Jeroen Siebelink

Voetbalgenen

Vaders en zonen van Oranje

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Frederike

© Jeroen Siebelink 2013

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen

Foto omslag © Dirk Jan van Dijk

Foto auteur © Teun Siebelink

E-BOOK ISBN 978 90 468 1550 2

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1428 4 (1e druk 2013)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/jeroensiebelink

www.jeroensiebelink.nl

Inhoud

Voorwoord

Pupil van mijn vader

1 ‘Weet je wel dat ik meer doelpunten heb gemaakt dan jij?’

Dani (10), pupil van Roy Makaay

2 ‘Het maakt jou toch niets uit wat ze van je vinden?’

Jilani (10), pupil van Glenn Helder

3‘Pap, met anderen is het makkelijker dan met jou’

Sydney (12), pupil van Pierre van Hooijdonk

4 ‘Ik zag jouw looplijnen op tv. Dan liep ik ook zo’

Daniel (13), pupil van Kenneth Pérez

5 ‘Als je iemand duwde, vloog hij zo het veld over. Wel grappig’

Lisa (14), pupil van Jaap Stam

6 ‘Een nummer 10 worden? Nee, nee en nog eens nee’

Mitchel (14), pupil van Dennis Bergkamp

7 ‘Opa, zo is het wel goed’

Quinn (15), pupil van Ruud Geels

8 ‘Ik kon zien hoe blij je toen was’

Kenji (17), pupil van Dean Gorré

9 ‘Ben vandaag niet veel in de zestien geweest, pap’

Len (21), pupil van Erwin Koeman

10 ‘Pa, ik ben het. Ik ben thuis’

Desley (22), pupil van John de Wolf

11 ‘Geef me de tijd’

Nigel (27), pupil van Jerry de Jong

Voorwoord

Pupil van mijn vader

Vandaag waart Kaj, een elegante linksbuiten van tien jaar, rond in een zone op het veld waar de bal niet komt. Het spel gaat aan hem voorbij, hij heeft besloten te gaan wandelen. Op andere dagen gaat hij zo mooi met zijn linkerbeen buitenom, dat weet ik, hij weet dat ook, ik heb hem daar al zo vaak om geprezen. Al zijn acties waarbij hij de achterlijn haalde en de beslissende voorzet gaf – ik zou ze een voor een met hem kunnen naspelen. Daar is eindelijk de bal; hij zoekt er de drukte mee op en is hem kwijt. Ook Teun, zijn jongere broer een veldje verderop, staat er verloren bij. Handen in zijn mouwen, ijsberend in de buurt van zijn eigen keeper. Hij heeft zo veel onstuimige snelheid in huis. Als hij wil, loopt hij met zijn lange passen iedereen voorbij. Nu stelt hij zich liever achterin op. Hij pakt ballen af, levert ze met een weinig gevoelvol puntertje in bij een medespeler, vat weer post en wacht af.

Ik zie mezelf weer lopen in niemandsland. Het spel zou om mij moeten draaien, maar de dingen gaan langs me heen. Terwijl ik eigenlijk zo ontzettend goed ben.

Er zat meer in mij, en er zit meer in mijn zoontjes. Ik moet ze helpen, maar dat kan ik niet. Ik voel die spanning ook bij de vaders naast me. Onze handen vol aanwijzingen hebben we diep in onze jaszakken gestoken, er broeit van alles in ons. Herinneringen aan wat wijzelf ooit in huis hadden, vage overtuigingen over wat goed voor ons zou zijn geweest. Een andere trainer, een betere coach, een clubsponsor die niet had geëist dat zijn zoon in de spits stond en mij ook eens een kans op die plek had gegund. De begeleiding die ons voetballoopbaantje had verdiend.

Wel hadden we een vader, de beste van de wereld.

‘Toe maar, Jeroentje!’

Dat was alles wat mijn vader riep. Hij bracht me en hij haalde me trouw, verder gaf hij om voetbal niet veel. In gedachten verzonken dwaalde hij weg van het veld waarop ik speelde, wandelde over het sportcomplex, observeerde verwonderd de mensen langs de lijn. Het fanatisme in hun oogopslag, het gestampvoet, het plotselinge gebrul – op hem kwamen ze over als ontsnapte tbs’ers. Als hij eindelijk weer terug was bij mijn veld, had hij mijn paar hoogtepuntjes net gemist. Dan zag hij me lopen in niemandsland. Dat gaf hem niet dat machteloze gevoel dat mij nu soms overvalt, als ik naar mijn kinderen kijk. Het ontroerde hem, dat astmatische jongetje van hem zo alleen te zien ronddolen op dat verschrikkelijke, stoffige veld. Aanwijzingen had hij al helemaal niet voor me, hij zou niet weten wat hij moest zeggen. Ik zat er ook niet op te wachten, geloof ik.

