De eerste vijftien levens van Harry August

Claire North

De eerste vijftien levens van Harry August

Vertaling Lisette Graswinckel

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Oorspronkelijke titel The First Fifteen Lives of Harry August.

Orbit, imprint van Little, Brown Book Group, Londen

© Claire North 2014

© Nederlandse vertaling Lisette Graswinckel / Nieuw Amsterdam Uitgevers 2014

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto omslag © Getty Images / Colin Anderson

NUR 302

ISBN 978 90 468 1629 5

www.nieuwamsterdam.nl/clairenorth

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met ISBN 978 90 468 1628 8

Inleiding

Ik schrijf dit voor jou.

Mijn vijand.

Mijn vriend.

Je weet het al, je moet het weten.

Je hebt verloren.

1

De tweede catastrofe begon in mijn elfde leven, in 1996. Ik stierf mijn gebruikelijke dood en gleed weg in een warme roes van morfine, toen ze die als een ijsklontje langs mijn ruggengraat kwam onderbreken.

Zij was zeven, ik was achtenzeventig. Ze had steil blond haar dat in een lange vlecht over haar rug viel, ik had stralend wit haar, of wat daar nog van over was. Ik droeg een ziekenhuishemd waarvan het ontwerp steriele nederigheid uitdrukte, zij een hemelsblauw schooluniform en een vilten hoedje. Ze ging op de rand van mijn bed zitten, liet haar voeten bungelen en keek me indringend aan. Ze bestudeerde de hartmonitor die op mijn borst was aangesloten, zag waar ik het alarm had losgekoppeld, voelde mijn pols en zei: ‘Ik was u bijna misgelopen, dokter August.’

Ze sprak Berlijns Hoogduits, maar ze had me in elke taal van de wereld kunnen aanspreken, en zou altijd een respectabele indruk hebben gemaakt. Ze krabde aan de achterkant van haar linkerbeen, daar waar haar witte kniekousen kriebelden omdat het buiten had geregend. Al krabbend zei ze: ‘Ik moet een boodschap terug in de tijd sturen, als tijd er tenminste toe doet in dit geval. Gezien het gelukkige toeval dat u aan het sterven bent, vraag ik u om de boodschap zoals die aan mij is doorgegeven, aan de Clubs van uw herkomst over te brengen.’

Ik probeerde iets te zeggen, maar de woorden struikelden over elkaar op mijn tong, en ik zei niets.

‘De wereld vergaat,’ zei ze. ‘De boodschap is doorgegeven van kind op volwassene en kind op volwassene, en door de generaties heen terug in de tijd overgeleverd van duizend jaar vooruit. De wereld vergaat en we kunnen dat niet voorkomen. Het is nu dus aan u.’

Het Thais bleek de enige taal die in begrijpelijke vorm over mijn lippen wilde komen, en het enige woord dat ik in staat bleek te produceren was: waarom?

Niet, laat dat duidelijk zijn: waarom hield de wereld op te bestaan?

Maar: waarom deed het ertoe?

Ze glimlachte en begreep wat ik bedoelde zonder dat ik het hoefde te zeggen. Ze boog zich voorover en zei zachtjes in mijn oor: ‘De wereld vergaat, zoals dat altijd hoort te gebeuren. Maar hij vergaat steeds sneller.’ Dat was het begin van het einde.

2

Laten we bij het begin beginnen.

De Club, de catastrofe, mijn elfde leven en de daaropvolgende levenseinden – geen van alle vredig – zijn van geen betekenis, een opflakkering van geweld dat losbarst en wegebt, vergelding zonder reden, tot je begrijpt waar het allemaal is begonnen.

Mijn naam is Harry August.

Mijn vader is Rory Edmond Hulne, mijn moeder Elizabeth (Lisa) Leadmill, hoewel ik dit pas laat in mijn derde leven te weten kwam.

