Amy Chua en Jed Rubenfeld

DE DRIESLAG

Hoe drie onverwachte eigenschappen
het succes van
bevolkingsgroepen verklaren

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Amy Chua en Jed Rubenfeld

Oorspronkelijke titel The Triple Package: What Really Determines Success

Oorspronkelijke uitgever Bloomsbury Publishing, Londen, New Delhi, New York en Sydney

© Nederlandse vertaling Rik Smits / Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Ontwerp omslag Studio Pollmann

Auteursfoto © Fadil Berisha

Voor de bijbelcitaten is de Willibrordvertaling gebruikt.

E-BOOK ISBN 978 90 468 1675 2

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2014 met ISBN 978 90 468 1674 5

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1674 5 (1e druk 2014)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/dedrieslag

Voor Soso en Lulu

.

Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1: De Drieslag

Hoofdstuk 2: Wie boekt succes in Amerika?

Hoofdstuk 3: Het meerderwaardigheidscomplex

Hoofdstuk 4: Innerlijke onzekerheid

Hoofdstuk 5: Impulsbeheersing

Hoofdstuk 6: De keerzijde van de Drieslag

Hoofdstuk 7: IQ, instituties en opwaartse sociale mobiliteit

Hoofdstuk 8: Amerika

Dankbetuiging

Noten

.

INLEIDING

Een van de grote raadselen van het bestaan is waarom sommige mensen vanuit een onaanzienlijke achtergrond tot grote hoogten stijgen, terwijl zo veel anderen, die zich voor dezelfde hinderpalen gesteld zien en even capabel lijken, nergens komen.

Over die oeroude vraag gaat dit boek. We schreven het in de hoop dat lezers er de wereld waarin we leven wat beter door zouden gaan begrijpen – een wereld waarin bepaalde individuen en groepen het beduidend beter doen dan anderen, gemeten naar gebruikelijke maatstaven voor succes als welstand en status.

De paradoxale vooronderstelling van dit boek is dat mensen die succesvol zijn het gevoel hebben tekort te schieten en zich tegelijkertijd meerderwaardig voelen. Sommige groepen roepen die gevoelens sterker op bij hun leden dan andere, en juist die groepen doen het uitzonderlijk goed. Deze onwaarschijnlijke combinatie van eigenschappen is onderdeel van een krachtig cultureel pakket dat ambitie opwekt: een drang om zichzelf te bewijzen die maakt dat mensen consequent het vooruitzicht op toekomstige verworvenheden boven onmiddellijke bevrediging van hun behoeften laten gaan.

Groepen die bij hun leden dat type ambitie aankweken hebben in Amerika een bijzonder voordeel, omdat de huidige Amerikaanse cultuur juist de tegenovergestelde boodschap predikt – dat je jezelf moet nemen zoals je bent en in het hier-en-nu moet leven.

In dit boek komen twee heel verschillende soorten arbeid en kennis samen. Van de auteurs schrijft er een al bijna twintig jaar over succesrijke etnische minderheden overal ter wereld, van Zuidoost-Azië tot Afrika en de voormalige Sovjetunie. De andere heeft uitgebreid geschreven over hoe het verlangen om in het hier-en-nu te leven de moderne westerse cultuur meer en meer is gaan domineren, bij uitstek in Amerika, en zo ’s lands vermogen om voor de toekomst te leven ondermijnt. Zo is het in Amerika niet altijd geweest. In feite is Amerika, zoals we hierna zullen bespreken, een geboren ‘Drieslagland’.

Dat bepaalde groepen in Amerika veel beter dan andere floreren in termen van inkomen, carrière, testresultaten enzovoorts, is iets dat moeilijk bespreekbaar is. Dat komt vooral doordat het element ras meespeelt. Maar de ironie van het geval wil dat de feiten raciale stereotypen juist onderuithalen. Sommige groepen binnen de zwarte en Hispanic minderheden in de Verenigde Staten laten heel wat blanke en Aziatische subgroepen ver achter zich. Bovendien verloopt de opkomst van groepen volgens een duidelijk aantoonbare curve. Bij groepen immigranten is de groei er tegen de derde generatie typisch wel zo’n beetje uit – vergeet aangeboren verschillen tussen groepen onderling dus maar, en ook het idee dat er modelminderheden bestaan wordt er niet waarschijnlijker op.

Dit boek biedt een nieuwe kijk op maatschappelijke voorspoed – de verborgen drijvende krachten erachter, de innerlijke dynamiek ervan en de prijs die ervoor betaald moet worden. Die prijs kan hoog zijn, zelfs fnuikend. Maar wie de Drieslag van culturele eigenschappen goed begrijpt en in de hand weet te houden, vindt er een krachtig middel in bij het streven naar willekeurig welke vorm van succes. Zoals we zullen laten zien, kan de Drieslag functioneren als opstap naar elke soort verworvenheid, inclusief die welke niet worden gemeten in termen van eigenbelang, maar in aan anderen bewezen diensten.

Uiteindelijk ligt de Drieslag binnen ieders bereik. Het is een stelsel van waarden en opvattingen, gewoonten en manieren van doen. Iedereen, ongeacht zijn of haar achtergrond, kan het tot deel van zijn eigen leven maken. Of van dat van zijn kinderen, en ze zo in staat stellen op hun eigen manier in het leven te slagen.

Hoofdstuk 1

DE DRIESLAG

Een bijna on-Amerikaans gegeven in het tegenwoordige Amerika is dat bepaalde groepen het maatschappelijk opvallend veel beter doen dan andere. Sommige liggen misschien voor de hand, maar andere veel minder.

Wat hebben bijvoorbeeld de zittende bestuursvoorzitters of financieel directeuren1 dan wel hun directe voorgangers van American Express, Black & Decker, Citigroup, Dell, Fisher-Price, Deloitte, JetBlue, Marriot International, Sears, Roebuck, Huntsman, Skullcandy, Sam’s Club en Madison Square Garden met elkaar gemeen? Ze zijn stuk voor stuk lid van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Nog in 1980 was er op Wall Street nauwelijks een mormoon te vinden.2 Vandaag de dag bepalen mormonen voor een flink deel het spel in de bestuurskamers van de grote bedrijven, de investeringsmaatschappijen en de managementopleidingen van Amerika.

