Bert Hiddema

André Hazes

Het verhaal van zijn leven

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© 2013 Bert Hiddema

Alle rechten voorbehouden

Dit boek is grotendeels gebaseerd op het boek ’n Vriend, dat in 2005 verscheen bij Uitgeverij L. J. Veen

Tekstredactie Hanneke Toeset

Omslagontwerp Studio Pollmann

Omslagbeeld Hollandse Hoogte, Rob Verhorst

Beeld binnenwerk Hollandse Hoogte, Henk Blansjaar (p. 22); Guus Dubbelman (p. 243); Paul Levitton (p. 148); Harry Pot (p. 65); Govert de Roos (p. 180); Berry Stokvis (p. 70, 80); Kees Tabak (p. 142)

NUR 661

ISBN 978 90 468 15 120

www.nieuwamsterdam.nl/hiddema

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013: Met ISBN 978 90 468 15 113

‘Een kutjeugd kun je niet uit je lijf snijden.’ André Hazes

Inhoud

Proloog

1   En lelijk dat-ie is

2   Kuiven

3   Eén grote familie

4   Living the blues

5   The American dream

6   Een ongeluk te veel

7   Down Man

8   Bruisend nachtleven

9   Eenzame Kerst

10  Vader

11  Onder het mes

12  De blonde godin

13  Tussen de schuifdeuren

14  Levenspop

15  Hazisme

16  On the road

17  De gebeten hond

18  Diep in mijn hart

19  Van Concertgebouw tot Ahoy

20  Melvin

21  Een tweede Hazes?

22  Vinkeveen

23  Waar blijft Tim?

24  Wij houden van Oranje

25  Zijn eigen bluesplaat

26  Slagerij Van Galen

27  Samen samen zijn

28  Hollywood Boulevard

29  Pech onderweg

30  Knaks

31  De huilscène

32  Bedankt mijn vriend

33  Vijftig

34  Faalangst

35  Zijn lege stoel

36  De gangsterlook

37  De inbraken

38  Waar is Melvin?

39  Asbakken vol

40  Opa

41  Rachel Forever

42  Doof

43  De afgang

44  Ik hou van je

45  Boeddha

46  De poort naar de hemel

Epiloog

Dank

Literatuur

Proloog

Tussen 1850 en 1890 verdubbelt de bevolking van Amsterdam en telt ruim 400.000 zielen. Met haastige spoed worden aan de rand van de stad moord-en-brandwoonwijken opgetrokken om hen in onder te brengen.

Alles mag als je geld hebt, bouwvoorschriften bestaan nog niet. De eerste huizen staan al op instorten eer de huurders erin kunnen trekken, maar na veel vallen en opstaan verrijzen tussen de Amstel en de Boerenwetering – op het stadhuis ‘Buurt Y-Y’ genoemd – langgerekte woonblokken vol minimale pandjes met steile, smalle trappen en schuurtjes. Monotone, armetierige straatjes zonder bomen of ander groen, met hier en daar een nietig pleintje waar het schrale zonnetje nog door de wolken zou kunnen schijnen.

In de schildersbuurt zijn de straatjes zo nauw dat de wijk in de volksmond ‘De Pijp’ wordt genoemd. Steeds meer wordt hij een toevluchtsoord voor de hoeren, die van de Wallen worden verdreven door gemeentelijke saneringsprojecten die de donkere stegen en sloppen schoonvegen. In De Pijp is geen politiecontrole, steeds meer huisbazen zien hun kans schoon.

‘Een voos en ziekelijk uitwas,’ schrijft de Amsterdamsche Studentenalmanak in 1882.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw staat Nederland stijf van het fatsoen, de dagelijkse tredmolen is grijs en grauw. De wederopbouw van het land slokt alle energie op, ieder kind krijgt ingehamerd dat ‘gewoon al gek genoeg is’. Een leven van vroeg naar bed en vroeg opstaan. Ook op zaterdagochtend wordt er gewerkt en gaan de kinderen tot twaalf uur naar school.