Ik weet niet of ik kan zeggen dat mijn vader mijn moeder heeft verkracht of niet. Wettelijk gezien is deze zaak lastig te beoordelen; één welbespraakte persoon zou al kunnen zorgen voor een omslag binnen de jury. Er is me verteld dat ze niet schreeuwde, niet tegenstribbelde, niet eens nee zei toen hij haar die nacht dat ik werd verwekt in de keuken kwam opzoeken, en in vijfentwintig eerloze, hartstochtelijke – in die zin dat boosheid, jaloezie en razernij ook hartstochten zijn – minuten door middel van het keukenmeisje wraak nam op zijn trouweloze echtgenote. Zo bekeken werd mijn moeder niet gedwongen, maar toch, in aanmerking nemend dat ze als meisje van een jaar of twintig leefde en werkte in het huis van mijn vader en dat haar toekomst afhing van zijn geld en de welwillendheid van zijn familie, zou ik willen aanvoeren dat het haar aan elke mogelijkheid om weerstand te bieden heeft ontbroken, waardoor haar situatie even dwingend was als een mes op haar keel.

Tegen de tijd dat mijn moeders zwangerschap zichtbaar werd, was mijn vader naar het front in Frankrijk teruggekeerd, waar hij de rest van de Eerste Wereldoorlog als een bijzonder onopvallende majoor in de Scots Guards zou uitdienen. In een strijd waar op een en dezelfde dag soms complete regimenten werden weggevaagd, was onopvallend zijn een behoorlijk benijdenswaardige verworvenheid. Het was daarom mijn grootmoeder van vaders kant, Constance Hulne, die in de herfst van 1918 mijn moeder zonder getuigschrift op straat zette. De man die mijn adoptievader zou worden – en desondanks méér een ware ouder voor me zou zijn dan welke biologische verwant ook – bracht mijn moeder achter in zijn ponywagen naar de plaatselijke markt en liet haar daar achter met een paar duiten op zak en het advies hulp te zoeken bij de andere dames in nood in dit graafschap. Een verre neef, Alistair, wiens genetische materiaal slechts voor een achtste deel samenviel met dat van mijn moeder maar wiens overvloedige rijkdom een tekort aan bloedverwantschap meer dan goed maakte, bezorgde mijn moeder een baan in zijn papierfabriek in Edinburgh. Maar toen ze dikker werd en steeds minder goed in staat was haar taken uit te voeren, werd ze door een chef die veel lager in de hiërarchie stond dan de werkelijke verantwoordelijke geruisloos de laan uitgestuurd. Uit pure wanhoop schreef ze mijn vader, maar het briefje werd onderschept door mijn slinkse grootmoeder, die het vernietigde voordat hij mijn moeders smeekbede had kunnen lezen, en zo kwam het dat mijn moeder in 1918 op Oudejaarsdag haar laatste centen uitgaf aan een kaartje voor de stoptrein van Edinburgh Waverley naar Newcastle, en vervolgens zo’n tien mijl ten noorden van Berwick-upon-Tweed de eerste weeën kreeg.

Een vakbondsman genaamd Douglas Crannich en zijn vrouw Prudence waren als enigen aanwezig bij mijn geboorte in de wasruimte voor dames op het station. Er is me verteld dat de stationschef, ter bescherming van argeloze jonge vrouwen die per ongeluk zouden kunnen binnenlopen, buiten voor de deur bleef staan, met zijn handen op zijn rug en zijn pet, waarop de sneeuw een kroon vormde, over zijn ogen getrokken op een wijze die ik me altijd als tamelijk duister en boosaardig heb voorgesteld. Zo laat op de avond waren er op deze feestdag geen artsen meer in de ziekenboeg, en de dokter arriveerde pas ruim drie uur later. Hij kwam te laat. Het bloed op de vloer begon al te stollen, en Prudence Crannich hield mij al in haar armen toen hij arriveerde. Mijn moeder was dood. Ik ken de omstandigheden van haar verscheiden alleen uit Douglas’ relaas, maar ik geloof dat ze leegbloedde en dat ze begraven ligt in een graf met de tekst LISA, 1 JANUARI 1919 – ENGELEN, VOERT HAAR NAAR HET LICHT. Toen de begrafenisondernemer mevrouw Crannich vroeg wat er op de steen moest komen te staan, besefte ze dat ze mijn moeders volledige naam nooit had gekend.