De mormonen zijn niet de enigen die uit het niets opkwamen. Veel is de laatste jaren gepubliceerd over het einde van de opwaartse sociale mobiliteit in Amerika.3 Hoe goed Amerikanen van na 1960 terechtkomen hangt, zo wordt ons verteld, voor een groot deel af van hoe hun ouders presteerden. Dat mag in grote lijnen misschien kloppen, maar de Amerikaanse Droom – de ouderwetse van-krantenjongen-tot-miljonair-versie niet uitgezonderd – is onder sommige groepen, met name immigranten, nog springlevend.4

Na 1959 vluchtten honderdduizenden Cubanen naar Miami, waar de meesten volledig berooid aankwamen.5 Aanvankelijk vijandig ontvangen – bordjes GEEN HONDEN, GEEN CUBANEN6 waren op huizen die te huur stonden gemeengoed – hokten ze hutjemutje bij elkaar in kleine appartementen en vonden werk als bordenwasser, portier of tomatenplukker.7 Met hun kinderen hielpen deze Cubaanse ballingen om het slaperige Miami8 om te toveren tot een van de meest zinderende zakencentra van Amerika. Tegen 1990 was het percentage huishoudens met een inkomen van meer dan 50.000 dollar onder in Amerika geboren Cubanen twee keer zo hoog als onder Anglo-Amerikanen.9 Hoewel Cubanen minder dan 4 procent uitmaken van de Hispanic bevolking van de Verenigde Staten,10 telden zij in 2002 vijf van de tien rijkste Hispanics,11 vandaag de dag maken ze twee en een half maal zo veel kans als andere Hispanics om meer dan 200.000 dollar per jaar te verdienen.12

In 2004 veroorzaakten twee hoogleraren aan Harvard consternatie13 met hun constatering dat de meerderheid, misschien zelfs wel een tweederde meerderheid van de zwarte studenten aan Harvard eerste- of tweedegeneratie-immigranten waren, en dus niet tot de groep behoorden die al generaties lang in Amerika woonde. Immigranten uit allerlei landen in West-Indië en Afrika14 als Jamaica, Haïti, Ghana, Ethiopië en Liberia zijn in Amerika de academische ladders aan het beklimmen, maar Nigerianen doen dat nog het meest. Een luttele 0,7 procent van de zwarte bevolking van Amerika,15 de Nigerianen, in de meeste gevallen opgevoed door hardwerkende, vaak maar net het hoofd boven water houdende immigranten, is goed voor een ongeveer tien keer zo groot aandeel in de zwarte populatie van Amerika’s meest prestigieuze universiteiten en hogescholen.16 Het laat zich raden dat zulk academisch succes zijn weerslag vindt in economische voorspoed. Bij investeringsbanken op Wall Street en topadvocatenkantoren zijn Amerikanen van Nigeriaanse komaf al duidelijk oververtegenwoordigd.17

Natuurlijk hangt het van je definitie van succes af wie er in Amerika als ‘geslaagd’ beschouwd kan worden. Sommigen zullen er een leven onder verstaan in het teken van het doen van zo veel mogelijk goed. Anderen wellicht een bestaan dat zo volledig mogelijk aan God gewijd is. Volgens Socrates waren rijkdom en onderscheidingen niet meer dan schijnsucces, een leven moest onderzocht worden om het leven waard te zijn.18 Maar om zo veel redenen dat ze een hele bibliotheek zouden kunnen vullen, zijn goedertierenheid, godvruchtigheid en zelfkennis, tenzij teruggebracht tot steriele objecten van de wetten van vraag en aanbod, geen grootheden waar de moderne economie om maalt. Oliver Wendell Holmes Sr. sprak over succes ‘in de vulgaire zin van het woord’19 als ‘het verwerven van geld en status’, om vervolgens adviezen te geven over hoe die te bereiken. Over de prijs en de beperkingen van dat soort succes komen we later nog te spreken. Maar de weerbarstige kwestie blijft: Waarom boeken sommige groepen ‘in de vulgaire zin van het woord’ vooruitgang en andere niet? En waarom doen sommige groepen het eenvoudigweg veel beter dan alle andere?

Van alle etnische groepen die de bevolkingsadministratie onderscheidt, verdienen de Indiase Amerikanen het meest,20 bijna dubbel zo veel als het landelijke gemiddelde. Amerikanen met een Chinese, Iraanse of Libanese achtergrond blijven daarbij niet ver achter.21 Oost-Aziaten zijn inmiddels zo oververtegenwoordigd22 op Ivy League-instellingen dat ze de ‘nieuwe Joden’ worden genoemd,23 en velen hebben het gevoel dat er heimelijk quota tegen hen worden gehanteerd. Het is nadrukkelijk een feit dat zelfs de kinderen van arme en slecht opgeleide Oost-Aziatische immigranten,24 zoals Chinese naaisters, Koreaanse kruideniers of Vietnamese vluchtelingen, andere raciale minderheidsgroepen en hun blanke Amerikaanse leeftijdgenoten voorbijstreven.

Ondertussen blijven de echte Joden Nobelprijzen, Pulitzerprijzen, Tony Awards en hedgefondsmiljarden optassen in een naar rato van hun aantal onwaarschijnlijk hoog tempo.25 Een landelijk onderzoek waarbij Amerikanen van jongvolwassenen tot mensen van middelbare leeftijd bevraagd werden, wees uit dat het mediaan netto vermogen per huishouden 99.500 dollar bedroeg.* Bij de Joodse respondenten lag de mediaan bij 443.000 dollar.26 Hoewel in 2009 slechts 1,7 procent van de volwassen bevolking Jood was,27 telde de Forbes’ top-50 van rijkste Amerikanen twintig Joden en was een derde van de rijkste vierhonderd mensen Jood.28

* Het mediaan inkomen is iets anders dan een gemiddeld of modaal inkomen. De mediaan is de middelste van een naar grootte gerangschikte reeks gemeten waarden. Als de leden van een groep van zeven mensen respectievelijk 1, 1, 10, 100, 1000, 10.000 en 100.000 dollar verdienen, is de middelste gemeten waarde, 100, het mediaan inkomen van de groep, terwijl het gemiddelde inkomen (alles opgeteld en gedeeld door het aantal gemeten waarden) 14.445 dollar bedraagt en het modale inkomen, het inkomen dat het vaakst gemeten werd, slechts 1 dollar. (noot vert.)

Groepen kunnen ook ongenadig diep vallen. Aan het begin van de 20e eeuw, toen Max Weber zijn klassieker Die protestantische Ethik und der Geist der Kapitalismus (De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme) schreef, domineerden protestanten de Amerikaanse economie. Tegenwoordig ligt hun welstand beneden het gemiddelde en is er een verband tussen opgroeien in een evangelisch of fundamentalistisch protestant gezin en maatschappelijke achteruitgang.29

Dit boek gaat over de opkomst en ondergang van groepen. De stelling is dat groepen tot grote hoogten worden opgestuwd wanneer zich in de groepscultuur drie afzonderlijke krachten verenigen. Maar helaas heeft ook deze medaille zijn keerzijde. Dezelfde krachten die ten grondslag liggen aan het succes kunnen ook ernstige geestelijke schade veroorzaken, en ook daarover gaat dit boek. Hoezeer ze ook van elkaar verschillen, toch blijken de groepen in Amerika die bovenmatig presteren drie culturele kenmerken gemeen te hebben die stuk voor stuk in strijd zijn met de grondslagen van het moderne Amerikaanse denken. Bij gebrek aan beter zullen we deze drie culturele krachten de Drieslag noemen, en die bestaat uit:

1. Een meerderwaardigheidscomplex. Dit is het eenvoudigst te duiden element van de Drieslag: een diepgevoeld geloof in de bijzondere status, uitzonderlijkheid of superioriteit van de eigen groep. Dat geloof kan heel verschillende bronnen hebben. Het kan religieus van aard zijn, zoals bij de mormonen het geval is.30 Het kan ook voortspruiten uit verhalen over de grootse geschiedenis en indrukwekkende beschaving van je volk, denk bijvoorbeeld aan die van de Chinezen en de Perzen.31 Maar het kan ook draaien om identiteitsbepalende sociale onderscheidingen waar de meeste Amerikanen nog nooit van gehoord hebben, zoals bij een deel van de Indiase Amerikanen het voortkomen uit de priesterkaste der brahmanen.32 Of, in het geval van veel Nigeriaanse immigranten, behoren tot het om zijn handelsgeest vermaarde Igbo-volk.33 Het kan ook een combinatie van al die zaken zijn. Bij hun eerste seideravonden horen Joodse kinderen dat de Joden het ‘uitverkoren’ volk zijn. Later wordt ze dan geleerd dat Joden een moreel hoogstaand volk zijn, mensen van de wet en het intellect, een volk van overlevers.34

Essentieel voor het meerderwaardigheidscomplex is dat het regelrecht ingaat tegen het algemene progressieve gedachtengoed, dat ons leert om het ene individu of de ene leefwijze niet als beter te beschouwen dan de andere. Alle mensen zijn gelijk. En waar het ene individu al niet boven het andere gesteld mag worden, geldt dat voor bevolkingsgroepen nog veel sterker. Superioriteitsdenken is het kenmerk van racisme, kolonialisme, imperialisme en nazisme. Maar toch koestert elke sterk uitblinkende groepering in Amerika een geloof in de eigen superioriteit.