Om zichzelf toch een houding te geven, sprong hij op en neer, alsof hij zichzelf moest opwarmen voor zijn eigen wedstrijd. Hop, hop, in zijn artistieke, witte regenjas. Tot slot groette hij me, zomaar, midden in mijn wedstrijd. Alsof hij me onverwachts op straat tegen het lijf liep.

‘Jeroentje! Jeroentje! Hallo!’

Ik keek – en wist al dat hij me ten overstaan van al die andere spelers, ouders en begeleiders een hartstochtelijke handkus ging toewerpen.

Ik stopte veel te vroeg met voetbal. Een kwarteeuw later ging ik Kaj trainen en coachen, en daarna ook nog een tijdje Teun. De handkus speelde een ondergeschikte rol in mijn methode, ik wilde strenger over hun voetbalgeluk waken. Eén ding stond vast: zij gingen langer van voetbal genieten dan ik.

Mijn waken leek hard nodig in een amateurwereld waar mannen nu eenmaal meer geïnteresseerd zijn in de grote talenten van de club en het soepie aan zijn lot overlaten. Met mijn spelersgroep bouwde ik aan een veilige teamgeest. Ik liet ze rouleren langs avontuurlijke trainingscircuits, coachte volgens de kindvriendelijke principes van de voetbalbond. Werd er de eerste helft op elkaar gemopperd? Dan liet ik elke speler in de kleedkamer iets aardigs zeggen over de voetbalkwaliteiten van zijn buurman, ging zo het kringetje rond; de tweede helft gingen ze weer voor elkaar door het vuur.

Mijn inzet vrat meer energie dan dat het energie gaf.

Zette ik een oefenvorm uit met wat pylonen, en zag ik dat een speler de bal steeds ver van zijn voet liet afspringen?

‘Schiet eens naar mij. Probeer de bal eens rustig aan te nemen.’

‘Pfff... dat doe ik al.’

‘Maak hem dood. Kijk: zo.’

‘Dood, ja, ik maak hem dóód!’

‘Maak je voet eens zacht, als een schepnetje.’

‘Schepnetje?’

‘Dan vang je de bal en is-ie echt voor jou.’

‘Hoezo dat nou weer?’

‘Omdat anders de bal van je voet afspringt en de ander kan scoren.’

‘Nou en? Het is maar een spelletje.’

‘Wil je een betere voetballer worden?’

‘Ja, ja. Ga jij nou maar de pylonen neerzetten.’

Na een paar jaar stopte ik ermee – mijn hulp leek soms meer af te doen aan het geluk van mijn kinderen dan dat het iets toevoegde. Voetbal is vrij zijn, zo ben ik inmiddels steeds beter gaan inzien, en vaders staan die vrijheid soms in de weg.

Nu sta ik alleen nog langs de lijn, niet meer in functie, alleen nog zoekend naar de juiste houding. Ik ga er bijna van op en neer springen, hop, hop. Wat kan ik toevoegen? En dan komt het weer in mij op. Zal ik heel even binnen de lijnen stappen en Kaj influisteren dat hij het best buitenom kan gaan, omdat hij met zijn linkerpootje iedereen op het verkeerde been zet? Maar dat kan niet. Ouders moeten achter de hekken blijven – streng beleid waar ik persoonlijk voor heb gelobbyd bij mijn club. Van een afstandje naar Teun roepen dat hij de bal niet steeds moet inleveren maar eens lekker moet gaan dribbelen? Uit den boze. Op de terugweg dan maar, in de auto? Een suggestie aan de keukentafel?

‘Misschien moet je toch eens...’

‘Pahap, nee-hee. Zeur niet zo. Jij bent mijn coach niet meer.’

Andere landen verbazen zich er altijd over hoe 1,2 miljoen Nederlandse voetballers niet bezig lijken met zichzelf, maar de indruk wekken dat ze deel zijn van iets hogers, een Idee. Een Programma. Ons hechte verenigingsleven dat naadloos aansluit op de schooluren, de sociale buurtfunctie van clubs, al die ouders die vrijwilligerswerk verrichten, de gediplomeerde trainers met hun methodische stappen om kinderen aanvallend te leren spelen, de nauwe contacten met beroepsopleidingen tot voetballer, de wereldspelers die we afleveren – van laag tot hoog lijkt het alsof we samenwerken aan één doel: het nationale voetbalplezier. Is dat ook zo?

