Nando Boers

De schaatser

In gesprek met
Ireen Wüst, Michel Mulder, Sven Kramer,
Stefan Groothuis, Annette Gerritsen,
Jan Smeekens, Bob de Jong en Mark Tuitert

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Enkele van deze gesprekken – of delen ervan – verschenen eerder in het magazine van NUsport.

© Nando Boers 2013

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen, www.amvp.nl

Omslagillustratie Hollandse Hoogte

Foto auteur © Suzanne Blanchard

E-BOOK ISBN 978 90 468 1587 8

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1586 1 (1e druk 2013)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/nandoboers

Inhoud

Voorwoord

Ireen Wüst – ‘Ik kan zo diep gaan dat ik ruis zie’

Michel Mulder – ‘Bij de start voel ik me vaak een zoutzak door de spanning’

Sven Kramer – ‘Pijn is een deel van mijn werk’

Stefan Groothuis – ‘Ik kan fysiek echt ziek zijn van slechte resultaten’

Annette Gerritsen – ‘Het gevoel dat ik tijdens een race wil hebben, kan ik oproepen’

Jan Smeekens – ‘Ik ben echt een grote miereneuker’

Bob de Jong – ‘Soms wordt er te wetenschappelijk naar het schaatsen gekeken’

Mark Tuitert – ‘Ik ben nooit bang voor belangrijke wedstrijden’

Voorwoord

Je neemt dat schaatsen haast voor lief. Het is er gewoon. In veel huiskamers staat de televisie er in de winter op afgestemd. De één kijkt gefascineerd naar de sporters die op het ijs vechten tegen de tijd en schrijft alle rondetijden mee, voor de ander is het weekeindbehang en weer anderen noemen het ‘folklore’, wat volgens mij een compliment is. Wat je er ook van vindt: schaatsen maakt deel uit van de Nederlandse cultuur.

Ik raakte eind jaren zeventig van de vorige eeuw gefascineerd, door de emoties en de strijdlust, door het afzien en de sportiviteit (dank Eric Heiden, Hilbert van der Duim en Thomas Gustafson). Jaren later in het stadion viel ik voor de sereniteit van de schaatsbeweging. Ik keek in Thialf naar de in zichzelf gekeerde sporter, hoorde het krassen op het ijs en zag de schaatsers rondje na rondje zoeken naar de technische perfectie.

Dit boek bevat acht lange gesprekken met acht van ‘onze’ beste profschaatsers. Deze acht geïnterviewden leven voor hun sport. Ze hebben de voorbije jaren ‘onze winters’ gekleurd. Alle acht werken hard om in topvorm te zijn als in februari 2014 in Sotsji de 22e Olympische Winterspelen beginnen.

Ik wilde van ze weten wát ze doen, hóé ze het precies doen en waaróm ze het doen. Door de jaren heen heb ik gemerkt dat sporters bereid zijn tot de kern van hun bestaan te komen als je uren met ze praat over de manier waarop ze hun beroep uitoefenen. Ik doe dat al sinds begin 2011 toen wielertijdschrift De Muur mij vroeg wielrenners op deze manier te ondervragen. Ook in de acht gesprekken met de Nederlandse topschaatsers blijkt dat als je de actualiteit van tafel veegt de soms wat voor de hand liggende vragen ervoor zorgen dat de sporter zich opent en soms ook zelf tot mooie ontdekkingen komt.

Na meer dan dertig uur praten over schaatsen met deze acht atleten snap ik nu nog beter naar wat voor een sport ik kijk. Ik hoop dat voor u na lezing van De schaatser hetzelfde geldt.

Nando Boers

Amsterdam, september 2013

Ireen Wüst

‘Ik kan zo diep gaan dat ik ruis zie’

Ireen Wüst (Goirle, 1 april 1986) is tweevoudig olympisch kampioen. Na een spetterend begin van haar loopbaan (in 2006 goud in Turijn op de 3 kilometer) volgden enkele mindere jaren, vooral veroorzaakt door een te zware trainingsbelasting die ze zichzelf oplegde. Wüst krabbelde op en hervond zichzelf op de Winterspelen van Vancouver in 2010. Ze won daar goud op de 1500 meter. In de jaren daarna was ze haast onverslaanbaar. Ze won drie keer achter elkaar het WK allround.