2. Innerlijke onzekerheid. Hiermee bedoelen we een soort onvrede, een knagende onzekerheid over de eigen waarde en de eigen maatschappelijke positie. Het zorgelijke gevoel dat wie je bent en wat je doet of bezit op de een of andere fundamentele manier niet goed genoeg is. Innerlijke onzekerheid kan vele vormen aannemen: denken dat er op je wordt neergekeken; overal gevaren zien; het gevoel tekort te schieten; de vrees om alles te verliezen. Iedereen voelt zich wel in een of ander opzicht onzeker, maar sommige groepen hebben er meer last van dan andere. Immigranten lijden bijna per definitie onder zo’n gebrek aan zelfvertrouwen door hun hachelijke economische en sociale positie, zonder garantie dat ze aan de kost zullen komen of hun kinderen een fatsoenlijk bestaan kunnen bieden.35

Dat dit soort onzekerheid een onmisbare sleutel tot succes zou kunnen zijn is ook al vloeken in de kerk, een affront tegen alles wat de hedendaagse populaire psychologie en psychotherapie heilig is. Het gevoel tekort te schieten is een erkend element van de diagnose van persoonlijkheidsstoornissen.36 Wie zich onzeker voelt, wie er op de een of andere manier van overtuigd is ten principale niet te voldoen, ontbreekt het aan gevoel van eigenwaarde – en dan zit je niet op koers naar een geslaagd leven. Integendeel, je kunt dan maar beter in therapie gaan. En ouders die met opzet bij hun kinderen een gebrek aan zelfvertrouwen kweken, dat zou toch wel het toppunt zijn. Toch zijn de best presterende bevolkingsgroepen van Amerika doortrokken van onzekerheid over zichzelf. Niet alleen lijden ze eronder, al dan niet bewust venten ze het ook nog uit.

Merk op dat er een fundamentele spanning bestaat tussen innerlijke onzekerheid en een supererioriteitscomplex. Het lijkt gek dat mensen zich tegelijkertijd tekort voelen schieten en zeker weten meerderwaardig te zijn of door God te zijn uitverkoren. Toch ontleent de Drieslag, zoals we verderop zullen laten zien, juist aan deze ongemakkelijke, instabiele combinatie zijn potentie.

3. Impulsbeheersing. Onder impulsbeheersing verstaan we het vermogen om verleidingen te weerstaan, en dan vooral de verleiding om op te geven als het tegenzit, of om een moeilijke taak niet te volbrengen. Zonder impulsbeheersing kan geen samenleving bestaan. Freud suggereerde al dat het onderdrukken van seksuele en agressieve oerdriften de basis van de menselijke beschaving vormt.37 Desalniettemin hechten tegen de achtergrond van een betrekkelijk tolerant Amerika sommige groepen veel meer belang aan impulsbeheersing dan andere.

Ook het beheersen van impulsen staat haaks op de cultuur van tegenwoordig. De term impulsbeheersing wekt allerhande negatieve associaties met ‘controlfreaks’, met mensen die ‘te beheerst’ zijn of juist ‘te bedillerig’, mensen die niet ‘spontaan’ kunnen zijn en niet van het leven kunnen genieten. Wie zijn aandriften onder controle houdt, is niet van deze tijd, en bij de tijd zijn is een verplichting van de moderniteit. Talloze boeken en feelgoodfilms willen ons leren om te leven in het hier-en-nu, als sleutel tot het overwinnen van onze remmingen en al datgene wat we verdringen. Impulsbeheersing is iets voor volwassenen, niet voor de jeugd, en de moderne cultuur is voor alles een jeugdcultuur.38

Naarmate onze minachting voor de ouderdom groeit en we er meer aan doen om de tekenen ervan van ons gezicht te wissen, romantiseren we meer en meer de kindertijd, als een gedroomde periode van grenzeloos geluk. Meer en meer bevangt ons de vrees om dat geluk te verknoeien door buitensporige beperkingen, eisen, ontberingen en discipline. Daartegenover hebben de best presterende groepen in Amerika stuk voor stuk een volstrekt andere kijk op de kindertijd en impulsbeheersing in het algemeen, en kweken ze bij hun kinderen van jongs af aan een gedisciplineerde levenshouding aan – of deden dat tenminste toen ze nog in opkomst waren.

Dat de elementen van de Drieslag allemaal faliekant tegen de keer van de Amerikaanse cultuur ingaan, bestempelt succesvolle groepen logischerwijs tot buitenstaanders. Dat zo veel immigrantengemeenschappen brandpunten van uitzonderlijke opwaartse mobiliteit zijn in een steeds meer door rangen en standen gekenmerkte Amerikaanse economie, ligt al even voor de hand. Het klinkt paradoxaal, maar in het huidige Amerika is het voordelig voor een groep om zich niet te committeren of gecommitteerd te hebben aan het algemeen geaccepteerde Amerikaans-progressieve gedachtengoed van na 1960.

Wat maakt de Drieslag tot zo’n sterke motor voor het maatschappelijk welslagen van een groep? Het begint allemaal met prestatiedrang, opgewekt door de merkwaardige combinatie van de eerste twee krachten van de Drieslag.

Op het eerste gezicht lijken een meerderwaardigheidscomplex en een gebrek aan zelfvertrouwen elkaar uit te sluiten. Het is moeilijk je voor te stellen hoe die twee tegelijkertijd in dezelfde persoon kunnen bestaan. Toch vormt juist het samengaan van gevoelens van meerderwaardigheid en tekortschieten het hart van elke Drieslagcultuur. Samen leiden ze tot een stimulerende vechtersmentaliteit, een drang om zich te bewijzen of erkenning te vinden.

