Simon Vuyk

Marianne Vaatstra

het verhaal van haar moord

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Vuyk en CO vof 2013

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen, www.amvp.nl

Typografie info@willemgeeraerds.nl

Foto omslag archief Bauke Vaatstra

Foto’s Marianne privécollectie Bauke Vaatstra

Politiefoto’s archief Bauke Vaatstra

Foto’s van locaties in Friesland © Vuyk en CO vof

Rechtbanktekening Jasper S. © Mirjam Vuyk, www.vuykenco.nl

Foto stille tocht © Gemeente Dantumadeel

Kaartenmaker © A-Select/Michel van Elk

NUR 330

ISBN 978 90 468 1551 9

www.nieuwamsterdam.nl/simonvuyk

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2013 Met ISBN 978 90 468 1544 1

Inhoud

Onvoorstelbaar

Waarom?

Koninginnedei!

Kon ik maar met haar ruilen

Het DNA-profiel van de dader

Je hoorde alleen een merel zingen

En wie zegt dat je gedachten fout zijn?

Een wondermiddel

Extreem

Een blanke dorpsgenoot

Totale controle. Een kick. Een machtsspel

Dus toch een asielzoeker!

Zwarter dan zwart

‘Het Vaatstra-effect’

KOLLUMER STRONT

De arrestatie van Hassan

Stay with me till the morning

Zelf op jacht

Een blanke dader

Een monster

Een klein- of grootschalig DNA-onderzoek?

Afscheid van een rotvent

Wijselijk

Daverend succes

Onderlinge spanning

Uit elkaar

Een negatief advies

Het 3D-team

Playboy

Soms wel heel erg alleen

Tegenstellingen

Geschreeuw versus stilte

Minder dan een jaar

Een eenheid

RAAW7222NL

Breaking news

Opgelost

De man die niet opgaf

De rillingen liepen me over de rug

Je kunt niks

Jij bent voor mij!

Dubbelleven

Lieve Marianne

Koninklijk

IJzingwekkend

Nawoord

Onvoorstelbaar

Zaterdagmorgen 1 mei 1999 wordt Bauke Vaatstra rond half acht à acht uur wakker. Alles is rustig. Met zijn echtgenote Maaike en hun jongste dochter Marianne woont hij in de Leeuwerikstraat in het dorp Zwaagwesteinde. Midden in de Friese Wouden. Een bijzonder stukje Nederland.

Zijn vrouw gaat het eerst uit bed. Ze loopt de trap af naar beneden. Het valt haar direct op dat de schoenen van Marianne niet in de keuken staan. Maaike loopt naar de gang waar de jas van haar dochter hoort te hangen. Maar ook dat is niet het geval. Het haakje van de kapstok is leeg.

Zo snel haar voeten haar kunnen dragen rent ze de trappen op. Naar de slaapkamer van haar tienerdochter. Mariannes domein. Ze kijkt voorzichtig naar binnen. Ook daar is haar kind niet.

De paniek slaat onmiddellijk toe. Dit is echt helemaal niks voor Marianne. Ze is in haar hele leven nog nooit ’s nachts zonder bericht weggebleven.

Ze holt de zoldertrap af en roept haar man. Bauke. De vader van Marianne houdt het hoofd koel. Er kan een goede reden zijn waarom ze er niet is.

Hij loopt naar de telefoon en belt naar Buitenpost. Naar de ouderlijke woning van Spencer. Sinds een paar maanden heeft hij verkering met Marianne. En de avond ervoor zijn ze samen in Kollum op stap geweest. Na afloop zou hij ervoor zorgen dat Marianne weer veilig thuiskwam in Zwaagwesteinde. Hij zou haar brengen of een taxi regelen. Zo was het afgesproken.

Bauke krijgt de vader van Spencer aan de lijn en vraagt of zijn dochter bij hen is. Dat is niet het geval. Zijn zoon is er wel. Die ligt nog boven in bed te slapen. Zijn fiets is er ook. Die staat in de garage. Met een lege band.

De vader loopt naar zijn zoon, maakt hem wakker en vraagt of hij weet waar Marianne is. De jongen vertelt dat ze ’s nachts in Buitenpost een fiets voor haar hebben ‘geregeld’ – bij het station – en dat zij in haar eentje naar huis is gefietst.

Van Buitenpost naar Zwaagwesteinde is zo’n tien kilometer. Een dunbevolkt gebied. Bossen. Weilanden. Onverlichte wegen en fietspaden.

Bauke luistert. Voelt meteen boosheid. Maaike weet niet wat ze hoort.

Wat? Marianne alleen naar huis? In het donker? Op een vreemde fiets? Hoe kan dat nou? Verdomme! Ze zou toch met de taxi komen? Of worden gebracht? Wat is er voorgevallen?

