THIJS
ZONNEVELD

DE RODE VOD

EN ANDERE
WIELERVERHALEN

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Veel verhalen in deze bundel verschenen eerder in
NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad, Bahamontes, NUsport en Grinta.

© 2013 Thijs Zonneveld

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Pankra

Foto auteur © Ewoud Broeksma

E-BOOK ISBN 978 90 468 1585 4

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1584 7 (1e druk 2013)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/thijszonneveld

www.thijszonneveld.com

Inhoud

Oprah

Bier en modder

Een beetje fatsoen

Lamme zak

Doorlopen por favor

Homerta

Koekiemonster

Echte koers

Bekocht, misleid en bedrogen

Michael B.

Tommeke

Vissticks

Kontenknijper

Wij, barbaren

Oma Wiggins

Wilco

Modepopjes

O Johnny

Een cursus scheren

Rugnummers

Ploegbussen

Grammenschavers

Tuft

Walsh & co

Het shirtje van Froome

Naar voren!

De dynastie van Sagan

Fernando II

Niks doen

Tijdbom op twee wielen

Alberto en Alejandro

Rochelen

Waaierrijden

Boike Malema

Slaappillen

Daalangst

Carnavalp

Trukendoos

Tourwinnaars maak je niet

Wielrennen anno 2013 (hoe geloofwaardig is ChrisFroome?)

Verwarde columnist opgepakt

Kop in het zand

Na-Tour-criteriums

Slijmbaard

Niet voor vrouwen

Een cursus WK wielrennen kijken

Een slecht baasje

Bauke doet zijn ding

Een grote inktvlek

Strava

Een jaar, nul actie

Het probleem Marianne

Openstaande factuurtjes

Lek

Bollie

Oprah

Ik gok van wel. Nee, ik gok van niet. Of toch wel. Nee, niet. Wel. Niet. Wel. Niet. Wel. Niet. Ik weet het niet.

Donderdagnacht hebben we eindelijk antwoord op De Vraag: bekent Lance wel of niet? Dagen, weken, maanden hebben Lance en zijn campagneteam naar dit moment toegewerkt. Het moment is uitgekozen, de interviewster is uitgekozen, de juiste plek is uitgeplozen. (Het zal die foeilelijke paarse bank wel worden, met die gele ornamenten aan de muur.)

Het is de laatste aflevering van een feuilleton. Althans, dat zou je denken. Met Lance weet je het nooit. Voor hetzelfde geld maakt hij overmorgen bekend dat hij K1-fighter wordt. Of president. Of kaasboer in een Frans gehucht, gewoon om die fransozen nog even extra te fucken.

Lance bij Oprah is wereldnieuws. Iedereen leeft mee. De buurman, je tante, de postbode, die ene kerel die altijd tegenover je zit in de trein: allemaal weten ze ervan, praten ze erover, speculeren ze over wat hij zal zeggen. Het overstijgt sport, het overstijgt politiek, het overstijgt achterklap, het overstijgt economie, het overstijgt alles. Lance bij Oprah staat gelijk aan Johannes de Bultrug die aanspoelt op de middenstip van Wembley waar Angela Merkel en de dalai lama net op dat moment Lady Gaga’s bikinilijn ontharen met een plofkip.

Doet-ie ’t of doet-ie ’t niet: je kunt erop gokken bij de Engelse bookies. Er zijn kranten die in open brieven aan Oprah smeken om Lance kritisch te benaderen, op Twitter gaan vragenlijstjes voor Oprah rond (grappigste vraag: ‘Mister Armstrong, heb je echt op de maan gewandeld?’), de NOS zit achter de uitzendrechten aan en Lance The Movie is al in productie – ze hebben nog niet besloten of Lance nu the good guy of the bad guy speelt; misschien wel allebei.

De wereld staat donderdagnacht stil. We zetten met z’n allen de wekker, en gaan in onze pyjama voor de tv zitten, met geluid op standje max en taperecorder aan – en we beseffen dat het een moment is dat we ons altijd zullen herinneren. Goh, weet je nog, die nacht dat Lance wel/niet (doorhalen wat niet van toepassing is) bekende dat hij zeven Tours bij elkaar had gelogen?

