Sonali Deraniyagala

Vloedgolf

© 2013 Sonali Deraniyagala

Oorspronkelijke titel Wave

Oorspronkelijke uitgever Alfred A. Knopf

© 2013 Nederlandse vertaling Nico Groen / Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Marianne Tieleman

Ontwerp omslag Bureau Beck

Ontwerp binnenwerk Yulia Knol

ISBN 978 90 468 1504 5

NUR 320

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013 Met ISBN 978 90 468 1503 8

Voor Alexandra en Kristiana

EEN

YALA, SRI LANKA, 26 DECEMBER 2004

Eerst viel me niets bijzonders op. De oceaan leek iets dichter bij ons hotel dan normaal. Meer niet. Een witte, schuimende golf was helemaal over de zandbank geklommen, waar het strand plotseling steil de zee in loopt. Je zag nooit water op dat stuk strand. Onze vriendin Orlantha wees me erop. Kort daarvoor had ze op onze deur geklopt om te vragen of we klaar waren om te gaan. We waren bijna zover. Steve stond onder de douche, of zat, nog waarschijnlijker, op de wc te lezen. Onze jongens waren achter op de veranda, druk in de weer met hun kerstcadeaus.

Het was in Yala, een nationaal park aan de zuidoostkust van Sri Lanka. Het wemelde er van de witbuikzeearenden, de allermooiste vogel als je het Vikram vroeg. Voor iemand van bijna acht wist hij veel van vogels. Er nestelde een koppel zeearenden vlak bij de lagune die grensde aan dit hotel in Yala. Vaak zat hij urenlang op een rots aan de rand van de lagune te wachten, verlangend om een glimp van ze op te vangen. Ze kwamen altijd opdagen, betrouwbaar als de tandenfee.

We hadden hier vier dagen samen met mijn ouders doorgebracht. Binnen een week zouden Steve en ik met de jongens terug naar huis vliegen, naar Londen. Op de ochtend na Malli’s vioolconcert waren we vanuit Colombo naar Yala gereden. Niet dat Malli ook maar iets om die viool gaf, hij stond vooral graag op het podium. Hij deed het meisje naast hem na en beroerde met overtuigende precisie zijn strijkstok. ‘Hij doet alsof, mam, hij doet alsof,’ fluisterde Vikram die avond van het concert, onder de indruk van het brutale lef van zijn vijf jaar oude broertje.

Onze vriendin Orlantha gaf Malli vioolles tijdens onze reizen naar Sri Lanka. Ze had vrijaf genomen van haar leven in Los Angeles om een paar jaar les te geven in Colombo, en haar kinderorkest floreerde. Het heette Strijkers aan Zee.

En nu stonden Orlantha en ik te kletsen in de deuropening van deze hotelkamer. We hadden gepland om elkaar in Yala te ontmoeten: zij was er met haar ouders, die voor een vakantie uit de VS waren overgekomen. Ze keek naar de capriolen van mijn zoons en zei dat ze dolgraag snel een gezin wilde stichten. ‘Wat jullie hebben is een droom,’ zei ze.

Op dat moment zag ze de golf. ‘O god, het tij komt op.’ Dat zei ze. Ik keek achterom. Zo bijzonder leek het niet. Of verontrustend. Je zag alleen maar de witte krul van een grote golf.

Maar meestal kon je vanuit onze kamer de golven niet zien breken. Je kon de oceaan eigenlijk bijna niet zien. Die was niet meer dan een blauwe schittering boven het uitgestrekte zand dat steil afliep naar het water. Nu kwam het schuim van de golf langs die helling omhoog en naderde de hoge naaldbomen die halverwege onze kamer en de waterlijn stonden, die bomen die zo detoneerden in dit landschap vol broze, doornachtige struiken. Dat was merkwaardig. Ik riep naar Steve in de badkamer. ‘Kom eens, Steve, ik moet je iets geks laten zien.’ Ik wilde niet dat hij het zou missen. Ik wilde dat hij gauw uit de badkamer kwam voordat al dat schuim oploste. ‘Ik kom zo,’ bromde Steve, die niet van plan was zich te haasten.

Ineens was er nog meer wit schuim. En nog meer. Vik zat bij de achterdeur de eerste bladzijde van De hobbit te lezen. Ik zei dat hij de deur dicht moest doen. Het was een glazen deur met vier luiken, die hij een voor een dichtdeed, waarna hij de kamer door liep en naast me kwam staan. Hij zei niets, hij vroeg niet wat er aan de hand was.

Het schuim veranderde in golven. Golven die over de rand sloegen waar het strand ophield. Dit was niet normaal. De zee kwam nooit zo ver landinwaarts. Golven die zich terugtrokken noch oplosten. Dichterbij nu. Bruin en grijs. Bruin of grijs. Golven die langs de naaldbomen raasden en onze kamer naderden. Allemaal golven nu, ontketend, kolkend. Plotseling ziedend. Plotseling dreigend. ‘Steve, kom naar buiten. Nu.’

Steve rende de badkamer uit terwijl hij zijn sarong ombond. Hij keek naar buiten. We zwegen.

Ik greep Vik en Malli, en we renden allemaal de voordeur uit. Ik liep voor Steve uit. Ik hield de jongens allebei bij de hand. ‘Geef mij er een. Geef mij er een,’ riep Steve met uitgestoken arm. Maar dat deed ik niet. Het zou ons tijd hebben gekost. We hadden geen tijd. We moesten snel zijn. Dat wist ik. Maar ik wist niet waar ik voor vluchtte.

Ik ging niet bij mijn ouders langs. Ik stopte terwijl we naar buiten renden niet om op hun kamerdeur te kloppen, rechts naast de onze. Ik riep niet om ze te waarschuwen. Ik sloeg niet op hun deur en riep niet dat ze naar buiten moesten komen. Toen ik langsrende, vroeg ik me een fractie van een seconde af of ik het moest doen. Maar ik mocht niet stil blijven staan. Het zal ons ophouden. We moeten blijven rennen. Ik hield de jongens stevig bij hun hand vast. We moeten wegwezen.

We vluchtten naar de oprit voor het hotel. De jongens renden even hard als ik. Ze struikelden of vielen niet. Ze waren op blote voeten, maar hielden niet in omdat de stenen of doorns pijn deden. Ze zeiden geen woord. Maar onze voeten klonken luid. Ik hoorde ze hard op de grond neerkomen.

Voor ons reed een jeep, snel. Hij stopte. Een safari-jeep die van achter en aan de zijkanten open was, met een bruine canvas huif. De jeep bleef op ons wachten. We renden ernaartoe. Ik gooide Vikram achterin, hij kwam met zijn gezicht naar beneden op de bodem van groen, geroest metaal terecht. Steve sprong erin en raapte hem op. We zaten er nu allemaal in. Steve had Vik op schoot, ik zat tegenover ze met Malli op de mijne. Een man bestuurde de jeep. Ik wist niet wie hij was.

Ik keek om me heen en zag niets ongewoons. Geen schuimend water hier, alleen het hotel. Het was allemaal zoals het moest zijn. De lange rijen kamers met aardewerken dakpannen, de terracotta vloeren van de overdekte paden, de grauwe oprit van oranjebruin grind, aan weerszijden vol wilde cactussen. Alles was er. De golven hebben zich teruggetrokken, dacht ik.

Ik had Orlantha niet met ons mee zien rennen, maar dat moet ze hebben gedaan. Ze zat in de jeep. Haar ouders kwamen hun kamer uit stormen terwijl wij de onze uit renden, en haar vader, Anton, zat nu ook bij ons. Op het moment dat Orlantha’s moeder, Beulah, zichzelf de jeep in hees, trok de bestuurder op. De jeep schoot naar voren en ze verloor haar greep en viel eraf. De bestuurder merkte het niet. Ik zei dat hij moest stoppen, ik bleef tegen hem schreeuwen dat ze eraf was gevallen. Maar hij reed door. Beulah lag op de oprit en keek omhoog naar ons terwijl we wegreden. Ze glimlachte flauwtjes, ze leek in de war.

Anton hing uit de achterbak om Beulah te bereiken en haar omhoog te trekken. Toen dat niet lukte, sprong hij eruit. Ze lagen nu allebei op het grind, maar ik riep niet tegen de bestuurder dat hij op ze moest wachten. Hij reed heel snel. Gelijk heeft-ie, dacht ik, we moeten blijven rijden. We zijn zo bij het hotel weg.

We lieten mijn ouders achter. Ik raakte in paniek. Als ik naar hun deur had gegild toen we naar buiten renden, hadden ze met ons mee kunnen rennen. ‘We hebben Aachchi en Seeya achtergelaten,’ riep ik tegen Steve. Vikram moest ervan huilen. Steve drukte hem tegen zich aan, klampte hem aan zijn borst. ‘Aachchi en Seeya redden zich wel,’ zei Steve. Vik hield op met huilen en kroop tegen Steve aan.

Ik was Steve dankbaar om wat hij zei, ik was gerustgesteld. Steve heeft gelijk. Er zijn nu geen golven. Pa en ma, ze lopen hun kamer uit. Wij zijn hier het eerst weg, en dan zien we ze daarna wel. Ik zag voor me dat mijn vader het hotel uit liep, overal lagen plassen, hij had zijn broekspijpen opgerold. Ik bel ma wel op haar mobieltje zodra ik in de buurt ben van een telefoon, dacht ik.

We naderden het einde van de oprit. We wilden net linksaf de onverharde weg inslaan die langs de lagune loopt. Steve keek naar de weg voor ons. Hij bleef met zijn hiel op de bodem van de jeep trappen. Schiet op, snel een beetje.

Toen bevond de jeep zich in water. Opeens al dat water in de jeep. Water dat over onze knieën klotste. Waar kwam dat vandaan? Ik had de golven ons niet zien inhalen. Het water moest ergens uit de grond zijn gespoten. Wat gebeurt er? De jeep kwam langzaam vooruit. Ik hoorde de motor zwoegen, grommen. We kunnen door dit water rijden, dacht ik.

We werden heen en weer geslingerd. Het water steeg nu, vulde de jeep. Het kwam tot onze borst. Steve en ik tilden de jongens op, zo hoog we konden. Steve hield Vik vast, ik Mal. Hun gezichten waren boven water, de bovenkant van hun hoofd drukte tegen de canvas huif van de jeep, we hadden onze handen stevig onder hun oksels. De jeep deinde. Hij dreef nu, de wielen hadden geen greep meer op de grond. We hielden onszelf in evenwicht op onze stoelen. Niemand zei iets. Niemand maakte een geluid.

Toen zag ik Steve’s gezicht. Zo had ik hem nog nooit gezien. Een plotselinge blik van afgrijzen, ogen als schoteltjes, mond wijd open. Hij zag iets achter me wat ik niet kon zien. Ik had geen tijd om me om te draaien en te kijken.

Want hij sloeg om. De jeep sloeg om. Aan mijn kant.