Precies zo’n vechtersmentaliteit kenmerkt de Joden al zo’n beetje sinds het begin van de geschiedenis, of op zijn minst sinds keizer Hadrianus na het neerslaan van de tweede Joodse opstand onder leiding van Simon Bar Kochba in Jeruzalem en nadat hij Jeruzalem tot verboden gebied voor de Joden had verklaard, een groot marmeren zwijn liet neerzetten op het terrein van een voormalige Joodse tempel.39 De miljoenen Oost-Europese Joden die in de eerste jaren van de 20e eeuw naar Amerika kwamen en door de gevestigde Duitse Joden evenzeer als smerig en gedegenereerd werden weggezet als door niet-Joden, leken, in de woorden van één auteur ‘wel collectief met een vechtersmentaliteit behept’.40 Dat gold ook voor de generatie na hen: mannen als Alfred Kazin, Norman Mailer, Delmore Schwartz, Saul Bellow, Clement Greenberg, Norman Podhoretz en nog hele reeksen New Yorkse intellectuelen die opgroeiden zonder toegang te krijgen tot de antisemitische bolwerken van de werelden van onderwijs en cultuur, maar desondanks befaamde critici werden van de Amerikaanse samenleving.41

Die vechtersmentaliteit, dat idee van ‘ik zal ze weleens wat laten zien’, is een wezenstrek van de Drieslag, het licht ontvlambare product van een meerderwaardigheidscomplex dat botst met een samenleving die die superioriteit niet erkent. Het is verbazend hoe vaak immigrantengroepen onderhevig zijn aan de dynamiek van een minderheid die, uitgerust met een enorme etnocentrische trots, zich in Amerika plotseling geconfronteerd ziet met minachting en afwijzing. De gevolgen kunnen grenzen aan ressentiment, en ressentiment is, zoals Nietzsche leerde, een van de sterkste motiverende krachten die er bestaan.42

En wel heel intense variant treedt op bij statusverlies. In het normale geval stijgen immigranten in de Verenigde Staten op de sociale ladder, hun levensstandaard gaat erop vooruit. Maar soms doet zich het omgekeerde voor: een ingrijpend verlies van status, welstand of prestige – een ervaring die des te schrijnender is als hun nieuwe maatschappij geen flauw idee heeft van het respect dat ze vroeger afdwongen.43 Sommige van de best florerende immigrantengroepen hebben deze extra vernedering moeten ondergaan. De Cubaanse ballingen zijn daarvan een uitgesproken voorbeeld, net als de Amerikanen van Iraanse herkomst – maar daarover later meer.

Er is nog een andere maar even prikkelende manier waarop ambitie kan ontstaan uit meerderwaardigheidsgevoelens in combinatie met een gebrek aan zelfvertrouwen, namelijk als ze een heftige, soms zelfs kwellende behoefte wekken om zich niet zozeer voor ‘de wereld’ te bewijzen, maar binnen de eigen familie.

In veel Chinese, Koreaanse en Zuid-Aziatische immigrantengezinnen stellen de ouders exorbitante eisen aan de schoolprestaties van hun kinderen (‘Hoezo maar een negen plus?’).44 Die verwachtingen weerspiegelen zowel een onuitgesproken diep geloof in de eigen superioriteit (‘we weten toch best dat jij het beter kunt dan al die anderen’) als de pijnlijke suggestie dat je nog ernstig tekortschiet (‘maar je resultaten laten nog heel veel te wensen over’). Maar al te vaak worden vergelijkingen getrokken met neef X, die zojuist na zijn eindexamen de afscheidsrede van zijn jaar mocht houden, of de dochter van die-en-die die net op Harvard is toegelaten45 – en dat gebeurt in bescheiden huishoudens evengoed als in gezinnen van grootverdieners.46

Daar komt nog eens bij dat Oost-Aziatische immigrantenouders hun kinderen vaak inwrijven dat hun ‘falen’, doordat ze bijvoorbeeld met een 7,5 thuiskomen, een schande voor de hele familie is. ‘Binnen Chinese families,’ legde een Taiwanees-Amerikaanse moeder bij een recent onderzoek uit, ‘zijn de persoonlijke leerprestaties van het kind bepalend voor de waarde en eer van de familie als geheel. (...) Als je het goed doet, dan strekt dat je familie tot eer en lijd je geen gezichtsverlies. Men hecht er sterk aan dat het kind flink bijdraagt aan het welzijn van de familie. Dat begint al op de kleuterschool.’47

De Oost-Aziaten vallen in dit opzicht misschien het meest op, maar overspannen ouderlijke verwachtingen, met diezelfde dubbele boodschap van zowel superieur als beneden de maat zijn, is in veel immigrantengemeenschappen gemeengoed. Zestig jaar geleden schreef Alfred Kazin: ‘Het was niet slechts omwille van mijzelf dat ik moest schitteren, maar omwille van [mijn ouders] – als genoegdoening voor de niet aflatende benardheid van hun bestaan.’48 ‘Het hele huis ging in de rouw’ in Kazins Joodse immigrantenbuurt, ‘als er zevens of achten waren uitgedeeld’ voor het proefwerk of opstel van een kind.49 Die dynamiek zien we in bijna alle Drieslagculturen optreden, met een enorme prestatiedwang als gevolg. Dat kan tot benauwenis en misère leiden, maar ook tot ambitie en successen waar je mond van openvalt.

Nu er toch termen vallen als ‘Oost-Aziatische ouders’ moeten we het even hebben over culturele generalisaties en stereotypen. Nergens in dit boek doen we uitspraken over de economische prestaties van een bevolkingsgroep of over kenmerkende cultureel bepaalde attitudes zonder dat die onderbouwd zijn met solide empirisch, historisch of sociologisch bewijs – de bronnen zijn te vinden in de eindnoten. Maar als er inderdaad verschillen tussen groepen bestaan, dan komen we daar ook mee voor de draad. Dat, om een voorbeeld te noemen, mormoonse tieners minder vaak drinken en voor het huwelijk minder aan seks doen dan andere tieners in Amerika, is eenvoudigweg een statistisch gegeven.50 Er zullen vast uitzonderingen voorkomen, maar als het bestaan daarvan ons blind zou maken voor verschillen tussen groepen, of ons ervan zou weerhouden ze te bespreken, dan werd het onmogelijk om de wereld waarin we leven te begrijpen.

Generalisaties over groepen mensen verkeren in kwaadaardige stereotypen als ze niet kloppen, haatdragend zijn of verondersteld worden op te gaan voor elk afzonderlijk tot de groep behorend individu. Monolithische groepen en culturen bestaan niet. Zelfs een uitstekend verdienende, ‘succesvolle’ groep als de Indiase Amerikanen telt meer dan 200.000 armen.51 Bovendien treffen we in elke cultuurgroep met elkaar wedijverende subculturen aan en zijn er altijd mensen die de culturele waarden afzweren waarmee ze zijn grootgebracht. Dat maakt culturen evenwel niet minder waarachtig of krachtig. ‘Laat me even samenvatten wat mijn gevoelens zijn ten opzichte van Aziatische waarden,’ schrijft auteur en provocateur Wesley Yang. ‘Ik veeg m’n reet af met die kinderlijke eerbied. Ik veeg m’n reet af met die hele tienenjacht. Ik veeg m’n reet af met de Ivy League-manie. Ik veeg m’n reet af met het gebuig voor autoriteit, met onderdanigheid en hard werken. Ik veeg m’n reet af met de lieve vrede en met opofferingen met het oog op de toekomst.’52 Of iemand hem nu omarmt of er gillend voor wegrent, zijn culturele achtergrond bestaat, bepaalt en betekent er niet minder om.