Wüst kan in Sotsji 2014 op gelijke hoogte komen met Yvonne van Gennip en Marianne Timmer, die in hun carrière drie gouden olympische medailles wonnen.

Het gesprek vond plaats in Heerenveen, in hotel Tjaarda in Oranjewoud, in december 2012.

Wat is jouw eerste herinnering aan ijs?

‘In Goirle heb je het Bankven en als tienjarig meisje ging ik daar ooit voor het eerst schaatsen. Op witte kunstschaatsen.’

Waarom ben je geen kunstschaatsster geworden?

‘Ik heb een hekel aan jurysporten. Schaatsen is objectief. Wie het snelste is heeft gewonnen. Geen discussie over mogelijk. Kunstschaatsen ging mij ook niet hard genoeg. Ik wilde winnen – met alles. Ik ben veel te fanatiek. Toen we een keer op vakantie naar Italië gingen, was mijn twee jaar jongere neefje ook mee. Nog voor iedereen opstond deden we fietswedstrijdjes op de camping. Ik liet hem nooit winnen. Ik was zes en hij vier.’

Vind je kunstschaatsen mooi om te zien?

‘Ik vind het wel knap, maar ernaar kijken doe ik niet vaak. Het doet me niet zoveel.’

Meedoen aan Sterren dansen op het ijs?

‘Dan breek ik mijn nek, denk ik.’

Hoelang schaats je al op dezelfde schoenen?

‘Het carbonkuipje is negen jaar oud. Ik heb mijn schoenen overigens wel voor de Spelen van Vancouver laten strippen. Alleen het carbonkuipje bleef over. Het leer is vier jaar oud. Het wordt wel een groter risico. Mijn schoenmaker Johannes Feenstra en onze materiaalman Ronald van den Ing vertrouwen erop dat deze het tot Sotsji volhouden.’

Hoe scherp is een schaats? Kun je je vingers eraan snijden?

‘Het zijn wel scherpe messen. Je ziet heel vaak mensen voor de start nog snel even het ijsslijpsel van hun buis vegen en dan staan ze aan de start met een bloedende vinger. Even te snel er langs gegaan. Heb ik ook weleens gehad, ongecontroleerd en zenuwachtig. In mijn tijd als junior.’

Hoeveel nachten heb je in je leven in dit hotel geslapen?

‘Met TVM komen we hier sinds de Winterspelen van Vancouver, voor elk toernooi in Thialf. Toen ik nog bij mijn ouders woonde sliep ik honderd dagen per jaar in een hotel in Heerenveen. Nu woon ik hier hemelsbreed vierhonderd meter vandaan.’

Is het dan niet raar om toch zo veel nachten in een Heerenveens hotel te verblijven?

‘Aan de ene kant wel, maar aan de andere kant is het ook wel weer goed, want thuis heb ik geen rust. Ik kan wel prima slapen thuis, maar daar moet ik ook nog boodschappen doen, of er ligt een stapeltje post. En als ik niet thuis ben weet ik niet dat er post ligt. In mijn huis is het altijd opgeruimd en schoon. Ik kan niet tegen een stapel post, die moet weggewerkt worden – of ik moet ’m verstoppen. Als ik terugkom van trainingskamp moet gelijk de was in de wasmachine en de koffers moeten worden opgeruimd. Ik kan die niet laten staan. Pas daarna heb ik rust. In het hotel kan ik me er niet druk om maken, ik zie het allemaal niet. Ik ben in een hotel honderd procent topsporter. In het buitenland is het helemaal rustig. Er is dan niets, ook geen afspraken. In het buitenland is het trainen-eten-slapen-trainen-eten-slapen.’

Is het niet enorm saai?

‘Na twee weken denk ik: nu wil ik wel weer iets leuks doen. Ik kan heel goed strak leven, maar daarna moet ik wel even ontspanning hebben, met vriendinnen naar de bioscoop, of lekker eten of bij familie zijn. Mijn leven lijkt misschien monotoon, maar ik ervaar dat anders, omdat geen enkele training hetzelfde is. Ik ben mijn lichaam aan het finetunen, bezig om mezelf zo goed mogelijk te maken, om op het ijs te zoeken naar mijn gevoel.’

Neem je je eigen kussen mee?