Pijn. Het enige wat ik voelde was pijn. Waar ben ik? Mijn borst werd door iets vermorzeld. Ik zit klem onder de jeep, dacht ik, ik word erdoor geplet. Ik probeerde hem weg te duwen, ik wilde me eronderuit wurmen. Maar het was te zwaar, wat er ook op me lag, en de pijn in mijn borst werd steeds erger.

Ik zat nergens onder klem. Ik bewoog, merkte ik nu. Ik tolde ineengedoken in het rond.

Ben ik onder water? Het voelde niet als water, maar dat moet wel, dacht ik. Ik werd voortgesleurd en sloeg naar voren en naar achteren. Ik kon mezelf niet tot stilstand brengen. Wanneer ik af en toe mijn ogen opendeed, zag ik geen water. Iets rookachtig grijs. Het was het enige wat ik kon onderscheiden. En mijn borst. Die deed pijn alsof er met een grote steen op in werd gebeukt.

Dit is een droom. Het is een van die dromen waarin je maar blijft vallen, en dan word je wakker. Ik wist het nu zeker. Ik kneep mezelf. Telkens weer. Ik voelde het in mijn dij, door mijn broek heen. Maar ik werd niet wakker. Het water sleepte me mee met een snelheid die ik niet kende, stuwde me voort met een kracht waar ik niet tegenop kon. Ik werd door boomtakken en struiken gesleurd en hier en daar knalde ik met mijn ellebogen en mijn knieën tegen iets hards.

Als dit geen droom is, dan ben ik vast aan het doodgaan. Het kan niets anders, die afschuwelijke pijn. Die jeep viel om en nu maakt iets me dood. Maar hoe kan ik nou doodgaan? Net was ik nog in onze hotelkamer. Net was ik nog bij de jongens. Mijn jongens. Mijn brein hield zichzelf bij de les, het probeerde zich te concentreren. Mijn Vik en Malli. Ik mag niet doodgaan. Voor hen moet ik in leven blijven.

Maar de druk op mijn borst was te heftig. Ik wilde alleen maar dat die ophield. Als ik dan toch dood moet, dan snel een beetje, graag.

Maar ik wil niet dood, we hebben een goed leven, dacht ik. Ik wil niet dat het voorbij is, we hebben nog zo veel te doen, zo veel. Maar ik moest me overgeven aan deze ongekende chaos. Dat voelde ik. Ik ga dood, ik ben niets vergeleken bij wat me in zijn greep heeft. Wat moet ik, het is voorbij, afgelopen. Ik gaf het op. Maar toen ik in het water begon rond te tollen, was ik teleurgesteld dat er een einde aan mijn leven moest komen.

Dit kan niet waar zijn. Alleen stond ik nu bij de deur, te praten met Orlantha. Wat had ze ook weer gezegd? Een droom? Wat jullie hebben is een droom? Wat ze had gezegd kwam weer bij me boven, ik vervloekte haar omdat ze het had gezegd.

Ineens zag ik bruin water. Niet langer rookachtig grijs, maar wellend bruin water, helemaal tot in de verte, zo ver ik kon zien. Mijn hoofd was nu boven water. Maar ik werd nog steeds met grote snelheid voortgesleurd. Er was niets wat ik kon vastgrijpen. Ik werd alle kanten op gesmeten. Er draaien bomen om me heen. Wat is dit toch? Ik was met Vik in onze kamer. Hij wil zijn nieuwe cricketshirt van Engeland aan, we rijden zo terug naar Colombo. Ik heb het shirt op bed uitgespreid. Dit moet een droom zijn, dacht ik. Ik proefde zout. Water beukte in mijn gezicht, het kwam in mijn neus, het schroeide mijn hersenen. Ik had lange tijd niet in de gaten dat mijn borst geen pijn meer deed.

Ik dreef op mijn rug. Een smetteloos blauwe hemel. Een vlucht ooievaars vloog met gestrekte nek in formatie over me heen. Ze vlogen in dezelfde richting waarin het water me voerde. Indische nimmerzatten, dacht ik. Een vlucht Indische nimmerzatten in een hemel boven Yala had ik al duizenden keren gezien. Een aanblik die zo vertrouwd was dat hij me aan het kolkende water onttrok. Ooievaars kijken met Vik, samen met hem lachen om hun pterodactylusachtige vlucht, daar was ik enkele ogenblikken.

Vik en Malli, dacht ik weer. Ik mag mezelf niet dood laten gaan in wat dit ook is. Mijn jongens.

Een kind dreef mijn kant uit. Een jongen. Zijn hoofd was bijna boven water, hij gilde. Papa, papa. Hij klampte zich aan iets vast. Het zag eruit als een kapotte autostoel, er zat geel schuim of gele rubber in. Hij lag erbovenop, alsof hij aan het bodyboarden was. Van een afstand dacht ik dat het Malli was. Ik probeerde bij hem te komen. Het water sloeg in mijn gezicht en duwde me terug, maar het lukte me om dichter bij de jongen te komen. Kom maar bij mama, zei ik hardop. Toen zag ik zijn gezicht van dichtbij. Het was Mal niet. Een moment later werd ik opzij gesmeten, en de jongen was weg.

Ik gleed door een stroomversnelling. Het water stortte omlaag. Er was een man die in de stroom heen en weer werd geworpen. Hij lag met zijn gezicht omlaag. Hij had een zwart T-shirt aan, meer niet. Is dat Steve, vroeg ik me af, misschien is het Steve, is hij zijn sarong kwijt. Eerst was ik kalm toen ik dat dacht, daarna raakte ik in paniek. Nee, het kan Steve niet zijn. Laat het hem niet zijn.

Er hing een tak boven het water. Ik dreef er op mijn rug op af. Ik moet die tak vastgrijpen, zei ik tegen mezelf, hoe dan ook. Ik wist dat ik eronderdoor zou schieten, dus ik moest op tijd mijn armen optillen om kans te maken hem te pakken. Toen dreef ik eronderdoor en ik stak mijn armen uit, maar de tak was al bijna achter me verdwenen. Ik gooide ze naar achteren en greep, hield vast.

Mijn voeten raakten de grond.

Mijn ogen konden niet scherp stellen. Maar toen zag ik overal omgevallen bomen, die kon ik onderscheiden, bomen op de grond met hun wortels omhoog. Wat is dit, een moeras? Ik bevond me in een immens moerasgebied. Alles had één kleur, bruin, tot in de verte. Dit zag er niet uit als Yala, waar de bodem droog en gebarsten is en bedekt met groen struikgewas. Wat is dit voor gesloopte wereld? Het einde der tijden?

Ik lag voorovergebogen, ik kon me niet strekken. Ik hield mijn knieën vast, ik hijgde, verslikte me. Er zat zand in mijn mond. Ik kokhalsde en hoestte bloed op. Ik bleef maar spugen. Zo veel zout. Ik voelde me loodzwaar. Mijn broek maakte me zo zwaar, dacht ik. Ik trok hem uit. Wat is er met die golven gebeurd? Er zijn poelen stilstaand water om me heen, maar geen golven. Zijn het meren of lagunes?

Ik kon mijn evenwicht niet bewaren. Mijn voeten zonken weg in slijk. Ik tuurde naar het onbekende landschap, me nog steeds afvragend of ik droomde, maar was bang – wist bijna zeker – van niet.

Pas toen vroeg ik me af wat er met iedereen was gebeurd. Zouden ze dood zijn? Dat moest wel. Ze moesten wel dood zijn. Wat moet ik zonder ze, dacht ik. Ik hijgde nog steeds, spuugde nog steeds. Ik kon mijn evenwicht niet bewaren, gleed weg in de modder.

Ik hoorde stemmen. Eerst nog ver, toen dichtbij. Het was een groepje mannen, die in het Singalees naar elkaar riepen. Ze konden me niet zien en ik zag hen niet. Een van hen riep: ‘Muhuda goda gahala. Mahasona avilla.’ De oceaan is overstroomd. Mahasona is hier. Mahasona. Ik kende dat woord, maar wat zei hij? Ik had het woord voor het laatst gehoord toen ik nog een kind was en ons kindermeisje verhalen over geesten en demonen vertelde. Mahasona is de demon van de begraafplaatsen. Zelfs in mijn totale ontreddering begreep ik dat. Er was iets verschrikkelijks gebeurd, de dood was overal, daar had de man het over.

Die stem riep weer: ‘Is daar iemand? U kunt nu tevoorschijn komen, het water is weg, wij zijn hier om te helpen.’ Ik verroerde me niet en gaf geen kik. Ik was te uitgeput om iets te kunnen zeggen. Toen een kinderstem: ‘Help me. Red me. Ik ben weggespoeld.’ Ik hoorde de mannen dichterbij komen om het kind te zoeken. Ik bleef stil. Hield voorovergebogen mijn knieën vast.

De mannen zagen me en renden naar me toe. Ze praatten tegen me, maar ik gaf geen antwoord. Ze zeiden dat ik met ze mee moest gaan, we moesten opschieten, er kon nog een vloedgolf komen. Ik bleef mijn hoofd schudden en weigeren. Ik was te moe. En hoe kan ik zonder mijn jongens vertrekken? Wat als ze het hadden overleefd? Ze konden hier ergens in de buurt zijn, ik kon ze niet achterlaten. Maar dat kon ik niet hardop zeggen. Ik kon die mannen niet vragen om naar ze op zoek te gaan. Ik kon ze niet vertellen dat we uit de jeep in dat water waren gegooid. Als ik het ze zou vertellen, zou het te echt worden.

De mannen waren ongeduldig. Ze overlegden met elkaar. Ze konden me niet hier laten. ‘Maar we kunnen haar zo niet meenemen,’ zei een van hen. ‘Ze heeft geen broek aan.’ Wat? dacht ik. Hij trok zijn hemd uit en bond het om mijn middel. Ze trokken me mee, ik voelde me nog steeds zwaar, mijn benen ploeterden door de modder. Het was diep, kniehoog slijk. Ik viel een paar keer om en zij trokken me overeind.

We zagen een man onder een struik liggen. Hij had alleen een lendendoek om. Een van de mannen die me hielpen liep naar hem toen. ‘Hij is dood,’ zei hij toen hij terugkwam. Hij noemde een naam die ik herkende. Het was een visser die in een hutje op het strand bij het hotel woonde. Steve en ik maakten weleens een praatje met hem, hij probeerde de jongens trompetschelpen te verkopen, ze drukten die tegen hun oren om naar het ruisen van de oceaan te luisteren. Ik wendde mijn blik van de man af, die nu bewegingloos in het zand lag. Ik wilde geen dode mensen zien.

Ze namen me mee naar een busje en we reden een stukje. Toen het busje stopte, wist ik waar ik was. We waren bij het gebouw aan de ingang van het nationale park waar je kaartjes kon kopen. Ik kende het goed. Sinds mijn jeugd was ik er ontelbare keren geweest om er kaartjes te kopen of een parkwachter op te halen die ons rond kon leiden. Vik en Malli gingen soms naar het museumpje in het gebouw, bij de ingang stond een paar enorme olifantenslagtanden.