Terug nu naar hoe de Drieslag werkt. Een meerderwaardigheidscomplex en innerlijke onzekerheid roepen in combinatie ambitie op – dat is althans wat wij hier pogen aan te tonen. Maar om in het leven te slagen is ambitie alleen niet genoeg. Ambitie is misschien zelfs een misleidend woord, dat gedachten oproept aan snelle jongens met snelle auto’s, terwijl voor succes alleen een volle tank en een gaspedaal nodig is. Een treffender metafoor is misschien die van het leven als een strijd – tegen, zoals Shakespeares Hamlet het uitdrukte, ‘de blijden en pijlen van het redeloze lot’, tegen een systeem dat je keer op keer laat struikelen, tegen de welhaast onweerstaanbare neiging om op te geven.

Bijna iedereen wordt ooit in het leven wel geconfronteerd met hinderpalen, tegenslag en teleurstelling. Ambitie betekent daartegen in het offensief gaan, maar om te slagen is meer nodig. Een van de grootste schakers uit de geschiedenis zou over een andere grootmeester gezegd hebben: ‘Hij wordt nooit wereldkampioen, want hij mist het geduld om het als hij op achterstand staat urenlang uit te zingen.’53 De Drieslag vervult een mens niet alleen met ambitie, hij kweekt ook defensieve kwaliteiten – hardheid, veerkracht, uithoudingsvermogen en het vermogen om een klap te incasseren en jezelf daarna weer overeind te hijsen.

Deels is dat een rechtstreeks effect van het meerderwaardigheidscomplex, dat een soort psychologisch pantser verschaft dat van bijzonder belang is voor minderheden die maar al te vaak tegen vijandigheid en vooroordelen aan lopen.54 Een door succesvolle minderheden veel gebruikte, goed werkende strategie is het pareren van het etnocentrisme van de meerderheid met etnocentrisme van eigen makelij. Benjamin Disraeli zette het in tegen het antisemitisme van de Britten. ‘Ja, ik ben Jood,’ was zijn befaamde antwoord op een belediging in het Lagerhuis, ‘en toen de voorouders van de geachte afgevaardigde onbehouwen wilden waren op een onbekend eiland, waren de mijne priesters in de tempel van Salomo.’55

Een veel krachtiger effect ontstaat evenwel wanneer er een samenspel ontstaat tussen een meerderwaardigheidscomplex en impulsbeheersing. Dat kan een kringloop op gang brengen van zichzelf al maar verder versterkend weerstandsvermogen. Een meerderwaardigheidscomplex dat steunt op impulsbeheersing kan uitermate potent zijn. Iemand die daarmee behept is, zal zijn zelfbeheersing met graagte afficheren en inzetten om een of ander moeilijk doel te bereiken. Hoe groter de offers die hij moet brengen en hoe erger de ontberingen, hoe onwrikbaarder zijn superioriteitsgevoel wordt en hoe meer hij gelooft dat hij in de toekomst nog veel moeilijker proeven van zelfbeheersing kan afleggen, waardoor zijn gevoel van eigenwaarde nog verder toeneemt. Het resultaat is een vermogen om ontberingen te verdragen – een soort extra veerkracht, uithoudingsvermogen of flinkheid.56

Ook deze dynamiek is kenmerkend voor de Drieslag. Succesvolle immigrantengemeenschappen in Amerika bouwen in hun meerderwaardigheidscomplex bijna altijd impulsbeheersing in. Ze hebben vaak het idee dat ze beter in staat zijn tegenslagen te verwerken en harder kunnen werken dan waar doorsnee Amerikanen toe bereid zijn – vermoedelijk omdat het ook echt zo is.57 Dat vermogen beschouwen ze als een deugd. Iets om trots op te zijn, dat mede bepaalt wie ze in eigen ogen zijn, en dat ze vervolgens – en vaak heel effectief – bij hun kinderen proberen in te slijpen.

Maar we komen het verschijnsel niet alleen tegen bij immigranten. Mormonen verweven hun superioriteitsgevoelens eveneens met zelfdiscipline, onthouding en de ontberingen van de zending. Zij zijn verplicht op een aangewezen plek, en dat kan evengoed Cleveland zijn als Tonga, gedurende twee jaar te proberen mensen te bekeren. Merk op dat ook hier impulsbeheersing geldt als een deugd – moreel, spiritueel en karakterologisch. Ze is bewonderenswaardig en deugdzaam van zichzelf. Mormonen moeten het op zending stellen zonder afspraakjes, films, tijdschriften en populaire muziek. Ze mogen eenmaal per week e-mailen, maar alleen vanuit openbare gelegenheden, niet vanuit huis. Alleen met Kerstmis en Moederdag mogen ze met het thuisfront bellen.58 Waar andere Amerikaanse achttienjarigen zich onderdompelen in de op de college-campussen algemeen heersende zuipcultuur gaan mormonen in wit overhemd met stropdas of in een keurige rok zes dagen per week, tien tot veertien uur per dag langs de deuren, waar ze keer op keer worden weggestuurd of uitgelachen.59

Op zichzelf heeft het vermogen om ongemakken te verdragen niets te maken met het bereiken van economische welstand of met succes in de gebruikelijke zin van het woord. Het kan evengoed zelfkastijders of kafkaëske hongerkunstenaars opleveren. Maar wanneer uithoudingsvermogen gekoppeld wordt aan brandende ambitie – als lef en strijdlust samenspannen – ontstaat een motor voor uitgestelde behoeftebevrediging.

Meerderwaardigheidsgevoel plus gebrek aan zelfvertrouwen geeft prestatiedrang. Meerderwaardigheidsgevoel plus impulsbeheersing levert uithoudingsvermogen op. Wanneer de Drieslag alle drie die elementen bijeenbrengt binnen de cultuur van een groep, zullen leden van die groep in ongewoon hoge mate bereid en in staat zijn om vandaag al het nodige te doen of te verdragen om het morgen helemaal te maken.*

* Het behoeft geen betoog dat durf noch prestatiedrang een groep verder helpt in een maatschappij die haar elke kans om economisch vooruit te komen ontzegt. De meeste Joden die naar Amerika emigreerden leefden waarschijnlijk ook daarvoor al met de Drieslag, maar in de sjtetls van Oost-Europa schoot je daar weinig mee op. De Drieslag werkt alleen als motor van succes in een omgeving waar hard werken en uitgestelde behoeftebevrediging op prijs gesteld worden. Zelfs een land waarin een Drieslagcultuur algemeen is, kan in armoe geketend blijven wanneer het bestuurd wordt door een kleptocratie. Daarom verklaren volgens Daron Acemoglu en James Robinson in Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty (New York: Crown, 2012) [Ned. vert.: Waarom sommige landen rijk zijn en andere arm (Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2012)] instituties de verschillen in rijkdom tussen landen beter dan cultuurverschillen. Noord- en Zuid-Korea zijn daarvan een overduidelijk voorbeeld. Maar misschien heeft ook Jared Diamond een punt, die in Guns, Germs and Steel: The Fate of Human Societies (New York en Londen: W.W. Norton and Company, 1999) en ‘What Makes Countries Rich or Poor?’ (The New York Review of Books, 7 juni 2012) stelt dat het in laatste instantie de geografie was die bepaalde dat sommige continenten en regio’s eerder welstandsbevorderende instituties ontwikkelden dan andere. Maar om te verklaren waarom binnen een land bepaalde groepen vanuit een armoedig begin tot welstand komen, terwijl ze niet alleen met dezelfde instituties te maken hebben als iedereen, maar vaak ook nog gediscrimineerd worden, volstaan instituties niet.