Maaike Vaatstra wil dat de politie wordt gebeld. Bauke schudt het hoofd. Ze komt wel thuis, zegt hij. Marianne is zestien jaar. Ze loopt niet in zeven sloten tegelijk en heeft misschien wel een onvergetelijk mooie nacht gehad. Ondeugend. Een beetje uit de hand gelopen. Hij kan simpelweg niet geloven dat er ‘iets’ gebeurd kan zijn.

Het is uiterlijke schijn. Die hij probeert op te houden tegenover zijn bezorgde echtgenote. Want hij weet dat er iets niet klopt.

Hij stapt in zijn auto en gaat zoeken. Als Marianne ’s nachts eerst is meegegaan naar Buitenpost, dan kan ze over Twijzelerheide – dat aan Zwaagwesteinde grenst – naar huis zijn gefietst. Dus verkent hij eerst dat gebied.

Hij kijkt overal. Of hij zijn kind ziet. Of een fiets. Maar tevergeefs.

Bauke rijdt terug over de Keningswei. In het Nederlands: de Koningsweg. Via Veenklooster. Die route kan ze ook hebben genomen.

De moeder van Marianne blijft doodsbang achter. Ze kijkt naar de klok. Nerveus. Verschrikkelijk ongerust. Ze belt haar zoon Johan, die de avond ervoor Marianne naar Kollum heeft gebracht. Van de familieleden is hij degene die haar het laatst heeft gezien. Moeder vraagt of Marianne misschien bij hem is. Nee dus.

Die is dood. Dat zegt Johan na het telefoongesprek met zijn moeder tegen zijn vriendin.

Wie is dood? Waar heb je het over?

Over Marianne. Let maar op. Als ze niet thuis is gekomen, is het mis.

Johan gaat naar zijn werk. Waar hij een tijdje later voor de tweede keer zal worden gebeld.

Moeder belt ook naar haar oudere zoon Freddy. Die nog in bed ligt. Hij kleedt zich aan en stapt in zijn auto. Hij rijdt rond. Tussen Kollum, Buitenpost en Zwaagwesteinde. Ook hij kijkt goed om zich heen. Maar ook hij ziet geen Marianne.

Bauke keert onverrichter zake terug in zijn woning. De ongerustheid neemt steeds grotere vormen aan.

Hij neemt contact op met het ouderlijk huis van Aafke, Mariannes hartsvriendin. In Twijzelerheide.

Aafke ligt nog te slapen. Haar zusje maakt haar wakker met de mededeling dat de vader van Marianne aan de telefoon is en dat hij haar graag even wil spreken. Alarmfase 1. Want dat is nog nooit eerder gebeurd.

Bauke vraagt Aafke of ze weet waar Marianne is. Alarmfase 2. Hoezo? De ouders van Marianne weten toch dat ze niet bij haar zou slapen? Ze zegt dat ze geen idee heeft waar Marianne is. Ze weet niet beter dan dat ze met Spencer zou gaan stappen in Kollum. Zelf is ze met haar vriend Hans in een ander dorp uit geweest. Bauke vertelt dat Marianne niet thuis is gekomen. Niet meer dan dat. Hij wil het meisje niet nodeloos ongerust maken. Maar dat is ze al. Dit is niet best. Weet ze. Alarmfase 3.

Aafke belt Hans. Die haar met de auto op komt halen. Zonder tijd te verliezen. Samen gaan ze op onderzoek uit. Ze rijden kriskras door de omgeving. Geconcentreerd. Bang. Aafke heeft een mobiele telefoon bij zich.

Ze belt met Freddy. Die ook ronddoolt door het gebied.

In Buitenpost is Spencer na het alarmerende telefoontje uit bed gesprongen. Hij trekt zijn kleren aan en vertrekt op de fiets. Er zal toch niks gebeurd zijn? Ook hij heeft een mobiele telefoon op zak.

Spencer haalt eerst een vriend op. Ze fietsen om te beginnen naar De Swadde, waar hij die nacht afscheid heeft genomen van Marianne. Ze zoeken achter de voetbalvelden en bij de Fierljepschans.

Fierljeppen is Fries voor polsstokspringen.

Niets te zien. Ze fietsen door naar ’t Paradyske. Richting Kollum. Vlak bij het plaatselijke asielzoekerscentrum.

Het zoeken blijft vruchteloos. Bauke en zijn vrouw zijn de wanhoop nabij. De politie moet erbij komen.

Om 09.57 uur slaan ze officieel alarm. Marianne Imke Vaatstra – geboren op 10 augustus 1982, wonende te Zwaagwesteinde – wordt als vermist opgegeven. Om 10.10 uur arriveert de politie in het ouderlijk huis – waar de zenuwen de ouders van Marianne door de keel gieren.