Er ontstond enige discussie over wat er met mij, dit ineens verweesde kind, moest gebeuren. Ik geloof dat mevrouw Crannich ernstig in de verleiding kwam om me zelf te houden, maar financiële en praktische bezwaren stonden een dergelijk besluit in de weg, evenals Douglas Crannich’ strikte en letterlijke opvatting van de wet en zijn persoonlijke opvatting van eigendom. Het kind had een vader, riep hij uit, en de vader had recht op het kind. Deze kwestie zou hypothetisch gebleven zijn, ware het niet dat mijn moeder het adres van Patrick August, mijn aanstaande adoptievader, bij zich droeg, vermoedelijk met de bedoeling zijn hulp in te roepen om mijn biologische vader, Rory Hulne, te spreken. Er werd navraag gedaan of deze Patrick mijn vader kon zijn, wat enige ophef veroorzaakte in het dorp, aangezien Patrick al lange tijd getrouwd was met mijn adoptiemoeder Harriet August,en een kinderloos huwelijk in een grensdorp, waar condooms tot ver in de jaren zeventig taboe bleven, altijd een onderwerp van felle discussie was. De zaak zorgde voor zo veel ophef dat men er ook van hoorde op het landhuis zelf, Hulne Hall, bewoond door mijn grootmoeder Constance, mijn twee tantes Victoria en Alexandra, mijn halfbroer Clement en Lydia, de ongelukkige vrouw van mijn vader. Ik geloof dat mijn grootmoeder onmiddellijk vermoedde wiens kind ik was en wat de achtergronden van mijn situatie waren, maar ze weigerde zich verantwoordelijk voor me te voelen. Het was mijn jongere tante Alexandra die de scherpzinnigheid en de compassie bleek te bezitten die haar verwanten ontbeerden, en daar ze wel inzag dat de verdenking al vrij snel op haar familie zou vallen wanneer de identiteit van mijn dode moeder bekend werd, benaderde ze Patrick en Harriet August met het volgende aanbod: indien zij het kind adopteerden en als hun eigen kind zouden opvoeden, waarbij de papieren officieel en in het bijzijn van de familie Hulne zelf zouden worden getekend om alle geruchten over een buitenechtelijke affaire de kop in te drukken – want niemand bezat zo veel autoriteit als de bewoners van Hulne Hall –, zou zij er vervolgens persoonlijk op toezien dat ze een maandelijkse toelage voor hun inspanningen ontvingen waarvan ze het kind konden onderhouden, en dat er als hij volwassen was een aardige toekomst voor de jongen was weggelegd, niets buitensporigs, uiteraard, maar ook niet het bedroevende lot van een bastaard.

Patrick en Harriet bespraken een en ander en zeiden toen ja. Ik werd opgevoed als hun kind, als Harry August, en pas in mijn tweede leven begon ik te begrijpen waar ik vandaan kwam en wat ik was.

3

Men zegt dat er voor degenen onder ons die hun leven in cirkels leven, drie levensfasen zijn, te weten: afwijzing, verkenning en aanvaarding.

Zoals dat gaat met categorieën zijn ze nogal simplistisch; ze bevatten, verborgen achter deze brede begrippen, vele lagen. Afwijzing kan bijvoorbeeld in verschillende clichématige reacties worden onderverdeeld: zelfmoord, moedeloosheid, waanzin, hysterie, afzondering en zelfvernietiging. Zoals bijna alle kalachakra’s maakte ook ik het merendeel van deze op enig moment in mijn vroege levens door, en de herinneringen hieraan leven in mij voort als een virus dat zich in mijn maagwand heeft verankerd.

In mijn geval was de overgang naar aanvaarding dan ook het gebruikelijke moeizame proces.

Het eerste leven dat ik leefde was onopvallend. Zoals alle jongemannen werd ik opgeroepen om mee te vechten in de Tweede Wereldoorlog, waarin ik een volmaakt onopvallende infanterist was. Mijn bijdrage aan de oorlog was dus verwaarloosbaar, maar ook mijn leven na de strijd kan ik nauwelijks betekenisvol noemen. Ik keerde terug naar Hulne House om de post die Patrick had bezet over te nemen en opzichter te worden van het grondgebied rondom het landhuis. Net als mijn adoptievader was ik grootgebracht met liefde voor het land, de geur van de aarde na een regenbui en het plotselinge gesis om me heen wanneer de gaspeldoorn zijn zaadjes allemaal tegelijk aan de lucht prijsgaf, en zo ik me misschien ietwat afgesneden voelde van de maatschappij, dan was dat gevoel vergelijkbaar met dat van een enig kind voor zijn niet-bestaande broer; een idee van eenzaamheid zonder de relevante ervaring om die concreet te maken.