Een feit: van elke tien Nederlandse voetbalpupillen zijn er tegen de juniorenleeftijd nog drie over. Zeven van de tien verdwijnen voor hun veertiende van de grazige velden. Dat zijn tienduizenden leuke voetballertjes per jaar. Nu stelen ze nog onze harten in hun kleurige Messi-shirts en met hun kluitjesvoetbal, maar ze gaan hoe dan ook verloren voor de teamsport. Waarom? Doorgewinterde trainers weten het wel. De afhakers zijn de mindere voetballers, slappelingen zonder voetbalouders, pubers met vage hobby’s – geen groot verlies.

De kwetsbare gevallen onder hen zoeken voortaan afleiding op straat. Waar is dan het cement van de samenleving? Leidt Nederland zo veel talenten op? Of breken we een veelvoud in de knop?

Dan het goede nieuws: drie van de tien jonge spelers blijven behouden voor voetbal. Maar hoe vergaat het hun? Vanaf hun twaalfde wordt de prestatiedruk die op hun schouders rust snel groter. Mindere spelers belanden op de bank, tegenstanders worden doormidden geschopt – als we de punten maar binnenslepen. Testosteron en adrenaline hebben steeds vrijer spel in de kleedkamer, op het veld, ook onder de mannen langs de lijn. ‘Waarom doe je nou niet wat ik zeg?! Tússen de linies!’

Waar houdt het stimuleren op, waar begint het fnuiken? Hebben we veel verstand van voetbal, maar misschien te weinig van kinderen?

Hoe doen topvoetballers dit eigenlijk? Misschien kunnen zij ons helpen – tenslotte is alleen het beste goed genoeg voor onze kinderen. Als het gaat om leren voetballen, hebben internationals alles al eens meegemaakt. Op weg naar de top pikten ze lessen op waarmee ze hun voordeel deden en lieten onbruikbare aanwijzingen voor wat ze waren. Zij moeten toch weten waar een spelend kind behoefte aan heeft? Ze zijn nu voetbalvader; langs de lijn of in de dug-out kunnen ze niet meer terugvallen op hun rijke ervaringen. Het spelletje onder hun neus doorzien ze als geen ander – op die blinde vlek na: hun oogappel.

Wat doet Roy Makaay als hij naar Dani (10) bij SC Feyenoord kijkt? Roy zwijgt. Langs de lijn, en in de auto terug. Niet dat het hem zint wat er op het veld gebeurt, want Dani’s coach beperkt zijn oogappel in zijn keuzes op het veld. Ooit was Dani een veelscorend spitsje, nu mag hij alleen nog ballen afpakken en naar voren roeien. Toch houdt Roy zijn mond. Hij hoopt: Dani vindt toch wel zijn eigen weg in voetbal.

Is dit de manier? Moeten we onze spelers slechts plezier wensen – en handkusjes toewerpen? Of dolen ze dan doelloos over het veld? Glenn Helder laat zien dat er ook niks mis mee is als je juist veel met je voetbalgekke zoon over voetbal praat. Hij waakt over het leerproces van Jilani (10) als een leeuw en laat zijn tanden zien aan iedereen die dat voetbalgeluk dreigt te verstoren. Pierre van Hooijdonk gaat nog weer een stapje verder – hij vindt het lastig het spel aan zijn zoon over te laten. Hij herkent dingen in Sydney (12), dingen waar hij zelf ook mee worstelde. Doe nou maar zoals ik deed, dan komt het goed. Ook Ruud Geels maakt zich zorgen. Als Quinn (15) bij opa logeert, neemt Ruud hem altijd mee naar een trapveldje en onderwerpt hem aan spartaanse trainingssessies. Om hem te harnassen.

Niet doen, zou Kenneth Pérez zijn collega-vaders adviseren. Vaak voorzeggen en stevig spel leidt dan wel tot gewonnen wedstrijden, ervoer ook hij bij het coachen van Daniel (13), maar spelers beleven er minder plezier aan en leren het spel minder goed spelen. Observeer in stilte, help ze individueel, concentreer je op voetbalhandelingen (aannemen, dribbelen, passen en schieten) en bij oudere pupillen op het samenspel. Toch verloor ook Kenneth regelmatig het geduld met zijn spelers – hij is ook maar een vader. En de moeders? Waar zijn zij? Zij schitteren in dit boek door afwezigheid. Terwijl mannen op het veld het verschil willen maken met verstand van voetbal, schenken zij ranja uit vaatjes en leggen dubbele knopen in veters – met al hun verstand van kinderen.