Op sportgebied telt Nederland niet mee, met voetballen winnen we van Luxemburg en soms van België, de Olympische Spelen zijn voor ons land huilen met de pet op en het schaatsen wordt nog niet op de televisie uitgezonden. Op de radio wordt het draaien van lichte muziek tot een minimum beperkt en dan alleen nog uitgezonden in de vorm van kinderkoren, hammondorgels en de onvermijdelijke ‘Posthoorngalop’. Met als schaarse uitschieters Earl Bostic, Louis Prima en natuurlijk Elvis in Arbeidsvitaminen of als verzoekplaten voor militairen die met ‘onze jongens’ worden aangeduid en twee jaar lang een gulden per dag verdienen.

In de volksbuurten van Amsterdam draagt moeder de vrouw een hoofddoekje en rochelen hun mannen op straat, bij de VARA wordt Johnny Jordaan niet gedraaid omdat zijn liedjes geen verheffende waarde hebben voor de arbeider. Dominees en pastoors staan nog in hoog aanzien, politici dansen naar hun pijpen.

In Amsterdam heerst na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog een afgrijselijke armoede en zijn op de deuren van duizenden kromgetrokken woonhuizen bordjes gespijkerd met de tekst: ONBEWOONBAAR VERKLAARD. Hele gezinnen trekken erin en dat wordt uiteraard gedoogd, omdat de woningnood zo schrijnend is. Jonge gezinnen mogen al blij zijn met een schamel dak boven hun hoofd.

1 En lelijk dat-ie is

De Gerard Doustraat is genoemd naar een leerling van Rembrandt die opzien baarde door zijn schilderijen met bijbelse voorstellingen, intieme binnenhuisgezichten en realistische taferelen uit het dagelijkse leven.

Het gezin Hazes woont op nummer 67, driehoog. Op nog geen honderd meter van de Ferdinand Bol, een drukke winkelstraat met een HEMA, kledingzaken, schoenenwinkels en zaken voor elektrische apparaten. Een verkeersader waar lijn 16, 24 en 25 doorheen rijden, vanuit het welvarende Zuid naar het centrum van Amsterdam.

De Albert Cuypmarkt is een kleine honderd meter links van de Gerard Dou, de Heineken Brouwerij blaast rechts zijn stoom af.

De schillenboer komt met paard en wagen langs deuren, vrouwen verschijnen met emmertjes en teiltjes en terwijl hun honden vechten om de paardenvijgen die dampend op het plaveisel blijven liggen, praten de vrouwen over hun wel en wee. De naam Hazes valt niet, maar iedereen weet wie er bedoeld wordt.

Nico Potharst, die schuin tegenover André Hazes woonde: ‘Er stonden bijna geen auto’s geparkeerd, want vrijwel niemand had er een en doorgaand verkeer was er niet. Een rustige, stille straat.’

In de Gerard Doustraat wordt het uitzicht aan de achterkant gevormd door uitbouwen van winkels, schuurtjes en verwaarloosde tuintjes vol oudroest en brandnetels. Aan de voorkant domineren grauwe gevels, verveloos houtwerk en grijsachtige vitrages. In de straat is men te arm om een televisietoestel te kopen.

Naar sport- en voetbalwedstrijden kijken de jongens in de etalage van Duyvené & Remmers, de elektrische apparatenzaak om de hoek in de Ferdinand Bolstraat of bij de melkboer in Eerste Jan van der Heijdenstraat, maar het liefst zitten ze in het optrekje achter Snackbar Boontje, die wordt gedreven door een gezellig, dik vrouwtje.

Mevrouw Boontje is gevlucht uit Zeeland. Tijdens de Watersnoodramp van 1 februari 1953 verloor ze haar man en hun drie kinderen, onder wie een baby van drie maanden, die uit haar armen werd geslagen door een vloedgolf.

‘Ga maar kijken,’ zegt ze joviaal als ze merkt dat de jongens die met z’n drieën een patatje kopen eigenlijk zijn gekomen om een voetbalwedstrijd te zien of zich te vergapen aan een showprogramma met komieken, zangers en danseressen.