Lance Lance Lance Lance Lancerdelancedelancerdelance; overal Lance. Lance regisseert, en wij kijken toe. Hij regisseerde zeven Tours, hij regisseerde in die Tours wie er mocht ontsnappen en wie niet, hij regisseerde welke journalisten hem mochten interviewen (‘Senk joe!’), hij regisseerde zijn afscheid, hij regisseerde zijn comeback en nu regisseert hij zelfs zijn eigen ondergang. Het ‘gesprek’ met Oprah is doorgenomen, voorgekauwd, gerepeteerd, nog een keer gerepeteerd, afgewogen en tot op de laatste komma geacteerd. Lance regisseert ons.

We zijn gek aan het worden. We laten ons piepelen door een vent die doping zag als business, die jonge renners dwong om hetzelfde te doen als hij en die mensen kapotmaakte omdat ze de waarheid spraken en die miljoenen verdient door zijn naam te verbinden aan een dodelijke ziekte. Dj Lance draait de muziek, en wij dansen erop. Keer op keer.

Ik denk dat ik donderdagnacht lekker in mijn bed blijf liggen.

Bier en modder

Het bier smaakte naar modder. En zo hoorde het ook. Bier smaakt altijd naar modder bij de cross, net als de modder naar bier smaakt.

Modderbier is het beste bier dat er is. Ik zak minimaal drie keer per winter af naar Vlaanderen voor een cross en een paar glazen modderbier. Ik zoek de crossen van tevoren uit op basis van precies één criterium: dat het kloteweer is. Hoe meer regen, hoe beter. Ik wil bebaggerde renners zien, ik wil smurrie en druipend drek op de smoelen. (Stiekem vind ik zelfs dat crossen zouden moeten worden afgelast als het mooi weer is.)

Afgelopen winter was ik in Essen. Ik keek naar moddermannetjes op modderfietsen. Geen idee wie er won: het was er eentje met een bruin gezicht, een bruin pakje en een bruine fiets. Maar dat hadden ze allemaal. Ik goot in Essen een paar modderbiertjes achterover en ging daarna weer terug naar mijn eigen land, waar we weekend na weekend turen naar mannen en vrouwen op schaatsen die altijd dezelfde rondjes rijden – en aan het eind wint altijd Sven Kramer.

In Nederland is wielrennen een zomersport. Sterker nog: de meeste mensen kijken alleen in juli naar fietsende mannetjes op tv. Ze weten niet wat ze missen. Nee, dan hebben de Vlamingen het een stuk beter voor elkaar. Er is het hele jaar koers. De grote rondes, de klassiekers, de prutkoersen en de ochtendetappe van de Driedaagse De Panne – en als het wegseizoen is afgelopen schakelt Sporza moeiteloos over naar het crossseizoen. Wat een luxe. Ik kan intens gelukkig worden als ik op een doordeweekse middag in november ontdek dat de Koppenbergcross live wordt uitgezonden.

Wielrennen is in Vlaanderen net als het weer: het is er. Terwijl de sport in Nederland, Duitsland en Denemarken kopje-onder dreigt te gaan aan dopingproblemen zijn Vlamingen bezig met de overstroming van het WK-parcours in Louisville. Over Johan Bruyneel (huh? Wie?) wordt geen woord gerept: in plaats daarvan gaat het over de vraag of Sven Nys nu de beste crosser ooit is en wat er zou zijn gebeurd als Kevin Pauwels geen lekke ketting zou hebben gekregen.

Misschien is het naïef. Misschien hebben Vlamingen een bord voor hun kop. Misschien ook niet. Als er één volk is dat de koers snapt, dan zijn het Vlamingen. Ik durf te wedden dat je het goede antwoord krijgt als je de eerste de beste dronken bierbuik in een café in – pak ’m beet – Munkzwalm vraagt wie Halle-Ingooigem in 1947 won. Grote kans dat hij (of zij) de hele toptien kan opdreunen en en passant ook nog even meldt wie de koers heeft verkocht aan wie, en op welke pillen de winnaar reed.

In Nederland is dopinggebruik reden om iemand publiekelijk aan de schandpaal te nagelen en in zijn onderbroek over straat te jagen, in Vlaanderen hoort het erbij. Doping in de koers is als modder in je bier. Wat maakt het uit dat het zand bij elke slok tussen je tanden knarst, of dat je na drie pinten het gevoel hebt dat je de kluit van de kerstboom hebt verorberd.

Bier blijft bier.

Een beetje fatsoen

Danny Nelissen was een klootzak. Een teringlijer. Een lafaard. Een smeerlap. En hij moest maar kanker krijgen. Hij had het namelijk gewaagd om te bekennen dat hij doping heeft gebruikt.