Aafke en haar vriend Hans rijden over de Keningswei – even voorbij Veenklooster. Hans stuurt zijn auto niet over de weg, maar over het parallelle fietspad. Daar zien ze ineens een fiets in een slootwal liggen. Het stuur steekt boven het gras uit. Het is een donkerkleurige herenfiets. Die Aafke en Hans nooit eerder hebben gezien. Direct naast het fietspad. Ter hoogte van een weiland.

Aafke pakt haar mobiele telefoon en belt Spencer. Ze vraagt hem op wat voor fiets Marianne reed. Een donkere herenfiets. Zegt hij.

Aafke schrikt. Ze vertelt waar Hans en zij zich bevinden. Niet ver van ’t Paradyske. Een paar honderd meter. En ze zegt wat ze heeft gezien. Alarmfase 4. Ze verbreekt de verbinding.

Spencer en Wietse racen naar de Keningswei. Daar zien ze Aafke en haar vriend al van verre staan. Bij de fiets die hij vannacht bij de fietsenstalling van het NS-station heeft gepikt. Voor Marianne.

Aan de andere kant van de weg zijn twee jongemannen op het land aan het werk. In de verte. Ze schreeuwen. Of ze een meisje hebben gezien. Het duo roept terug. Dat ze niets bijzonders hebben gezien.

De drie jongens lopen het weiland in. Aafke blijft bij de auto. Ze kijkt toe.

Ze belt de vader van Marianne. Haar hart bonkt in haar keel. Bauke Vaatstra neemt vrijwel direct op.

Aafke deelt hem voorzichtig mee dat ze de fiets waarop Marianne die nacht heeft gereden, hebben gevonden. Ze legt ook uit waar het is. Langs de Keningswei. Even voorbij Veenklooster. Vlak bij de kruising met de Lauwersmeerwei. De rotonde met het fietstunneltje. Het is dan ongeveer 10.45 uur.

Bauke weet genoeg. Hij rent naar zijn auto en scheurt weg. Van Zwaagwesteinde naar Veenklooster. Acht lange, helse kilometers. Ook Freddy wordt gebeld.

De jongens lopen door het weiland. Er ligt een langgerekte boomwal die een afscheiding vormt met het naastgelegen weiland. Een gebruikelijke situatie in het Woudengebied. Ze turen rond.

De jongens lopen verder. Steeds verder naar achteren. Tot ze zo’n honderd meter verwijderd zijn van de Keningswei. Daar maakt de boomwal een bocht naar links. Er is een dwarswal. Een verhoging. Een soort dijkje. Hans loopt erheen.

Dan gaat er een schok door hem heen. De vriend van Aafke ziet iets wits liggen. Een lichaam. Het is Marianne. Ze is vrijwel geheel ontkleed. En beweegt niet meer.

Marianne ligt ver in het weiland weggestopt. Pal achter de dwarswal. Misschien een meter ervan af. Verborgen. Aan het zicht vanaf het fietspad langs de Keningswei onttrokken. De jongens bellen de politie en de ambulance.

Hans staat naast Marianne. Hij bukt. Langzaam. Behoedzaam. Hij voelt haar pols. Hij voelt dat ze niet meer leeft.

Hij komt overeind en begint te gillen. Te krijsen. Hier! Hier ligt ze!

Aafke hoort hem en holt naar de plek des onheils.

Ze ziet haar vriend in het gras staan. Lijkwit. Verstijfd van angst. Vertwijfeld. Hij schreeuwt weer. Dat ze zo koud is.

Ook Spencer loopt naar het stoffelijk overschot van zijn vriendinnetje. Die hij ’s nachts alleen naar huis heeft laten gaan. Het is dan bijna elf uur.

Marianne ligt op haar buik. Op haar jas. Grotendeels ontbloot.

Haar shirt is omhooggetrokken.

Haar legging omlaag. De linker pijp is om haar enkel blijven hangen.

Haar linkerarm ligt op haar rug. De rechter naast haar op de grond.

Haar onderbroek ligt naast haar lichaam.

Het rugzakje ligt onder haar hoofd.

Haar bh zit om haar nek.

Marianne heeft snijwonden in haar hals en een klein wondje op haar hand.

Aafke komt nu ook dichterbij. Maar niet helemaal. Ze kan niet verder. Ze ziet haar hartsvriendin liggen. Zo kwetsbaar. Zo vernederd. Zo eenzaam. Zo dood.

Haar wereld stort in. Aafke wordt overmand door schuldgevoelens. Waarom zijn ze met Koninginnedag niet samen uitgegaan? Zoals ze altijd doen. Waarom deze keer niet? Ze krimpt ineen. Ze realiseert zich dat ze veilig in bed lag – weggezonken in dromenland – terwijl Marianne voor haar leven vocht. Terwijl Marianne stierf.