Het gebouw zag er niet anders uit. Alles was intact. Geen spoor van water, geen poelen of ontwortelde bomen eromheen. Dat droge briesje op mijn gezicht, dat is een normaal briesje.

De mannen droegen me het busje uit en brachten me naar binnen. Ik kende verscheidene mensen die er werkten, ik zag ze nu druk door elkaar lopen en bezorgd naar me kijken. Ik wendde me van ze af. Ik wilde niet dat ze me zo zagen, trillend en drijfnat.

Het museum had halfhoge muren met afbladderende groene verf en dikke houten pilaren die het dak droegen. Ik ging op een bank van groen beton zitten. Ik drukte met mijn armen mijn knieën tegen mijn borst en tuurde naar de palu-bomen buiten. Was het echt waar wat er pas was gebeurd, al dat water? Ik kon er met mijn gebutste verstand niet bij. En ik wilde in het onwerkelijke blijven, in het niet-weten. Dus praatte ik met niemand, vroeg niets. Er ging een telefoon. Niemand nam op, dus hij bleef rinkelen. Hij klonk hard en ik wilde dat hij ophield. Ik wilde in mijn verdoofde toestand blijven, naar de bomen blijven staren.

Maar wat als ze het hadden overleefd, dacht ik telkens weer. Steve kwam misschien met de jongens hiernaartoe. Misschien had iemand ze allemaal gevonden, zoals ze mij hadden gevonden. Als ze hiernaartoe worden gebracht, klampen de jongens zich aan Steve vast. Papa, papa. Hun hemdjes zullen weggerukt zijn, ze zullen het koud hebben. Vik beefde en huiverde altijd als hij ging zwemmen, het water in het zwembad was aan de koude kant.

Er stopte een witte vrachtauto. Een jong meisje werd naar buiten gedragen. Ze had blauwe plekken in haar gezicht en er zaten takjes en bladeren in haar haren en kleren. Ik had haar eerder gezien. Ze zat in de kamer naast ons in het hotel, met haar ouders. Vik en Malli zullen er net als zij nat uitzien en bang zijn wanneer ze hier worden gebracht. Zullen ze blaadjes in hun haar hebben? Ze waren allebei net naar de kapper geweest voor we uit Londen vertrokken. Naar de kapper. Ik bleef aan die kapper denken.

Er zat een jongen op dezelfde bank als ik. Hij zag eruit als twaalf, misschien iets ouder. Het was de jongen die om hulp had geroepen voordat de mannen me vonden. Ze hadden hem samen met mij in het busje hiernaartoe gebracht. Nu hield hij maar niet op met praten, met roepen. Waar zijn zijn ouders, hij wil naar ze toe, hij had met ze zitten ontbijten bij het hotel, ze zagen de golven, ze renden, hij werd meegesleurd. Hij zei het telkens weer, maar ik negeerde hem. Ik accepteerde zijn aanwezigheid niet en reageerde niet op wat hij zei.

De jongen begon nu te huilen. Zijn zijn ouders dood? Dat vroeg hij. Hij droeg alleen een broek en hij trilde, zijn tanden klapperden, hij bleef maar om de glazen vitrines heen lopen, waarin skeletten van moeraskrokodillen en pythons uitgestald lagen. Er lag ook een nest van een wevervogel in, dat Vik altijd intrigeerde. ‘Het is net een echt huis, Malli. Zie je al die verschillende kamers?’

De jongen bleef ijsberen en huilen. Ik wilde dat hij ophield. Iemand kwam een badlaken brengen en sloeg het om zijn schouders. Toch bleef hij snikken. Maar ik praatte niet met hem. Ik probeerde hem niet te troosten. Hou op met dat gesnotter, dacht ik, hou je bek. Je hebt het alleen maar overleefd doordat je zo dik bent. Daarom ben je niet doodgegaan. Je bent in dat water in leven gebleven doordat je zo verdomd dik bent. Vik en Malli maakten geen kans. Hou gewoon je bek.

Ik werd in een jeep naar het ziekenhuis gebracht. De man die reed was bloednerveus. Hij zei dat hij niet wist waar zijn gezin was. Hij ging naar het ziekenhuis om ze te zoeken. Ze hadden in het hotel verbleven, net als wij. Maar hij was vroeg in de ochtend op safari gegaan. In z’n eentje. Hij was niet in het hotel toen de vloedgolf toesloeg. Dat zei hij telkens weer. Hij praatte te hard. Ik zat voorin, in de stoel naast hem. Ik zei niks. Ik huiverde en trilde. Ik keek naar buiten. Naast de weg waarover we reden lag een dichtbegroeid bos. Er was niemand op die weg behalve wij.

Er zat ook nog een man achter in de jeep. Ik herkende hem, hij was ober in ons hotel. Hij had een mobiele telefoon in zijn hand, waar hij maar mee bleef zwaaien. Hij stak zijn hand buiten de jeep en hield de telefoon omhoog. Hij wipte op de stoelen heen en weer. Hij zei dat hij bereik probeerde te krijgen. Ik had last van al dat gedoe, ik voelde elke plof. Kun je niet gewoon stil blijven zitten, dacht ik telkens. Ik wilde zijn telefoon de jeep uit smijten.

Ze zouden al in het ziekenhuis kunnen zijn. Steve en de jongens. Zelfs ma en pa. Ze waren misschien gevonden en daarnaartoe gebracht. Ik kon aan niets anders denken. Daarna probeerde ik mijn gedachten te onderdrukken. Ik moest geen hoop koesteren. Ik vind ze toch niet, daar moet ik op voorbereid zijn. Maar als ze er waren, dan zouden ze zich zorgen om me maken. Ik wilde dat de jeep sneller reed.

Toen we stilhielden voor het ziekenhuis, kwam Anton, Orlantha’s vader, naar buiten rennen. Hij had geen hemd aan, zijn broek was gescheurd, zijn tenen bloedden. Hij keek in de jeep, zag er verward uit. ‘Waarom is Orlantha niet bij jou? Waar zijn Steve en de jongens?’ vroeg hij. Hij dacht dat het dezelfde jeep was waar we in waren weggereden en die hem op de grond had laten liggen. Ik zei van niet, dat ik niet wist waar iedereen was. Ik zei niet dat ik had gehoopt dat ze in het ziekenhuis waren. Nu ik zeker wist dat dat niet zo was.

Ik sleepte mezelf de wachtruimte in. Mijn benen voelden alsof ze gemangeld waren, ze waren te onvast om op te lopen. Ik zag dat er diepe krassen op mijn enkels zaten, ze bloedden, er zaten sneeën in mijn voetzolen. Wat was er gebeurd? Ik kon niets meer bedenken.

Overal om me heen praatten mensen. Ik wilde met niemand praten, dus ik keek niet hun kant uit. De wachtkamer was klein, maar hun stemmen leken hier ver vandaan, werden steeds zachter en ebden weg. Iemand tikte op mijn schouder. ‘Een vloedgolf, er was een vloedgolf,’ zei hij. Ik knikte. Ik probeerde nonchalant over te komen, alsof ik het allang wist. Maar een vloedgolf bestaat. De moed zakte me in de schoenen. Ik ging in een hoekje van een houten bank zitten, bij een muur tegenover de ingang van het ziekenhuis.

Ze konden nog steeds komen. We hebben geen vloedgolven in Sri Lanka. Die lui weten niet waar ze het over hebben. Het beeld van Steve die met Vik en Mal binnen kwam lopen bleef maar in mijn hoofd rondspoken. Alle drie met blote borst, Steve die de jongens draagt, een op elke arm. Maar ze konden het niet hebben overleefd, dat kon gewoon niet, bleef ik mezelf voorhouden. Toch mompelde ik wanhopig in mezelf dat er misschien, misschien, een piepkleine kans was.

Zo nu en dan kwam er een busje of open vrachtauto de ziekenhuispoort binnengereden. Alles ging heel snel. Er werd met deuren geslagen, er klonk geroep, mensen wankelden de auto’s uit, andere werden gedragen, verpleegsters en artsen renden naar buiten en liepen met rammelende brancards en rolstoelen de oprit af. Er werd een vrouw binnengebracht en voor mijn bank achtergelaten. Haar lange haar zat in de war, lag helemaal over haar gezicht. Ze mompelde, maar sloeg wartaal uit. Ze was afgedekt met een laken, want ze was naakt, maar haar voeten staken eronderuit, er zaten modderkorsten op. Ik bleef maar naar haar kijken. Ik vroeg me af of het zeewier was, al dat slijm dat in haar haar verstrikt zat.

Anton was ook in de wachtkamer. Elke keer dat er een open vrachtauto stilhield, keek hij verwachtingsvol. Hij stormde naar buiten. Hij ging kijken of de auto familie van hem kwam brengen, of van mij. Ik verroerde me niet. Ik wilde niet zo snel teleurgesteld worden als Anton. Hij kwam telkens binnen een paar tellen hoofdschuddend terug. Af en toe werd er een kind binnengebracht. Het waren andere kinderen, niet Vik en Mal. Ik zag elke lege auto vertrekken. Ze kunnen niet in leven zijn, ze zaten zelfs niet in die daar.

De wonden op mijn enkels deden pijn. Een verpleegster vroeg of ik binnen wilde komen om ze te laten reinigen en verbinden. Ik negeerde haar. Flikker op, laat me met rust, dacht ik. Wat doen die schrammen ertoe? Wanneer er zoiets verschrikkelijks is gebeurd, al weet ik niet eens wat. Anton bleef maar rondlopen en met de artsen en verpleegsters praten. Ze verbonden de sneeën op zijn tenen. Hij bleef het ziekenhuispersoneel tegenover mij prijzen, zelfs met die karige middelen brachten ze het er opvallend goed vanaf in deze chaos. Hij kon het weten, hij was arts, hij wist dat ze het fantastisch deden. Kan mij dat nou schelen, dacht ik.

Het werd druk op de banken. Het was bedompt en warm. Maar ik moest stil blijven zitten, ik kon niet naar buiten. Zou ik opstaan, dan zou ik mijn plaats kwijtraken. En ik wilde mijn hoekje. Dan kon ik tegen de muur leunen.

Ik was nog steeds nat. De verpleegster die ik zojuist had genegeerd, vroeg of ik mijn topje uit wilde trekken. Ze had een T-shirt voor me meegenomen. Ik wilde me omkleden, maar kon niet bedenken waar. Ik ga niet naar een van die wc’s, die stinken vast. Ik walgde al bij het idee. Dus trok ik ter plekke mijn drijfnatte blauwe topje uit en liet het tussen de bank en de muur op de grond vallen. Ik trok het droge T-shirt aan. Het was paars, met op de voorkant een glimlachende gele teddybeer.

