Bas Steman

De aankomst

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Om alles...

© 2013 Bas Steman

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Pankra

Foto omslag © Cees Oortwijn

Foto auteur © Ariane Greep

E-BOOK ISBN 978 90 468 1549 6

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1536 6 (1e druk 2013)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl

www.bassteman.nl

www.deaankomst.nl

Do not go where the path may lead; go instead where there is no path and leave a trail.

– Ralph Waldo Emerson

Jedes erreichte Ziel ist wieder Anfang einer neuen Laufbahn, und so ins unendlich.

– Arthur Schopenhauer

1

Zeggen dat je hebt gefietst met Léon van Bon, Servais Knaven, Jeroen Blijlevens en Michael Boogerd doet het altijd goed op verjaardagen. ‘Proberen aan te klampen’ zou een meer integere weergave van de werkelijkheid zijn, maar door hun prestaties te laten afstralen op mijn gehark in de achterste regionen van het peloton leek mijn wielerleventje nog wat. Jarenlang had ik rondgereden met het idee een Beoogd Tourwinnaar te zijn. Dat zou mijn wissel op de eeuwigheid worden: een gele trui in Parijs. Deze gedachte alleen al maakte me compleet ongeschikt voor de werkelijkheid. Daar hoefde je geen Peter Post voor te heten. Als schrijver val je je hoofdpersoon niet graag af, maar achteraf had ik misschien beter meteen kunnen gaan korfballen.

‘Wat vind jij nou van die Van Bon? Hij had toch veel meer kunnen winnen?’ vroeg ome Cor, een aangetrouwde oom, die naar eigen zeggen altijd ‘hoog’ had gevoetbald. Niet dat iemand van ons hem ooit achter een bal aan had zien lopen. In onze kringen was hij vooral beroemd om het mitrailleurtempo waarmee hij op verjaarspartijtjes pijpjes bier leegdronk. Zijn kleren stonken naar rook en hij zakte luid zuchtend onderuit in de stoel. Ome Cor haalde zijn hand door zijn dunner wordende grijze haren waarin nog altijd een jarenzestigkuif te herkennen was. Zijn buik hing op zijn schoot. Na het vierde flesje richtte hij zich tot mij en begon over sport in het algemeen en wielrennen in het bijzonder. Waarschijnlijk dacht hij dat hij er mij een plezier mee deed, dat ik graag herinneringen ophaalde.

‘Léon heeft een mooie carrière gehad,’ zei ik en ik grabbelde in het bakje nootjes dat voor me op tafel stond. Deed ik vroeger niet, het kostte weken voordat je die grammen er weer had afgefietst. Onder mijn hersenpan opende zich het theater van losse zinnen, filmfragmenten, rushes, soms zonder geluid, andere delen afgemonteerd op muziek die ik me nauwelijks nog herinneren kon. Galmen uit speakers langs een parcours waar mijn naam schalde, maar vaker die van hen, van Léon van Bon en Servais Knaven. Klanken die nog altijd weerkaatsten.

De toppers met wie ik als jongen gekoerst had, waren inmiddels gestopt als professional. Zij waren geziene en gevierde sporters. En ik? Een totale mislukkeling.

‘Reed die vroeger echt zo hard?’ vroeg hij met de mond van het flesje tegen zijn lippen.

‘Wie?’

‘Die Van Bon!’

‘Ja, in potentie was hij misschien wel de beste van allemaal.’

‘Maar nu met die Lèns, hè? Die Armstrong, niet te geloven, toch?’

Hij doelde op het georganiseerde dopinggebruik van de Amerikaan. De kranten stonden er vol van. Ik wist niet goed wat ik ervan moest vinden. Wat zou ik gedaan hebben? Kiezen voor de spuit of de bezemwagen?

‘Ja, ernstig,’ zei ik.

‘Zeg eens, denk je dat die Van Bon op water fietste?’

Ik wilde mijn schouders ophalen, het minachtende gniffeltje dat hij achter zijn woorden meezond, maakte mijn antwoord eigenlijk al overbodig.

‘Toen we nog samen reden waren zijn waardes al zo hoog dat hij alleen bij het lezen van het etiket van de epo al positief zou zijn. Dat heette talent. Later bleek het ook in een potje te zitten.’

In de normale wereld was het nog hartje winter, voor renners begon op Nieuwjaarsdag het voorjaar. Hoewel je bij de nieuwelingen met versnellingen mocht rijden, verkoos Léon aanvankelijk een vast verzet. Een tandje zwaarder dan waarop hij als veertienjarig jeugdrennertje dertig koersen had gewonnen van de eenendertig waarin hij was gestart.

Hij woonde op precies een kilometer van ons huis. Ik zou hem oppikken. Ogenschijnlijk kalm fietste ik zijn straat in, van binnen was het springtij. Als hij maar niet gelijk het tempo zo hoog opvoerde dat ik al voordat we de stad uit waren, moest vragen om het kalmer aan te doen. Dat zou een regelrechte afgang zijn.