De elf voetballegendes uit dit boek weten het soms ook niet meer. Ze vertrouwen er maar op dat hun kind, net als zij destijds, elke week een beetje beter leert voetballen – in de geest van de Hollandse school. Een Idee, een Programma dat het voetbalgeluk van kinderen centraal stelt en voetbal ziet als iets wat je altijd samen doet. Aanvallen en verdedigen, winnen en verliezen. Vertrouwden we werkelijk op dat gedachtegoed, dan riepen we niet langs de lijn. We zouden zwijgen en simpelweg genieten – van onze voetbalgenen. Van ons doordachte voetballeerproces, van de mini-pupillen tot voorbij de A-junioren. Zoals Erwin Koeman dat doet van zijn zoon Len (21), en John de Wolf van zijn zoon Desley (22). Beide zoons zijn gedreven selectiespelers, zij hoeven nauwelijks nog te worden gemotiveerd om het beste uit zichzelf te halen. Een makkie, voor een vader. Maar willen we álle kinderen een leven lang laten genieten van voetbal, dan moeten we begrijpen dat ze niet worden gedreven door de drang om topprestaties te leveren.

De meeste E-pupillen spelen niet in de E1, maar in teams als de E13: het soepie waar mannen hun neus voor ophalen. Voor trainers betekent dat het echte werk. Elke training is er wel een spelertje dat niet wil en de sfeer in de groep ondergraaft. Een kind dat – vooralsnog – het verschil niet maakt. Vrouwen weten daar wel raad mee. Terwijl mannen verschillen groter maken, maken vrouwen verschillen kleiner door elk kind de aandacht te geven dat het verdient. Daarmee kom je bij pupillen het verst – en leg je de basis voor de gevaarlijke, onzekere juniorenperiode erna. Zorg goed voor ze, is hun boodschap, dan komt dat goede voetbal vanzelf. En blijft het nog heel lang heel erg leuk op de Nederlandse velden.

Bij Jerry de Jong stond trouwens nooit een vader langs de lijn – alleen een moeder. In navolging van zijn vader verliet Jerry zijn gezin vroeg, waardoor ook bij zijn succesvolle zoon Nigel (27) alleen een moeder langs de lijn stond. Aan vaders heb je vast niks, dacht Jerry al vroeg. Vaders willen alleen maar hun zonen eronder houden. Maar deze vader niet. Deze vader hield zijn mond.

Amsterdam, maart 2013

1

‘Weet je wel dat ik meer doelpunten heb gemaakt dan jij?’

Dani (10), pupil van Roy Makaay

Dani Makaay (2002) is speler van SC Feyenoord E5.
Roy Makaay (1975) is vader van Dani. Tevens is hij trainer-coach van Feyenoord D1 en spitsentrainer van Feyenoord 1. Hij speelde bij Vitesse, Tenerife, Deportivo La Coruña, Bayern München en Feyenoord. Hij werd met Deportivo La Coruña Spaans landskampioen en won de Spaanse beker en Spaanse Supercup. Met Bayern München werd hij twee keer landskampioen, won hij twee keer de beker en een keer de Supercup. Met Feyenoord won hij de KNVB-beker. Hij was topscorer in de Primera División, won de Europese Gouden Schoen, is recordhouder snelste doelpunt in de Champions League (11 seconden) en kwam 43 keer uit voor het Nederlands elftal.

Hard slaat de regen neer op de scrum. Rotterdam-Zuid, Varkenoord, de amateurs van SC Feyenoord. Een jaar of tien zijn de jongens die zich, de armen om elkaar heen, zij aan zij rond de coach verdringen. De E5 is niet in opleiding voor het echte, grote Feyenoord, toch vormen ze traditiegetrouw de kring van onverzettelijkheid. In het midden, op haar hurken, zit Anita. Gebruind, oorbel, haar lang in de nek. Ingespannen luisteren de spelers naar haar uitgebreide instructies. Ze spoort ze aan om te bikkelen.

‘... dus wat gaan we doen?’

‘Ik heb het koud.’

‘Wat gaan we doen?’

‘Ehm... bikkelen?’

‘Ik zeg: wát gaan we doen?’

‘Bikkelen!’

Die ene die zo enthousiast antwoord gaf, dat was Dani.

Op een half veld staan ze opgesteld. Dani staat rechts achterin. Papa’s diepliggende jagersblik heeft hij nog niet, wel al diens oren. Huppelsprongetjes op de plaats – wanneer begint het nou? Voorlopig nog even niet. Anita verdeelt de zeven spelers als een kerstboom over het veld. Keeper, drie verdedigers, twee middenvelders en één spits. Elke speler krijgt een takenpakket toebedeeld. Dani moet achterin blijven, zijn mannetje dekken en de bal afpakken.

