort brandewijn, zelfgestookt.’

Een boodschappentas propvol kranten. Twee dozen met pockets, de ruggen geknakt, de bladzijden wijd uitstaand of verkleefd tot een onbuigzame golf. Cassettebandjes. Een doos vol sierspulletjes en een oude keukenklok. Een blauw geglazuurde schaal. Toen ik hem oppakte brak hij in tweeën. ‘Wat zonde,’ zei Laura. ‘Hij is best mooi.’ Ze stak haar hand uit, maar ik gooide de scherven weg. Ik tilde een punt van de autohoes op. Laura kwam erbij staan. ‘Het is een oude Cinquecento,’ zei ze. ‘Een hele tijd geleden heb ik er ook zo een gehad. Ik moest hem wegdoen. Ik mis hem nog steeds. Wonderlijk om er hier een te vinden. Die van mij was wit, maar ik heb eigenlijk altijd een rode willen hebben, zoals deze.’

‘Hij ziet eruit als de Cinquecento, maar is het niet,’ zei ik. ‘Kleinere auto, zwaardere motor. Hij heeft iets van een Fiat 600, maar er zit een 750cc-motor in. Wordt hier onder licentie gemaakt, en een hele tijd was het de enige auto die te krijgen was. We noemden het een Fićo, naar de hoofdpersoon in een stripverhaal die in zo’n auto reed.’ Elk jaar weer zag je hele gezinnen ermee op vakantie gaan, met koffers op het dak gebonden, de bergen over, op weg naar de kust. Ze konden er zelfs een caravan aan hangen, vertelde ik Laura, maar dan wel een kleine. Hier in de buurt werden Fićo’s vaak gebruikt als trekkers voor landbouwmachines; meer dan eens had ik gezien dat er twee naast elkaar reden en een aardappelrooier of iets dergelijks trokken, als een koppel ingespannen paarden. Op een gegeven moment was de productie stilgelegd, en lange tijd wilde niemand meer zo’n auto hebben: de schande van het verleden kleefde eraan, de geur van armoede. Iedereen wilde een Golf of een bmw. Maar onlangs had ik gehoord dat de jongelui in de stad iets hadden met Fićo’s, jonge mensen met geld maar zonder herinneringen. Ik zei tegen Laura: ‘Ik heb in de krant gelezen dat er weer vraag naar is.’ Ik trok de hoes helemaal weg. De auto was intact, al waren de banden uiteraard plat en zaten er barstjes in het rubber. Ik opende de achterklep om een blik op de motor te werpen.

‘Dat is ook zo, de motor zit achterin,’ zei Laura.

Ik schroefde de radiateur open: er zat nog vloeistof in.

‘Zouden we hem weer aan de praat kunnen krijgen?’ Laura tuurde over mijn schouder mee.

‘Misschien.’ Ik schroefde de radiateur dicht en legde de hoes weer over de auto. ‘Hier is geen ladder,’ zei ik, waarna ik de zware houten deuren dichtduwde en de grendel op zijn plaats schoof. We liepen om het huis heen naar de weg en de voordeur. Toen we langs de ladder kwamen zei ik: ‘Aha,’ en ik tilde hem van de haken in de muur.

De goten zaten verstopt met halfvergaan blad, waarin de vlinderplant wortel had geschoten. Enkele dakpannen waren losgeraakt of gebroken – twaalf, telde ik in de gauwigheid. Een eenvoudig karwei. Na de opleving in de bouw een jaar of tien geleden was er niet veel werk meer geweest. Sommige huizen waren meteen opgeknapt, andere waren verlaten en aan de elementen overgeleverd, zodat ze er nog veel slechter bij stonden dan dit. Er werden dakpannen gestolen. Ik ging de ladder af en beloofde Laura dat ik de volgende dag zou terugkomen. Ze was zo dankbaar dat ze niet eens over de prijs begon. Bij de deur pakte ik de doos met rommel op. ‘Zal ik die voor je wegbrengen?’

‘Graag. Je moet me maar eens wijzen waar de vuilstort is.’

‘Geen probleem.’

‘Tot morgen dan,’ zei ze.

‘Ja, tot morgen.’ Ik floot Kos en Zeka, en we liepen de weg af. Laura stond ons bij de deur van het blauwe huis na te kijken. Dat wist ik ook zonder om te kijken, net zo goed als ik precies wist op welk moment ze naar binnen ging.

Thuis bekeek ik wat er in de doos zat; het meeste was inderdaad oude rommel. Flessen en potten kwamen altijd van pas; ik spoelde ze om en zette ze weg. Onder in de doos vond ik een paar blauwe en groene mozaïektegeltjes. Ik liet ze stuk voor stuk door mijn vingers gaan, genietend van de verschillende texturen: de ruwe randen van de klei, het gladde glas. Ik legde ze op een rijtje in de vensterbank.