‘Onder de carport doorlopen, achterdeur is altijd open,’ had Léon gezegd. Ik wurmde mijn al half bevroren voet uit mijn toeclip, stapte af en liep onder een afdak door naar het huis, waar ik mijn fiets tegen een muurtje zette. De achterdeur was inderdaad open, binnen wachtte een stilleven van winterjassen, achteloos uitgeschopte schoenen, enkele rondslingerende steeksleutels en kettingbladen plus een rij zo op het oog willekeurig tegen de muur gekwakte wielen. De woonkamer was een decor dat kort ervoor verlaten was. Links het bankstel met op tafel stapeltjes boeken, wielerbladen, een onaangeroerd kopje thee en een bord met broodkruimels, verderop een houten paard uit een antieke draaimolen. De oudste broer van Léon was junior en zat al een uur op de fiets, de jongste die nog bij de jeugd reed, was nog op school.

‘Ik kom er aan,’ klonk het.

Léon zat aan de eettafel en propte een boterham met witte suiker in zijn mond.

‘Is het koud?’ vroeg hij.

Ik knikte en keek toe hoe hij een zakdoek om zijn hals knoopte, zijn helm opzette en zijn fiets uit de hal bij de voordeur voor zich uit rolde.

‘Is Marten er al?’ vroeg hij.

‘Zal zo wel komen.’

‘Zo, heren, lekker fris trainingsweertje!’ zei zijn vader, die kwam aanlopen.

Ik glimlachte zo stoer mogelijk. Een ‘Beoogd Tourwinnaar’ liet zich natuurlijk niet weerhouden door een beetje kou! We hadden ons goed ingepakt, droegen jasjes en maillots van wol, hadden plastic boterhamzakken over onze voeten gedaan en daaroverheen nog overschoenen.

‘Nou, Léon, doe je best, je hebt nu een tweedejaars nieuweling bij je,’ zei zijn vader.

Het maakte me alleen maar zenuwachtiger.

Marten kwam aangereden op zijn Bianchi. Ook hij reed op een vast verzet. Gedrieën peddelden we bij Léon de straat uit, naar links, dan naar rechts, rechtdoor, de stad uit, dwars door de snijdende oostenwind naar Klarenbeek. Daar werd het tempo opgevoerd en stopte het gekeuvel.

‘Tempo, kop over kop!’ riep Léon. Hij zette zijn handen onder in de beugel en verhoogde zijn beenritme. Marten en ik volgden zijn voorbeeld, we doken over onze sturen en namen over. Het ‘tempo’ duurde langer dan ik had verwacht, minutenlang bleef de ketting strak. Het zweet liep in zacht kriebelende stroompjes langs mijn gezicht dat langzaam roze kleurde. Léon kwam op stoom. Af en toe keek hij onder zijn armen door om te kijken of we er nog aanhingen. Was dit de test? Terwijl ik langzaam maar zeker wanhopig begon te zoeken naar de ideale versnelling, draaiden de toen al gespierde benen van Léon steeds soepeler rond. Zijn achterliggende trainingsplan was eenvoudig.

‘Ik begin op de 19,’ had hij me een dag eerder uitgelegd, ‘daar fiets ik een week of twee op, totdat mijn spieren deze versnelling aankunnen. Dan een tandje zwaarder, de 18 erop, totdat ik uiteindelijk de 17 makkelijk rondkrijg.’

We vlogen over de landweggetjes richting Loenen, de clubgenoot en ik namen al minder lang en met minder enthousiasme over, we schakelden over naar de ‘in godsnaam, hoe overleef ik dit’-modus.

Vals plat! Een paar procenten kroop de weg omhoog. De versnellingshandeltjes op mijn frame begonnen te flirten. Eén klein rukje kon verlichting brengen, één tandje terug.

Nee.

Ik durfde niet. Hoezeer ik ook mijn benen een dienst zou bewijzen door terug te schakelen, het zou onherroepelijk de capitulatie betekenen. Alle vaart die ik had zou uit mijn wielen zakken, zo de aarde in, ik zou stilvallen en hem moeten laten gaan. Had ik maar een vast verzet, geen tandwielen, geen verleiding.

Zuur als salpeter. Zweet voelde als bloed. Ook Marten zag ik kapotgaan. Zijn hoge rug schudde, zijn billen schuurden in het zadel. Iets anders denken... vlug, een andere gedachte! Hier word ik beter van, ik moet hier doorheen om renner te worden, als ik er nu af moet, dan... dan... Heel even hield ik mijn benen stil, een halve seconde, meteen een meter, nog één... ben ik eraf?

Gelukkig, Léon richtte zich op! Onmiddellijk bevroren onze benen. Misschien had hij het niet door, had hij niet gemerkt dat ik op breken stond.