Roy, in een hemelsblauw trainerspak van Feyenoord, ziet toe. Met zijn vrouw Joyce en met andere papa’s en mama’s schuilt hij in wat ze hier de skybox noemen: het afdakje van het afgebladderde trainershonk. Op het gitzwarte haar heeft de bui een wetlook achtergelaten. Door zijn werkzaamheden voor de D1 van het grote Feyenoord en het eerste elftal kan hij niet vaak komen kijken, maar vandaag is hij er weer eens bij. Een blik op zijn horloge, er is tijd. Straks pas coacht hij de D1, nu eerst de amateurs en Dani. Nog een papa zoekt dekking. John veegt druppels uit het beetje haar dat hij nog heeft.

‘Meteen schieten de krullen erin. Iemand koffie?’

John is de gangmaker onder de ouders. Manus-van-alles op Varkenoord, glazenwasser, spuit ook bij Giovanni van Bronckhorst thuis het terras schoon. Meer Feyenoorders drommen samen onder de overkapping van hardboard. Daar is John de Wolf, hier komt een uitgestoken handje van Gaston Taument. Lachend wurmt ook Stanley Brard zich langs Joyce en de andere moeders. Ze strijken over apps op hun telefoontjes, zoeken eerdere uitslagen op, bespreken de stand van Dani’s team op de ranglijst. Het seizoen loopt ten einde, ze staan tweede. Joyce meent dat ze nog kampioen kunnen worden, John schudt beslist van nee.

Boven de hectiek uit, langs paraplu’s heen en tussen de spijlen door van het drie meter hoog stalen hek rond het voetbalveld spiedt Roy naar zijn zoon.

Dani wacht in de regen. Rond zijn voeten spat het rubbergranulaat omhoog. Vanaf de zijlijn klinkt nog een allerlaatste instructie voor hem en laatste man Tyrell. ‘Hun spits is snel. Eén naar hem toe, de ander erachter.’

Ze knikken. Vlak na het fluitsignaal volgt meteen nog een commando.

‘Dani! Mannetje!’

Tyrell en keeper Joey volgen onmiddellijk Anita’s voorbeeld. Ze wijzen naar Dani, zeggen wat hij allemaal moet doen. ‘Hé! Mannetje.’

Dani doet wat ze zeggen. Daar komt de bal. ‘Dani, erop!’

Dat deed hij al, maar oké. ‘Dani, eróp!’

Roys blik gaat schuil in de schaduw. Hij heeft de houding van de coach aangenomen, de coach die hij straks pas mag zijn. Handen op de onderrug, benen licht gespreid. Dani, mannetje! Dani, erop! Dani dit, Dani dat. Hij had het al een tijdje niet meer gehoord. Als hij zichzelf op zijn wat pedante pose betrapt, slaat hij zijn armen over elkaar. Hij vindt het maar moeilijk soms. Op dat afgesleten veld maken ze keuzes die hij niet zou maken. Niet dat Anita niet lief is. Integendeel, Joyce en hij kunnen zich geen betere wensen. Het is een schat van een mens, de jongens lopen weg met haar. Roy haalt adem, slikt een gedachte in. Niet verstandig hier om dingen te uiten, het is één grote Feyenoordfamilie hier. Ook bij de amateurs doen ze hun best.

‘Als de jongens maar plezier hebben,’ mompelt hij uiteindelijk. Het omfloerste stemgeluid van de Wijchenaar doet Oost-Brabants aan. ‘Als Dani maar plezier heeft. Daar gaat het om.’ De dooddoener klinkt als een bezwering.

‘En zo is het,’ vindt ook Rotterdamse John. ‘Ja, toch?’

Terwijl de voorhoede van Feyenoord toekijkt hoe een speler van de tegenpartij door de linies breekt, ontneemt Dani hem met een sliding feilloos de bal. Die werkt hij niet over de zijlijn, maar hij controleert hem rustig. De bal onder zijn voet is bijna niet te zien, zwart uitgeslagen als hij is van de korrels tussen de versleten kunstgrasvezels. Dani heeft nu alle ruimte voor een lange dribbel langs de zijlijn, maar nee. Hij slingert de bowlingbal richting de voorhoede. Weg is weg. Het Engelse spel levert hem een complimentje op vanaf de zijlijn.

Slidings maken is zijn favoriete actie. Zijn vader moest er niets van hebben. Ultieme verdedigende actie, eindigend op de grond, ten koste van je eigen, goede scoringspositie voor het doel. Maar hijzelf is gek op glijden. Met één been roetsjt hij naar de bal – en die is dan altijd voor hem. Want de ander valt, zo is zijn ervaring, en hijzelf is dan alweer opgestaan. Op dit keiharde veld deden die schuivers eerst wel pijn, maar daar wen je aan. Alleen mama niet. Thuis op de stoep doet-ie dit dus elke dag, over de grindtegels, met zijn brilletje op voor zijn luie oog. Joyce, achter het keukenraam, houdt dan haar hart vast.