Toen Patrick stierf nam ik zijn betrekking ook formeel over, hoewel het fortuin van de Hulnes tegen die tijd door verspilling en luiheid bijna geheel was opgesoupeerd. In 1964 werd het landgoed inclusief mijzelf door de National Trust aangekocht, met als gevolg dat ik in mijn laatste levensjaren wandelaars de weg wees door de verwilderde heidevelden die het huis omringden en met lede ogen moest aanzien hoe de muren van het gebouw langzaam in de natte, zwarte modder wegzakten.

In 1989, toen de Berlijnse Muur viel, stierf ik eenzaam en alleen in een ziekenhuis in Newcastle; een gescheiden man zonder kinderen en levend van een staatspensioentje, die zelfs op zijn sterfbed nog geloofde dat hij de zoon was van de al langgeleden gestorven Patrick en Harriet August, en uiteindelijk overleed aan de ziekte die de vloek van al mijn levens is geweest: meervoudige tumoren die zich vanuit het beenmerg door het hele lichaam verspreidden totdat dat lichaam er zelf simpelweg mee ophield.

Toen ik op precies dezelfde plaats waar ik was begonnen, in de wasruimte van station Berwick-upon-Tweed op Nieuwjaarsdag 1919 en in het bezit van alle herinneringen aan mijn voorgaande leven, opnieuw werd geboren, was mijn weinig originele reactie uiteraard dat ik krankzinnig werd. Toen mijn volwassen geestelijke vermogens in mijn kinderlichaam volledig tot wasdom waren gekomen, raakte ik eerst verward, toen gekweld, toen vertwijfeld en toen wanhopig, waarna ik het op een schreeuwen zette en vervolgens op een krijsen, tot ik op zevenjarige leeftijd werd opgenomen in het Sint-Margot Tehuis voor Ongelukkigen, waar ik ook oprecht geloofde thuis te horen en waar ik het voor elkaar kreeg om binnen zes maanden nadat ik was opgenomen van drie hoog uit het raam te springen.

Terugkijkend besef ik dat een derde verdieping doorgaans niet hoog genoeg is om de snelle, relatief pijnloze dood te garanderen waar zulke omstandigheden om vragen, en dat ik net zo goed alle botten in mijn onderlichaam had kunnen breken met behoud van mijn bewustzijn. Gelukkig belandde ik op mijn hoofd, en dat was dat.

4

Er is een bepaald moment waarop de heide tot leven komt. Ik zou willen dat je het kon zien, maar op de een of andere manier hebben we die zeldzame uren tijdens al onze wandelingen door de natuur gemist. Bij ons was de lucht altijd even leigrijs als de stenen eronder, of had de droogte het land in vaalbruine doornstruiken veranderd. Eenmaal sneeuwde het zo hard dat de keukendeur was versperd en ik uit het raam moest klimmen om voor ons een pad naar de vrijheid te graven, en tijdens een uitstapje in 1949 regende het, meen ik, vijf dagen aaneen. Je hebt de heide nooit gezien tijdens die paar uren na een regenbui, als alles paars en geel is en geurt naar zwarte, vruchtbare grond.