‘Gaat het?’ hijgde Léon. Zijn hoofd was karmijnrood aangelopen.

Marten hoestte, ik spuwde een fluim slijm uit mijn longen. De vrieslucht brandde naar binnen.

‘Jezus,’ was het enige wat ik kon uitbrengen. ‘Jezus...’

‘Afzien moet je leren,’ sprak de jeugdkampioen me toe.

‘Man, ik moest er bijna af,’ zei ik tussen twee kuchen door.

Léon kwam naast me rijden en keek me aan met zijn heldere ogen die benadrukten dat er wijze raad zou volgen, een inzicht in een van de diepste geheimen van de wielersport. Daar was het, dat was het moment, de les die ik vijfentwintig jaar later zou doorspelen aan de slager. Léon zei: ‘Je moet het wel echt willen, Bas, bij mij doet het ook zeer. Degene die het beste tegen pijn kan, wint.’

Ome Cor, die steeds dieper leek weg te zakken in de stoel, sloeg het staartje bier achterover en hees zich omhoog om het lege flesje terug te zetten op tafel. Ik wendde mijn blik af, keek naar mijn ouders die met twee tantes in een lichtzinnig gesprek verwikkeld waren over de openingstijden van de IKEA.

Mijn bijdrage aan de familiaire prijzenkast paste op een bierviltje. Via de achterdeur had ik de wielersport achter me gelaten. Te hard gevallen, te vaak gefaald. De eerste jaren daarna had ik zelfs geen koers meer bezocht. Beetje staan kijken hoe jongens die ik er vroeger natuurlijk altijd afreed de voorste gelederen bevolkten. Voor de wielersport ging er niet veel verloren, geen ingelaste nieuwsuitzending met een zorgelijk kijkende Mart Smeets. Geen krant die erover schreef, zelfs het clubblad van mijn eigen wielerclub repte er met geen woord over. Wielrennen was weer van de televisie en de racefiets werd iets voor plezierige toertochten en dan nog het liefst wanneer het hoog zomer was.

Zorgwekkend was wel dat ik tot op de dag van vandaag mijn benen was blijven scheren en ik een rondje fietsen steevast ‘trainen’ noemde. Waarvoor in godsnaam? Voor het geval Boogerd me zou opbellen en me in zijn Tourploeg wilde opnemen? Alles voor het vaderland. Hoewel, bij wind tegen stak ik tegenwoordig meestal gewoon een stukje af.

‘Die Knaven en Boogerd konden er wat van, hè? Die hebben ons land ook mooie momenten laten beleven, hoor. Helden zijn het,’ vervolgde ome Cor: ‘De gladiatoren van onze tijd. Die jongens in die bergen, dat is pas sport. Had jij dat niet gewild?’

Ik zweeg. Met geknepen keel had ik al die jaren voor de televisie gezeten, wanneer de jongens uit mijn jeugd over de kasseien dokkerden van de Hel, de bochten rondden van de Alpe of voor het oog van de wereld de Champs-Élysées opdraaiden voor een ereronde. Hoe teleurgesteld ook, ik was altijd van de sport blijven houden. Léon, Servais, Michael en Jeroen. Hoe naamloos ook, ik maakte voor altijd deel uit van deze groep jongens, jongens vol verlangens en grote verwachtingen, jongens die begin jaren zeventig het leven werden ingeworpen, iets moesten, opgroeien, groot worden, gelukkig zijn. Ergens waren onze lijnen samengekomen en uiteen gaan lopen, ergens was ik afgehaakt.

‘Misschien,’ zei ik zacht.

‘Wie weet hoever jij had kunnen komen, als jij wat meer karakter had gehad?’

Met een geroutineerde handbeweging wipte ome Cor met zijn trouwring de kroonkurk van een volgend flesje bier. Nadat hij een gulzige slok genomen had, mompelde hij: ‘Toch jammer dat je zo vroeg bent gestopt.’

‘Misschien,’ zei ik weer, starend naar de kakelende mensen in de huiskamer. Twee ooms barstten in lachen uit. Ik had de grap niet meegekregen.

‘Je kostje was dan nu wel gekocht geweest. Die jongens hebben tonnen verdiend, sommige zelfs miljoenen. Die Boogerd rijdt toch zelfs een Porsche?’

Al twintig jaar slaagde ome Cor er feilloos in de zere plek te vinden. Hij plukte wat shag uit het baaltje en rolde het in zijn vloeitje.

Misschien was ik weleens jaloers op hen geweest, op Léon, Servais, Michael en Jeroen, op hun spieren, hun roem, hun foto’s in de kranten, hun citaten op tv, de erelijsten en hun zonovergoten trainingen in Spanje. Terwijl zij rondreden in vette auto’s en kasten van huizen bewoonden, scharrelde ik als beginnend verslaggevertje een karig uitbeenloontje bijeen, bewoonde een huurflatje en reed rond in een stokoude Citroën. Later realiseerde ik me dat mijn jaloezie vooral te maken had met het feit dat zij mijn droom hadden ingelost.