Naast Boontje is de manufacturenwinkel van de ongetrouwde gezusters Star, twee oude vrouwen die achter de zaak wonen. Tante Maartje, een van de twee, zit zo snel op de kast dat ze ongewild een populair doelwit is van de pesterijen door opgeschoten jongens, al is het alleen maar om haar te horen schreeuwen: ‘Wegwezen! Vuile kolerejongens!’

Aan de andere kant van de snackbar is een portiek met een stenen trap naar de tweede en derde etage. Op de begane grond zit de fietsenstalling van Dirk van der Berg, die zelf op de beletage woont. Erboven, op tweehoog, woont Wim Leroy, een conferencier/accordeonist die op bruiloften en partijen de stemming erin probeert te houden met liedjes en moppen die een lange baard hebben.

Daarnaast zijn twee panden met een drukkerij. Er worden bladen gedrukt van sport- en speeltuinverenigingen uit de buurt, reclamefolders, rouwkaarten en krantjes van winkeliers. Boven de tweede zaak, op driehoog, woont het gezin Hazes.

In de Towise, het café schuin aan de overkant op nummer 58, zwaaien tante Toos en ome Willem de scepter. De kleine André Hazes is een graag geziene gast, want als hij van zijn moeder zijn vader moet ophalen omdat de aardappels bijna gaar zijn, staat hij er liedjes te zingen.

Negen van de tien keer wordt het jochie door de stamgasten afgekocht met een flesje prik of een glas ranja met een rietje en moet hij, staande op het biljart, verzoeknummers zingen – tot in de keuken op driehoog aan de overkant de rapen gaar zijn en zijn moeder schreeuwt dat het ‘hier geen hotel’ is.

Andreas Gerardus Hazes wordt geboren op zaterdag 30 juni 1951 in het Wilhelmina Gasthuis in de Eerste Helmersstraat: een kale, kleine schreeuwlelijk, vel over been. Amper vijf pond en al meteen een grote mond opzettend.

‘Net een gevild konijn,’ zegt zijn moeder geringschattend. Ze houdt haar hart vast.

André is het vierde kind van het gezin. Over zijn geboorte weet Hazes op latere leeftijd niets: ‘Over dat soort dingen werd bij ons thuis niet gesproken. Het enige dat ik weet is dat ik zo mager was als een ram.’

Op nummer 67 zijn op drie etages naast elkaar twee woningen die door kinderrijke gezinnen bevolkt worden. Het zijn geen halve woningen van twee kamers zoals aan de overkant van de straat, want elke woning heeft een voor-, tussen- en achterkamer.

Op driehoog bij Hazes slapen de kinderen in de tussenkamer op twee stapelbedden boven en naast elkaar. Het gezin telt vijf jongens: de in 1942 geboren Joop, Rob (1946), André (1951), Arie (1954), nakomertje Theo (1961). Het enige meisje, Willy, komt in 1948 ter wereld.

De schaarse kastruimte wordt verdeeld volgens het recht van de sterkste; kleren liggen en hangen door elkaar. Zoveel hebben ze trouwens niet. Alleen Willy heeft haar kastje.

Privacy is er zelfs niet op de wc, want die zit tussen dunne houten muurtjes in de achterkamer waar vader en moeder slapen. De uitgang is in het keukentje.

In het midden van de voorkamer staat een klein salontafeltje met eromheen vier goedkope clubfauteuiltjes die kraken. In het midden hangt een plafonnière, achter vaders stoel, die door niemand anders bezet mag worden, staat een schemerlamp met een zware marmeren voet. Het behang aan de muren heeft zichtbaar zijn beste tijd gehad. Verder hangt er niets, zelfs geen tegeltje met een spreuk, kalender of trouwfoto. De kachel wordt gestookt met goedkope eierkolen die in kleine zakjes te koop zijn bij kolenboer Meerschaert, of anders met turf die slecht brandt en amper warmte geeft en de schoorsteen verstopt. Stukken hout die op de markt zijn blijven liggen en door de jongens voor de grijpgrage handen van de concurrentie zijn weggegraaid voldoen ook. De andere kamers en het keukentje zijn altijd koud, daar wordt niet gestookt. Rillend van de kou, met hun blote voeten op het zeil, trippelen de kinderen naar hun bedjes en bibberen onder dunne lakens van de kou.