Maar aan dat succes hangt een prijskaartje. Elke component van de Drieslag gaat gepaard met zijn eigen specifieke kwalen. Mensen met een diepgeworteld gebrek aan zelfvertrouwen zijn vaak neurotisch. Impulsonderdrukking kan het onmogelijk maken om schoonheid te ervaren, rust te vinden en spontaan te genieten. Het gevaarlijkst is nog het geloof in de superioriteit van de eigen groep, omdat het kan leiden tot arrogantie, vooringenomenheid en erger. Sommige van de grootste gesels uit de geschiedenis, zoals slavernij, apartheid of genocide, berustten op de veronderstelde meerderwaardigheid van bepaalde groepen ten opzichte van andere. Maar zelfs als de Drieslag redelijk heilzaam werkt als motor van het succes van mensen, kan hij toch ook ziekmakend zijn, door wat daarbij onder welslagen wordt verstaan.

Drieslagculturen leggen de nadruk gewoonlijk op materieel, conventioneel, prestigegericht succes. Daar is het onderliggende gebrek aan zelfvertrouwen debet aan. Voor de Drieslag zijn de vechtersmentaliteit, de drang om je tegenover de wereld of jezelf te bewijzen en de simpele angst van de nieuwkomer dat hij, in een land waarvan hij zelfs de taal niet spreekt, er niet in zal slagen om eten op tafel te zetten, karakteristieke bronnen van verontrusting; zorgen waardoor mensen extra waarde gaan toekennen aan inkomen, onderscheidingen en andere bewijzen van waardering door derden.60

Maar materieel succes is natuurlijk niet hetzelfde als een geslaagd of welbesteed leven. James Truslow Adams, de historicus dankzij wie de uitdrukking ‘Amerikaanse Droom’ in zwang kwam, schreef dat iedereen twee keer opgevoed zou moeten worden. De eerste keer om ‘ons te leren hoe we aan de kost moeten komen, de andere om ons te leren hoe we moeten leven’.61 Het succes dat de Drieslag biedt, met zijn nadruk op externe maatstaven van succes, voorziet niet in dat laatste. Integendeel, opgroeien in een sterk prestatiegerichte omgeving kan mensen die niet presteren of niet willen presteren zowel woedend maken als deprimeren. Uitstel van behoeftebevrediging kan leiden tot het gevoel dat niets ooit meer goed genoeg is, iets waar je zelfs met jaren therapie niet van afkomt. Vandaar de grap dat partner worden van een advocatenkantoor op Wall Street hetzelfde is als een taarteetwedstrijd winnen waarbij de hoofdprijs meer taart is.

In het ergste geval kan de Drieslag levens kapotmaken en mensen breken. Kinderen die geleerd hebben dat ze mislukt of waardeloos waren als ze niet alle prijzen binnenhaalden, realiseren zich soms na hun twintigste dat ze hun jeugd besteed hebben aan het najagen van zaken waar ze helemaal geen prijs op stelden.

Dit boek gaat in de eerste plaats over de bevolkingsgroepen die in Amerika het beste slagen – de overeenkomsten tussen hun culturen, hoe het ze van generatie op generatie vergaat en wat ze scheelt. Maar we nemen ook een paar minder bedeelde groepen onder de loep. Zoals nog zal blijken, missen deze groepen de Drieslag – iets wat overeenstemt met de centrale stelling van dit boek. Maar laat er allereerst geen misverstand over bestaan dat het ontbreken van de Drieslag niet de aanvankelijke oorzaak van hun achterblijven is. In bijna alle gevallen zijn groepen die hardnekkig met lage inkomens kampen in die positie terechtgekomen door systematische uitbuiting en discriminatie, doordat hun kansen werden onthouden, en door institutionele of macro-economische factoren die met hun cultuur niets van doen hadden.62

In sommige gevallen moet het ontbreken van de Drieslag bij een bevolkingsgroep zelfs Amerika aangerekend worden. Eeuwenlange slavernij en vernedering kunnen het een groep moeilijk, zo niet onmogelijk maken om een vast verankerd meerderwaardigheidsgevoel te ontwikkelen. Als de groepsleden dan tegelijkertijd ook nog leren om het systeem niet te vertrouwen, als ze gaan geloven dat discipline en hard werken toch niet echt beloond worden – als ze, kortom, denken dat mensen zoals zij toch geen kans maken om ergens te komen – dan hebben ze weinig reden om hun driften te beteugelen en onmiddellijke voordeeltjes op te geven voor economisch succes achter de horizon.63 En zo kunnen dezelfde factoren die armoede teweegbrengen ook de Drieslag uit een cultuur wringen.

Als dat gebeurt, gaat het van kwaad tot erger. De armste groepen in Amerika zijn dat wel niet door het ontbreken van de Drieslag geworden, maar nu ze die eenmaal missen worden hun problemen er alleen maar groter op en wordt het nog moeilijker om aan hun armoede te ontsnappen. Onder die omstandigheden is nog veel meer vereist – meer durf, meer prestatiedrang en misschien zelfs een bijzondere persoonlijkheid.

Groepen die in de Verenigde Staten dankzij de Drieslag wel vooruitkomen, raken verwikkeld in een proces van creatieve destructie dat ze voorgoed verandert. Amerika’s culturele immuunsysteem stuurt onveranderlijk zijn antilichaampjes op ze af die groepsleden ertoe aanzetten om zich van de ketenen van hun traditionele cultuur te bevrijden. Dat kan ertoe leiden dat een groep het zo goed doet dat ze eenvoudigweg oplost, zoals de eertijds extreem goed presterende hugenoten als gemeenschap vrijwel verdwenen zijn.64 De teloorgang van een groep kunnen we vieren als een triomf van de Amerikaanse smeltkroes of bewenen als verlies van erfgoed en identiteit, maar uiteindelijk komt het hierop neer: juist vanwege hun succes assimileren goed presterende groepen, trouwen de leden zichzelf de groep uit en veramerikaniseren ze tot er geen groep meer te zien is. Een mooi 20e-eeuws voorbeeld daarvan zijn de Libanese Amerikanen, die net als immigranten uit andere Arabische landen extreem vaak buiten de eigen groep trouwen.65

Maar er kan ook een neergang ingezet worden. Het succes dat de Drieslag verschaft, is lastig te onderhouden. Succes maakt week, gevoelens van onzekerheid smelten weg. Tegelijkertijd knagen moderne ideeën over gelijkwaardigheid aan het meerderwaardigheidscomplex van de groep. En Amerika zelf trekt met zijn vrijheidlievende pluk-de-dag-cultuur het vloerkleed onder de impulsbeheersing vandaan. Het economische overwicht in Amerika van de WASP’s, de White Anglo-Saxon Protestants, is onder al die druk ten dele bezweken.66