Ondanks alle airs en eigenaardigheden die ik gedurende mijn vele levens had opgedaan, trok je al vroeg in onze vriendschap de conclusie dat ik in Noord-Engeland moest zijn geboren, iets wat mijn adoptievader Patrick August me ook nimmer liet vergeten. Hij was de enige tuinman op het landgoed van de Hulnes en bleef dat zijn hele leven lang. Zoals zijn vader en diens vader voor hem, die was begonnen in 1834, toen de familie Hulne met haar zojuist vergaarde fortuin het stuk land aankocht om daarop haar gedroomde aristocratische ideaal in steen te laten verrijzen. Ze plantten bomen, legden wegen aan door de heidevelden, bouwden ridicule torens en arcades – zo dwaas als alleen folly’s kunnen zijn – die tegen de tijd dat ik geboren werd wegkwijnden onder een dikke laag mos. Aan hen waren de rommelige velden met struikgewas die het landgoed omgaven, met rotsen als spitse tanden en aarde als plakkerig tandvlees, niet besteed. Voorheen hadden meer bedrijvige generaties van de familie schapen gehouden, of misschien zou het eerlijker zijn te zeggen dat de schapen zichzelf hadden gehouden, op de open vlaktes bij de stenen muren, maar in de twintigste eeuw had het de Hulnes financieel niet meegezeten, en nu werd er niet meer naar het land omgekeken en raakte het verwilderd, de perfecte plek voor een jongen om heerlijk zijn gang te gaan terwijl zijn ouders druk waren met karweitjes in en om het huis. Toen ik mijn jeugd opnieuw beleefde was ik, interessant genoeg, veel minder avontuurlijk ingesteld. Holen en steile rotsen waar ik in mijn eerste leven overheen klom en sprong, beoordeelde mijn voorzichtiger volwassen brein ineens als gevaarlijke plekken, en ik droeg mijn kinderlichaam zoals een oude vrouw een flinterdunne bikini zou dragen die een broze vriendin voor haar had gekocht.

Aangezien de poging mijn levensloop door zelfmoord te beëindigen zo grandioos was mislukt, nam ik mij in mijn derde leven voor juist de antwoorden te zoeken die zo onbevattelijk leken. Ik denk dat we blij mogen zijn dat ons geheugen tijdens onze kindertijd maar langzaam terugkeert, zodat de herinnering aan mijn doodsprong als een soort zachtjes opzettende kou in me opkwam en ik er niet door werd overvallen en mijn daad kon aanvaarden als iets wat was gebeurd en tot niets had geleid.

Mijn eerste leven was doelloos geweest maar op een bepaalde manier wel gelukkig, voor zover onwetendheid gelijkstaat aan onschuld, en eenzaamheid aan het ontbreken van zorgen. Maar mijn nieuwe leven, gevuld met de kennis van alles wat eraan vooraf was gegaan, kon niet op dezelfde manier worden geleefd. Dat lag niet zozeer aan mijn voorkennis van gebeurtenissen die nog in aantocht waren, maar eerder aan een nieuwe visie op de waarheden waarmee ik was opgevoed en waarvan ik als kind nooit had bedacht dat het leugens konden zijn. Nu ik weer jong was en in ieder geval tijdelijk de verstandelijke vermogens van een volwassene bezat, werd ik me bewust van deze waarheden die zo vaak in het bijzijn van kinderen worden geuit in de overtuiging dat een kind er nog niets van kan begrijpen. Ik geloof dat mijn adoptieouders van me gingen houden – zij veel eerder dan hij – maar Patrick August zag me nooit als zijn eigen vlees en bloed tot mijn adoptiemoeder overleed.

Er schuilt een medisch onderzoek in het opmerkelijke fenomeen dat mijn adoptiemoeder in al haar levens nooit op precies dezelfde dag overlijdt. De oorzaak – mits er geen externe factoren zijn die op gewelddadige wijze hebben ingegrepen – is altijd dezelfde. Rond mijn zesde verjaardag krijgt ze last van een hoestje, en tegen mijn zevende verjaardag hoest ze bloed op. Mijn ouders hebben geen geld voor de dokter, maar mijn tante Alexandra komt uiteindelijk over de brug zodat mijn moeder naar het ziekenhuis in Newcastle kan, waar de diagnose longkanker wordt gesteld. (Ik denk dat het gaat om kleincellige carcinomen, voornamelijk beperkt tot de linkerlong; iets wat, frustrerend genoeg, zo’n veertig jaar na de dankzij mijn tante gestelde diagnose behandelbaar is, maar voor de wetenschap in die tijd absoluut nog veel te hoog gegrepen.) Ze krijgt tabak en laudanum voorgeschreven en sterft kort daarop in 1927. Na haar dood hult mijn vader zich in stilzwijgen en maakt lange wandelingen door de heuvels, waarbij hij soms dagenlang wegblijft. Maar ik kan intussen prima voor mezelf zorgen en leg voorafgaand aan mijn moeders dood een voorraadje eten aan om zijn lange perioden van afwezigheid door te komen. Na zijn terugkomst blijft hij zwijgen en is onbenaderbaar; hoewel hij niet boos reageert als mijn jonge ik hem benadert, komt dat vooral omdat hij überhaupt niet reageert. In mijn eerste leven kon ik zijn verdriet en hoe hij dit uitte niet begrijpen, want ik had zelf verdriet op de blinde, woordeloze wijze van een kind dat hulp nodig heeft, die zijn vader hem echter niet biedt. In mijn tweede leven overleed mijn moeder toen ik in het tehuis verbleef en was ik te zeer door mijn waanzin in beslag genomen om haar dood tot me te laten doordringen, maar in mijn derde kwam die op me af als een trage trein op een man die vastgebonden ligt op het spoor, onvermijdelijk, onstuitbaar, van veraf zichtbaar in de nacht, en mijn voorstelling ervan was bijna nog erger dan de gebeurtenis zelf. Ik wist wat er zou komen, en toen het kwam was dat op de een of andere manier een opluchting, een einde aan de verwachting, en daardoor minder ingrijpend.