Voor hersenen scheen het gelukkig totaal niet te verschillen of je iets meemaakte of iets verzon. Mijn brein had een veel avontuurlijker leven dan de rest van mijn lichaam. Zonder dat er sleet kwam op mijn gestel reed ik meermalen de Tour en vree ik oneindig lang met de heerlijkste vrouwen. Helaas beleefde ik de opwindendste momenten van mijn leven meestal zonder dat het door wie dan ook werd opgemerkt.

‘Wil je iets bereiken, dan moet je er wel de juiste kop voor hebben, hè?’ hoorde ik ome Cor zeggen. ‘Ik wilde altijd winnen, altijd, al stonden er vier rijen verdedigers voor mijn neus. Desnoods onder de grasmat door!’

Zijn gebalde vuist scheerde rakelings langs mijn gezicht.

‘Zo werden we kampioen. Of niet, Marie?’

Hij keek naar zijn vrouw die twee stoelen verderop in gesprek was met mijn moeder en al jaren geleden was afgehaakt bij het zichzelf repeterend feuilleton ‘De wereld volgens ome Cor’.

‘Marie?’ herhaalde Cor. Zijn handen fouilleerden zijn bovenlijf op iets wat vuur kon maken.

‘Wat?’ vroeg tante Marie.

‘Dat ik altijd wilde winnen,’ herhaalde ome Cor.

‘O, vroeger, bedoel je?’ vroeg tante Marie.

‘Ja, vroeger, ja.’

‘Vroeger is toen je nog in je trouwpak paste,’ zei ze met een glimlach.

‘Nou, zeg,’ antwoordde ome Cor.

‘Man, je wint alleen nog maar met sjoelen,’ zei mijn tante met een knipoog.

‘Jij bent lekker.’

Ome Cor stond op. Aan zijn onderlip bungelde een shagje.

‘’t Is en blijft eeuwig zonde, Zaaf, eeuwig zonde,’ zei hij en hij wurmde zich tussen de tafel en de visite door richting de keuken. Zaaf, zo noemde hij me plagerig, omdat ik na een feestje één keer met de fiets tegen een boom gereden was. Zaaf, de mislukte wielrenner. Zaaf, met dat ene woord wist hij al jaren de lachers op zijn hand te krijgen. Meestal glimlachte ik schaapachtig mee, schonk nog wat in of zette een ander muziekje op.

In de ‘Memoires van een Beoogd Tourwinnaar’, zoals ik mijn plakboek noemde, waren het maar een paar zinnen: Harderwijk 1989, de eerste koers sinds de val bij Vinkel. Opnieuw onderuit.

Ik wist het nog. Ik lag op de weg, met een snoer dat zich sloot om mijn keel. Boven me strekte een donkere hemel zich uit. De regen was ongemerkt dichter geworden. Mijn ogen vielen dicht, ik was duizelig. In slowmotion zag ik hoe ik enkele seconden eerder als een stervende zwaan tegen de grond kletterde en meters doorgleed met de fiets aan mijn voeten over de asfaltrasp. Om me heen angstig gevloek, uitwijkende, zwiepende wielen.

‘Govver!’

‘Hoog, omhoog!’

‘Fuck!’

Gesnuif, gezoef dat wegebde, de doofheid die bleef.

‘Valpartij! Val in de laatste bocht! Wie liggen erbij? Steman, geloof ik, nee toch! Maar nu eerst de sprint om de prijzen!’ galmde het langs het parcours.

Naast me een andere renner zittend met zijn rug in de rijrichting.

‘Kut-put,’ klaagde hij met een van pijn vertrokken gezicht.

Ik ging als tweede de laatste bocht in en zijn val had me meegenomen. Mijn rug brandde, mijn scheenbeen rafelde open, asfalt bloedde. Honderd meter bij me vandaan vierde een jongen in een blauw shirt mijn feestje. Na het ongeloof ontstak de woede. Woede werd verdriet. Ik besefte, dacht, wilde niet denken, stond op, stapte op mijn fiets en reed met groot gevoel voor drama de laatste meters naar de twee silhouetten onder de paraplu. Teleurstelling dreef me in hun armen.

De dagen erna hing de zomer hoog boven Apeldoorn. De hemel was schoongewaaid, de regen vertrokken. Zwetend lag ik op bed. Elke beweging was als een messteek en mijn onderbeen sopte in z’n eigen verband.