Sommige mensen die door de wachtkamer liepen herkenden me. Chauffeurs van jeeps die ons geregeld in het park hadden gezien, een paar obers uit het hotel. Ze kwamen met een bezorgde blik naar me toe, ze vroegen waar mijn gezin was, waar mijn kinderen waren, had ik nog niemand gezien? Ik haalde mijn schouders op, schudde mijn hoofd. Ik wilde dat ze me met rust lieten. Elke keer wanneer er iemand naar me toe kwam, was ik doodsbang dat hij me kwam vertellen dat Steve of de jongens of mijn ouders dood waren.

De man die masseur in ons hotel was liep langs mijn bank. Ik was de dag ervoor door hem gemasseerd, een heerlijke verwennerij voor Kerst. Ik had de massage buiten op de veranda gehad, in de middagwarmte, er stond een droog briesje van zee. Vik speelde ernaast met zijn cricketbal en bowlde naar een stoel die dienst deed als Steve, die een dutje deed. Malli lurkte aan een Sprite en had een kerstmuts met knipperlichtjes op. Steve had het ordinaire ding van de Tally-Ho Discount in North Finchley en wist dat Malli het geweldig zou vinden. Daar moest ik allemaal aan denken, totdat ik de gedachten snel afkapte. Ik kon nu niet aan gisteren denken. Niet in deze waanzin, niet als ze dood waren. Klote-Tally-Ho Discount, ik had altijd al een pesthekel aan die winkel gehad.

Ik werd er niet goed van toen ik die masseur zag. Hij zag er niet gewond uit, hij zag er niet eens nat uit. Hoe had hij het overleefd? Vik en Mal hadden het waarschijnlijk niet overleefd, dus waarom hij wel? Telkens wanneer ik iemand uit het hotel zag, dacht ik dat. Waarom leven zij nog, die vloedgolf had hen toch zeker ook te pakken moeten krijgen? Waarom zijn zij niet dood?

Toen Mette in het ziekenhuis kwam opdagen, was ik blij hem te zien. Ik voelde me er iets veiliger door. Mette is chauffeur van een jeep en reed ons altijd wanneer we in het park op safari gingen. We kenden hem al lang. We hadden de avond ervoor afscheid van hem genomen toen hij ons had teruggebracht naar het hotel. Er was niet veel te zien geweest tijdens de safari, alleen vaag een beer in de schemering. We hadden gezegd dat we hem in augustus weer zouden zien, dat we de volgende dag zouden vertrekken. ‘Het is niet zo heel lang wachten tot augustus,’ zei ik tegen Vik, die altijd meteen weer terug wilde. Nu was Mette in het ziekenhuis omdat iemand hem verteld had dat ik hier was, alleen. Hij kwam bij me op de bank zitten, hij viel me niet lastig met vragen. Ik vroeg hem hoe laat het was. Het was rond het middaguur.

Na een tijdje reden er geen busjes en vrachtauto’s meer de poort binnen. Het werd stil in de wachtkamer, hij liep leeg. Ik kon niet tegen die stilte, met dat gehaast en geroep en gepraat was het beter. Dan gebeurde er tenminste iets. Ik werd zenuwachtig, er gebeurde niets, dus vroeg ik Mette of hij me naar Yala terug kon brengen. Hij zei ja. Ik moest terug voor het geval ze daar op me wachtten, hield ik mezelf voor. Dat doen ze niet, dat doen ze niet, ik weet het. Maar toch moest ik het gaan checken.

Ik liep op blote voeten naar Mette’s jeep. Het grind buiten was gloeiend heet en de sneeën in mijn voetzolen schrijnden. We reden door het stadje Tissa. Alle winkels waren dicht, maar op straat krioelde het van de mensen. Ik hoorde opgewonden stemmen uit luidsprekers. Mensen werden op aanhangers van tractors geladen, die snel alle kanten op reden. Mette’s jeep kroop de ongeveer vijfentwintig kilometer naar Yala. Toen we de straat in draaiden die naar de ingang van het park leidde, herkende ik die niet. Deze weg liep gewoonlijk door een oerwoud van struiken. Nu strekte zich aan weerszijden een eindeloos moeras uit.

Toen we het gebouw bij de ingang weer naderden, werd me al duidelijk dat er niemand stond te wachten. Een van de parkwachters kwam naar onze jeep gelopen. Hij zei dat iedereen die levend was gevonden naar het ziekenhuis was gebracht. Maar er lagen lichamen bij het hotel, mochten we die willen identificeren. Mette keek naar mij, waarmee hij duidelijk maakte dat hij ertoe bereid was. Maar er was geen sprake van dat ik hem dat toestond. Wat moest ik wanneer ik zou horen dat ze dood waren? We keerden om, om terug te gaan naar het ziekenhuis. Het werd laat, ik voelde mijn hoop vervliegen.

Onderweg stopten we bij het politiebureau van Tissa om te kijken of ze een telefoon hadden die het deed. Alle telefoonlijnen lagen al vanaf de ochtend plat. Het was een idee van Mette dat ik iemand in Colombo zou bellen, maar dat wilde ik niet, ik durfde niemand te vertellen wat er was gebeurd. Ik bleef op het voorterrein van het politiebureau in de jeep zitten wachten terwijl Mette naar binnen ging.

Het was intussen koeler geworden. Aan de lange schaduwen op de rijstvelden rond het politiebureau zag ik dat het een uur of vijf was. Vijf uur. De tijd waarop Vik met Steve cricket, dacht ik. Ik hoorde hoe Vik een bal liet stuiteren, hij gooide hem, zoals hij dat altijd deed, extra hard op de grond om het zichzelf moeilijk te maken hem te vangen. Hij kneep zijn ogen altijd tot spleetjes en glimlachte wanneer hij stond te wachten tot de bal in zijn handen viel. Daar moest ik aan denken, maar ik kreeg zijn gezicht niet scherp, het was vaag. Toen ik in het ziekenhuis zat te hopen dat ze binnen zouden komen kon ik ze duidelijk zien, maar nu lukte het me niet. Mette kwam terug en zei dat zelfs de politie niet beschikte over een werkende telefoon. Wat een opluchting, dacht ik.

Toen we terugkwamen, zat er een kind in een ambulance buiten het ziekenhuis. Een arts riep: kent iemand dit kind, hoort dit kind bij iemand hier? De arts wilde het kind naar een ziekenhuis een eind verderop sturen. Ik strompelde naar de ambulance. De achterdeuren stonden open. Ik keek naar binnen. Is het een jongen of een meisje? Ik wist het niet. Is het ouder of jonger dan Malli? Ik zou het niet kunnen zeggen. Is dit Malli? Ik zou het niet met zekerheid kunnen zeggen. Misschien. Waarschijnlijk niet. Mensen verdrongen zich rond de ambulance. Zwijgend keken ze naar me. Ze keken naar me omdat ze wilde vaststellen of het mijn zoon was. Ik raakte het been van het kind aan. Voelt het als Mal? Ik wist het niet. Het zou Mal kunnen zijn, en ze gaan hem wegsturen. Toen wist ik weer dat Malli een donkerbruine moedervlek halverwege de buitenkant van de zijn linkerdij had. Hij noemde die een moedervlek. ‘Mam, heb jij ook een moedervlek?’ vroeg hij altijd. Ik hoorde zijn stem. ‘Hij zit op je kont! Blèh pap, moet je kijken, mama’s moedervlek zit op haar kont!’ ‘Hij zit niet op mijn kont, Mal, hij zit in de buurt van mijn kont.’ Hij zit op mijn rug. Ik keek naar de linkerdij van het kind, er zat geen ronde, bruine vlek op. Ik keek ook naar de rechterdij, voor het geval dat. Ik ging terug naar binnen, de wachtkamer in, en ging op mijn plaats in de hoek van die bank zitten, bij de muur.

De kamer raakte weer vol. Mensen huilden en hielden elkaar vast, sommige zaten in elkaar gezakt tegen een pilaar, andere ineengedoken op de grond, met het hoofd in de handen. Degene die naast me zat duwde tegen me aan, er waren nu veel meer mensen die dicht opeen geperst op de bank zaten. Overal om me heen stonk het naar zweet en nog meer zweet. Ik probeerde aan de geur te ontsnappen door met mijn gezicht naar de muur te gaan zitten. Buiten was het donker. Wanneer was het gebeurd? Ik trilde. Het licht had zich uit de voeten gemaakt.

Dezelfde verpleegster van die ochtend zag me en kwam naar me toe. Ze aaide me over mijn hoofd, ze zei dat ze wist dat mijn kinderen werden vermist. Ik verstijfde, ik wilde niet dat ze om mij bedroefd keek. Nu ging ze me nog aan het huilen maken en dat wilde ik niet. Ik had de hele dag geen traan gelaten en dat was ik niet van plan ook. Niet met al die mensen hier, niet nu.

Er kwam een vrachtauto aanrijden. Het licht van de koplampen zwaaide over het voorterrein van het ziekenhuis. Ook al is het laat, ze hebben nog meer overlevenden gevonden en brengen ze binnen. Dat dacht ik heel even. Maar toen barstte het uit. Het gegil. In een oogwenk liep iedereen in de kamer naar de ingang. Ze huilden in koor, duwden elkaar opzij en drongen naar voren, met hun armen wanhopig uitgestrekt. Er kwam een of andere politieman en die duwde ze terug. Maar het gejammer hield aan. Geen woorden, alleen een ononderbroken, aanzwellend, gillend gegil. Toen wist ik het. Deze vrachtauto was anders. Deze vrachtauto kwam lijken brengen.

Ik had nog nooit eerder zo’n gekrijs gehoord als dit. Zo wild en akelig dat ik er doodsbang van werd, dat het de muur waaraan ik me vasthield deed trillen. Het geluid knetterde mijn verdoofde hoofd binnen. Het verpulverde het kleinste sprankje hoop in mijn hart. Het maakte me duidelijk dat het ondenkbare was gebeurd, maar dat wilde ik niet bevestigd zien. Niet door jammerende onbekenden, dat niet.

Ik baande me een weg door de menigte, ik moest aan deze herrie ontkomen, moest naar buiten. Toen ik de ingang aan de voorkant naderde, riep een politieman die de mensen probeerde te kalmeren: ‘Die lichamen horen niet bij u, het zijn alleen toeristen uit het hotel.’ Ik gaf geen krimp toen ik dat hoorde. Ik wilde alleen maar naar buiten. Ik bewoog me door het gedrang alsof het er niet toe deed wat hij zei. Ik stortte niet ter aarde. Ik jammerde niet eens, ook al was het nu mijn beurt om te gillen.

Ik strompelde Mette’s jeep in, die onder een lantaarnpaal bij het hek aan de voorkant stond. In de jeep was het stil. Ik ging op de bestuurdersstoel zitten en legde mijn hoofd op het stuur. ‘De lichamen zijn afkomstig van het hotel,’ had de politieman gezegd.

Anton vond me in de jeep. Mijn hoofd lag nog steeds op het stuur toen ik zijn stem hoorde. Ik begreep eerst niet wat hij zei. Toen hoorde ik het woord mortuarium en ik steigerde. Wil hij dat ik naar het mortuarium ga? Dat meent hij niet, is hij gek geworden? Ik wist dat ik daar geen voet binnen zou kunnen zetten, met geen mogelijkheid. Ik kon niet eens de gedachte Wat als Vik en Mal daar zijn? bevatten. Zelfs al zweefde die ergens ongevormd in mijn hoofd.