In mijn derde leven gaf mijn moeders aanstaande dood me ook iets te doen. Uit alle macht probeerde ik die te voorkomen, of in ieder geval bij te sturen. Aangezien ik geen verklaring voor mijn situatie had behalve dan, misschien, dat een oudtestamentische god een vloek over me had uitgesproken, had ik serieus het gevoel dat als ik goede daden verrichtte of pogingen ondernam om de belangrijke gebeurtenissen in mijn leven te beïnvloeden, ik wellicht de cyclus van dood-geboorte-dood waarin ik schijnbaar was beland, kon doorbreken. Omdat ik bij mijn weten geen misdaden had begaan die ik goed moest maken, en mijn leven ook geen belangrijke gebeurtenissen had gekend die ik zou kunnen terugdraaien, stortte ik me op het welzijn van Harriet als mijn eerste en meest voor de hand liggende heilige streven, waar ik met alle vernuft waarover een vijfjarige (van bijna zevenennegentig) kon beschikken, aan begon.

Ik gebruikte mijn zorgtaken als een excuus om me niet te hoeven zitten vervelen op school, en mijn vader was te druk met andere zaken om te merken wat ik deed. Dus verzorgde ik haar en kwam te weten wat ik nooit eerder had geweten, namelijk hoe mijn moeder leefde als mijn vader er niet was. Je zou het een kans kunnen noemen om als volwassene een vrouw te leren kennen die ik als kind maar heel kort had gekend. In deze rol begon ik voor het eerst te vermoeden dat ik niet de zoon van mijn vader was.

Toen mijn adoptiemoeder in dat derde leven ten slotte stierf, was de hele familie Hulne bij haar begrafenis aanwezig. Mijn vader zei weinig en ik stond hem bij, een jongen van zeven, gekleed in een geleende zwarte broek en colbert van Clement Hulne, de drie jaar oudere halfbroer die me in mijn vorige leven had lopen treiteren, dat wil zeggen, als hij zich tenminste herinnerde dat ik er was om getreiterd te worden. Constance Hulne, zwaar leunend op een wandelstok met een ivoren knop in de vorm van een olifantenkop, sprak enige woorden over Harriets trouw, haar kracht en het gezin dat ze achterliet. Alexandra Hulne zei tegen me dat ik flink moest zijn. Victoria Hulne boog zich naar me toe en kneep in mijn wangen, wat in mij de vreemde kinderlijke behoefte opriep mijn tanden te zetten in die zwart gehandschoende vingers die mijn gezicht hadden geschonden. Rory Hulne zei niets en staarde me aan. Hij had me eenmaal eerder zo aangestaard, de allereerste keer dat ik hier in geleende kleren stond om mijn moeder te begraven, maar toen had ik, verteerd door verdriet dat geen uitweg vond, niet begrepen wat zijn indringende blik betekende. Nu keek ik in zijn ogen en zag voor het eerst de weerspiegeling van de mijne, van wat ik zou worden.

Jij hebt me niet in al mijn levensfasen gekend, dus zal ik ze hier beschrijven.