Mijn moeder bracht thee, kwam bij me zitten, sloeg het laken van me af en bekeek mijn ingepakte been. Haar gezicht was zacht in het licht dat langs het rolgordijn mijn kamer binnenviel. Met de traagheid van een zeeanemoon bewoog haar hand naar me toe, haar vingers streelden mijn wang. Daarna wikkelde ze het katoen van mijn onderbeen. De laatste windsels waren verkleefd met de ontstoken wonden.

‘Hoe vaak wil je dit nog?’ vroeg ze zacht.

De dag stond achter haar, waardoor ik haar ogen lastig kon zien. Ik zweeg, wendde mijn gezicht af van mijn gehavende vlees.

‘Nou, hoe vaak wil je nog vallen?’ vroeg ze. ‘Het is niet normaal, hoor, dat jongens zich zo in de poeier rijden. Is het nodig?’

‘Misschien ben ik wel niet normaal,’ zei ik nadat ik rechtop was gaan zitten.

Ze haalde het verband van mijn schouder. De wond was een moeras van kleine slootjes bloed en wondvocht. Ze depte een plukje watten in alcohol. Nauwlettend volgde ik de bewegingen van haar hand. Het was zaak me schrap te zetten voordat het watje me zou raken.

‘Er worden er maar heel weinig prof. Léon en Servais moeten het ook nog maar zien te redden,’ zei ze. ‘En dan nog, wat voor een leven wil je? Elke dag de fiets op, in weer en wind. Vallen?’

Ik beet op mijn tanden.

‘Je moet het zelf weten,’ zei ze. ‘Maar het leven biedt meer, je moet volgend jaar echt aan de bak met school, straks je studie. Je hebt meerdere talenten.’

‘Ja, vast.’

‘Zo, Zaaf, ik heb meteen maar wat te drinken meegenomen,’ zei ome Cor, die kwam aanzetten met drie flesjes en een bierglas tussen zijn vingers. ‘Hier, ook eentje voor jou. Fiets je straks wat lekkerder.’

Met zijn linkerhand zette hij een pijpje bier naast zijn stoel, terwijl hij met zijn rechterhand een tweede flesje tot bij zijn lippen bracht.

‘Gezondheid,’ zei ik, en ik schonk in en nipte van het opschuimend bier.

‘Van mij mag het weer beginnen. Parijs-Nice en straks weer de klassiekers, de bloesempjes, de bijtjes, mooie meisjes in mooie jurkjes. De hele reutemeteut,’ zei ome Cor. Hij nam een slok en vervolgde: ‘Hoe die Knaven daar in die modder reed en als eerste het velodroom van Roubaix op draaide. Dat blijft gewoon op je netvlies zitten.’

‘Ja, dat was mooi.’

‘Ja, jongen, daarmee vergeleken zijn wij maar eenvoudige jongens.’

Zijn mond bleef openstaan, alsof hij nog iets wilde zeggen, maar een nieuw denkbeeld zijn woorden ontvoerde. Uit het niets vroeg hij, alsof hij het spoor van mijn gedachten had gevolgd: ‘Weet je eigenlijk nog wanneer je gestopt bent?’

Mijn ‘Memoires’ zwegen na de Ronde van Harderwijk, al had ik daarna nog enkele wedstrijden gereden. Tussen de bladzijden dwaalde een verloren krantenknipsel waarin mijn naam werd genoemd als lokale favoriet in de Ronde van Ugchelen. De val van Harderwijk veroorzaakte grote vochtblazen op mijn onderbenen, spiegeleieren die onaangekondigd openbarstten. Carmen was mijn nieuwe vlam. In een zomers jurkje serveerde ze Rivellaatjes op het terras en ze kwam kijken in Ugchelen. Zij was de blonde groenogige voor wie ik tientallen tekeningetjes maakte, honderden gedichten schreef, met wie ik jaren zou zijn, maar die het uiteindelijk ook niet was. Ze rangschikte de boekenkast op kleur.

Ugchelen bleek niet mijn laatste koers. Het eindpunt lag nog verder, zelfs voorbij die ene nacht waarna alles zinloos werd, waarna ik mijn fiets voor langere tijd liet staan. Met excuses waarin ik de gewichtige woorden ‘studie’ en ‘toekomst’ zo vaak mogelijk liet vallen, sloeg ik af en toe een training over. Ook begon ik minder in wielrennen te dromen. Het wielerleven mocht dan een gedroomd leven lijken, het liet me niet meer binnen. Het werd weer een beeld van de televisie, uit boeken en tijdschriften.

Na de valpartijen en het drama op het nieuwjaarsbal zou iedereen het vast wel begrijpen. Maar in één keer stoppen, eenvoudigweg stoppen? Dat was je eigen ballen afhakken, daarvoor was ik veel te fanatiek, een slaaf van mijn eigen verlangen. Een verlangen dat nooit echt over ging, waarin hoe onopvallend ook altijd de waanzin schuilde van blijven zoeken naar wat maar nooit wilde bestaan.