Toen ik eindelijk begreep wat Anton vroeg, was ik van mijn stuk gebracht. Hij wilde dat ik hem in een rolstoel naar het mortuarium reed. Een rolstoel? Hij legde het uit. De wonden op zijn voeten deden te veel pijn, hij kon niet zo ver lopen. Dus kon ik hem ernaartoe duwen? Mijn hoofd was gemangeld. Ik moest hem in een rolstoel tussen rijen dode mensen door duwen? Ik zei dat ik het niet kon. Hij smeekte me, maar ik bleef weigeren, althans in het begin. Maar ik was moe, ik was kapot. Ik kwam heel snel terug op elk besluit dat ik nam en ging overstag.

De rolstoel was zwaar. Ik moest hem door de menigte manoeuvreren. Ik was woest dat ik dit moest doen en ramde hem tegen wie er ook maar op mijn pad kwam. Anton wees me de weg, ik duwde hem over een galerij, terwijl ik de hele tijd dacht: dit kan niet waar zijn, het kan gewoon niet. Ben ik dit, die met een oude deken om mijn middel een rolstoel naar een mortuarium duw waar misschien mijn hele familie ligt? Toen wees Anton naar een zaal. Ik ga niet naar binnen, ik waag me niet eens in de buurt, dacht ik. Ik liet de rolstoel los en zag hem door de aflopende gang naar de zaal rollen. Ik vond de weg naar de jeep terug en ging in het donker zitten.

Anton kwam terug, ik weet niet hoeveel later. Hij stond bij het raampje van de jeep. Hij had Orlantha gevonden, vertelde hij. Hij had haar gevonden, alleen haar. ‘Ze is niet meer bij ons, ze is weg,’ zei hij.

Zijn gezicht stond uitdrukkingsloos. Ik hield zijn hand vast. Nu wordt het menens, dacht ik. Langzaam, heel langzaam, drong de realiteit van wat zich ontvouwde tot me door. Ik wist toen dat ik terug moest naar Colombo. Er zullen de hele avond nog meer vrachtauto’s komen, nog meer lijken. Ik moest wegwezen.

Mette zegde toe me naar Colombo te brengen. Zijn jeep was te aftands voor de reis, hij moest voor ons op zoek naar een auto. Hij pakte zijn telefoon en voor het eerst die dag had hij bereik. Hij gaf me het toestel. Ik belde de mobiele telefoon van mijn moeder. Het was het eerste wat ik deed, omdat ik nog steeds dacht dat er een kans was dat hij werkte, dat ze misschien zelfs zouden opnemen. Maar dat deden ze niet. Er was alleen maar dat bericht in het Singalees, degene die u hebt gebeld kan uw oproep niet beantwoorden. Daarna stelde Mette voor dat ik het huis van mijn tante zou bellen. Ik deed het met tegenzin, toetste langzaam de cijfers in, hoe leg ik het uit, wat moet ik zeggen. Mijn neef Krishan nam op. De verbinding was slecht, er was veel ruis. Ik mompelde iets als dat alleen ik het had overleefd, ik kom terug. De verbinding werd verbroken, er was wederom geen bereik.

Mette nam me mee naar zijn huis, dat dicht bij het ziekenhuis in een rustige straat stond. Hij had een put in zijn voortuin met een grote boom ernaast. Ik hoorde geklater in het donker, iemand nam een bad. Mette’s vrouw en dochter waren thuis. Hij zei tegen ze dat ze voor me moesten zorgen, hij zou me naar Colombo brengen, hij ging weg om een auto voor ons te zoeken.

Ik ging op een bruine leren leunstoel in de woonkamer zitten. De twee vrouwen zaten op de bank naast me. Ze boden me iets te eten en te drinken aan, maar ik zei dat ik niets hoefde. Ze drongen aan en brachten me een kop mierzoete thee. Ik nipte ervan, het smaakte goed. Ik hield de kop met beide handen vast, de warmte was fijn.

Ze vroegen me het hemd van het lijf over wat er was gebeurd. Ik hoopte dat ze het niet zouden doen, maar ze deden het toch. Waar zagen we de golf, waar waren we toen, hoe zag hij eruit, donderde hij, waar rende ik naartoe, waar had ik mijn kinderen voor het laatst gezien. Ik gaf geen antwoord. Er stond een grote klok op de tafel tegenover me. Ik zat met gekruiste benen in de leunstoel en staarde naar de klok. Ik zag dat de vrouwen vanwege mij overstuur en van slag waren, maar ik wilde niet praten. Ik wilde opgaan in de stoel.

De vrouwen beklaagden mijn lot. Ze hadden hun hele leven nog nooit zo’n verhaal gehoord, iedereen dood en maar één iemand die achterblijft. Ze is haar kinderen kwijt, haar wereld is ingestort, hoe kan ze nog leven? En haar kinderen, ze waren zo mooi. Als zij mij waren, jammerden de vrouwen, dan zouden ze niet stil blijven zitten, dan zouden ze gek zijn geworden, waarschijnlijk zouden ze van verdriet zijn gestorven. Ik zei niets. Mijn ogen bleven op de klok gericht.

De voordeur van het huis stond open, buren en familieleden kwamen langs. Er werd hun over mij verteld. Iedereen keek vol ontzetting naar me. Heeft ze haar kinderen verloren? En haar man en haar ouders? Sommige bezoekers gingen gauw weg, kwamen met nog meer mensen terug. ‘Kijk die arme vrouw, is het niet ongelofelijk, haar hele familie is weg.’ Ik zat weggezakt in die bruine leunstoel. Hebben ze het over mij?

Iemand wees naar de sneeën in mijn gezicht en mijn armen en benen. Iedereen keek bezorgd en ongerust. Ik kon wel een infectie oplopen, waarom liet ik mijn wonden niet in het ziekenhuis behandelen, vroegen ze. Ik haalde mijn schouders op. En dan was er de zorg omdat ik niets wilde eten. Ik zou flauw kunnen vallen wanneer ik niets at, na alles wat ik had meegemaakt. Waar was Mette? Ik wou dat hij opschoot. Ik vroeg me af of de wijzers van die klok soms vastzaten.

Op een gegeven moment raakte iedereen in het huis in paniek. Wat als die vloedgolf vannacht terugkomt, ze zouden er allemaal aan gaan. Een oude man die zijn fiets in het huis zette, begon als eerste te razen. Ze waren zo bang dat ze die avond niet wilden gaan slapen. Dat was het dan, ze zullen allemaal worden overspoeld, waarschijnlijk al gauw, je weet nooit wanneer. Doe niet zo achterlijk, dacht ik bij mezelf, jullie wonen ruim dertig kilometer van zee. Maar ik had niet de energie om hun angst te verminderen, ik kreeg mijn mond niet open om iets te zeggen.

Ongeveer drie lange uren later keerde Mette terug met een busje. De eigenaar zou ons naar Colombo brengen. Het was bijna middernacht. Eindelijk hoefde ik niet meer naar die klok te kijken. Ik voelde me enorm opgelucht toen ik als eerste het busje in klom. Maar zodra we in het donker begonnen te rijden werd ik bang. Ik wilde niet naar Colombo. Ik wilde ontsnappen aan de gekte van het ziekenhuis, ik wilde weg van iedereen in Mette’s huis, maar kon ik op de een of andere manier niet in mijn verwarde toestand blijven? Ik wilde voor eeuwig achter in dit rijdende busje blijven zitten. Over een paar uur wordt het licht. Dan is het morgen. Ik wil niet dat het morgen wordt. Ik was doodsbang dat morgen de waarheid zou beginnen.

Eerst negeerde ik het getsjomp in mijn oren nog toen ik wakker werd. Toen wist ik wat het was. Het was Vikram die een zakje chips zat te eten. Het langzame tsjomp tsjomp en het geknisper van de folie wanneer hij een chipje uit het zakje haalde, het met zijn ogen verslond, het omlaag bracht naar zijn mond en kauwde. Hij herhaalde het totdat het laatste stukje chip op was. Zo at hij chips. Met extra langzame gebaren om te laten zien hoe dol hij erop was. Hij deed dat nog nadrukkelijker wanneer ik in de buurt was, om de aandacht op mijn wreedheid te vestigen, want ik stond hem geen dagelijkse portie van zijn favoriete snack toe. ‘Maar ma-ham, andere kinderen krijgen elke dag chips bij de lunch. Ja, elke dag, en ik moet zo’n stomme mueslireep eten. Yuk. Het geluid in mijn oren hield maar niet op en ik lag daar bewegingloos. Vikrams wraak, dacht ik, om me terug te pakken voor al die keren dat ik hem junkfood had ontzegd. Toen zag ik hem, zittend op een kussen op mijn bed, met zijn schooluniform aan, grijze broek en rood jasje. Hij leunde tegen het hoofdeinde met zijn knieën onder zich gevouwen en een zakje chips van Tesco in zijn linkerhand. Hij heeft zijn grijze schoolkousen aan, die lange met die strepen, versleten bij de grote teen. Het was de naschoolse look. Moddervlekken op zijn broek, een pulk droge snot onder een neusgat. ‘Geen kruimels op mijn kussen,’ zei ik. ‘Niet met je vieze schoolbroek op mijn bed. Ga eerst je handen wassen, Vik.’

COLOMBO, HET EERSTE HALVE JAAR ERNA

Ik klom uit het busje, dat bij het hek van mijn tantes huis stopte. Het was drie uur, midden in de eerste nacht na de vloedgolf. Ik veegde kruimels van mijn kleren. De chauffeur van het busje was onderweg ergens gestopt om koekjes te kopen. Ik zei dat ik niet die met citroen wilde, dus had hij die met gembersmaak gekocht.

Er had zich een menigte mensen in het huis verzameld. Ze stormden naar buiten toen ik aankwam. Ik zag dat mijn oom, Bala, vooraan stond. Hij bracht zijn handen naar zijn hoofd toen hij me zag, deed zijn mond open alsof hij op het punt stond te gaan brullen. Ik wendde me af, wurmde me langs iedereen heen en ging naar boven. Ik moest douchen, er zaten steentjes in mijn haar.

Ik ging op het bed in de kamer van mijn nichtje Natasha zitten. Ik hield het dekbed vast, dat ik tot aan mijn kin had opgetrokken. Mijn familie en vrienden stelden vragen. Ik vertelde dat de jeep in het water was omgeslagen. Ik beschreef de druk op mijn borst. Ze bleven maar vragen of ik ma of pa had gezien, of Steve of Vik of Malli. Echt niemand? Ze kunnen het er niet levend vanaf hebben gebracht, hoorde ik mezelf volhouden. Ik dwong mezelf het te zeggen, het te denken. Ik moet me voorbereiden op het moment dat ik weet dat het waar is, dacht ik.