Als kind word ik geboren met rossig haar, dat met de jaren verkleurt tot wat de barmhartigen onder ons kastanjebruin zouden noemen, maar wat eigenlijk peenhaar is. Mijn haarkleur komt van de kant van mijn echte moeder, evenals de erfelijke aanleg voor een goed gebit en verziendheid. Ik ben klein van stuk, iets minder lang dan gemiddeld, en mager, alhoewel slechte voeding daar evenzeer debet aan is als enige genetische aanleg. Mijn groeispurt begint als ik elf word en houdt aan tot mijn vijftiende, vanaf welk moment ik, gelukkig, voor een jeugdige achttienjarige kan doorgaan en mezelf drie saaie tienerjaren kan besparen.

Als jongeman cultiveerde ik een tamelijk ruige baard naar het voorbeeld van mijn adoptievader Patrick. Maar deze stond me niet echt, en vanwege zijn onverzorgde staat leek mijn gezicht vaak een frambozenstruik met daarin een stel verdwaalde zintuigen. Na dit inzicht begon ik me regelmatig te scheren, waarmee ik het gezicht van mijn echte vader blootlegde. We hebben dezelfde bleekgrijze ogen en kleine oren, hetzelfde licht krullende haar en een neus die, samen met de grote kans om op latere leeftijd een botziekte te ontwikkelen, waarschijnlijk de minst welkome genetische erfenis is van allemaal. Niet dat mijn neus zo verschrikkelijk groot is, want dat is hij niet. Maar de punt ervan is onmiskenbaar naar boven gericht op een wijze die een kabouterkoning niet zou misstaan, en op de plaats waar hij zich met een hoek van mijn gezicht zou moeten losmaken lijkt hij eerder met mijn huid te zijn versmolten, als iets van klei in plaats van bot. Mensen zijn te beleefd om er een opmerking over te maken, maar menige peuter met mooiere voorouders dan de mijne is bij de eerste aanblik ervan spontaan in tranen uitgebarsten. Als ik oud ben wordt mijn haar wit, en voor mijn gevoel gebeurt dat in een flits. Deze gebeurtenis kan door stress eerder plaatsvinden dan gemiddeld en kan niet worden voorkomen door wat voor medische of psychologische behandeling dan ook. Vanaf mijn eenenvijftigste heb ik een leesbril nodig. Tot mijn verdriet leef ik als vijftiger in de jaren zeventig, een wat de mode betreft teleurstellend tijdperk, maar zoals bijna iedereen grijp ik terug naar de kledingstijlen waar ik me als jongeman prettig bij voelde, en kies ik een tamelijk onopvallende bril met een ouderwets montuur. Met deze bril, die zich voor mijn te dicht bij elkaar staande ogen in evenwicht probeert te houden, ben ik, wanneer ik mezelf in de badkamerspiegel bekijk, het prototype van de oude wijze geleerde. Het is een gezicht waar ik, toen we Harriet voor de derde keer begroeven, al bijna honderd jaar aan had kunnen wennen. Het was het gezicht van Rory Edmond Hulne, dat me aanstaarde vanaf de andere kant van de doodskist van de vrouw die niet mijn moeder kon zijn geweest.