In de winter voelen ze de ijskoude noordenwind, die aan de achterkant pal op het huis staat en door de dunne muren blaast, tijdens regenbuien worden dezelfde muren van binnen kletsnat. Bij storm is het opsteken van een sigaret een lastig karwei, want de bries blaast de lucifers subiet uit.

Op hete zomerdagen is het straaltje water uit de kraan aan de keukenmuur lauw doordat er niet genoeg druk op het leidingnet staat. Coca-Cola is een luxeproduct, een koelkast ondenkbaar en aardgas ongehoord.

Omdat er geen douche is, moeten de kinderen zich op zaterdagmiddag behelpen met een zinken teiltje lauw water dat eerst in een fluitketel op het gasstel wordt gekookt en gemengd met het koude water uit de enige kraan in het huis. Twee aan twee, achter elkaar gebruiken ze hetzelfde water dat steeds smeriger en kouder wordt. Eerst Joop en Rob, vervolgens Willy en Dré, voordat de twee laatsten zich mogen afschrobben.

Voor wie zich echt goed wil wassen, zijn er gratis kaartjes van school voor het badhuis in de Eerste Sweelinckstraat, om de hoek van de Albert Cuyp. Een klein, bedeesd scharminkeltje als André moet er zo lang wachten dat hij er niet graag heen gaat. Liever ruilt hij zijn kaartje voor snoep of geeft het weg aan een grotere jongen bij wie hij in de gunst wil komen.

Op de zenderschaal van het radiomeubel staan verre, geheimzinnige namen als Droitwich, Travemünde, Scottens en Beromünster, stations die niet of zwaar gestoord te ontvangen zijn. Het toestel kraakt als buurvrouwen stofzuigen, of als een brommer zomaar passeert.

Op de pick-up worden hoofdzakelijk platen gedraaid waarop gezongen wordt door Amália Rodrigues, de Portugese fadozangeres, met wie vader Hazes dweept.

Van de dampende rookworst op zondag neemt vader vanzelfsprekend het leeuwendeel. Er staat zelden vlees op tafel.

Arie Hazes: ‘Het kwam voor dat mijn vader zo’n kwade dronk had dat hij een kilo speklappen in z’n eentje zat op te eten, waar we bij zaten.’

Vader vindt het ook leuk om een kind een ons hazelnootballen bij Jamin te laten halen en daarna het hele zakje in zijn eentje – zichtbaar smullend – leeg te eten, zonder zijn kinderen iets te geven.

André is zijn geliefkoosde slachtoffer, omdat die een intieme band met zijn moeder heeft. Vader is daar intens jaloers op, al zal hij dat nooit toegeven. Met blauwe plekken verschijnt het jochie op school. Hij ontkleedt zich nooit waar andere kinderen bij zijn.

Op zijn manier neemt André wraak: hij steelt sigaretten van zijn vader, want hij rookt al heel jong. Als pa hem op heterdaad betrapt is het huis te klein en ziet André alle hoeken van de kamer.

‘Dat wil je niet weten, wat daarzo gebeurde,’ zegt een overbuurvrouw die anoniem wenst te blijven.

Rachel Hazes licht een tipje van de sluier op en schrijft in haar boek Typisch André dat hij in zijn jeugd verschillende keren is misbruikt.

Er wordt bittere armoede geleden.

‘Er vielen meer vloeken dan aardappels op mijn bord,’ zegt André Hazes later. Warm eten is er vaker niet dan wel, het is steevast op. De aanwezigen vallen meteen aan en een orkaan van geluid barst los. Tafelmanieren zijn dodelijk. André komt er niet aan te pas en behelpt zich met wat broodkruimels. De rest van zijn leven zal hij blijven zweren bij brood, want na een warme prak moet hij subiet overgeven; hij schaamt zich dood en zegt omdat hij opgezette ogen heeft dat hij ineens moest niezen of zoiets.