Ik vroeg iets warms te drinken. Iemand bracht thee. Iemand stelde voor dat ik een slaappil zou nemen. Ik weigerde. Hoe kan ik slapen? Als ik nu ga slapen, vergeet ik het. Dan vergeet ik wat er is gebeurd. Dan word ik wakker met het idee dat alles in orde is. Ik steek mijn handen uit naar Steve, wacht op de jongens. En weet het dan weer. Dat is te erg. Dat risico moet ik niet nemen.

Mijn tante vroeg het telefoonnummer van Steve’s ouders. Dat werkte me op de zenuwen. Ik wist de cijfers, maar gooide ze door elkaar. Dat gepraat over Steve’s familie bellen baarde me zorgen. Het betekende dat er iets mis was, en dat wilde ik niet toegeven. Toen ik eerder in de badkamerspiegel had gekeken en afschuwelijke blauwe plekken op mijn gezicht had gezien, had ik mijn blik meteen afgewend. Het was overbodig bewijs, het was té echt. Ik wilde in een droom blijven hangen. Ook al wist ik dat ik dat niet deed.

Het kan best zijn dat Steve leeft. Dat de jongens bij hem zijn. Hij zal ons bellen. Zijn stem zal vermoeid klinken. Ik kon het al horen: Hallo, Sonal, nauwelijks verstaanbaar. Ik liet niemand merken wat ik dacht.

Het slijmerige, donkere snot dat uit mijn neus kwam rook naar hondenpoep. Het was alsof er in mijn voorhoofd werd geboord. De volgende ochtend belde mijn tante een dokter. Beetje zinloos, dacht ik, ik maak mezelf toch gauw van kant. De dokter liet zijn tas vallen toen hij de kamer binnen kwam lopen, de tas viel open en de instrumenten vielen rinkelend op de grond. Hij stak ze in mijn neus, mijn oren en mijn keel. Een woekerende infectie in mijn sinussen, dat gore water. Hij gaf me vijf soorten antibiotica. Ik moest stoom inhaleren. Dat ruimt de troep op. Het vermindert de pijn.

Verbluft klinkende stemmen van vrienden en familie dreven rond. Een aardbeving onder de zee bij Indonesië. De tektonische platen verschoven. Het is de grootste natuurramp ooit. Een tsunami. Tot op dat moment had onze moordenaar voor mij nog geen naam. Het was de eerste keer dat ik het woord hoorde. Ze hadden het over aantallen. Honderdduizend doden, tweehonderdduizend, een kwart miljoen. Ik was onaangedaan. Ik lag in elkaar gedoken op dat bed. Voor mijn part zijn het er nog een miljoen meer, dacht ik.

Ze betekenden niets, die woorden: tsunami, vloedgolf. Iets was ons komen halen. Ik wist toen niet wat het was, en ik wist het nog steeds niet. Hoe kan iets zo onbekends zoiets doen? Hoe kan het dat mijn gezin dood is? We waren toch in onze hotelkamer?

Ik kan niet zonder ze leven. Ik kan het niet. Ik kan het niet.

Waarom ben ik niet doodgegaan? Waarom heb ik me aan die tak vastgegrepen?

De ene na de andere tijdloze dag zweefde ik deels in een duister dodenrijk.

Ik weet niet meer wanneer ze het me vertelden. Drie, vier, vijf dagen later. Ik was naar beneden gehinkt. Er zaten doorns diep in mijn voeten, die nu naar buiten kwamen en bijna de huid doorboorden wanneer mijn voeten de vloer raakten.

‘Ze hebben pa en ma vandaag gevonden,’ zei mijn broer, Rajiv, zacht. Ik ging zitten. De stoel was kapot, ik kantelde achterover en viel er bijna vanaf. Iemand haastte zich om me een andere stoel te brengen. Ik keek naar Rajiv. ‘Ze hebben pa en ma gevonden,’ zei hij weer. Ik wist wat hij bedoelde. Hij bedoelde dat ze hun lichamen hadden gevonden.

‘En Vik ook, denk ik,’ zei hij. ‘Weet je nog wat hij aanhad? Een groen T-shirt en een zwart-wit geruite broek?’ Ik knikte. Hij vertelt me dat Vik dood is. Ik keek naar Rajiv en naar mijn tante en oom en Natasha, die in de kamer waren. Ik keek zonder iets te zeggen. Dat groene T-shirt, daar stond een tijger op, we hadden het in India gekocht op de dag waarop we voor het eerst een wilde tijger hadden gezien. Zegt hij me nou dat Vik dood is? Ik gilde of huilde niet. En ik viel niet flauw. En ik dacht of vroeg niet of ze dat groene T-shirt wilden bewaren.

Ik wacht tot alle lichamen gevonden zijn, zei ik tegen mezelf. Dan maak ik me van kant.

Mijn broer zette een massale zoekactie voor Malli op touw. Malli leefde misschien nog. Hij struinde met vrienden en familie het platteland af. Ze gingen naar elk ziekenhuis, naar elk kamp met overlevenden, ze deden oproepen in kranten en op tv, ze loofden beloningen uit. Malli’s foto hing op muren, in etalages en achter op fietstaxi’s. Ik deed alsof ik Rajivs inspanningen negeerde. Ik hield mezelf voor dat ze tevergeefs waren. Ik mocht geen hoop koesteren. Niet weer, niet nu.

Hoe kan ik aanvaarden dat Steve en Mal gewoon zijn verdwenen? Dat er nooit enig bewijs zal zijn? Ik bleef mezelf die vragen stellen. Hoe kan ik iets zo onzinnigs verdragen? Maar ja, al het zinnige in deze wereld was door die vloedgolf weggevaagd.

Ze zijn mijn wereld. Hoe krijg ik ze dood? Mijn verstand begaf het.

In mijn verdoofde toestand begon ik mezelf het onmogelijke te leren. Ik moest het zelfs hardop opdreunen. We zullen niet naar Londen terugvliegen. De jongens zullen dinsdag niet naar school gaan. Steve zal niet vanaf zijn werk bellen om te vragen of ik ze op tijd wil ophalen. Vik zal geen tikkertje meer buiten spelen. Malli zal niet meer touwtjespringen met een paar kleine meisjes. De Gruffalo. Malli zal me niet meer in bed knuffelen en over de Gruffalo lezen, met zijn gifgroene wrat op het puntje van zijn neus. Vik zal niet meer uit zijn dak gaan als wie ook maar voor Liverpool scoort. Ze zullen niet meer in de oven gluren om te kijken of mijn apple crumble al gaar is. En zo dreunde ik maar door.

Maar niets ervan drong tot me door.

Ik had pizza’s voor de jongens in de vriezer gedaan voor het geval onze vlucht met vertraging op Heathrow zou aankomen. De melkboer brengt ons de dag erna wat hij gewoonlijk brengt, ik had een briefje achtergelaten. Met Oud en Nieuw gaan we naar Anita. Het was Kerst. Vik en Malli zongen hun favoriete versie van ‘Jingle Bells’ en brulden de regel ‘Uncle Billy lost his willy on the motorway’. Nog niet zo lang geleden waren ze misselijk van Halloween. De rest van hun berg snoep zit nog in een oranje emmer in de keuken. Ik voel hun gehandschoende vingers zich in de mijne verstrengelen. Er is vuurwerk vanavond, ik ruik de novemberdamp op hun wangen.

Alles wat ze misliepen sloot ik wanhopig buiten. Ik was bang voor alles, want alles hoorde bij dat leven. Alles wat ze leuk vonden wilde ik kapotmaken. Ik raakte in paniek wanneer ik een bloem zag. Malli zou hem in mijn haar hebben gestoken. Ik kon geen grassprietje verdragen. Vik zou er hebben rondgestampt. In de schemering huiverde ik toen ik de duizenden vleermuizen en kraaien zag die door de hemel boven Colombo vlogen. Ik wilde ze uitroeien, ze behoorden tot mijn vorige leven, dat beeld hadden mijn jongens altijd prachtig gevonden.

Nu kwam het erop aan dat ik ervoor zorgde dat ik veilig was. Ik moest mijn blik beperken. Ik verdween in het duister. Ik sloot me in de kamer op. Zelfs met de gordijnen dicht trok ik het dekbed over mijn hoofd.

Het verkeer buiten het huis van mijn tante zweeg nooit. De herrie werkte op mijn zenuwen. Maar het leek toepasselijk om in dat slopende lawaai te zitten. Ik kon ze beter doodmaken wanneer ik telkens zo werd opgeschrikt. Het was het verwrongen geluid van een leven zonder hen. In onze slaapkamer in Londen hoorden we vooral vinken, roodborstjes en stuiterende voetballen.

Londen… Het idee vervulde me van afgrijzen. Ons huis. Hun school. Hun vriendjes. Met de Piccadilly Line naar het Natural History Museum. Het geklingel van de ijscowagen. Wat moet ik er allemaal mee? Ik wilde wat ik me van ons leven herinnerde aan flarden rijten.

Ik was als de dood voor zondagen. Het was iets na negenen op een zondagochtend toen de vloedgolf ons was komen halen. Nu probeerde ik op zondagochtend niet op de klok te kijken. Ik wilde niet weten dat het twee, drie, vier, tien, vijftien weken geleden precies om deze tijd was dat het leven ophield, voor hen, voor ons. In Colombo gingen we op zondagochtend altijd zwemmen. Nu wapende ik me tegen het gevoel van Malli’s zijdezachte oorlellen op mijn wang wanneer ik hem in het diepe vasthield. Nu wilde ik niet weten dat het zondagochtend was en dat Vik nooit meer een driftbui zou krijgen omdat Steve de krant zat te lezen en niet met hem naar het park wilde. Dat het zondagochtend was en dat Steve de wc-bril nooit meer vies zou maken met inkt van de krant.

Dit kon me niet overkomen zijn. Dit ben ik niet. Zo zwalkte ik onophoudelijk heen en weer. Kijk mij nu, hulpeloos als een plastic zak in een windvlaag.

Dit ben ik niet. Ik sjokte de douche in en snapte niet hoe ik hem aan kreeg, ik keek lang naar de kranen en kleedde me weer aan, kroop terug in bed. Ik had het gevoel dat ik maar bleef vallen terwijl ik bewegingloos op bed lag, zo snel dat ik de randen moest vasthouden.

Hoe kan ik dit zijn? Ik was altijd veilig. Nu heb ik hen niet, ben ik alleen maar doodsbang, ben ik alleen. Mijn maag trok zich samen. Ik duwde een fles warm water tegen mijn borst om de mokerslagen van mijn hart tot bedaren te brengen, maar ze hielden niet op.

Ik stak mezelf met een botermesje. Ik geselde mijn armen en mijn dijen. Ik beukte mijn hoofd tegen de scherpe hoek van het houten hoofdeinde van het bed. Ik drukte sigaretten in mijn handen uit. Ik rookte niet, ik brandde ze alleen in mijn huid. Telkens weer. Mijn jongens.