5

Ik had de leeftijd om in dienst te gaan toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, maar kreeg het in mijn eerste levens op de een of andere manier voor elkaar om alle dramatische conflictsituaties, waar ik later in de jaren tachtig in alle rust over zou lezen, te ontlopen. In mijn eerste leven nam ik vrijwillig dienst omdat ik oprecht geloofde in de drie grote misvattingen van die tijd: dat de oorlog van korte duur zou zijn, dat de oorlog voor het vaderland werd gestreden en dat ik tijdens de oorlog bepaalde vaardigheden zou opdoen. Het scheelde maar vier dagen of ik zou zijn ingescheept naar Frankrijk, en ik was zwaar in mezelf teleurgesteld dat ik niet bij de evacuatie uit Duinkerke was geweest, die me toen een zeer glorieuze nederlaag toescheen. In werkelijkheid leek mijn eerste oorlogsjaar zelfs alleen maar te bestaan uit eeuwigdurende militaire oefeningen, eerst op de stranden, aangezien het hele land, mezelf incluis, op een invasie rekende die niet kwam, en daarna, toen de regering met de gedachte aan vergeldingsacties speelde, in de Schotse bergen. Uiteindelijk was ik zo lang getraind voor een invasie in Noorwegen dat, toen ten slotte de beslissing viel dat dit een zinloze exercitie was, mijn eenheid en ik zo ongeschikt werden geacht voor een strijd in de woestijn dat de eerste inscheping naar het mediterrane oorlogstoneel aan ons voorbijging, daar we eerst opnieuw moesten worden opgeleid of van een andere geschikte taak voorzien. In dit opzicht zou je kunnen zeggen dat ik een van mijn ambities verwezenlijkte, want toen schijnbaar niemand van ons verlangde dat we strijd zouden leveren, sloeg ik bij gebrek aan andere bezigheden maar aan het studeren. In onze eenheid bevond zich een dokter, een gewetensbezwaarde die zich liet inspireren door het werk van Engels en de poëzie van Wilfred Owen, en die door iedereen in de eenheid, onder wie ikzelf, voor een week rijkeluiszoontje werd gehouden, totdat hij op een dag in opstand kwam tegen de sergeant, die al te lang en te veel van zijn machtspositie had kunnen genieten, en hem in het bijzijn van iedereen te kijk zette als de zeverende geperverteerde treiterkop die hij was. De dokter heette Valkeith en zijn uitbarsting leverde hem drie dagen opsluiting op, alsmede eenieders respect. Zijn geleerdheid, voorheen een reden om hem belachelijk te maken, werd nu bijna iets om trots op te zijn, en hoewel hij nog steeds voor een week rijkeluiszoontje werd uitgemaakt, was hij nu óns weke rijkeluiszoontje, en hij was het die me in sommige geheimen van de natuurwetenschap, filosofie en romantische poëzie inwijdde, al zou ik dat toen nooit hebben toegegeven. Hij stierf drie minuten en vijftig seconden nadat we voet op het Normandische strand hadden gezet, toen granaatscherven zijn buik hadden opengereten. Hij was op die dag de enige van onze eenheid die stierf, want we bevonden ons ver van de gevechten, en het geschut dat het fatale schot had gelost werd twee minuten later ingenomen.

In mijn eerste leven heb ik drie mensen gedood, allemaal tegelijk. Ze zaten bij elkaar in een zich terugtrekkende tank in een dorpje in Noord-Frankrijk. Ons was verteld dat het dorp al was bevrijd en dat we geen tegenstand zouden ondervinden, maar daar stond hij toch, tussen de bakker en de kerk, als een steekvlieg op een stuk meloen. Onze stemming was zo zorgeloos geweest dat we hem pas opmerkten toen de loop al naar ons toe zwenkte als het oog van een krokodil in de modder, en uit zijn kaken de granaat loste die twee van ons onmiddellijk fataal werd, en drie dagen later ook de jonge Tommy Kenah in zijn ziekenhuisbed. Ik herinner me mijn daden even duidelijk als ik al het andere nog weet, en dit waren ze: mijn geweer laten vallen, mijn tas afdoen en al roepend midden over straat rennen tot ik, nog steeds schreeuwend, bij de tank kwam die mijn vrienden het leven had gekost. Ik had het riempje van mijn helm vergeten vast te maken waardoor hij van mijn hoofd tuimelde, een meter of negen voor de tank. Ik kon de mensen binnen in dat beest horen bewegen toen ik dichterbij kwam, zag hun gezichten langs de spleten in het pantser schieten terwijl ze probeerden het kanon naar me toe te draaien of bij de machinegeweren te komen, maar ik was er al. Het hoofdkanon was heet, zelfs op dertig centimeter afstand voelde ik de warmte ervan op mijn gezicht. Ik gooide een granaat door het geopende luikje aan de voorkant. Ik kon ze horen schreeuwen en elkaar opzij duwen in een poging hem te pakken, maar in die besloten ruimte maakten ze het alleen maar erger. Ik herinner me mijn daden maar niet mijn gedachten. Later zei de commandant dat de bemanning waarschijnlijk verdwaald was: hun kameraden waren linksaf gegaan en zij rechtsaf, en daarom