‘Ja. Behalve als we overzees zijn en ik moet denken aan het gewicht van de bagage. Een kussen neemt te veel ruimte in beslag en mijn slijpblok is dan belangrijker. Als het kussen in het hotel heel slecht is koop ik ter plaatse een nieuwe. Ik ga trouwens standaard naar de receptie om te vragen of ze geen donzen dekbedden hebben, want daar ben ik allergisch voor. Ik heb één keer zelf een dekbed en een kussen gekocht, tijdens de Winterspelen van Turijn. Ik dacht: ik ga niet een maand onder zo’n vieze, bruine deken liggen, zo’n vacht met zo’n wit laken eronder. Kreeg ik de kriebels van. Ik wil gewoon een lekker dekbed hebben.’

Alleen of een kamergenoot?

‘Altijd alleen, behalve bij de Winterspelen waar je kamers moet delen.’

Wat is het ergste wat je in een hotelkamer kan overkomen?

‘Dat er is gerookt. Dan vraag ik een andere kamer. Verder moet ik het overdag pikdonker kunnen maken zodat ik ’s middags kan slapen. Als er geen verduisteringsgordijnen zijn, zoals in Turijn of Vancouver, waar we in een soort aquarium sliepen, dan plak ik alles af met plastic.’

Je hotelkamer is vast ook supernetjes?

‘Als ik aankom gaan de kleren de kast in en ik zorg ervoor dat het schoon is. Niet zoals bij veel atleten hoopjes was in een hoek. Ik hou het helemaal keurig.’

Waarom doe je dat zo?

‘Geeft me rust in mijn hoofd. Heel raar, want vroeger riep mijn moeder altijd: “Ruim je kamer nou eens op.” Er is iets veranderd. Ik denk toch dat ik die rust zoek.’

Ben je iemand die ploeggenoten op de kamer uitnodigt of ga je op bezoek?

‘Ik ben vaker bij een ander op de kamer.’

Wat heb je altijd bij je?

‘Een laptop, liefst met internet, dan ben ik nog in contact met de wereld.’

Dat dan weer wel?

‘Ja, met thuis. Ik kan niet een week zonder contact met familie of vrienden.’

Je hebt verder niet veel bij je?

‘Nee, trainingskleren vooral. Af en toe een boek, maar soms kan ik helemaal niet lezen. Vlak voor een groot toernooi kan ik mezelf wat meer opsluiten, dan is mijn bed mijn grootste vriend. Ontbijten, trainen, kom ik terug op bed, zo lang mogelijk blijf ik daar. Lig ik onder de dekens – eerst een serie kijken, verder slapen en dan weer kijken. Breng ik een halve dag in bed door. Ultieme rust. Gordijnen dicht.’

Krijg je veel telefoon tijdens een toernooi?

‘Nee, meestal alleen van mijn familie. Vrienden bellen vaak voor het laatst op donderdag voor een groot toernooi.’

Wat doe je in de uren voor de eerste afstand?

‘Het is fijn om een serie op dvd te hebben, voor de afleiding. Op de ijsbaan moet je volledig geconcentreerd zijn, maar in je hotelkamer moet je niet denken: o, het WK allround. Je moet daar juist afleiding hebben. Gewoon, dom nergens aan denken. Je hersens uitzetten.’

Hoe lastig is dat?

‘Dat vind ik dus het allermoeilijkste van schaatsen. Jezelf uitzetten, tijd zien door te brengen met jezelf en dan niet aan schaatsen denken.’

Doe je aan meditatie?

‘Ik heb weleens ontspanningsoefeningen geprobeerd, bodyscan. Je “voelt” je lichaamsdelen dan. Maar dan denk ik toch alleen maar: voel ik mijn bovenbeen wel goed? Daar staat best een beetje spanning op. Ben ik me toch weer te bewust van mijn lichaam. Het beste is voor mij dus iets totaal anders doen. Dvd’s brengen mij in een andere wereld.’

Als je ziek bent en er zijn wel wedstrijden, kijk je die dan op televisie?