Na weer een kundige blocktackle van Dani en een vuurpijl naar voren wordt in de achterhoede het overleg hervat. Tyrell en Joey wijzen bazig naar elkaar en naar Dani. Jij daar staan, en jij daar. Geen probleem voor Dani. Met een sprongetje neemt hij zijn plekkie rechtsachter weer in. En wacht.

Best leuk, verdedigen. Tot dit jaar stond hij in de spits. Stiekem vond hij dat nóg leuker. Dan stond hij ‘gewoon ergens achter’, zoals hij het uitdrukt, liep hij ‘er zo tussendoor’, ging hij ‘in één keer zo erdoorheen’ en dan schoot hij ‘zo in de hoek’. Als gedesintegreerde materie door een muur, een fantoom. Hij scoorde die eerste jaren zo veel doelpunten dat hij ze maar eens ging bijhouden in een schriftje. Uit trots. Die van zijn vader hield hij daarin al langer bij.

Roy had al afscheid genomen van profvoetbal, met een hattrick in De Kuip. Hij speelde inmiddels bij de veteranen. ’s Middags, op de bank voor de samenvattingen uit de Bundesliga, vroeg hij of Dani bij hem kwam zitten.

‘Pap,’ zei Dani alleen.

‘Ja, Daan.’

‘Weet je wel dat ik nu meer doelpunten heb dan jij?’

Nu is hij niet meer zo met die doelpunten bezig. Bij de veteranen heeft papa er dit jaar al 92 in liggen. Bijna net zoveel als diens monsterscore van honderd doelpunten in de Primera División. Dani staat pas op veertien. Anita ziet meer een verdediger in hem, ze verwacht geen doelpunten meer van hem. Hij moet nu vooral tegendoelpunten voorkomen. Ook prima, vindt Dani.

‘Toch, pap?’

‘Als je maar plezier hebt, Daan. Heb je plezier?’

‘Ja hoor.’

‘Mooi.’

Advies vraagt hij zijn vader niet. Ongevraagd geeft zijn vader het hem evenmin. Dat is hun aard niet, zo is hun verhouding niet. Ze kunnen goed stil zijn samen. Maar vanmorgen, in Roys zwarte terreinwagen, spoorde vader zoon plotseling aan de bal niet zomaar naar voren te schieten. Daarna viel een stilte. De aanwijzing kwam voor Dani uit het niets. Hij wendde zich af van de vangrail naast hem, zoals altijd ontnam de brede Van Brienenoordbrug elk zicht op de schepen op de Maas. Gretig draaide hij zich naar zijn vader. Ze hadden de brug al achter zich gelaten, de afslag genomen, voor hen doemde De Kuip op, toen Roy nog iets zei.

‘En ga mee naar voren. Als verdediger kun je ook doelpunten scoren.’

Driftig schudde Dani het hoofd.

‘Pap, we moeten tegen de koploper. Ik moet achterin blijven.’

Daar moest Roy het mee doen. Hij was weer eens op zijn plaats gewezen, zoals de laatste tijd wel vaker gebeurde, hij deed er verder maar het zwijgen toe. Hij draaide zijn hoge wagen het terrein van Varkenoord op, terwijl Dani hem bleef aankijken. Kwam er dan toch nog iets?

Das Phantom. Niemand die zo dicht op het raadsel zit als Dani. Zijn vader fluistert de afmakers van Feyenoord 1 in: Guidetti, Pellè. Over hoe je je verstopt op het veld, jezelf onzichtbaar maakt, hoe je – ongemerkt – uit iemands rug wegloopt. Dani ziet het zijn vader zelf voordoen, elke zaterdagmiddag, bij de veteranen. Dan ziet hij hem ‘gewoon’ door alles heen dribbelen, ‘zo’ door die mensen heen. Alsof zíj de spoken zijn.

Dani’s liefde voor voetbal is langzaam gekomen. En nu, als school is afgelopen, is het nog altijd geen uitgemaakte zaak dat hij de hele middag slidings op de stoep voor het huis gaat maken. Net zo lief rijdt hij de grote Berg-skelter met aanhanger uit de schuur. Vijf jongens uit de buurt erop, knalhard de weg op, beetje stunten. Hele middagen ziet hij dan geen bal.