Blijkbaar maakt het veel los, zo’n dopingbiecht. Te veel, misschien wel. Iedereen heeft recht op zijn eigen mening, maar een ander mens kanker toewensen is een mening te veel. Laat me duidelijk zijn: ik ben geen vriend van Nelissen en ik wil hem niet de hand boven het hoofd houden. Maar alle stront die hij over zich uit krijgt gestort heeft hij niet verdiend.

Ja, Nelissen heeft iets gedaan wat niet mag. Ja, hij heeft erover gelogen. En ja, hij bekent een jaar of vijftien te laat. Maar hij had ook zijn mond kunnen houden. Hij had ook met een zak chips op de bank kunnen zitten kijken hoe zijn ex-collega’s verzuipen in een moeras van spuiten, pillen en dubieuze doktoren.

Hij had ook in de rij bij de Appie om de hoek kunnen staan zonder dat mensen hem aankijken alsof hij in hun brievenbus had gepist. Hij had er ook voor kunnen kiezen om niet te worden uitgefoeterd door zijn vader aan wie hij had beloofd met zijn poten van de dope te blijven.

Twee maanden geleden stelde ik Nelissen de vraag die ik de afgelopen maanden aan tientallen (ex-)renners, ploegleiders, verzorgers en artsen heb gesteld: of hij mee wilde werken aan een groot onderzoek naar doping. Nelissen had nee kunnen zeggen. Of me kunnen uitlachen. Of kunnen wijzen naar anderen. Maar dat deed hij niet.

Hij besloot om te praten, en niet zo’n beetje ook. Hij nam verantwoordelijkheid voor zijn eigen daden. En vooral: hij probeerde een nieuwe generatie wielrenners te helpen omdat die het volgens hem niet verdienen om tot in lengte van dagen te worden achtervolgd door de schaduw van een rot verleden.

Danny Nelissen is geen Lance Armstrong. De enige overeenkomst is dat ze dopinggebruik opbiechtten voor een tv-camera – veel verder gaat de vergelijking niet. Nelissen heeft geen andere renners onder druk gezet, hij heeft geen doping verstrekt, hij heeft geen mensen kapotgemaakt omdat ze de waarheid spraken.

Er ligt geen rapport van duizend pagina’s dat hem dwingt om te bekennen. Hij is geen multimiljonair geworden dankzij dopinggebruik en hij heeft er geen Tours mee gewonnen. Hij was een gewone renner die dezelfde keuze maakte als talloze andere renners van zijn generatie.

Nelissen probeert het pad te effenen voor de oud-collega’s die ooit dezelfde keuze hebben gemaakt als hij, samen met renners als Thomas Dekker en Marc Lotz. Dat doet hij op zijn eigen manier. Daar kun je van vinden wat je wilt, maar volgens mij hoeft dat niet gepaard te gaan met ziektes.

Van een beetje fatsoen is nog nooit iemand doodgegaan. Van kanker wel.

Lamme zak

Van mij hoeft het niet, die winter. Te koud. Te nat. Te glad. Wie dit jaargetijde heeft uitgevonden weet ik niet, maar het was zeker geen mooiweerfietser – zoals ik.

Mijn conditie loopt lineair aan de temperatuur. In de zomer draait-ie lekker warm, in de winter zakt-ie onder het vriespunt. Mijn lichaam heeft de winterblues: mijn longen branden al als ik de trap op loop en ik verdenk mijn lovehandles ervan dat ze iedere week een beetje verder over mijn broek hangen. Ik moet mezelf dwingen om af en toe mijn fiets te pakken en een uurtje te trappen.

Maar de vraag is elke keer: hoe? Binnen of buiten? De kou in of de rollenbank op?

Het is een dilemma van epische omvang, wat mij betreft. Een keuze tussen twee kwaden. Buiten is het schofterig koud en riskeer ik een paar zwarte tenen en een bevroren neus; binnen moet ik worstelen tegen de verveling.

Ik weet niet hoe andere wielrenners het doen, maar ik trek het niet, zo’n rollenbank. Het is zoooooooo saaaaaaaaai. Het voelt zo zinloos om te trappen zonder ergens naartoe te gaan. Je trapt je wezenloos, maar je gaat geen centimeter vooruit. Het is net als in een nachtmerrie: je wilt wegrennen, maar je kunt niet. Je bent veroordeeld tot stilstaan en hopen dat het voorbijgaat – maar het gaat niet voorbij. De minuten voelen als uren: soms kruipen ze zo langzaam voorbij dat ik zou zweren dat ze achteruittikken.