Ze zijn er niet om ze vast te houden. Wat moet ik met mijn armen?

Gauw, heel gauw, moet ik zelfmoord plegen.

Ik werd geen moment alleen gelaten. Een leger familie en vrienden bewaakte me dag en nacht.

Natasha verloor me niet uit het oog, week dat halve jaar niet van mijn zijde. Ramani maakte me woest door op de badkamerdeur te bonzen wanneer ze dacht dat ik er verdacht lang over deed, maar mijn lichaam was zo verkrampt dat ik met alle kranen open eeuwen op de wc moest zitten om te kunnen plassen. Ik joeg Keshini ’s nachts de slaapkamer uit en verweet haar dat ze te hard snurkte, maar ze nam wel een half jaar vrij van haar werk in de VS om over me te waken. Amrita hield me gezelschap, zegde haar baan op en liet de zorg voor haar kinderen aan anderen over. Gunna en Darini kregen me zover dat ik een paar stappen buiten die kamer zette. Ruri kroop in bed tegen me aan om samen met me te huilen.

Soms sleepte ik mezelf naar de keuken – misschien lukt het me om mijn polsen door te snijden – maar dan sloop er iemand achter me aan. Bovendien hadden ze alle messen verstopt. Mijn tante gaf me ’s avonds een slaappil, met zorg gerantsoeneerd, eentje maar. Ik probeerde ze te verstoppen, samen met een paar flesjes pijnstillers die ik had gevonden. Totdat Nastasha mijn voorraad ontdekte en tegen me tekeerging alsof ik een fietsendief was. Ik dacht er elke dag aan om mezelf voor een van de bussen te gooien die buiten langsdenderden. Maar Natasha bezwoer dat ze me, als ik verlamd zou raken wanneer het mislukte, de hele dag in m’n eentje in mijn rolstoel midden in de tuin zou laten staan.

Ik bleef volhouden dat ik onze Londense vrienden en Steve’s familie nooit meer wilde zien. Dat leven was voorbij. Maar ze kwamen opdraven.

Toen onze vriend Lester mijn verduisterde kamer binnen kwam lopen en zei dat hij zo blij was dat ik nog leefde, voer ik tegen hem uit. Snapte hij dan niet, stommeling, dat ik dood wilde? Lester was maar een paar maanden eerder, in de zomer, bij ons in Colombo op bezoek geweest. We hadden cricketwedstrijden bezocht waar hij indruk op Vik had gemaakt door te veel bier te drinken. We waren naar het regenwoud gegaan, waar Malli hem elke ochtend veel te vroeg had gewekt om een wandeling te gaan maken. En nu is Lester hier omdat zij allemaal dood zijn?

Ik was verbijsterd toen Anita snikkend in mijn kamer verscheen. Een paar weken eerder hadden we na het kerstconcert op school afscheid van elkaar genomen terwijl we naar onze kinderen, die de straat uit renden, riepen dat ze niet over hun kostuums moesten struikelen. En nu? Anita bleef maar tegen me zeggen dat ik moest blijven leven, want zonder mij kon ze haar meisjes niet opvoeden. Sodemieter op, dacht ik.

Steve’s familie kwam telkens weer naar Colombo. Toen zijn zwager Chris me begon te vertellen over de herdenkingsdienst die ze in Londen wilden organiseren, vroeg ik hem of hij wilde ophouden. Herdenkingsdienst? Dat was bizar. Maar hij drong aan, vroeg of ik muziek voor de dienst wilde uitzoeken, haalde me vriendelijk over door te laten vallen dat mijn schoonmoeder had gezegd: ‘Nou, toen Stephen nog klein was, hield hij van een band die Slade heette.’ Ik zette me schrap en zei tegen Chris dat ze iets van Coltrane moesten draaien. Toen ik alleen al dat woord uitsprak kromp mijn hart ineen. Ik zag Steve in onze keuken vis staan grillen terwijl hij naar A Love Supreme luisterde.

Steve’s zus Beverley zat op mijn bed haar tranen te deppen. Op de ochtend van 26 december was ze in Londen huilend wakker geworden. Destijds kon ze daar geen reden voor bedenken, ze hadden de vorige dag zo’n vrolijke en luidruchtige familiebijeenkomst als altijd gehad. Maar ze had gehuild voordat iemand haar belde met nieuws over een vloedgolf in Sri Lanka. Terwijl ze me dat zat te vertellen, kon ik alleen maar denken dat haar kin, haar kin, haar kin, die van Steve was.

Ik wilde geen stap buiten die kamer zetten. Het enige moment waarop ik met opzet van het bed opstond was om mijn tanden te poetsen. Ik poetste mijn tanden grondig en vaak. Ik schuifelde elke paar uur naar de badkamer en kneep zorgvuldig tandpasta op mijn borstel. Ik poetste stevig. Mijn arm deed pijn, maar ik ging door: ‘Trap ’m op z’n staart,’ zoals Steve altijd zei. Ik probeerde niet te denken aan wat Steve had gezegd terwijl ik in de spiegel keek en richtte mijn blik op mijn schuimende mond. Ik hield van het geluid van stevig poetsen, maar de tandpasta vond ik smerig, die smaakte naar kruidnagel en deed me kokhalzen.

Ik besloot het huis niet te verlaten, nooit. Hoe kon ik naar buiten gaan? Buiten was waar ik met mijn jongens naartoe ging. Hoe kon ik lopen zonder ze vast te houden, elk aan één kant?

Er waren al die eerste keren. De eerste keer dat ik in het huis van mijn tante beneden kwam, bang omdat ik wist dat ik geen berg schoenen voor de voordeur zou zien liggen, zoals thuis. De eerste keer dat ik in Colombo over straat ging en het niet kon verdragen een glimp van een kind op te vangen, of een bal. De eerste keer dat ik bij een vriendin op bezoek ging en bijna moest overgeven. Steve en ik waren een paar weken eerder met de jongens bij haar geweest, de vingerafdrukken van mijn kinderen zaten bij haar op de muur. De eerste keer dat ik geld zag, was ik samen met mijn vriend David, die een kam wilde kopen omdat hij er geen uit Engeland had meegenomen. Ik trilde toen ik naar het biljet van honderd roepies in zijn hand keek. De laatste keer dat ik er daar een van had gezien, had ik nog een wereld.

Er was de eerste keer dat ik een Aziatische paradijsmonarch zag. Op dat moment dacht ik dat ik mijn vrienden nooit had mogen toestaan de gordijnen van mijn kamer open te doen. In het duister was ik veel veiliger. Nu verblindde het zonlicht mijn ogen en die vertrouwde vogel sleepte zijn vurige staartveren over de takken van de tamarinde buiten. Zodra ik hem zag, keerde ik me af. Kijk wat er nu is gebeurd, dacht ik, ik heb een vogel gezien. Ik heb een paradijsmonarch gezien, terwijl alle vogels ter wereld dood zouden moeten zijn.

De eerste keer dat ik een foto van de jongens zag, was ik er niet op bedacht. Ik zocht op internet naar manieren om zelfmoord te plegen, wat ik indertijd vaak deed, toen de ene klik tot de andere leidde en de Londense Evening Standard ineens schreeuwde: MIJN GEZIN WERD VOOR MIJN OGEN WEGGESLEURD, naast een foto van Vik en Mal. Op die foto, die op school was genomen, droeg Malli een rood hemd, hij was trots. Een foto die ik zo goed kende overmande me nu. Mijn brein had zich sinds de vloedgolf nog niet met hun gezichten beziggehouden en het kon ze niet verdragen. Ik plofte op het bed en duwde een kussen op mijn gezicht.

En die kop, ‘VOOR MIJN OGEN’? Ik had geen journalist gesproken, ik was die kamer amper uit geweest. Hoe durfden ze. Ik was ziedend. Als Steve hier was geweest, als Steve hier was geweest, zou ik hem hebben gezegd dat hij op een donkere avond naar die journalisten van de Evening Standard op zoek moest gaan en ze tot moes moest slaan.

Steve en Malli werden vier maanden na de vloedgolf geidentificeerd. Al die tijd hield ik mezelf voor dat ze in de diepten van de oceaan waren verdwenen. Verzwolgen. Op magische wijze waren omgekomen. Het maakte hun dood net zo’n onwerkelijke droom als de vloedgolf. Totdat ik eind april kreeg te horen dat ze allebei met behulp van DNA-tests waren geïdentificeerd. Het was een paar dagen voor Steve’s verjaardag. Hij zou eenenveertig zijn geworden.

Ik wist toen nog niet dat hun lichamen ergens in februari waren opgegraven uit een massagraf. Ik wist niet dat de DNA-tests in een laboratorium ergens in Oostenrijk werden uitgevoerd. Toen ik hoorde dat ze waren gevonden, smeet ik allerlei spullen aan diggelen. Ik wilde niet dat ze nu gevonden waren. Niet als dode lichamen. Ik wilde ze niet in een doodskist hebben.

Later dat jaar ging ik met David naar dat massagraf. Het was een rommelig stuk land naast een boeddhistische tempel in Kirinda. Een paar kinderen uit het dorp kwamen naar ons toe rennen en vertelden meer dan ik wilde horen. ‘De lijken werden ’s avonds gebracht, met tractors en bulldozers,’ zeiden ze. ‘Sommige hadden nog kleren aan, andere niet. Helemaal niets. De mensen in het dorp waren bang, maar van de priester mochten de lijken worden begraven. Op een dag kwam de politie; sommige politiemannen waren blank en ruimden het graf. Ze zeiden dat we niet mochten kijken, maar we deden het toch.’

Ik zei niet tegen de kinderen dat ik het niet wilde horen. Ik liep niet weg. Ik luisterde gewoon. Ze hadden het over Steve en Mal. Steve en Mal. ‘Mijn moeder werd helemaal gek toen ze die dode lichamen zag,’ zei een van de jongens. ‘We hielden een thovila voor haar en zo, en er kwam zelfs een kattadiya’, een tovenaar. ‘We moesten hem vijfentwintigduizend roepie betalen. Maar ze is nog steeds niet genezen. Nog steeds gek.’

We waren op de avond van 8 december uit Londen vertrokken. Die dag hadden Steve en ik thuis gewerkt. In de lunchpauze reden we naar Muswell Hill om een paar boodschappen te doen. We gingen naar de muziekzaak, Vik had een boek nodig voor het piano-examen dat hij in april moest doen. We kochten een cd van Keith Jarrett, The Melody at Night, With You. We deelden een stuk chocoladetaart in Oliver’s Deli. We doken even de Marks & Spencer in omdat we in het weekend te veel hadden betaald voor wat wijn. We hadden drie flessen gekocht, maar waren aangeslagen voor vijf. De man achter de kassa vroeg of we contant geld of een tegoedbon wilden. Steve zei dat een bon prima was, dat we hier altijd kwamen. Hij stopte de bon in zijn portefeuille.