2

Vlak voordat het weer begon te regenen stapte ik de slagerij binnen. De zaak was verlaten. In de vitrine lagen grote onversneden entrecotes en op grootte gesorteerde lamshaasjes, zoals je dat vooral in mediterrane landen aantreft. Alleen al de liefde waarmee de slager zijn waar had uitgestald, loste onmiddellijk mijn intentie om ooit fulltimevegetariër te worden. Zoals vaker was de geest zwakker dan het vlees. Van achter de klapdeur naar de koelcel en het kantoortje klonk een hoog, zoemend geluid dat me deed denken aan een tandartsboor. Het winkelmeisje kwam gehaast binnenstappen met een beker koffie. Ik trok mijn wenkbrauwen op.

‘Waar is-ie?’

‘Achter. Loop maar door,’ zei ze blozend.

Het hoge gezoem werd sterker. Tot mijn verbazing trof ik de slager op zijn racefiets op een rollerbank. Half hyperventilerend zat meneer balancerend op de rollen tussen messenblok en slachtbank. Een hoofd als een rijpe vleestomaat, de kleine stroompjes zweet vormden een plasje water op de tegels. Het slagersjasje was een vod aan een haakje.

‘Effe nog, nog drie minuten zwaar,’ hijgde hij. ‘Kom zo!’

Hoofdschuddend liep ik terug de winkel in en deed mijn bestelling.

‘Ze bestaan nog, de echte gekken,’ zei ik tegen het winkelmeisje.

‘Doet-ie haast elke dag, hoor. Als het even rustig is.’

Een paar minuten later kwam de slager de zaak weer in.

‘Van de week die beklimming in de Giro teruggezien?’ vroeg hij me monsterend met zijn uitdampende guitenkop. Door zijn trainingsjas en de om zijn hals geslagen handdoek kreeg hij iets van een bokser op weg naar de ring. Ik moest even nadenken. Beklimming in de Giro?

‘Heb je er nog niet naar gekeken? Staat op YouTube.’

De in het hart van de stad gevestigde biologische slagerij oogde als een gewone slagerswinkel, maar had zich de laatste jaren meer en meer ontwikkeld tot een geheime ontmoetingsplek voor wielerliefhebbers. Ik herinnerde het me weer, hij had me de link gemaild; Italiaanse commentaarstemmen onder vlekkerige beelden van renners in de Dolomieten.

‘Ja, mooi, ja. Ongelooflijk hoe hard ze bergop rijden.’

‘Wat had jij gedaan? Was jij ook zo vroeg gaan aanvallen?’

‘Ik? Waarschijnlijk allang gelost,’ zei ik.

Sinds de slager een glimp van me op televisie had gezien in een wielerprogramma was zelfs het kopen van een simpel stuk worst een dagtaak. Ondanks het feit dat ik bepaald geen Eddy Merckx was, al jaren geen rugnummer meer had opgespeld of ook maar één koers van betekenis had gewonnen, bleef de slager vissen naar mijn wielerverleden. Twee jaar geleden, vlak na die betreffende uitzending, sprak hij me er voor het eerst op aan: ‘Dus jij hebt met de groten gereden?’

‘De groten?’

‘Renners die de Tour hebben gefietst!’

‘Wie bedoel je?’

Met een lichte frons keek de slager me aan en zei: ‘Boogerd, Van Bon, Knaven! Je hebt met hen gefietst, toch?’

Daar gaan we weer, dacht ik en ik zei: ‘Een eeuw geleden.’

‘Was je goed?’

Wat moest ik daar nu weer op zeggen?

‘Op mijn eigen niveau,’ antwoordde ik, zonder te weten of het wel een antwoord was. De slager zweeg, waste zijn handen en leunde voorover over de toonbank.

‘En nu, fiets je nog?’

‘Af en toe, niet echt meer, hoor.’

‘Heb je zin om met ons mee te gaan met de toervereniging?’

Wat? De toervereniging? Een euthanasiewoord, minstens zo dodelijk als ‘bejaardenbingo’ of ‘Rijnreis’. Ze kondigen je einde aan. Meteen popte er een beeld op van huisvaders met buikjes in lycrabroekjes, oerwouden haar op hun benen en helmen losjes waggelend op hun achterhoofd, die elke week slingerend hun leven riskeerden op van tevoren afgesproken rondjes waarin denkbeeldige – alleen voor de happy incrowd waarneembare – tussensprints en finishlijnen waren verstopt. Had ik daar wel zin in?

‘We kunnen ook met de renners mee,’ zei de slager.