Veel Amerikaanse Joden bezien het voorbeeld van de hugenoten met afgrijzen – als groep op te lossen door assimilatie en verwatering van de groep via het huwelijk! Misschien deden ze er beter aan zich zorgen te maken over wat de WASP’s is overkomen, bij wie succes op termijn in neergang verkeerde. Nu Joden sterk vertegenwoordigd zijn in Washington en Hollywood en op Wall Street en de herinnering aan Ellis Island en de Lower East Side in New York langzaam vervaagt, voelen ze zich waarschijnlijk in de Verenigde Staten meer op hun gemak dan in enig ander land in de afgelopen duizend jaar.67 Bovendien lijkt de Joodse cultuur van tegenwoordig veel minder op impulsbeheersing gericht dan vroeger – we komen daar nog op terug. Als dat klopt, en als de stelling van dit boek klopt, spreekt het allerminst vanzelf dat het Joodse succes aanhoudt. Onderzoeken beginnen zich op te stapelen waaruit een angstig scherpe daling naar voren komt van de prestaties van jonge Joden op allerlei academische terreinen waar Amerikaanse Joden ooit de lakens uitdeelden.68

Toch hoeft verdwijnen of maatschappelijke neergang niet het lot van alle Drieslaggroepen te zijn. Er is een aantrekkelijker en spannender alternatief. Wanneer de kinderen uit Drieslagculturen in Amerika volwassen worden, leren ze datgene wat ze binnen de familie is aangeleerd over wie ze zijn en hoe je je dient te gedragen ter discussie te stellen. Ze beginnen Amerikaanse opvattingen tot de hunne te maken zonder overigens volledig te veramerikaniseren. In plaats daarvan zullen ze zich vaak zowel binnen hun eigen cultuur als in de maatschappij als geheel buitenstaander voelen.

Die culturele spagaat kan mensen het gevoel geven dat ze nergens bij horen, dat hun geen cultureel thuishonk vergund is. Maar hij kan ook een verbazend rijk vloeiende bron van vitaliteit en creativiteit vormen. Mensen kunnen zich erdoor ontworstelen aan de culturele ketenen van hun milieu, en opgelegde beperkingen aan hun persoonlijkheid, hun seksualiteit en hun carrièremogelijkheden afzweren – zonder overigens de kernelementen van de Drieslag te verliezen. Zo kunnen Drieslagculturen zich in de loop van de generaties heruitvinden, en zo kunnen mensen dingen bereiken, groot of klein, waarvan hun ouders niet durfden dromen.

.

Noten

1 DE DRIESLAG

1. zittende bestuursvoorzitters of financieel directeuren: Jeff Benedict, The Mormon Way of Doing Business: How Nine Western Boys Reached the Top of Corporate America (New York en Boston: Business Plus, 2007), pp. ix-xii; James Crabtree, ‘The Rise of a New Generation of Mormons’, Financial Times, 9 juli 2010; Richard N. Ostling en Joan K. Ostling, Mormon America: The Power and the Promise (New York: HarperOne, 2007), pp.137-43; ‘The Mormon Way of Business’, The Economist, 5 mei 2012; ‘The List: Famous Mormons’, The Washington Times, 21 oktober 2011; Caroline Winter, ‘God’s MBAS: Why Mormon Missions Produce Leaders’, Business Week, 9 juni 2011; ‘Mormons in Business’, Businessweek.com, 9 juni 2011; zie ook Matthew Bowman, The Mormon People: The Making of an American Faith (New York: Random House, 2012), pp. 223-5 (over het succes van mormonen in de politiek en het zakenleven); Claudia L. Bushman, Contemporary Mormonism: Latter-day Saints in Modern America (Westport, CT, en Londen: Praeger, 2006), p. 187 (over de sterke opkomst van mormonen in de financiële wereld, het zakenleven, de juristerij en het openbaar bestuur).

2. op Wall Street nauwelijks een mormoon te vinden: James Crabtree, ‘The Rise of a New Generation of Mormons’, Financial Times, 9 juli 2010.

3. het einde van de opwaartste sociale mobiliteit: Zie bijvoorbeeld Timothy Noah, ‘The Mobility Myth’, The New Republic, 8 februari 2012; Josh Sanburn, ‘The Loss of Upward Mobility in the U.S.’, Time, 5 januari 2012; Rana Foroohar, ‘What Ever Happened to Upward Mobility?’, Time, 14 november 2011.

4. Amerikaanse (...) Droom nog springlevend: Zie Pew Research Center, Second-Generation Americans: A Portrait of the Adult Children of Immigrants (Washington, DC: Pew Research Center, 7 februari 2013), p. 7; Julia B. Isaacs, ‘Economic Mobility of Families Across Generations’, in Julia B. Isaacs, Isabel V. Sawhill en Ron Haskins, Getting Ahead or Losing Ground: Economic Mobility in America (Washington, DC: Economic Mobility Project, The Pew Charitable Trusts, 2008), pp. 15, 17-19; Ron Haskins, ‘Immigration: Wages, Education, and Mobility’, in Isaacs et al., Getting Ahead or Losing Ground, pp. 81, 86-7; Richard Alba en Victor Nee, Remaking the American Mainstream: Assimilation and Contemporary Immigration (Cambridge, MA, en Londen: Harvard University Press, 2003), pp. 240, 242, 244-5; Renee Reichl Luthra en Roger Waldinger, ‘Intergenerational Mobility’, in David Card en Steve Raphael (red.), Immigration, Poverty, and Socioeconomic Inequality (New York: Russell Sage Foundation, 2013), pp. 169, 183, 201; zie ook Rubén G. Rumbaut, ‘Paradise Shift: Immigration, Mobility, and Inequality in Southern California’, Working Paper No. 14 (Austrian Academy of Sciences, oktober 2008), p. 37 (samenvatting van een onderzoek dat enorme verschillen tussen immigrantengroepen aantoonde, maar ook dat binnen alle groepen de jongere generaties er in opleiding op vooruitgingen vergeleken met hun ouders).

Hoewel het er in de media zelden bij wordt vermeld, zijn immigranten en hun kinderen steeds uitgesloten van deelname aan de onderzoeken die het verdwijnen van de sociale mobiliteit in de Verenigde Staten zouden aantonen. Het meest geciteerde onderzoek, dat van de Pew Foundation, waarschuwt zelfs met zoveel woorden dat hun bevindingen niet van toepassing zijn op ‘immigrantengezinnen’, voor wie ‘de Amerikaanse Droom nog volop leeft’. We komen hierop nog uitgebreid terug in hoofdstuk 7.

5. volledig berooid aankwamen: Zie Miguel Gonzalez-Pando, The Cuban Americans (Westport, CT, en Londen: Greenwood Press, 1998), pp. 20-1, 35-7; Guillermo J. Grenier en Lisandro Pérez, The Legacy of Exile: Cubans in the United States (Boston: Pearson Education, 2003), p. 48.

6. GEEN HONDEN, GEEN CUBANEN: Interview met José Pico, president-directeur van JPL Investments Corp. in Miami, FL (door Eileen Zelek op 6 januari 2012) (in bezit van de auteurs); zie ook Gonzalez-Pando, The Cuban Americans, p. 37.

7. bordenwasser, portier of tomatenplukker: María Cristina García, Havana USA: Cuban Exiles and Cuban Americans in South Florida, 1959-1994 (Berkeley en Los Angeles: University of California Press, 1996), p. 20; Gonzalez-Pando, The Cuban Americans, p. 36.

8. het slaperige Miami: Grenier en Pérez, The Legacy of Exile, pp. 46-7.

9. huishoudens met een inkomen van meer dan 50.000 dollar: Zie Kevin A. Hill en Dario Moreno, ‘Second-Generation Cubans’, Hispanic Journal of Behavioral Sciences 18 (1996), pp. 175, 177.