De kerstuitvoering op school was de avond ervoor. Het was A Christmas Carol. Vikram stond achterin en zong lusteloos, zoals gewoonlijk. Malli zat op Steve’s knie in het publiek. Toen ze ‘White Christmas’ zongen, zong hij mee. Zijn gezicht was een plaatje, betoverd door de nepsneeuw die op het podium viel. Malli hield van alles wat met sneeuw te maken had. Als we terug zijn uit Colombo moet ik hem meenemen naar The Snowman in het Peacock Theatre, besloot ik toen. Ik had hem met zijn mond open zien zitten toen hij het vliegende jongetje en de sneeuwman op tv zag. De volgende ochtend kocht ik vier kaartjes. Voor 5 januari.

Er kwam geen einde aan wat ik voor mijn jongens deed. Moet ik dat nu allemaal opgeven? In al die maanden na de vloedgolf hield ik de rand van mijn bed vast omdat die gedachte me deed duizelen.

Maar hoe kan ik niet langer met Vik het web afspeuren naar galápagosschildpadden? Hoe kan ik niet langer met hem over dinosaurusvogels praten? Hoe kan ik Malli’s droom om danser te worden opgeven? Of de Malli die steeds toneelstukjes opvoert? Ik was pas net gaan denken dat ik nu echt haast moest maken met hem te leren lezen en schrijven, vanwege die kerstkaart die hij op school voor ons had gemaakt en waarop stond: ‘Voor bab en mam.’

Mam. Ik hoorde ze. ‘Dat is niet waar, mam…’ ‘Ja, zo, mam… Ah, zet nou niet de tv uit, mam… Mijn been doet pijn, mam.’ Ik wilde dat woord wegkrassen, mam.

De marteling om ze bij me te willen hebben wanneer ze zo dichtbij kwamen. Ik maak er gauw een einde aan. Maar hoe verzacht ik tot dat moment de pijn?

Ik moet ze van me loswrikken. Maar hoe?

Ik moet ophouden met herinneren. Ik moet mijn herinneringen ergens ver weg stoppen. Hoe meer ik me herinner, des te groter mijn ellende. Die gedachten maalden in mijn hoofd. Dus sprak ik niet langer over ze, de namen van mijn jongens kwamen niet meer over mijn lippen, ik verdrong alles wat over hen ging. Laten ze net zo onwerkelijk worden als die vloedgolf, net als ons hele leven.

Ze klonken toch al gedempt en waren toch al veraf. Dat was in die eerste dagen na de vloedgolf gebeurd. Ik kon hun gezichten niet vinden, ze trilden als hete lucht. Zelfs in mijn verdoofde toestand wist ik dat details ervan als het ware verkruimelden. En toch raakte ik in paniek wanneer ik hun gezichten voor me zag.

Ik moet beter opletten, zei ik tegen mezelf. Ik moet ze buitensluiten.

Dat hield ik niet altijd vol. Ik betrapte mezelf erop dat ik hun contouren op mijn bed natrok, aan hun lengte en aan hun vorm moest denken. Ze waren zo werkelijk, die afdrukken, warm bijna. Ik wilde ze aan de lakens vastmaken, ze erop vastplakken.

Maar ik moet daarmee ophouden. Ik moet me van ze afkeren.

Ze willen niet dat ik drink. Wat een gotspe, foeterde ik. Moet je net mijn familie hebben, met altijd een whisky binnen handbereik. Al die jaren was het hommeles in de familie wanneer mijn ouders, ooms en tantes voor een etentje werden uitgenodigd waar geen alcohol werd geschonken. Ze begonnen al weken van tevoren te klagen. O, zo moeilijk, zulke feestjes. Ze spraken vroeg in de avond af om in te drinken. En diezelfde familieleden wilden mij ervan weerhouden om te drinken?

De eerste weken was er elke avond wel iemand die me tot een glas wijn probeerde over te halen. Kom op, eentje maar. Een cognacje dan. Het ontspant, je slaapt er lekker op. Maar ik weigerde. Ik was bang dat het de werkelijkheid van wat er was gebeurd onscherp zou maken. Ik moest waakzaam blijven. Want wat als ik zou denken, al was het maar heel even, dat er niets was veranderd, dat er niemand dood was?

En toen was ik ineens elke avond dronken. Tegen zessen had ik een halve fles wodka op, ook al brandde mijn maag. Daarna wijn, whisky, wat ik door het huis zwalkend maar te pakken kon krijgen. Ik zette flessen aan mijn mond, geen tijd om een glas te pakken.

Iedereen werd bang. Ze deden de flessen achter slot en grendel (nadat ze eerst zichzelf hadden bediend). Mijn tante verstopte de sleutels. Onze vriendin Sarah kwam uit Londen en spoelde hele flessen Baileys door de gootsteen. Trut, dacht ik, wat een verspilling. Ik was razend en probeerde flessen aftershave en parfum te drinken, daar zit toch alcohol in? Gets, die smaak! Ik smeet flessen tegen muren.

Elke avond hoopte ik dat ik dood zou gaan door mijn gezuip. En het maakte mijn angst om te gaan slapen minder erg. Ik wist dat ik de volgende dag wakker zou worden en de waarheid opnieuw onder ogen moest zien. Soms lurkte ik de hele nacht aan een fles op het balkon, waar het op het gefladder van motten na stil was. Ik smeekte in het donker: ‘Waar zijn ze, breng ze terug.’ Ik haastte me naar binnen zodra de vogels bij het eerste licht begonnen te zingen, vogels moest ik zien te vermijden. Of ik zei juist tegen de Indische koël: ‘Toe maar, ga maar lekker tekeer, gil mijn pijn maar uit.’

Wanneer ik ’s avonds maar genoeg dronk, hoefde ik tenminste niet te dromen. Elke nacht droomde ik dat ik vluchtte, dat ik ergens voor wegrende, op andere nachten voor water, op sommige voor kolkende modder, op weer andere voor ik weet niet wat. In die dromen ging altijd een van hen dood. Daarna werd ik wakker ik mijn echte nachtmerrie.

Ik bleef bij de alcohol pillen slikken. De slaappillen die ik kreeg voorgeschreven werden in beperkte mate verstrekt, maar dit was Colombo, dus ik kon zonder recept naar de apotheek om de hoek en gaan hamsteren. Zolpidem, Halcion, Seroquel. Na een avond drinken gooide ik er twee pillen in, dan nog twee, nog vier, nog eens vier, en dan weer twee, alles snel achter elkaar. Daarna een mok gin. Dan nog een pil, als ik mijn arm kon optillen om hem te pakken. De volgende ochtend kon ik me niet bewegen, ik viel flauw wanneer ik opstond. Ik was rillerig, mijn bloeddruk daalde. Mijn vriendin Keshini kwam op mijn bed zitten, haar handen ineengeslagen. Ze sprak me streng toe over mijn misbruik van middelen die mijn centrale zenuwstelsel kalmeerden, dat kon zo toch niet langer, straks hield mijn hart er nog mee op. Ik keek haar wezenloos aan. Pfff, een beetje de wijsneus tegen mij gaan zitten uithangen, dacht ik.

Ik gebruikte graag alcohol en pillen door elkaar. Ik ging ervan hallucineren. Ik zag vlezige, zwarte wormen uit de airconditioning kruipen en langs de muur naar beneden glijden. Honderden tegelijk, langzaam kruipend. Toen ik op het balkon zat, zag ik een man in een wit pak aan een boom bungelen. Ik verkneukelde me en wees mijn vriendinnen op hem. Ze deden alsof ze niet bang waren. Zo ging-ie lekker. Ik voelde mijn gekte, en zo hoorde het volgens mij ook. Mijn wereld was in één klap verdwenen, ik moet wel krankzinnig zijn.

Half dronken en half gedrogeerd speurde ik het internet af, op zoek naar beelden van de vloedgolf. Van taferelen van vernietiging. Van lijken, mortuaria, massagraven. Hoe gruwelijker hoe beter. Ik zat er uren naar te staren. Ik wilde dat het allemaal werkelijkheid werd, maar ik moest eerst dronken worden om het zelfs maar te proberen. Ik was ook verdoofd, niet door het drinken, maar door een soort dood gevoel, dieper van binnen, dat volgens mij voorkwam dat ik echt gek werd. Ik wilde die gevoelloosheid met die beelden te lijf gaan. Ik bleef maar zoeken, in de hoop dat iets me zo choqueerde dat ik er gek van werd.

Ik zocht via Google naar manieren om zelfmoord te plegen. Ik moest weten hoe ik het met succes deed, ik mocht het niet verknallen. En elke keer wanneer ik op mijn laptop inlogde, bedacht ik dat mijn password het enige in mijn leven was wat niet is veranderd. Ik wist Steve’s password nog, maar wilde dat ik het niet wist. Het was altijd ‘rosebud’ en nog wat. Rosebud.

Soms raakte ik in mijn roes van drank en pillen in paniek over iets wat enorm belangrijk leek. Zoals bibliotheekboeken. Wat moet ik doen, we hebben de bibliotheekboeken van de kinderen niet teruggebracht, zei ik terwijl ik de gang op en neer liep, of zwalkte. Die boeken die we leenden van de Poetry Library in South Bank. Ik ga nooit meer terug naar Londen, ik durf die boeken niet terug te brengen. Soms koesterde ik dat, dat ik iets gewoons had om me druk over te maken.

Mijn vrienden namen me mee op korte uitstapjes buiten Colombo in de hoop dat ik me een beetje zou inhouden. Dat lukte niet altijd. Pas na veel wodka en pillen liet ik Lester ’s avonds een keer kilometers over een donker, verlaten strand lopen. Ik kende een plek waar schildpadden aan land kwamen om hun eieren te leggen en die wilde ik hem laten zien. Ik strompelde langer dan een uur over het strand – ik gaf het terrein de schuld, het waren geen lage duintjes – ik wilde niet toegeven dat ik dacht dat we verdwaald waren. Lester had me eerder die avond met die fles wodka gezien en maakte zich zorgen. De avond ervoor had ik zo veel gedronken dat ik verschillende keren moest overgeven en van mijn stokje ging. Lester had tot de volgende ochtend aan mijn bed gezeten omdat hij bezorgd was dat ik in mijn slaap zou stikken. Hij dacht dat die avond een herhaling van de vorige zou worden. ‘Wat doen we hier eigenlijk?’ vroeg hij telkens weer. ‘Er is hier niemand, het is veel te donker.’ Uiteindelijk kwamen we bij een grote groene zeeschildpad, die haar zachte eieren in een grote, door haar gegraven kuil had gelegd. We waren niet langer alleen, ook een paar Duitse toeristen keken toe. Ik kroop rustig naar de schildpad toe, tuurde in de kuil en hield een ei in mijn hand. Het was warm. Ik vond het iets magisch. Ik liet Lester ook een kijkje nemen, maar hij had er genoeg van. ‘Het is vrijdagavond,’ zei hij ruw. ‘Ik had in Londen kunnen zijn, in de kroeg. Zit ik hier op een godvergeten strand met een stelletje Duitsers naar een schildpaddenreet te kijken.’