Ik heb alles geprobeerd. Een Tacx-apparaat met virtuele beklimmingen, een tv voor mijn neus, technomuziek in mijn oren – maar niets helpt. Hoe goed de film ook is waar ik naar kijk, hoe hard de muziek ook dreunt: ik verveel me de pestpokken zolang ik erbij moet trappen.

Ik ken renners die gerust vier, vijf of zes uur wegtrappen op een rollenbank, die urenlang als wezenloze zombies naar MTV staren en de tijd wegmalen. Maar ik hou het nog geen vijf minuten vol zonder me af te vragen wat ik in godsnaam aan het doen ben. Mijn all time record is een uur en een kwartier: na afloop voelde het aan alsof ik naar Warschau was gefietst – en weer terug. Rollenbankfietsen is niet te doen tenzij je een aan-uitknop op je hersenpan hebt zitten.

Maar nóg erger dan de verveling is de fysieke malheur die je van zo’n rollenbank oploopt. Ik ehm... goh, hoe zeg je dat nu netjes... ik krijg er – excuses voor mijn taalgebruik – een lamme zak van. Een kwartier op zo’n apparaat en ik voel de rest van de dag niks meer. Als een slapende arm, maar dan op een andere plek. Dat kan nooit de bedoeling zijn, lijkt me zo.

Gisterenochtend heb ik weer urenlang getwijfeld wat ik zou doen. Binnen of buiten? Na zes koppen koffie (extra langzaam opgedronken voor meer treuzeleffect) en achttien rondjes langs alle tv-kanalen heb ik de knoop doorgehakt. Ik ben toch maar een rondje buiten gaan fietsen. Hoe koud, nat en glad het ook was.

Beter een paar zwarte tenen dan een lamme zak.

Doorlopen por favor

In Madrid is een toneelstuk bezig onder het mom van een proces. Eufemiano Fuentes staat terecht, de gynaecoloog die ooit een dopingimperium bezat dat zo groot was dat de zon er nooit onder ging.

Het is bijna zeven jaar geleden dat hij werd opgepakt, maar tot op de dag van vandaag weten we nog geen fractie van wat zich heeft afgespeeld in Fuentes’ appartementen en hotelkamers. Dat mogen we ook niet weten. De Spaanse politie, justitie en politiek doen er alles aan om de namen van de betrokken sporters geheim te houden.

Het proces in Madrid dient er vooral níét toe om de waarheid boven tafel te krijgen. Daar zorgt de rechter wel voor. Héél even was er paniek, toen Eufemiano F. in de rechtszaal verklaarde dat hij alle namen van alle door hem geprepareerde sporters kon oplepelen. Héél even dreigde de deksel van de doofpot te worden getrokken.

Maar de rechter smeet ’m meteen weer dicht.

Fuentes mocht geen namen noemen. Dat paste niet in het draaiboek van het toneelstuk. Het einde staat al lang vast: Fuentes en zijn naaste medewerkers krijgen niet of nauwelijks straf, en de Spaanse sportwereld draait na het proces door alsof er niets gebeurd is. Hier is niets te zien, mensen, doorlopen por favor. Dit is Spanje, hier steken we onze koppen in het zand.

Spanje, het land dat Operación Puerto veranderde in Operación Doofpot. Spanje, het land dat doet alsof doping in voetbal of tennis niet bestaat. Spanje, het land waar je in de apotheek net zo makkelijk epo als aspirine koopt. Spanje, het land waar voetbalclub Real Sociedad jarenlang doping inkocht – de spelers werden toch niet gecontroleerd.

Spanje, het land waar Roberto Heras ondanks een positieve epotest de Vuelta-zege van 2005 terugkrijgt van de rechter. Spanje, het land dat oostindisch doof is als het mondiale antidopingagentschap WADA om informatie vraagt. Spanje, het land waar wielrenners en oud-wielrenners doodleuk verkondigen dat Lance A. een groot kampioen is omdat hij nog nooit positief is getest.

Spanje, het land dat het afgelopen decennium meer gedopete renners en atleten leverde dan welk land ook. Spanje, het land waar Real Madrid en FC Barcelona dankzij financiële doping kopen en kopen met geld dat geleend is van banken die overeind worden gehouden met Europees geld. Spanje, het land waar vorige week de zoveelste opvolger van Fuentes werd opgepakt.

