NICO VAN DER LELY
MIREILLE DE VISSER
JOKE LIGTERINK

DE ALCOHOLVRIJE PUBER

EEN PRAKTISCHE GIDS

© 2013 Nico van der Lely, Mireille de Visser en Joke Ligterink

© 2013 Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Sophie Verburgh

Ontwerp omslag en binnenwerk Philip Stroomberg

Omslagbeeld Alberto Guglielmi/Getty Images

Foto auteurs Tjapko de Heus

NUR 740

ISBN 978 90 468 1592 2

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013 met ISBN 978 90 468 1591 5

LANG LEVE DE PUBERTEIT

Er is onvoorstelbaar veel moois in het dagelijks leven van een puber in Nederland: plezier, ontspanning, sport, vrienden, school, gezinsleven, mogelijkheden om te genieten van muziek, vrije tijd, festivals, vakantie, liefde en seks. De puberteit is een leeftijdsfase waarin de meeste kinderen barsten van levenslust, nieuwsgierigheid, ondernemingszin, originaliteit, schoonheid en onbevangenheid. Dat is de sturm und drang die bij deze fase hoort, daar hoeft geen stimulerend middel aan te pas te komen. Al dat moois is in de afgelopen decennia geleidelijk aan ‘gekidnapt’ door alcohol. Het begon bij de volwassenen, dus ook bij de ouders, die steeds vaker en steeds meer zijn gaan drinken. Van lieverlee verschoof de leeftijd waarop werd begonnen met alcohol te drinken. De Nederlandse jeugd staat inmiddels al jaren in de topvijf van ‘zuipschuiten van Europa’.

Jongeren die flink wat glazen kunnen wegtikken, lijken wel de trendsetters, de helden van de jeugd van tegenwoordig. Maar wat ons betreft zijn het de losers, de volgers; jongeren die zich laten meevoeren door roes en reclame. Wij willen een ander soort helden in dit boek laten zien: mensen die van zichzelf al leuk zijn, die tegen die alcoholische invloed op de samenleving ingaan, die zien hoe alcohol het leven negatief kan veranderen en die willen voorkomen dat gezonde, mooie, jonge, lieve, bijzondere en talentvolle pubers een deel van hun kwaliteiten en mogelijkheden kwijtraken aan de drank. Daarom houden wij een vurig pleidooi voor een puberleven dat niet gemarineerd is in alcohol. Liefst zien we dat alcohol in onze maatschappij in zijn geheel een andere plaats krijgt.

De Drank- en Horecawet van 1 januari 2013 bepaalde dat jongeren onder de 16 geen alcohol mochten kopen of bij zich hebben in openbare gelegenheden. Op 1 januari 2014, precies een jaar later, wordt de wet uitgebreid met een hogere leeftijdsgrens (18). Dat is een belangrijke maatregel, maar daarmee is de combinatie van jongeren en alcohol nog niet de wereld uit. Dit boek geeft op beknopte wijze informatie over de schadelijkheid van alcohol voor pubers: jonge mensen die zich lichamelijk en geestelijk nog aan het ontwikkelen zijn.

Het liefst willen we toe naar een land met alcoholvrije pubers. Hoe gaan we dat voor elkaar krijgen? Hoe moet dat op school, bij het uitgaan, op de sportvereniging, met verjaardagen en onder vrienden? Hoe voorkom je dat de valse verleiding van alcohol, met z’n directe roes, maar vooral met z’n negatieve gevolgen, jongeren in zijn greep krijgt? Deze gids biedt praktische tips en inspirerende verhalen; alternatieve, alcoholvrije manieren om gezellig en gezond op te groeien.

Openbare dronkenschap is iets van alle tijden, maar dat jongeren, ver onder de 16, zo veel en zo vaak drank en zelfs sterkedrank nuttigen, is echt nieuw. Volgens de critici is er een verband met het verschijnen van zoete mixdrankjes.

Wat opvalt aan de drinkende jeugd is de haast om te drinken en dronken te worden. Een jaar na het eerste glaasje drinken veel pubers in schrikbarend hoog tempo en in onvoorstelbare hoeveelheden. Neus dicht, fles aan de lippen en gieten maar. Desnoods in een speeltuintje, op de wc van school of in de hobbyschuur van pa. Snel aangeschoten worden en dan naar het feest. Als we de kinderen die hierdoor op de alcoholpoli belanden vragen naar het waarom, lopen de antwoorden uiteen, maar het meest gehoord is: het is gewoon gezellig, ik kreeg het aangeboden en ik wilde het een keer proberen.