Uitstapjes zijn er niet bij, voor schoolreisjes heeft vader Hazes geen cent over. Een grauw en een snauw, meer kan er niet van af. Dreetje mag zijn handjes al dichtknijpen als hij bij een ander kind achter op de fiets naar het Bosplan mag om daar te zwemmen, te rennen en dievie-met-verlos te spelen tot hij buiten adem is. Met echte bomen om in te klimmen en struiken om doorheen te struinen als een indiaan.

Opa en oma Botschuiver, de ouders van zijn moeder, hebben een houten huisje op het strand van Bakkum waar een of meer kleinkinderen een week mogen doorbrengen. Van de ouders van Piet en Jaap Abcouwer, zijn vrienden, mag André een week mee naar Oud-Valkeveen, waar hij fietst in een echt bos en verbrandt op het strand. Met de familie Contelaar, de ouders van zijn vriend Wim, logeert hij op de camping in Purmerend en ziet dat er melk uit koeien komt.

Omdat de kinderen van het gezin Hazes zo akelig mager en wit zijn, mogen ze zes weken aansterken in het Bio Vakantieoord in Egmond, een groot, wit huis met rode dakpannen in de duinen, waarvoor in de bioscopen wordt gecollecteerd na een hartverscheurend filmpje met bleekneusjes. Elke zomervakantie mag een ander kind. André, nog steeds graatmager, is een van de eersten die ervoor in aanmerking komt. Ook zijn kleine zusje Willy, dat zwaar ondervoed is, wordt erheen gestuurd. ‘Vreselijk was het,’ zegt ze achteraf. ‘Ik had elke avond heimwee en huilde, ik wilde naar huis.’

Terug naar de hel.

André heeft een prachtige stem, tot ongenoegen van zijn vader die luid verkondigt dat zijn oudste zoon Joop veel mooier kan zingen. Joop heeft flair, hij is vaders hoop op glorie en roem.

Op de kleuterschool draagt de vierjarige André versleten kleren en afgetrapte schoenen, met gaatjes van boven, die als zwemvliezen voelen als het regent. Later draagt hij schoenen met dikke spekzolen die iets uitsteken en op tennisrackets lijken. Door het merendeel van zijn klasgenoten wordt hij als een paria beschouwd. Van hen mag hij niet mee naar het zwembad omdat hij onder de vlooien zit. Gelukkig maar, denkt hij laconiek, dan weten ze tenminste niet dat ik geen zwembroek heb, maar wel blauwe plekken.

De rest van zijn leven zal André het gevoel hebben dat hij wordt uitgelachen. Van een getroebleerde jeugd wordt een kind onzeker. Armoede maakt het kwetsbaar.

Vanwege zijn engelachtige blik wordt hij door zijn moeder eropuit gestuurd met een boodschappenlijst (‘vergeet vooral de gasmuntjes niet’) voor de kruidenier op het Gerard Douplein. Het is de kunst om eerst alles door meneer Zuurbier in een doos te laten zetten. Wanneer Zuurbier een product uit de hoek pakt, is het de kunst de doos te grijpen en razendsnel de winkel uit te rennen, en te roepen: ‘Me moeder betaalt volgende week.’ Intussen doet hij een schietgebedje dat de machteloos achtergebleven Zuurbier hem niet weet te achterhalen. Thuis wordt het jochie door iedereen met open armen ontvangen.

Vanaf zijn zevende scharrelt André rond op de markt en helpt voor een stuivertje hier en een dubbeltje daar de kooplieden met het inrichten van hun kraam of met de verkoop van hun waren. Natuurlijk worden zijn zakken bij thuiskomst deskundig leeggeschud door zijn vader. Als er per ongeluk een geldstuk in zijn broek blijft plakken, krijgt hij een pak rammel.