Die avond ging ik in de stad iets drinken, ditmaal met het prettige vooruitzicht van enkele weken betaald werk. Het was drukkend warm, er dreigde onweer. Zeka en Kos gingen met me mee. Ik haalde een glas wijn aan de bar en liep ermee naar buiten. Hoewel het zondag was, waren de straten vrijwel verlaten. Het was geen gewoonte meer om op dat tijdstip te flaneren en roddels uit te wisselen, om als echtgenoot de mooie vrouw van je buurman te begeren, om als echtgenote de vrouw in kwestie straal te negeren. De mensen blijven thuis, en er wordt gezegd dat het overal hetzelfde is. Het wemelde van de spreeuwen die hun gespikkelde figuren in de hemel graveerden. Er zou wel een havik of torenvalk in de buurt zijn, en inderdaad zag ik opeens een roofvogel de zwerm in duiken. Hij kon onmogelijk missen, zou je zeggen, maar toch leken de duizenden spreeuwen de gelederen moeiteloos om hem heen te sluiten.

Nadat ik de vogels nog een poosje had gevolgd keek ik weer naar de straat – en daar was Krešimir. Meestal houdt hij zich afzijdig van de anderen, net als ik, en ik had hem dan ook in geen maanden gezien. Gost is niet groot en niet klein, dus het was eigenlijk doodnormaal dat hij daar was. Ik bedoel: soms kwam je iemand tweemaal op een dag tegen, soms zag je hem bijna een jaar niet. Zo gaan zulke dingen. Dit is geen wereldstad maar een kleine provinciestad. Evengoed was het toevallig, juist vandaag. Hij begon een beetje krom te lopen, zag ik, waardoor het leek of hij naar muntjes zocht. We hebben allebei nog aardig veel haar. Krešimir draagt het zwierig naar achteren gekamd; het hangt tot op zijn kraag en is met grijs doorschoten. Mijn haar is kort en zwart. De boord en de manchetten van zijn overhemd waren keurig dichtgeknoopt. Hij kleedde zich altijd met zorg en droeg bijvoorbeeld nooit iets wat ook maar enigszins sleets, vlekkerig of gerafeld was. Krešimir was uiterst precies wat zijn kleding betreft, en zijn familie was een stuk beter af dan de mijne. Hij keek links noch rechts maar liep vastberaden door, zij het langzamer dan vroeger. Hij zag me niet. Een déjà vu: ik was al eens eerder precies op deze plek geweest, met spreeuwen in de lucht en Krešimir, mijn oude tegenstander, in mijn blikveld.

We gingen altijd samen op vogels jagen, Krešimir en ik – vele, vele jaren geleden.

Krešimir, Anka en ik: voor schooltijd gaan we weleens duiven schieten. Op een keer lopen we naar huis, en Krešimir is om onverklaarbare redenen woedend, zoals wel vaker. Het regent en is nog maar net licht. We komen terug van de verre velden waar geen vogel te bekennen was. Na ruim een half uur zijn we op weg naar huis gegaan.

Krešimir kan het niet hebben dat er iets verkeerd gaat. Hij heeft een rothumeur, en in zo’n bui loopt hij heel snel, met zijn kont naar achteren, waar ik soms om moet lachen, en daar wordt hij alleen maar nog bozer van. Ditmaal lachen Anka en ik niet; we lopen in ons eigen tempo en proberen niet eens meer om hem bij te houden, wat Krešimir niet zint. Dat hoge tempo is bedoeld om ons te vernederen, want ik ben een stuk kleiner dan hij, en Anka is een meisje en jonger. Zijn loopje en zijn snelle, onverwachte bewegingen horen bij de manieren waarop Krešimir zijn fysieke overwicht toont. Ik weet niet waar hij die ochtend zo nijdig om is, want we zijn heus weleens eerder met lege handen thuisgekomen. We genieten altijd van het jagen op zich, maar die dag niet. Er is kennelijk iets gebeurd waar Krešimir razend om is geworden.

Op de hoek bij de bakker sla ik af om thuis mijn doorweekte kleren uit te trekken voordat ik naar school ga. Op de hoek draai ik me om en zwaai, maar niemand ziet het. Anka heeft het op een holletje gezet om gelijk op met Krešimir te komen; ze veegt regendruppels en slierten haar uit haar gezicht en roept hem. Haar hoge, heldere stem wordt meegedragen op de wind, maar haar broer doet alsof hij doof is.

Die herinnering kwam boven door de wijn en de spreeuwen, door de aanblik van Krešimir die niet meer zo snel kan lopen, de lucht die betrekt en de verkillende, onafgedane kwesties. In een opwelling stond ik op en riep hem. Hij draaide zich op zijn gemak om en speelde dat hij niet verbaasd was. Krešimir wordt niet graag betrapt, en als het toch gebeurt is hij erop getraind beheerst te reageren. Ik riep of hij wat kwam drinken. Hoewel ik eerlijk gezegd geen moment had gedacht dat hij ja zou zeggen, kwam hij naar me toe, maar liep met een nadrukkelijke boog om de honden heen. Kos rook hem en trok haar bovenlip op. ‘Ze lacht je alleen maar toe,’ zei ik. Krešimir had een hekel aan honden, aan alle dieren eigenlijk – dat was een van de redenen dat hij jaagde.