‘Dat is niet mijn sterkste punt. Heb ik een keer meegemaakt. Ik was vier dagen bij mijn ouders en keek twaalf afleveringen Grey’s Anatomy. Om maar niet met schaatsen bezig te hoeven zijn. Ik dacht: wat moet ik hier in Nederland, joh? Ik hoor hier niet te zijn. Het was pure kwelling, het deed zo zeer. Ik schrok er zelfs van. Ik droomde over schaatsen en werd letterlijk – echt letterlijk – wakker met pijn in mijn hart. Whoh! Ik had gedroomd dat ik mijn been had gebroken en ze me hadden gezegd dat ik nooit meer zou kunnen schaatsen. Ik moet van mezelf wel leren meer afstand van het schaatsen te nemen, maar door alles voor het schaatsen opzij te zetten ben ik ook de kampioen die ik ben. Het is een manier die voor mij werkt, maar als het schaatsen niet goed gaat wordt mijn sterkste punt ook mijn zwakte. Ik moet daar nog aan werken, maar dat is lastig.’

Je maakt ook legpuzzels. Is dat ook een manier om jezelf rustig te krijgen?

‘Dom puzzelen om de tijd te doden moet werken, dacht ik. Als ik dom die stukjes aan het zoeken ben, denk ik nergens aan. Mijn hersens zijn bezig met dingen zoeken en zo’n puzzel heeft heel veel stukjes. Voor je het weet ben ik twee uur verder en heb ik niets anders gedaan dan dom puzzelen.’

Wat stond er op die puzzel afgebeeld?

‘Ik beken, ik ben er gloeiend bij: een oud-Hollands schaatstafereeltje. Een puzzel van duizend stukjes.’

Ga je van puzzelen beter schaatsen?

‘Van puzzelen zelf niet, van rust in je kop wel.’

Heb je weleens een belangrijk toernooi verloren omdat je te gespannen was?

‘Nee. Ik geniet ook van die spanning, het maakt mij beter. Ik heb die spanning nodig om goed te presteren. Ik zal dat wel missen na het schaatsen.’

Waarom gooien schaatsfans op grote toernooien in Heerenveen knuffelbeertjes op het ijs naar winnaars?

‘Ze gooien niet meer zoveel, hè? Of ben ik niet populair genoeg? Ik heb geen idee waarom ze beertjes gooien. Vroeger raapte ik ze op en nam ik ze mee naar huis. Als ik ergens een beertje win, doe ik hem in de wasmachine en krijgt mijn neefje hem.’

Aan wie geef je de bloemen die je uitgereikt krijgt op het podium?

‘Aan mijn moeder. En als het een goed weekeinde is en ze heeft al een paar bosjes vergaard, geef ik ze aan andere mensen.’

Houd je ploeggenoten op afstand of zijn het meteen vriendinnen?

‘Ik kan wel een veto uitspreken, ik heb het voor het zeggen met wie ik zou willen samenwerken, maar normaal gesproken kun je teamgenoten niet uitkiezen. Voor mij is dit dus een luxe.’

Maar houd je ze af?

‘Ik zie ze niet als concurrenten. We moeten elkaar in de training helpen. Op het moment dat het startschot gaat zien we wel wie de beste is.’

Eet je weleens junkfood?

‘Ik ontzeg me dat vaak, maar ik ben ook maar een mens en soms heb ik er zin in. Eind oktober 2012, een week voor de NK afstanden, reed ik een behoorlijk slecht trainingswedstrijdje. Om negen uur ’s avonds klaar en dan naar huis, avondeten maken. Tja, ik had geen zin om lasagne te maken en wilde een frietje halen. Och, kan niet. Volgende week NK. Dus ik dacht: ik heb bevestiging nodig dat het wel mag en belde de voedingsdeskundige, maar die nam niet op. Dus belde ik mijn vader. Denk je dat het slecht is als ik een frietje ga halen? Hij zei: “Een frietje zonder saus kan wel.” Ik: “Wat is een frietje zonder saus? Dat is geen frietje. Of je doet het goed of niet.” Ondertussen belde de voedingsdeskundige terug en zei: “Als je zelf friet maakt.” Zelf friet maken? Laat maar! Ik voelde me al zo slecht dat ik om kwart voor tien aan tafel zat met lasagne voor mijn neus.’

Welke guilty pleasures sta je jezelf wel toe?

‘Af en toe een beetje chips.’

Vind je het moeilijk om altijd op eten te letten?