Jarenlang keek hij er niet eens naar om. Pas op zijn vijfde begon hij het wel aardig te vinden om eens met papa een balletje te trappen. Toen Roy nog bij Bayern speelde was er in hun dorpje, onder de rook van München, een zaalvoetbalklasje. Samen met het zoontje van Lúcio ging hij daar weleens heen. Het klasje werd geleid door een meneer die bij alle voetbalfamilies de televisiesatelliet installeerde, zeg maar de John van Bayern. Die eerste voetballessen maakten weinig indruk. Dani herinnert er zich niets meer van.

Ook zijn veertien doelpunten dit seizoen zal hij zich later niet herinneren: hij legt zijn hoogtepunten niet meer vast. De totstandkoming ervan, wie de assist gaf, het tijdstip, de tegenstander, hij zal die statistieken er later niet bij kunnen pakken. Zijn behoefte alles over zichzelf nauwkeurig vast te leggen, om zo zijn eigen verhaal van elke wedstrijd in geur en kleur op zondag te kunnen reproduceren voor opa en oma, ebt weg. De dingen die hij nu op het veld laat zien, de verdedigende acties, het voorkomen van tegendoelpunten, lijken er minder toe te doen dan zijn doelpuntenregen van toen. Wat valt er over verdedigen te schrijven? Wie is geïnteresseerd in de behouden nul? Het hoeft niet in de krant. Hij registreert nu, in een nieuw schrift, alleen nog de prestaties van beroepsvoetballers. Guidetti, Pellè, verre idolen. Leerlingen van zijn vader. Topspitsen, die wél van hem de kneepjes van het vak te horen krijgen.

Weigerde Dani nog niet zo lang geleden zijn vader op de bank te vergezellen bij het kijken naar de Bundesliga – hij speelde liever buiten –, nu volgt hij zondag overdag alle topwedstrijden van de eredivisie. Live, van begin tot eind. Ook als zijn vader er niet is. ’s Avonds, bij Studio Sport, bekijkt Dani diezelfde wedstrijden allemaal nog eens, maar dan samengevat tot vijf minuten aan hoogtepunten. Van elke aanvalsopbouw weet hij dan al of die zal uitmonden in een doelpunt of niet, en zo ja, aan welke kant van het veld. Zo, met het bord op schoot, los van de magie van het moment zelf, los van de spanning die hem verhinderde scherp inzicht te krijgen in de voetbalsituatie zelf, dringt de betekenis ervan alsnog tot hem door.

‘Snap jij dat nou, pap? Pellè stond weer helemaal vrij. En niemand die hem zag. Hoe kan dat nou?’

Roy weet wel hoe dat kan, hij wil het ook wel vertellen, maar het is niet goed in woorden te vatten. Hij murmelt iets onduidelijks. ‘Je moet gewoon geduld hebben. Wachten.’ Geduld, wachten. Wat kan een kind ermee?

De volgende ochtend, aan de keukentafel, spelt Dani dode cijfers. De standen en doelsaldi in het AD, de topscorerslijsten, het programma van komend weekend. Wat wordt hij er wijzer van? Hij is niet langer het centrum van de wereld. Laatst was Roy op woensdag even heen en weer gevlogen voor een Champions League-wedstrijd van Bayern. Bij thuiskomst bleek Dani de hele wedstrijd te hebben gezien. Had hij Joyce zo bewerkt dat hij tot voorbij elf uur mocht opblijven. Een uitgebreide analyse van de wedstrijd lepelde hij Roy die ochtend op. Hij roemde het spel van Bayern – en de scheids was ‘kapot slecht’.

Drie dagen later zat hij wéér ademloos voor de buis. Papa versloeg die avond een editie van El Clásico, voor Sport 1. Bij elk woord van papa spitste hij zijn oren. Papa zei daar dingen die hij anders nooit zegt. Papa had het over ‘formaties’ en ‘voetballende intenties’. Dani begreep er geen hout van.

Hij hoort nooit wat hij wil horen. Hij weet ook niet eens wat hij graag zou willen horen. Wel vermoedt hij vagelijk dat die man daar in de studio, zijn anders zo stille vader, een soort geheim in zich draagt. Iets wat hij niet in woorden kan vatten, iets wat alleen zijn zoon ooit kan begrijpen. Iets wat tijd nodig heeft. Misschien gaat hij het pas zien op een groot veld, of bij de senioren.