In de Verenigde Staten schrijven antidopinginstanties rapporten van duizend pagina’s, in Nederland zetten de wielerploegen hun werknemers onder druk om bekentenissen af te dwingen, in Groot-Brittannië worden ex-gebruikers uit de Sky-ploeg gezet, in Italië wordt het ene dopingproces na het andere gevoerd, in Australië is een waarheidscommissie opgericht, in Denemarken en Duitsland worden dopinggebruikers een voor een aan de schandpaal genageld – en in Spanje schuiven ze de boel onder het tapijt. Ze lachen om wat er elders gebeurt en gaan vrolijk door met winnen.

We kunnen twee dingen doen: een bijrol blijven spelen in het Spaanse toneelstuk, of eruit stappen. Met z’n allen.

Het WK voetbal kun je ook organiseren zonder Spanje.

Homerta

Van sommigen weet ik alles. Er zijn sporters die ik nog beter ken dan hun moeder of hun vriendin. Ik weet waarvan ze dromen, ik weet waar ze bang voor zijn, ik weet welke gelukssokken ze aantrekken om de hulp van bovenaf te smeken.

Ik ken halve pelotons die de omerta hebben doorbroken, waarvan we intussen weten of ze doping hebben gebruikt, of ze naar dubieuze artsen zijn geweest of hoe vaak ze überhaupt gedacht hebben aan succes uit een spuit.

Ik weet van sporters hoeveel geld ze verdienen. Ik weet van sommigen zelfs dat ze vreemdgaan, en met wie.

Maar één ding weet ik niet. Ik heb de afgelopen week nagedacht hoeveel homoseksuele wielrenners, voetballers, tennissers, schaatsers ik persoonlijk ken. Als wielrenner, als journalist, als toeschouwer. Na een week plussen en minnen ben ik eruit. Ik ken er precies nul.

Nul. 0. Zero komma zero zero zero zero zero zero zero zero zero. Ik heb eens om me heen gevraagd bij mensen die in en om de sport actief zijn. Niemand kan één homo noemen.

Statistisch gezien moeten er in een wielerpeloton van tweehonderd man twintig homo’s zijn, en op elk voetbalveld minimaal twee – maar na een rondje googelen kom ik niet veel verder dan John de Bever, Jeffrey Wammes en Johan Kenkhuis. En die ken ik geen van allen persoonlijk.

Het zegt iets over de sport. Iets heel treurigs. Dat homo’s zich niet welkom voelen. Dat homoseksualiteit nog een veel groter taboe is dan dopinggebruik of buiten de deur neuken.

Homo is een scheldwoord in de sport. Als je knie in duizend gruzels wordt getrapt en je ligt te lang op het gras te kermen – dan ben je een vriend van Van Swieten. Als je niet doorfietst met een gebroken sleutelbeen ben je nichterig. Als je neus eraf vriest bij min twintig ben je een mietje.

Frank de Boer wauwelt over de slechte motoriek van homoseksuele voetballers, de trainer van ADO Den Haag verbiedt roze voetbalschoenen vanwege te nichterig en de supporters van Vitesse komen in opstand als het uitshirt roze dreigt te worden (stel je voor!).

De voorzitter van Steaua Boekarest (donderdag tegenstander van Ajax) weigert spelers te transfereren naar zijn club als ze naar zijn mening te homoseksueel overkomen – wat dat ook moge betekenen.

Als er ergens een wereld antihomo is, dan is het de sportwereld. En ik beken meteen dat ik me er zelf ook schuldig aan maak. Ik schreeuw ook tegen de scheids dat hij een homo is als hij in de negentigste minuut een penalty geeft voor een schwalbe van de spits van de tegenstander; ik heb ook tegen een ploeggenoot met een klaplong gefoeterd dat hij een mietje was omdat hij zich liet afvoeren met de ambulance.

Ik schaam me.

Sport ligt een jaartje of honderd achter op de rest van de maatschappij. Over homoseksualiteit wordt niet gesproken; homo’s worden uitgescholden en beschimpt met flauwe moppen over zeep en bukken in de douche. Talloze sporters doen alsof ze iemand anders zijn omdat ze bang zijn voor de reacties. Ze houden hun mond omdat ze gedwongen worden om hun mond te houden.

Dát is pas omerta.