Krešimir accepteerde een glas wijn – er kon geen bedankje af – en terwijl hij daar achter zijn glas zat, liet hij zijn blik door de straat dwalen. Hij pakte het glas, dronk het halfleeg en zette het weer op tafel. Hij deed geen mond open. Krešimir gaf zelf nooit een rondje en minachtte andermans gastvrijheid. Hij deed alsof hij mij een dienst bewees. Ik kreeg zin om hem te plagen, juist omdat ik wist dat hij daar een hartgrondige hekel aan had. ‘En, is er nog nieuws?’ vroeg ik.

Hij antwoordde zonder me aan te kijken: ‘Alles bij het oude.’

‘Gaat het regenen, denk je?’

Krešimir keek in de richting van het ravijn, waar zich achter de heuvels dikke wolken samenpakten. ‘Misschien,’ zei hij. ‘Misschien vannacht. Misschien morgen.’

Ik gaf de serveerster een teken dat ze nog twee glazen wijn moest brengen. Er viel een spat regen op het tafeltje.

‘Ik moet ervandoor,’ zei Krešimir.

‘Het regent toch niet hard.’ Ik zei tegen de serveerster dat ze de wijn op tafel moest zetten. Anders dan Fabjan, bijvoorbeeld, of ik, kon Krešimir niet zo goed tegen drank. ‘Het oude huis is dus verkocht.’

‘Van wie weet je dat?’

Ik vertelde dat ik dat in de Zodijak had opgevangen.

Hij snoof zachtjes. ‘Er wordt te veel gekletst.’

‘Het is dus waar?’

Krešimir maakte een wuivend handgebaar. ‘Het begon af te takelen.’ Toen vroeg hij met een vals lachje hoe het met mijn werk ging. Dat deed hij om op een ander onderwerp over te stappen, maar hij kon niet weten dat mijn omstandigheden net waren verbeterd. Krešimirs baan bij de kunstmestfabriek in Gost wordt beschouwd als een goede positie voor deze buurt, want hij werkt op het kantoor van de afdeling Verkoop. Ik ben bouwvakker, ik gebruik mijn handen en zoek mijn werk waar ik het krijgen kan, wat niet altijd meevalt. Krešimir heeft een hogere beroepsopleiding gevolgd, terwijl ik de lagere technische school niet eens heb afgemaakt. Hij genoot van het overwicht dat hij daardoor op me had.

Ik antwoordde dat het prima ging met mijn werk. Intussen was het harder gaan regenen, maar ik maakte nog geen aanstalten om op te stappen en keek naar de druppels die op Krešimirs hoofd neerkwamen. Zoals ik al zei heeft hij best weelderig haar, maar behalve dat het grijs wordt zitten er bij zijn slapen al diepe inhammen. Waarschijnlijk droeg hij het ter compensatie vrij lang, alsof de mensen de voorkant niet zouden opmerken omdat ze zich zo verbaasden over het wonder op zijn achterhoofd. ‘Wat ga je nu doen?’ vroeg ik.

‘Hoezo?’

‘Nu je het huis verkocht hebt.’

‘Moet ik dan iets doen?’

‘Meestal doen de mensen dan wel iets.’

‘O ja?’

‘Jazeker,’ zei ik.

‘Nu je het vraagt… Ik overweeg om weg te gaan.’

‘Weg uit Gost?’

‘Ja.’

‘Waarheen dan?’

‘Naar de kust misschien. De eilanden. Ik hoor dat het leven daar goed is. De mensen hebben de draad van het leven weer opgepakt, Duro. Dat zou jij misschien ook moeten doen. De toeristen zijn terug. En nu moet ik naar huis. Ik heb nog van alles te doen.’ Krešimir stond op en dronk zijn glas leeg.

‘Veel succes,’ zei ik.

‘Succes, waarmee?’

‘Met de verhuizing.’

‘Dank je.’ Hij vergaarde zijn tassen met boodschappen. Krešimir is pas op latere leeftijd getrouwd. Zijn vrouw, eens een knappe blonde meid die vol ideeën zat, ook al deugden ze niet bepaald, kwam nog maar zelden de deur uit, behalve om op bezoek te gaan bij haar familie; dan bleef ze vaak maanden weg, omdat ze noch de confrontatie, noch de definitieve breuk met haar man aandurfde. Misschien was ze nu ook bij haar familie, of Krešimir had, wat even waarschijnlijk was, besloten zelf de boodschappen te doen. Het kon zijn dat ze net een keer te vaak het verkeerde had gekocht of te veel geld had uitgegeven. Krešimir was eigenlijk een vrek, had ik dat al gezegd? Hij liep met een boog om de honden heen, en weg was hij.

Ik bleef nog even om mijn wijn op te drinken, daarna riep ik Kos en Zeka en ging op weg naar huis. Het regende hard: een zomerse bui. Als ik aan de rand van de stad was zou het droog zijn. Ik dacht aan het blauwe huis en de nieuwe mensen die er woonden. Ik dacht aan het lekkende dak. Morgen was het maandag, een werkdag. Ik zou er vroeg heen gaan en een begin maken. Ik keek naar de lucht: de spreeuwen waren verdwenen.

Ik liep, ik dacht: Krešimir gaat dus weg uit Gost.