Hij zit graag bij de moeder van zijn vriend Japie Abcouwer. Met hem struint hij de hele buurt af en ook weet hij haarfijn waar je een appeltje kunt pakken in het voorbijgaan. Net Pietje Bell, maar dan in het echt.

‘Hé jongen, ben je daar weer?’ vraagt moeder Abcouwer.

‘Dag, tante Annie.’

‘Moet je koffie?’

‘Hm, lekker zeg.’

André geniet al bij het vooruitzicht, hij beschouwt tante Annie als zijn tweede moeder.

Piet Abcouwer, de oudere broer van Jaap die later bloemist wordt: ‘Bij zijn concerten in Ahoy zat mijn moeder op een vipplaats. Nadat hij “Mamma” had gezongen liep Dré van het podium af om mijn moeder een prachtige bos bloemen te overhandigen.’

Op zijn tiende poept en plast André nog in bed. Hij is klein van stuk, onhandig en driftig. Bij het voetballen wordt André als laatste gekozen. Ze putten met een tennisbal, een grotere van plastic die half lek is of een leeg sardineblikje. Ome Jaap Jacobs haalt lachend zijn wagen weg als deze per ongeluk voor een put staat geparkeerd.

Piet Abcouwer die om de hoek woont: ‘De straat was onze wereld. Mijn jongere broer Jaap en Dreetje waren gezworen kameraden, ze speelden met elkaar: belletje trekken, krijgertje, knikkeren, tollen en ruitje tik. Van vlooien pikken thuis tot en met appeltjes op de markt.’

Wie het eerst komt, die zit het lekkerst, weet Dré al heel jong van Piet.

Tante Annie is een ontzettend lief mens. Ze heeft niet veel geld, maar ze weet het thuis gezellig te maken. Je kunt alles van haar krijgen.

Dreetje en Japie wedden geregeld met elkaar en ditmaal zegt Japie dat hij iets niet durft.

‘Wat?’

‘Nee.’

‘Wat dan?’

‘In vrouwenkleren lopen.’

Hij wel dus.

André doet thuis een jurk aan als zijn moeder er niet is, zet een pruik op en met dikke lippenstift, echte nylons met jarretelles en schoenen met hoge hakken, loopt hij de straat uit en de hoek om. Zingend komt hij bij Jaap binnen en maakt zijn triomf compleet door op het juiste moment te struikelen.

Als hij aan zijn moeder vertelt waarom ze ladders in haar nylons heeft, moet ze zo hard lachen dat ze even de ellende van alledag vergeet.

De straat leeft helemaal op als Frieda Timmermans nadert. Dré en Jaap, amper tien jaar, verdringen elkaar om haar boodschappen te mogen dragen. Frieda komt uit de Watergraafsmeer en woont sinds kort op nummer 84, eenhoog. Ze is een blond stuk, zes jaar ouder dan Dré en Jaap. Huizenhoog kijken ze tegen haar op.

Frieda: ‘Tjeetje, daar heb je ze weer, dacht ik als ik ze zag zitten.’

Nonchalant hangen ze tegen de gevel, Jaap groot, een beetje brutaal en branieachtig, André ernaast, verlegen lachend.

‘Je weet hoe jongens zijn, ze zitten met elkaar geheimzinnige dingen te beramen, maar zodra ze mij zagen gingen ze rechtop staan en vroegen ze heel beleefd of ze me mochten helpen met het dragen van mijn boodschappen. Nou, graag. De een liep met dit, de ander met dat.’

Voor haar deur krijgt ze alles keurig terug.

‘Die trap kan ik zelf wel op,’ zegt Frieda.

Venna Downing woont verderop in de Gerard Doustraat, bij het pleintje, maar ze heeft accordeonles in het deel waar Dré en zijn vriendjes op haar zitten te wachten met uitgestreken gezichten en moet hun opmerkingen aanhoren als ze eraan komt met de zware koffer. Ze leveren commentaar waar ze inwendig om moet lachen.

Venna: ‘Mijn man Jimmy lijkt sprekend op André.’

Dit boek is ook verkrijgbaar als papieren boek ISBN 978 90 468 15 113