‘Ik had het vroeger niet. In Jong Oranje, in 2004, 2005, stapten we in de bus en we hadden allemaal een zak snoep mee. Ik ging naar de supermarkt, haalde koekjes en chips en ik dronk een halve fles cola per dag. Ik nam nooit een kleffe boterham mee van huis, maar ik kocht op school een pistoletje dit of dat of een appelflap. In het laatste tussenuur honger: Mars of M&M’s uit de automaat. Tegenwoordig is in topsport de fixatie op eten soms wat te extreem, vind ik. Uiteindelijk maakt voeding niet het verschil tussen winst of verlies op de Winterspelen. Dat is mentale gesteldheid en je techniek. Ik heb dat in Turijn 2006 gezien, want toen at ik alles wat los en vast zat. Nu kan ik dat niet meer, hoor ik dat stemmetje. Er is een tijd geweest dat ik geen cola meer mocht, geen koekjes, alleen maar volkorenproducten – zo extreem. Ik leefde er twee jaar naar. Als ik nu een colaatje neem denk ik: o jee... Maar bijna alles gaat om gevoel. Als ik goed en lekker in mijn vel zit, schaats ik het hardst. In die periode – tussen 2010 en 2012 – kon ik voor een groot toernooi vaak geen hap door mijn keel krijgen en had geen zin om tegen heug en meug een halve bak yoghurt te eten. Ik nam een witte boterham met hagelslag. Had ik al twee jaar niet meer gegeten. Nou, wat een discussies aan de ontbijttafel. Iemand zei, ik laat in het midden wie: “Dat doe je toch niet?” Ik dacht: hallo, wat is dit nu weer? Ik moet over drie uur schaatsen en ik wil dat lekker eten. Ik voelde me er goed bij. Het is belangrijker dát ik eet, en energie tot me neem, dan wát ik eet. Ik vertrouw meer op mijn gevoel. Ik heb ondertussen zoveel gewonnen en ik ken mijn lichaam dusdanig dat ik af en toe op mijn gevoel mag vertrouwen. Ik ben geen broekie meer dat alles nog moet leren.’

Dus je vertrouwt je lichaam?

‘Ja.’

Je hebt dat lichaam ook over de kling gejaagd in 2008-2009...

‘Ik heb duidelijke afspraken gemaakt met de teamarts. Willen we goud in Sotsji, dan moeten we nu gezond en fit blijven en als ik ziek ben moet ik niet te lang door blijven gaan.’

Hoe denk je terug aan het WK allround in Hamar, 2009? Je ging bijna dood op de 5 kilometer.

‘Ik werd nog derde op dat WK, dus zo slecht was het niet... Ik gaf alles en het was het waard want ik had brons.’

Je bekende onlangs dat jij en je toenmalige teamgenote Paulien van Deutekom inderdaad de zelfmoordzusjes waren.

‘Ik zei toen na afloop ook dat het brons met een gouden randje was, want ik stond op het podium. Maar het was brons met een bloedrood randje.’

Hoe dicht sta je nog bij die Ireen Wüst?

‘In principe sta ik ver van haar af, maar ik heb wel iemand nodig die tegen mij zegt: “We hadden een afspraak, we zouden niet meer door het rood gaan want we willen goud in Sotsji, dus... neem de tijd.” Het zou heel dom zijn als ik niet van die periode had geleerd. Ik weet hoelang het duurt om over die overtraindheid heen te komen en ik weet dat Sotsji dan dus verder uit het zicht raakt. Uiteindelijk wil ik maar één ding: goud in Sotsji.’

Zou je kunnen aangeven hoe je iemand kunt leren pijn te verdragen?

‘Om te beginnen moet je kunnen bikkelen en geen watje zijn. Pijn gaat wel weer over. De laatste ronde van de 1500 meter doet zeer, maar een half uur na de finish is dat verdwenen. Je moet niet in de pijn gaan zitten, gewoon je plan uitvoeren. Hoe langer ik denk dat die pijn niet aan de andere kant van de deur staat, hoe minder ik besef dat ik tegen die deur aan het duwen ben.’

Hoe diep kun je gaan?

‘Ik kan zo diep gaan dat ik ruis zie, zoals het zwart-witbeeld van een tv.’

Hoe ‘dood’ ben je de maandag na een WK?