Veel kinderen en hun ouders blijken het effect van alcohol op die jonge leeftijd niet te kennen. Dat je ervan in een coma kan raken wisten ze niet, het overkomt ze. Er is ook niet één reden aan te wijzen waarom jongeren zo zuipen. Het is een complex verhaal van maatschappelijk-culturele (norm)veranderingen, pubergedrag, gelegenheid, verkrijgbaarheid en veranderde opvattingen over opvoeding.

De kinderen die zo veel drinken zijn geen slechte kinderen, het zijn kinderen die zijn verleid en onvoldoende zijn beschermd door de volwassenen om hen heen. En dat kan en moet anders. Al zeggen we niet dat dat makkelijk zal zijn of snel zal gaan. Als je je realiseert hoelang het duurde voordat minder jongeren sigaretten gingen roken... We verwachten eenzelfde proces voor het terugdringen van de rol van alcohol in het leven van de jeugd, en we zullen ons daarvoor inspannen zolang dat nodig is.

Een oud Afrikaans gezegde luidt: It takes a village to raise a child.¹ We kunnen de drankcultuur alleen ombuigen als we ons daar met z’n allen voor inzetten. Er is niet alleen een dorp maar een heel land voor nodig om onze alcoholische jeugd tegen zichzelf en tegen de verlokkingen van de drankindustrie te beschermen.

De nieuwe grens van 18 jaar voor alle soorten drank maakt het voor ouders, scholen en sportclubs simpel: de knop gaat om. Vanaf 1 januari 2014 gaat de jeugd cold turkey van de alcohol af. Aan ouders en andere volwassenen de taak om dit door te voeren en er actief aan mee te werken.

Die omslag naar een alcoholvrij leven kunnen we het best met z’n allen doorvoeren, voor alle jongeren onder de 18 jaar, zonder uitzondering. Dan bestaat er ook geen kans op sociale uitsluiting, iets waarvoor veel pubers én ouders bang zijn.

We willen niet met het opgeheven vingertje zwaaien, ons gedragen als paniekpolitie of een betoog houden voor nieuwe truttigheid. Liever houden wij een pleidooi voor positiviteit, betrokkenheid, bescherming uit liefde voor je kind, het terugvorderen van het ouderlijk gezag, actieve talentontwikkeling en iets wat tegenwoordig in de gezondheidszorg ‘bemoeizorg’ heet. Laten wij het in dit kader groeizorg of breinzorg noemen. Omdat we het belangrijk vinden dat iedereen gezond en onbelemmerd kan opgroeien tot volwassene, zou het vanzelfsprekender moeten zijn om elkaar en elkaars kinderen te beschermen, op drankmisbruik te wijzen, flessen af te pakken, ouders te bellen van wie je het kind dronken of met een fles drank hebt gezien, enzovoort. Het idee is duidelijk: er is inderdaad een heel dorp voor nodig om een kind naar de volwassenheid te leiden.

Onze droom is dat we door gezamenlijke inspanningen straks een (beroeps)bevolking hebben die in elk geval voor het 18e levensjaar niet gedronken heeft en die daardoor gewoon gezond is, die goed kan omgaan met frustraties en tegenslagen, die een goede opleiding heeft genoten, die zich goed kan concentreren, die geen trauma’s van ongewenste seks heeft opgelopen, die niet om de haverklap ziek is en die niet op latere leeftijd een drankprobleem ontwikkelt.

Als alle mensen die voor 1996 zijn geboren hieraan willen meewerken en hun rol van groeizorger in onze village serieus nemen, dan moet dat lukken. Dan zijn zij straks de trendsetters, die de meerderheid gaan vormen waar iedereen bij wil horen: de alcoholvrije pubers.

1   CHECK WAT JE OVER ALCOHOL WEET

Om een beetje in het onderwerp te komen beginnen we met een quizje. Wat weet je over drank, de regels, de effecten en de slimste manier om ermee om te gaan? Leuk om te doen deze quiz, eerst alleen en dan samen met je partner en vervolgens met je puber. Ongetwijfeld levert dit een levendige discussie op.

1   Als je in 1995, 1996 of 1997 bent geboren, geldt de nieuwe leeftijdsgrens niet voor jou.

A   Klopt. Er komt een overgangsperiode om jongeren aan de nieuwe wet te laten wennen.

B   Klopt niet. De wet is bedoeld om alle jongeren onder de 18 jaar te beschermen, hoe eerder hoe beter.

C   Inderdaad. Gemeentes hebben zeker twee jaar nodig om de wet te kunnen handhaven.