Dani is geen jongen die daar lang over inzit. Hij is niet zoals sommige andere jongetjes van zijn leeftijd, die over echt helemaal niets anders dan voetbal kunnen praten en nog altijd heilig geloven dat ze straks uit een helikopter in De Kuip stappen. Voetbal is Dani overkomen, hij heeft het nooit opgezocht. Neem zijn Feyenoordkamer. Helemaal rood-wit. Het dekbedovertrek waaronder hij de van zijn vriendjes geleende dromen droomt, het behang, het nachtlampje, de sjaaltjes, het pennenbakje, de badjas, de schooltas. Heeft-ie nooit om gevraagd; van zijn ouders of grootouders heeft hij al die spullen niet gekregen. Voor hen hoeft die gekte ook niet zo. Er is al genoeg voetbal in hun leven geweest, laat Dani later maar studeren of zo – maar toen was er een prijsvraag en won Dani al die spullen. Uit tienduizenden inzendingen kozen ze nou net die ene van... Makaay junior. Een beetje gegeneerd haalde Joyce de prijs op. Als ze er maar niet achter kwamen dat hij de zoon is ván.

Verstandig als hij is, had Dani zijn moeders meisjesnaam gebruikt.

Hoekschop voor Feyenoord. Dani kijkt vragend naar de zijkant, naar Anita. Ze knikt. Voor deze keer heeft hij toestemming om naar voren te gaan. Maar nu wil Tyrell ook. Hij doet een stapje naar voren. Anita gebaart streng: nee, nee.

‘Blijven jij.’

Roys vingers wrijven over zijn stoppels. Hij ziet hoe elf van de veertien spelertjes in het veld zich vrolijk ophopen voor het doel van tegenstander RDM, maar Anita gebaart alweer druk, ze wil dat ze deze standaardsituatie oplossen op de wijze zoals zij het hun op de training heeft geleerd.

‘Weten jullie nog?’

Die loopt naar de eerste paal, zo wijst ze van verre, die naar de tweede en die wacht op de rand zestien. Geen speler die luistert. Op verdedigers Tyrell, Guillermo en Joey na drommen alle spelers van Feyenoord samen in de doelmond.

Logisch, denkt Roy, kinderen willen daar zijn waar de actie is. ‘Eigenlijk zouden álle veertien spelers daar nu moeten zijn,’ mompelt hij in zichzelf.

Bij de amateurs van Feyenoord zien ze dat helaas anders. Ze bouwen liever achterin wat zekerheid in. Roys oog registreert hoe een professionele ‘restverdediging’ van twee man op de eigen helft lucht staat te dekken. Daar weer een eindje achter: keeper Joey, stijf op de doellijn. Dat zijn drie van de veertien spelers die van hun coach niet mogen meedoen aan het spel. Ze zijn gedwongen toe te kijken. Als je het Roy vraagt, zijn Dani en zijn vriendjes hier nog wat jong voor. ‘Te speels voor vaste posities en verdedigende taken.’

John reikt hem een bekertje koffie aan. De bal, zegt Roy zomaar, daar moet je tegenaan schoppen – en er dan met zijn allen achteraan hollen.

‘In een kluitje.’

John kijkt hem even verbaasd aan, kletst dan weer gauw verder met wat moeders over de stand. Het kluitje, mijmert Roy, is het beste wat jonge pupillen kunnen laten zien. Maar op dit veld is het kluitje verboden. Je zou het andersom verwachten, maar bij zijn afdeling van Feyenoord, waar talentvolle pupillen worden opgeleid tot profvoetballers en waar die al veel afweten van posities en taken, doen ze juist níét aan posities, taken en al die dingen die bij een volwassen voetballer horen. Ja, ze doen een scrum. Verder valt iedereen aan en verdedigt iedereen mee. ‘Daar leer je voetballen van. Volgens mij, hoor.’

Wij Hollanders willen doelpunten maken, zo wil hij maar zeggen. Doelpunten voorkomen? Ook. Maar verdedigen begint in dit land met aanvallen. En aanvallen met verdedigen. In Nederlands voetbal doen we alles samen. Daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen, vinden ze bij het grote Feyenoord. Hoe meer kluitjes, bij wijze van spreken, hoe beter. Dat is voetbal met jonge pupillen. Althans, dat zou het moeten zijn. Laat ze spelen in niet drie maar twee linies, laat ze bij elke aanval met zijn allen naar voren hollen. Ook de keeper, ver voor zijn doel, voetbalt lekker mee. Dat is Roys bescheiden mening. Verder wil hij zich er niet mee bemoeien. Hij ziet wel dat ze Dani nu al in een verdedigende rol willen dwingen. Misschien voor de rest van zijn leven. Hij kan er alleen zijn schouders vertwijfeld over ophalen. ‘Als hij maar plezier heeft.’

Dan: ‘Af en toe weer eens een doelpuntje, dat zou toch lekker zijn.’

‘Ja, toch?’ beaamt John.