‘Moe. Op. Leeg. En als het goed is gegaan, voldaan. Als je mij een dag later op het ijs ziet denk je: hoe kun jij nou gisteren wereldkampioen zijn geworden? De spanning en de scherpte zijn weg.’

Je werkt ook met een sportpsycholoog. Kun je vertellen waarom zij belangrijk is?

‘Ik ben iemand die onder het vergrootglas van de pers leeft. Iedereen heeft wel een mening over me. Ik ben ook nog eens boegbeeld van een team. Er zijn dus best veel zaken waar een ander mens geen last van heeft, boven op de druk die ik mezelf opleg en de verwachtingen die er zijn. Er is altijd iemand die mij een spiegel voorhoudt. De ene keer is het de coach, dan de pers, de dokter. Continu reflectie waar ik zelfreflectie van moet maken. Ik word continu geconfronteerd met mijn resultaten, mijn gedrag en mijn eigen citaten. Ik vind het daarom heel fijn om iemand om me heen te hebben die onafhankelijk en objectief is, die ervoor geleerd heeft hoe bepaalde processen werken, maar die mij ook snapt. Ik leer mezelf dus kennen. Soms is dat lastig, omdat je dan moet inzien dat jij dat bent over wie ze het hebben. Ik word daar niet altijd even blij van. Ik streef naar perfectie op het ijs, niet in het echte leven.’

Waar bewaar je je medailles?

‘Ik heb zo’n vierkante plastic bak. Een voor mijn skispullen en een voor mijn bekers, schalen en medailles. Die staat onder in een kast, in het souterrain. Als ik thuiskom til ik het deksel op, doe die medailles erin en sluit het deksel weer. Dat is het. En daarna doe ik de was.’

Liggen je gouden plakken daar ook?

‘Die liggen in een kluis bij de bank in Goirle.’

Hoeveel interviews geef jij per jaar?

‘Een stuk of tien grote interviews – zomer en winter. Al die gesprekken met de pers, ook na de races, kosten me denk ik dertig uur per jaar.’

Heb je weleens mediatraining gehad of willen hebben?

‘Nou, nee, maar misschien had iemand me voor mijn eerste EK allround in Heerenveen wel even kunnen vertellen dat ik niet hoef te schreeuwen in de microfoon van de televisieverslaggever. Dat het niet erg is als ik mezelf niet hoor. Als je dat nu terugziet, draai je meteen het geluid uit. Mijn god.’

Wat is belangrijker voor jou: snelheid of winnen?

‘Winnen. Snelheid ligt aan de omstandigheden. Als ik die 1.54 op de 1500 meter van Heerenveen, dat is het baanrecord, in die vorm in Calgary had gereden, was het een wereldrecord geweest.’

Interesseert het je wat je topsnelheid is?

‘Nee. Als iemand zegt: “Je hebt ooit 61 kilometer per uur geschaatst”, dan zeg ik: “Ik ben ook tweevoudig olympisch kampioen.” Dat vind ik belangrijker.’

Je carrière is nog niet perfect. Je hebt toch nog nooit een wereldrecord gereden?

(Grinnikt) ‘Nog niet perfect, mijn carrière. Best tegenvallend.’

Je bent nog nooit de snelste ooit geweest.

‘Eigenlijk is het gewoon helemaal waardeloos, hihihi.’

Stelt niets voor, hoeveel mensen schaatsen er nu eigenlijk helemaal op de wereld?

(Lacht) ‘Precies. Wat doe ik eigenlijk de hele dag! Bezigheidstherapie, bezigheidstherapie! Maar ja, als je zo denkt is het toch ook: wat doen we in godsnaam allemaal? Beetje proberen zo hard mogelijk te schaatsen. En wat is scháátsen! Ik mag zulke dingen wel wat vaker bedenken, want als het even lastig gaat vind ik het moeilijk om afstand te nemen van dat schaatsen.’

Hoeveel procent van jouw leven richt je in voor het schaatsen?

‘Ik ben 24 uur per dag topsporter. Als ik een dag slecht heb geslapen, denk ik: niet goed, te weinig rust.’

Elke beslissing die je neemt...