2   Jongeren kunnen heel goed voor zichzelf zorgen. Ze kunnen dus ook prima zelf beslissen of ze drinken of niet.

A   Inderdaad, die wet getuigt van verregaande betutteling. Jongeren zijn veel verstandiger dan je denkt.

B   Dat is nu precies wat ze nog niet zo goed kunnen. Juist omdat het deel van de hersenen waarmee je beslissingen neemt en langetermijngevolgen overziet pas volgroeid is rond het 23e jaar.

C   Dat kunnen ze niet, jongeren kunnen tegenwoordig bijna helemaal niets meer. Ouders moeten veel langer dan vroeger alles voor ze regelen.

3   Jongeren zoeken nu eenmaal grenzen op. Dat is altijd zo geweest, laat ze lekker.

A   Dat klopt. Elke generatie denkt dat de volgende in de afgrond verdwijnt. Keer op keer gebeurt dat niet.

B   Helemaal waar. Je leeft maar één keer, daar moet iedereen volop van genieten, net als ouders die zelf ook in het weekend los moeten kunnen gaan.

C   Ja, dat hoort bij de puberparadox. Daarom is het zo belangrijk dat volwassenen de veilige grenzen bewaken.

4   Als je drank bij wet verbiedt, gaan ze stiekem drinken.

A   Ja, dat is ook in andere landen gebleken: waar een strikt drankverbod heerst drinken pubers veel meer stiekem (de verboden vrucht).

B   Dat is achterhaald. Als ouders niet duidelijk en liefdevol verbieden gaat een kind eerder, vaker en meer drinken.

C   Tuurlijk. Als ze echt willen drinken, komen ze wel aan hun drank, via oudere vrienden of met bijgewerkte ID’S.

5   Jongeren van 15, 16 of 17 jaar die al gewend zijn aan alcohol, kun je drank niet meer verbieden.

A   Klopt. Ook al zegt de wet nee, de jongeren doen natuurlijk gewoon ja. Dat houdt niemand tegen.

B   Klopt niet. De wet geeft ouders juist ondersteuning bij hun gezonde opvoeding.

C   Klopt. Ze hebben de smaak van drank al te pakken en dat draai je niet meer terug.

6   Als je kind van 15 toch dronken thuiskomt, moet je…

A   … hem niet binnenlaten. Hij kotst maar op de stoep en je ziet hem morgen wel weer.

B   … handelen naar de afspraken die jullie samen in het contract hebben vastgelegd.

C   … je niet zo druk maken. Een flinke kater is een goede les, van fouten leert je kind.

7   Als je toevallig weet dat andermans kind veel drinkt…

A   … zeg je maar niks tegen die ouder. Commentaar leveren op andermans opvoeding is zo lastig.

B   … zeg je niks omdat je daarmee de vriendschap en het vertrouwen van jouw kind schaadt.

C   … ga je het gesprek aan met dat kind en leg je uit dat je je zorgen om hem of haar bij de ouders gaat melden.

8   Als jouw kind naar een feest gaat waar geen alcoholregels gelden…   

A   … dan mag je kind daar sowieso niet naartoe. Je stuurt hem ook niet naar een drugsparty.

B   … dan hoop je maar dat alles goed gaat. Die ouders zullen toch ook de beste bedoelingen hebben, hoop je.

C   … ben je blij dat je goede afspraken hebt gemaakt met je kind en zorg je dat je wakker bent als je kind thuiskomt.

9   Een school is pas echt alcoholvrij…

A   … als er op schoolfeesten geen drank meer is.

B   … als er geen ingebouwde bar in de aula of docentenkamer meer is.

C   … als docenten op de reis naar Rome geen alcohol meer drinken.

De antwoorden

1 B

2 B

3 C

4 B en als er verder niets verandert ook C

5 B maar C is deels ook waar

6 B

7 C

8 C

9 ABC

‘JE WORDT ALS JONGERE ECHT NAAR DRANK TOE GELOKT’

MAKLUKZAT-AMBASSADEUR MEREL SCHENKEL (16)

Merel Schenkel zat in havo 3 van het Gomarus College in Assen. Ze deed met schoolgenoten en een aantal leerlingen van de islamitische school Pro Assen mee aan een campagnewedstrijd van Maklukzat Drenthe. Haar team won, dankzij een onderscheidende aanpak en een zeer geslaagd alcoholvrij feest. Achteraf realiseert Merel zich hoeveel ze hiervan heeft geleerd. Nu is ze ambassadeur voor Maklukzat en geeft ze voorlichting door heel Nederland.