De renners? Mijn adem bleef even hangen. Met de snelheid van het licht schoten mijn gedachten naar de mannen, de jongens, die ik het hele jaar door vooral via de televisie volgde. De renners, de elitetroepen van het leger fietsers dat deze wereld bevolkte. Ik loerde naar de man in de winkelruit. Voor een blinde oogde ik nog wel als een renner (zeker wanneer ik diep zat en mijn buik introk), leverde ik nog steeds een beenritme van een naaimachine (helaas ook met dito verzet) en lag mijn bovenlijf mooi stil. Toch was ik met de jaren niet meer dan een waterig residu geworden van mijn eigen jongensdroom. Juist daarom vermeed ik angstvallig elke competitie en volgde ik altijd hetzelfde rondje, de brug over, naar rechts, over de dijk, slingerend door de uiterwaarden naar het kerktorentje, langs het huis waar Henk Lubberdink – zoals mijn vader hem steevast noemde – vroeger woonde, waar ik dus nog altijd even inhield en een blik opzij wierp, bij Bakker Bril naar rechts, verder langs de IJssel, tot de brug bij Deventer, dan met een lus terug door de weilanden. Precies vijftig kilometer.

‘We vertrekken morgen om negen uur,’ vervolgde de slager.

We? Het drong tot me door. Hij had het over het clubje veteranen waarmee hij zijn koersjes reed. Mannen die leefden voor de sport, die elke dag trainden en in het weekend koersten. Vroeg hij me daarom mee? Om me het snot voor de ogen te kunnen rijden en mij, de Beoogd Tourwinnaar, te ontmaskeren en voor altijd te degraderen tot een trimmer?

‘Als het niet regent,’ zei ik.

De slager was weer naar achteren gelopen, stond in zijn blote bast bij de spoelbak en stak zijn hoofd onder de kraan.

‘Je moet toch wat met dit weer. De anderen trainen ook, hè. Zondag is de Ronde van Exel. De Bolle heeft afgelopen weekend meer dan tweehonderd kilometer getraind,’ zei hij, terwijl hij zijn haren droogde.

‘Voor een veteranenkoersje van een uur?’ vroeg ik.

‘Ja, hij moet afvallen, vindt hij. Vinden wij ook trouwens, hij is veel te zwaar.’

‘Rustig aan, slagertje, rustig opbouwen,’ gaf ik als een geruststellend advies.

‘Ik kon gewoon niet weg, dit weekend. Te druk,’ zei hij verontschuldigend. In de spiegeling van de tegels kamde hij zijn haren.

‘Ja, jongen, op jouw niveau is het toch kiezen... de zaak of de fiets.’

‘Maak er maar grapjes over. Al zijn ze bijna opa, ze zijn nog bloedfanatiek.’

Ik knikte, keek naar buiten. De weg was veranderd in een waterspiegel.

De zondagmorgen dat ik met de slager en ‘de renners’ meeging, liet ik me van kop af zakken om een kabbelend gesprekje te beginnen.

‘Wat zijn we toch gezegend dat we hier wonen, hè?’ zei ik tegen de renner naast me. ‘Met de Achterhoek en de Veluwe om de hoek.’

In plaats van antwoord te geven stampte hij ineens vol op de pedalen. Voor me stegen alle konten op uit het zadel en accelereerden we in no time naar boven de vijftig kilometer per uur. Alsof ze de finale reden van Parijs-Roubaix voor doven en slechthorenden, stoven volwassen mannen tussen de coulissen en weilanden door zonder oog voor de grazende ooievaars en boerderijen. Vlak om de bocht – door een maïsveld aan het zicht onttrokken – stond een bushalte, waarvoor met gevaar voor eigen leven gesprint diende te worden. Voor wat? De eer om een week lang fier rond te kunnen rijden in de wetenschap dat je afgelopen zondag de punten pakte in het bushalteklassement?

Toegegeven, toen na een paar weken mijn conditie verbeterde, kwam er in mij iets tot leven wat ziekelijk snel aanwakkerde. In korte tijd veranderde ik ook in zo’n man, die maar niet wilde accepteren dat hij over zijn top heen was. Ik beken: dit peloton dwazen paste me naadloos. Als een diep verankerde, latente boetedoening voor dat wat ik nooit was geweest en opgejut door mijn innerlijke semi-gestoorde verslaggever – ‘Steman is onvermoeibaar vandaag, ongelooflijk hoe hij het peloton naar adem laat snakken’ – sleurde ik zo lang mogelijk op kop, trok ik door zodra het ook maar een centimeter heuvelop ging en mengde ik me zelfs in de strijd om het bushalteklassement. Vleugels kreeg ik, zeker toen ik doorhad dat de benen van de anderen waren afgebrand of als men zei dat het toch ongelooflijk was dat ik zo makkelijk fietste.

Thuis vertelde ik dat ik heerlijk rustig samen met de jongens had gefietst – puur om uit te waaien en de lovehandles te reguleren –, maar voldaan was ik pas wanneer ik alles gegeven had en de ‘plakkers’ er alsnog oplegde in de finale sprint op onze eigen Kapelmuur (het spoorwegtalud). Heimelijk was het gewoon altijd koers. Het begon tot me door te dringen dat ik er nog helemaal niet klaar mee was. De vergelijking met een notoire drinker was pijnlijk, ook hier gold: eens een Beoogd Tourwinnaar, altijd een Beoogd Tourwinnaar!