Ze ziet hoe de vader van Marianne aan komt rijden. Hij stapt uit de auto. Springt over de sloot. Loopt het land in. Naar zijn kind. Zijn oogappel.

Hij zinkt naast haar neer. Door zijn knieën. Hij voelt haar rug.

Hij pakt haar hand. Hij voelt haar vingers. Die steenkoud zijn.

Bauke: ‘Ja, die ene hand lag een beetje omhoog en toen heb ik haar bij de vingers gehad. Ik zei: “Goh, lieverd, wat ben je koud.”’

Ook Freddy arriveert. De paniek is zo groot dat hij vergeet om de motor van zijn auto uit te zetten. Ook hij holt het weiland in. Naar zijn zus. Naar zijn vader.

Bauke: ‘Ik zei: “Ik krijg haar niet meer thuis. Ze hebben haar de hals doorgesneden.”’

Aafke kijkt toe. Ze zal het verdriet van Bauke en Freddy nooit vergeten.

Spencer loopt verdwaasd rondjes. Vloekend. Tierend. Het is mijn schuld. Het is mijn schuld. Hoort Bauke hem keer op keer zeggen.

Bauke: ‘Ik dacht: nou, dat doet er eigenlijk niet veel meer toe wiens schuld het is. Ze is dood.’

Gehurkt naast zijn dochter kijkt hij om zich heen. De boomwal. De dwarswal. Het hoekje in het weiland. Het gras. Nergens vertrapt. Hij slaat de beelden op in zijn geheugen.

Bauke: ‘Het gras was wel tien centimeter hoog en hartstikke nat. Het was overdag schitterend weer maar het was die nacht heel koud geweest. Ik was zo door die dauw gelopen en was tot aan m’n knieën nat. Er waren helemaal geen sporen van een worsteling. Het gras stond recht omhoog.’

Hij komt overeind. De eerste politiemensen zijn gearriveerd. Hij beseft dat hij het verschrikkelijke nieuws aan de rest van zijn gezin zal moeten vertellen. Aan zijn andere kinderen. Die niet meer thuis wonen en bij elkaar geroepen zullen moeten worden. Aan zijn vrouw. De moeder van Marianne.

Freddy gaat met hem mee. Samen verlaten ze de plaats delict. Ook de anderen moeten weg.

Marianne blijft achter bij de politie. En bij het ambulancepersoneel. Dat inmiddels ook ter plekke is.

Bauke stapt in zijn eigen auto – Freddy ook. Ze zijn volledig van de kaart. Ze rijden naar Zwaagwesteinde. Naar huis.

De kinderen worden gebeld. Rennie, Ineke, Wilma en Johan. Ineke, de middelste dochter, blijkt niet thuis. Ze is aan het werk bij het benzinestation van een kennis. Die ’s morgens onverwacht een invalster nodig had.

Bauke rijdt erheen. De onheilstijding. Een mokerslag. Het bedrijf wordt meteen gesloten. De laatste kilometers naar zijn woning legt de vader van Marianne in grote eenzaamheid af. Alleen met zijn gedachten. Die wild en ongecontroleerd door zijn hoofd schieten. Hij weet dat hij zich moet herpakken. Razendsnel. Als hoofd van het gezin. Als echtgenoot en vader.

De boodschap die hij moet brengen, zal diepe, niet te genezen wonden slaan. Die alles wat ze hadden – een mooi en onbezorgd leven, saamhorig en liefhebbend, met Marianne als stralend middelpunt – uit elkaar zal doen spatten.

Bauke: ‘Ik was bijna thuis. Ik huiverde. Het waren verwarde gedachten. Ik wist: ik zie de kinderen zo meteen. En Maaike. Ik dacht: hoe zal ik dit komen? Hoe zal ik het bij elkaar houden? Hoe doe je dat? Ik dacht: straks vliegen ze allemaal uit elkaar. Ik zei tegen mezelf dat het er nu op aan zou komen. Dat ik als vader leiding moest gaan geven aan mijn gezin. Maar ik wist dat het onvoorstelbaar zwaar zou worden.’

Het beeld van Marianne verschijnt op zijn netvlies. Daar ligt ze. Doodstil. Op haar buik. In het weiland. Haar hand op haar rug. Met doorgesneden keel. Geslacht. Als een dier. Beestachtig.

Bauke is woest. Hij voelt hoe een enorme haat opwelt in zijn binnenste. Een ongekende weerzin. Hij voelt walging. En een wraaklust waarvan hij onmiddellijk weet dat die nooit meer te temmen zal zijn.

Bauke: ‘Ik was zo vreselijk, zo onvoorstelbaar kwaad. Ik dacht: ik moet de man vinden die dit heeft gedaan. Dan hoeft er maar één veroordeeld te worden. En dat ben ik.’