‘Ons team bestond uit vijftien leerlingen, allemaal in de leeftijd van 14 tot 16 jaar. De opdracht was om een campagne te maken voor en door jongeren, over alcohol. Een jaar lang zijn we daarmee bezig geweest. Hoe bereik je jongeren op een leuke manier, terwijl het tegelijkertijd leerzaam en effectief is? Dat de campagne over drank moest gaan, maakte me niet zoveel uit. Over roken of pesten had ik ook interessant gevonden. Ik had toen ook niet zo in de gaten dat drank voor jongeren zo belangrijk was. Zelf was ik er in elk geval nog niet zo mee bezig.

Het motto van ons team, dat we GoZeroProcent hebben genoemd, was “Honderd procent feest is nul procent alcohol”. Een jaar lang hebben we toegeleefd naar een heel groot feest zonder alcohol, waar Ali B, Yes-R, Darryl en nog meer artiesten kwamen. We hebben posters in scholen in Assen opgehangen met teksten over alcohol. Een paar weken later hebben we een hele tour langs de middelbare scholen gemaakt. We gaven in heel veel klassen voorlichting over alcohol en we deden een spel met de leerlingen. In dat spel kwam de informatie terug die we op de posters hadden geplaatst, dus wie goed had gelezen wist de antwoorden. De winnaars van elke school werden vip van ons feest. Zij werden met een limousine opgehaald en kregen een meet-and-greet met de artiesten. Een onderdeel van de campagnewedstrijd was ook om een zo groot mogelijke fanbase te creëren. Facebook vonden we te makkelijk, je hoeft de pagina maar te liken en je bent klaar. Wij hebben handtekeningen verzameld onder onze gasten. 1800 leerlingen van 12 tot 16 jaar tekenden ervoor dat ze tot hun 16e alcoholvrij zouden feesten.

De prijs was een Cruijff Court, alle GoZeroProcent-teamleden kregen een iPad en we mogen een volgend alcoholvrij feest op onze school organiseren. Dat komt er bijna aan.

We zijn nu een jaar verder. Onze campagne heeft nog steeds effect. Jongeren weten nog precies wat GoZeroProcent is. Dit jaar hebben we een tweede feest georganiseerd, ook weer alcoholvrij. Dat was bijna nog leuker, voor mij althans, want ik liep met zo’n oortje rond en begeleidde de artiesten.

Als ambassadeur geef ik nu regelmatig presentaties, daar geniet ik echt van. Als ik op school een spreekbeurt moet houden sta ik te shaken, maar over alcohol praten vind ik echt heerlijk. Ik heb er intussen veel verstand van, dat helpt. Jongeren stimuleren om bepaalde dingen te doen vind ik ook heel leuk.

Pas achteraf zie ik de waarde van die campagne echt in en zie ik hoe slecht alcohol eigenlijk voor je is. Terwijl we ermee bezig waren vond ik het vooral supergrappig om te doen. Het klinkt misschien stom maar voor mijn gevoel ben ik, ook door alles wat ik heb geleerd, ouder en wijzer geworden. Als vrienden van mij nu drinken, denk ik: doe even normaal, weet je wel wat de gevolgen zijn! Ik voel me soms net een moeder, ook omdat ze meestal maar een beetje om me lachen. Ik ga niet zo vaak stappen, hoor, ik werk de hele zaterdag en daarna heb ik er vaak helemaal geen zin meer in. Maar als ik meega, bieden mijn vrienden me meestal een wijntje aan als ik een cola bestel. Dan zeg ik: “Het kan net zo leuk zijn zonder, hoor.”

Ik heb wel meegemaakt dat iemand hartstikke veel dronk; toen dacht ik: o, nog meer? Het is natuurlijk ieders eigen keuze, maar zo iemand kan achteraf van mij een preek verwachten. Ze weten heel goed waar ze mee bezig zijn, maar het heeft veel te maken met groepsdruk.

Ik heb dit allemaal wel precies in het goede jaar gedaan, want tijdens de campagne merkte ik opeens hoe vaak ik nieuwsgierig werd gemaakt naar drank. Je wordt er als jongere echt naartoe gelokt. Inmiddels interesseert drank me helemaal niet meer. Het is gewoon niet zo’n issue.

Dat die wet het drinken onder jongeren helemaal tegen zal houden, verwacht ik niet. Er zal altijd een groep blijven die drank voor zichzelf regelt. Ik verwacht wel dat hij helpt tegen dat hele erge drinken, en ook tegen die jonge kinderen die zo veel drinken.’