‘En jij dan?’ vroeg de slager, die een droog T-shirt had aange-trokken en zijn slagersjasje dichtknoopte. Ik wist waarop hij doelde. Slapeloze nachten bezorgde hij me.

‘Ja, en ik dan. Wat ik dan?’

‘Ja, zeg niet dat je er nog niet over hebt nagedacht!’

‘Dat zeg ik toch niet?’

‘Stand Up For the Champions!’ zong hij, gevolgd door zijn typische schaterlach. Dezelfde lach als bij de zesdaagse. Hetzelfde lied, dat al weken in zijn kop zat en onderhand ook mijn geest bevuilde.

Al jaren zeulde ik met televisiecamera’s achter het wielercircus aan. Omdat ik als renner in het topsportwereldje niets te zoeken had en er toch af en toe wilde binnendringen, was de sportjournalistiek mijn lot. Ze leek wel uitgevonden voor gesjeesde spor-ters. Op een overschietende persaccreditatie had ik de slager als ‘cameraman’ meegenomen naar de zesdaagse. Het was de eerste keer dat hij het spektakel van hardfietsen, muziek, kleurige lampen, friet, bier en vertier bezocht.

Tijdens de rit van Rotterdam terug naar huis gebeurde het. Om de paar minuten sloeg de slager met zijn vuist op het stuur van zijn auto, schudde hij zijn hoofd: ‘Jezussss... wat gaan ze hard. Een uur lang vijftig per uur, niet normaal. Diep, diep onder de indruk. Echt, wat een avond.’

De oosterse wrap, die we bij een ranzig 24-uurstankstation hadden gekocht, moest onze honger stillen. Vanaf de achterbank klonk het gerammel van mijn camera en statief. De zesdaagsezege van Léon paste precies op één bandje. Shots van hoe hij van zijn fiets stapte en neerplofte op het matrasje in de box, van zijn bezwete rug die in het vuile menglicht van het sportpaleis verkleurde als een kameleon, van zijn verzorger die hem een bidon aanreikte, beelden van dat Léon dronk, at, zich ontdeed van zijn fietsschoenen, zijn tenen wiebelde en zweeg. Zijn verzorger haalde een met waslotion bevochtigde doek over de benen, de gespierde bolle benen, de typische Van Bon-benen. Ik kon ze dromen, uittekenen.

Als jonge renner was hij al goed bekabeld. Ergens in die vezels school iets mysterieus dat ‘groot talent’ heette. Op een of andere manier had de schepping zich de afgelopen miljoenen jaren zo georganiseerd dat zijn mitrochondriën meer energie leverden, dat zijn vaten meer zuurstofrijk bloed verstouwden, zijn hart net iets krachtiger pompte dan bij de meesten van ons. Waar zat het ’m in? In de duizenden kilometers die we samen hebben afgelegd, kon ik er niet de vinger op leggen. Als het zo was dat we allemaal uit dezelfde materie bestonden, dan moet het wel de geest zijn die het verschil maakte. Was het de manier waarop hij aanzette, altijd net iets eerder dan ik en wat meer naar voren gebogen? De positie van zijn handen, hoe zijn vingers losjes krulden om het stuur en hij een beetje door de polsen zakte met de handpalmen naar binnen? Op een psychotische manier heb ik hem in alles geprobeerd na te doen, maar op hem stond geen maat. Tijdens een criterium had ik bij hem in het wiel gezeten, vastberaden om niet meer los te laten. Je zag niet eens wat er gebeurde, hij demarreerde onzichtbaar, in het zadel, zonder dat er ook maar een spiertje in zijn rug begon te wringen. Hij versnelde niet, de wereld viel stil.

‘Ongelooflijk,’ zei de slager. ‘Daarbij vergeleken zijn wij echt trimmers.’

Alsof ik ome Cor hoorde spreken.

Een slok plakkerige sportdrank spoelde de restjes wrap tussen zijn tanden vandaan. De slager blikte op zijn snelheidsmeter en gaf meer gas. Ik voelde hoe zich op mijn lippen een glimlach vormde. Zonder dat ik het merkte dreven mijn ogen af naar de duizenden kleine lampjes boven ons hoofd. Mijn camera had vastgelegd dat Léon een paar winegums in zijn mond propte, een slok nam uit een bidon. Objectief gezien, ordinaire plaatjes van een vermoeide man, maar nog altijd raakte ik op een kinderlijke manier geobsedeerd door de aura van profrenners. Misschien zou ik de beelden ooit nog gebruiken, voor als hij stopte als renner.