‘Wordt afgewogen of het goed of slecht is voor mijn schaatsen. Tv kijken of slapen? Colaatje ja of nee? Wel zondagavond eten met vriendinnen of ben ik te moe en blijf ik thuis? Als we dan uit eten gaan, gaat het maar tien minuten over schaatsen. Ik vind het vooral leuk om te weten hoe het met mijn vriendinnen gaat. Ik luister dan vooral. In de zomer ben ik losser. Zij komen in de winter naar mij toe en in de zomer ga ik naar hen toe. In de winter, als de toernooien eraan komen, moet ik uitkijken met wie ik omga, fysiek contact beperken, je niet ophouden in warme gebouwen met veel mensen; bioscopen, restaurants, vliegtuigen. Ik ben bijvoorbeeld zes weken voor Kerst altijd al aan het denken: wat ga ik doen? Ga ik naar mijn ouders, twee uur heen en terug terwijl ik later een belangrijk toernooi heb. Ik ga sowieso niet als er iemand ziek is... Eerst bel ik mijn moeder en vraag: is iedereen fit? En als er eentje ziek is, dan ga ik niet.’

Is dat niet asociaal?

‘Is ook zo. Een topsporter is soms kei-asociaal en kei-egoïstisch. Ik vind dat wel moeilijk en zeker als iemand me dat zegt, denk ik: gloep, zo ben ik niet. Wel als topsporter. Dat is de enige weg om uiteindelijk daar te komen waar ik wil zijn.’

Waarom wil je daar zijn?

‘Er is niets mooiers dan winnen. Winnen is verslavend. Om op dat moment de beste te zijn van de hele wereld.’

Wat brengt jou die wetenschap?

‘Uiteindelijk niks. Ik dacht vroeger: als ik olympisch kampioen ben, dan... Op 11 februari 2006 ging ik naar bed en keek naar de olympisch kampioenen Jochem Uytdehaage en Gerard van Velde. Ik dacht: die moeten zich wel heel speciaal voelen. Toen ging ik op 12 februari naar bed als olympisch kampioen en op 13 februari werd ik wakker en voelde me hetzelfde als op 11 februari.’

Was dat een teleurstelling?

‘Nee, het is logisch. Maar het grappige is dat het voor de buitenwereld lijkt alsof ik een ander persoon ben geworden, maar het is juist de buitenwereld die opeens heel anders gaat doen. Je denkt: doe eens effe normaal. In Turijn werd ik vanuit het niets voorpaginanieuws. Er gebeurde na die 3 kilometer zoveel, ik verspilde zo veel energie. Ik was plotsklaps een BN’er. Kreeg op een dag driehonderd sms’jes. Ik heb bij de coach mijn telefoon moeten inleveren. Ik kreeg een andere van hem, met een prepaidkaart. Dat nummer hadden alleen de mensen van het team en mijn ouders. Echt, de hele wereld kwam op me af na die 3 kilometer.’

Hoeveel energie neemt dat weg?

‘Ik kan mezelf zo voor de gek houden dat schaatsen het belangrijkste in mijn leven is, het is denk ik ook de enige manier om “daar” te komen. Maar waar doe je het voor?’

Is dat ooit een rationele beslissing geweest voor jou?

‘Nee, want ik doe wat ik het allerleukste vind om te doen.’

Maar je wordt wel profschaatsster?

‘Dat klopt. Die beslissing is niet moeilijk omdat het zo leuk is. Als ik goed zou zijn geweest in wiskunde was ik waarschijnlijk naar de Wiskunde Olympiade gegaan.’

Moet je nog iets bewijzen als schaatsster?

‘Ik hoef niemand iets te bewijzen. Ook mezelf niet. Ik zei na Turijn al: als ik nu stop is mijn carrière ook geslaagd.’

Je zou ook kunnen zeggen: ik wil alleen maar mooi schaatsen.

‘Wat is mooi schaatsen? Het gaat om hard, om de snelste te zijn. Het gaat om het gevoel – de beweging, met je lichaam bezig zijn en op de races die ertoe doen het uiterste vragen. Het gaat erom de beste te zijn op de dag waarop de schaatsers de afspraak hebben gemaakt tegen elkaar te strijden en op die dag wil ik winnen.’

Je richt je hele leven in om zo hard mogelijk te schaatsen, je bent daarvoor bereid heel veel pijn te lijden en opofferingen te doen. Aan wie wil je nu precies wat laten zien?

‘Toen ik heel klein was, wilde ik al de beste zijn. Voor mezelf. Ik heb nergens tegen op hoeven boksen, want ik ben een nakomeling en ik ben altijd superverwend geweest, ik kreeg en mocht altijd alles.’

Wil je niet laten zien dat je wel pijn kan lijden?

‘Nou nee, want als ik de verhalen hoor is het niet dat ik een pieper was vroeger. Ik kreeg genoeg aandacht.’

Wat is er fijn aan pijn?

‘Pijn geeft een voldaan gevoel als het goed is gegaan. Pijn an sich is niet fijn. Fiets een berg op en je zit helemaal kapot. Je denkt: ik stap af. Toch blijf je trappen. Dan kom je boven. Hoe groot is de voldoening? De meeste mensen hebben een bewijsdrang, naar zichzelf. De een met muziek maken, de ander met boeken schrijven of met sport. Ik denk dat iedereen wel iets van dat gevoel heeft.’

Dat gevoel kent toch een oorsprong?

‘Iedereen wil uiteindelijk dat hij het goed doet en erkenning en waardering krijgen. Het gaat om het goede gevoel. Sommigen mensen krijgen het van één keer in de week naar de sportschool. Voor mij is dat niet genoeg. Ik wil gewoon de beste van de wereld worden.’

Jij bent ook bereid om je ongelukkig te voelen als het ervoor zorgt dat je later bovenaan staat.

‘Maar dan wel voor eventjes. Als je wint kan schaatsen je even de gelukkigste persoon op aarde maken, maar soms ook – en daar moet je voor waken – ongelukkig. Ik heb weleens gedacht: ik kap met schaatsen. In die tien minuten zijn dat heel serieuze gedachtes. Op zulke momenten moet je zo snel mogelijk relativeren, het is ook maar schaatsen. Mensen houden toch wel van me, of ik nu win of niet. Het maakt ook niet uit.’

Je kent twijfel, je zegt: het is niet altijd leuk om Ireen Wüst te zijn, je reed na een verloren skate-off ooit met 180 kilometer per uur van Erfurt naar huis, stuurde je vader die je wilde troosten weg en ging languit naakt in de badkamer liggen omdat je het niet meer wist.

‘Ik kon toen de troost van mijn vader niet aan. Ik kon me niet laten troosten. Dat is vrij heftig. Ik ben een binnenvetter. Ik wil anderen niet tot last zijn met mijn “problemen”. Ik wil het zelf uitzoeken. Ik heb ondertussen geleerd mijn gevoelens te delen en dan wordt een olifant weer lekker een mug. Als het in je hoofd blijft zitten, worden muggen olifanten. Dan weet niemand wat er speelt bij mij, dan wordt het zo groot dat het steeds moeilijker wordt om met een helikopterview naar jezelf te kijken en te relativeren. Dat opkroppen leer ik nu los te laten door niet alles zelf op te lossen.’

Ben je niet bang dat het leven ontzettend saai zal blijken te zijn als je straks stopt?

‘Ik ben wel bang dat ik de nervositeit van een Winterspelen ga missen. Mijn leven gaat nu van piek naar dal. Teleurstelling, overwinning en weer terug. Ik weet niet of ik ertegen bestand zal zijn als het monotoon wordt. Pieken en dalen, dat kost veel energie, maar om zo vlak te zijn, lijkt me veel erger. Een standaard 6... Stándaard 6? Nou, dan ben ik liever op sommige momenten down, zit ik mezelf in de weg en wil ergens anders zijn dan waar ik ben. Dát, met die pieken.’

Helpt schaatsen als je down bent?

‘Lekker bezig zijn, zeker. Schaatsen is een supermooie sport. Ik zou vaker met een lach op het ijs moeten stappen. Me niet zo druk lopen maken over de wedstrijd die komen gaat, maar genieten van de schaatsbeweging. Gewoon lekker schaatsen, met een glimlach op je gezicht genieten van het hier en nu.’

Is een topsporter eenzaam of alleen?

‘Ik denk alleen.’

Ben je in alles een topsporter of heb je geleerd er een te zijn?

‘Lastige vraag, want er zijn altijd aspecten die je moet leren. Maar ik denk dat ik van mezelf al topschaatsster was, anders word je denk ik niet op je negentiende al olympisch kampioen.’