10. Cubanen minder dan 4 procent: U.S. Census, American Community Survey, Tabel S0201: Selected Population Profile (2010 3-year dataset) (population group codes 400 – Hispanic; 403 – Cuban).

11. vijf van de tien rijkste Hispanics: Zie ‘Magazine Publishes List of Richest U.S. Latinos’, HispanicBusiness.com, 8 mei 2002, http://www.hispanicbusiness.com/news/newsbyidfront.asp?id=6775.

12. meer dan 200.000 dollar per jaar te verdienen: U.S. Census, American Community Survey, Tabel DP03: Selected Economic Characteristics (2010 5-year dataset) (population group 403 – Cuban) (in 4 procent van de Cubaans-Amerikaanse huishoudens kwam jaarlijks meer dan 200.000 dollar binnen); ibid., Tabel DP03: Selected Economic Characteristics (2010 5-year dataset) (population group 400 – Hispanic or Latino) (in 1,6 procent van de Hispanic huishoudens kwam jaarlijks meer dan 200.000 dollar binnen).

13. twee hoogleraren aan Harvard: Sara Rimer en Karen W. Arenson, ‘Top Colleges Take More Blacks, but Which Ones?’, The New York Times, 24 juni 2004.

14. landen in West-Indië en Afrika: Douglas S. Massey, Margarita Mooney, Kimberly C. Torres en Camille Z. Charles, ‘Black Immigrants and Black Natives Attending Selective Colleges and Universities in the United States’, American Journal of Education 113 (2007), pp. 243, 249-50.

15. 0,7 procent van de zwarte bevolking van Amerika: U.S. Census, American Community Survey, Tabel S0201: Selected Population Profile in the United States (2010 3-year dataset) (population group code 004 – Black or African American) (38.463.510); ibid. (population group code 567 – Nigerian) (260.724).

16. tien keer zo groot aandeel: In 1999 maakten de Nigerianen al 4,6 procent van de zwarte eerstejaarsstudenten uit op exclusieve universiteiten, terwijl zij slechts 0,46 procent van de Amerikaanse zwarte bevolking vormden. Zie Massey et al., ‘Black Immigrants’, pp. 248, 251 (27 procent van de zwarte studenten op tien exclusieve universiteiten in het onderzoek was immigrant, en 17 procent van de zwarte eerstejaarsstudenten kwam uit Nigeria). Zoals wij stellen in hoofdstuk 2 zijn Nigerianen tegenwoordig mogelijk nog sterker oververtegenwoordigd.

17. Amerikanen van Nigeriaanse komaf al duidelijk oververtegenwoordigd: Nigerianen blijken bij Amerikaanse advocantenkantoren oververtegenwoordigd met ten minste factor 7, vergeleken met hun aandeel in de zwarte bevolking als geheel. Studie in opdracht van de auteurs, juli/augustus 2013. Zie verder hoofdstuk 2. Zie ook Patricia Ngozi Anekwe, Characteristics and Challenges of High Achieving Second-Generation Nigerian Youths in the United States (Boca Raton, FL: Universal Publishers, 2008), p. 129 (waar een geïnterviewde wordt aangehaald die zegt dat Nigerianen de investeringsbanken domineren).

18. om het leven waard te zijn: Edith Hamilton en Huntington Cairns (red.), The Collected Dialogues of Plato Including the Letters (Princeton, NJ.: Princeton University Press, 1989), p. 23 (Apology, 38a).

19. succes ‘in de vulgaire zin van het woord’: Oliver Wendell Holmes, Ralph Waldo Emerson, in The Works of Oliver Wendell Holmes, band 11 (Boston en New York: Houghton, Mifflin & Co, 1892), p. 201.

20. Indiase Amerikanen: U.S. Census, American Community Survey, Tabel S0201: Selected Population Profile in the United States (2010 3-year dataset) (population group code 013 – Asian Indian) (mediaan inkomen per Indiaas huishouden geschat op 90.525 dollar, vergeleken met 51.222 dollar voor de hele bevolking).

21. Chinese, Iraanse of Libanese achtergrond: U.S. Census, American Community Survey, Tabel S0201: Selected Population Profile in the United States (2010 3-year dataset) (population group codes 016 – Chinese; 540 – Iranian; 509 – Lebanese) (mediaan inkomen per huishouden geschat op ongeveer 68.000 dollar onder Iraanse Amerikanen en 67.000 dollar voor Chinese en Libanese Amerikanen).

22. Oost-Aziaten zijn inmiddels zo oververtegenwoordigd: Arthur Sakamoto, Kimberly A. Goyette en Chang Hwan Kim, ‘Socioeconomic Attainments of Asian Americans’, Annual Review of Sociology 35 (2009), pp. 255, 256; Ron Unz, ‘The Myth of American Meritocracy’, The American Conservative, 28 november 2012.

23. ‘nieuwe Joden’: Zie Unz, ‘The Myth of American Meritocracy’.

24. kinderen van arme en slecht opgeleide Oost-Aziatische immigranten: Zie bijvoorbeeld Laurence Steinberg, Beyond the Classroom: Why School Reform Has Failed and What Parents Need to Do (New York: Simon & Schuster, 1996), pp. 83, 88; Min Zhou, Contemporary Chinese America: Immigration, Ethnicity, and Community Transformation (Philadelphia: Temple University Press, 2009), pp. 224-5; Min Zhou en Jennifer Lee, ‘Frames of Achievement and Opportunity Horizons’, in Card en Raphael, Immigration, Poverty, and Socioeconomic Inequality, pp. 206, 210-2, 215-6; Rumbaut, ‘Paradise Shift’, p. 12. Zie ook Margaret A. Gibson, ‘The School Performance of Immigrant Minorities: A Comparative View’, Anthropology and Education Quarterly 18, nr. 4 (december 1987), pp. 262-75 (vooral over kinderen van slecht verdienende sikhs uit Punjab); Alba en Nee, Remaking the American Mainstream, p. 240 (constatering dat de kinderen van vaak analfabete Hmong-immigranten ‘toch hoge cijfers halen’).

25. Nobelprijzen: Raphael Patai, The Jewish Mind (Detroit: Wayne State University Press, 1996), pp. 342, 547-8 (documentatie dat tussen 1901 en 1996 35 procent van de Nobelprijzen voor economie, 27 procent van die voor geneeskunde, 22 procent van de prijzen voor natuurkunde en in totaal 20 procent van alle Nobelprijzen naar Joden ging, hoewel ze ‘minder dan een half procent van de mensheid’ vormen); Pulitzerprijzen: Steven L. Pease, The Golden Age of Jewish Achievement (Sonoma, CA: Deucalion, 2009), p. viii, tabel 1 (Joden wonnen 51 procent van de prijzen voor non-fictie en 13 procent van die voor fictie); Tony Awards: Stewart F. Lane, Jews on Broadway: An Historical Survey of Performers, Playwrights, Composers, Lyricists and Producers (Jefferson, NC, en Londen: McFarland & Company, 2011), p. 190 (van de winnende componisten was 69 procent Joods); hedgefondsmiljarden: Nathan Vardi, ‘The Forty Highest-Earning Hedge Fund Managers’, Forbes, 1 maart 2012, http://www.forbes.com/lists/2012/hedge-fund-managers-12_land.html.

26. Joodse respondenten: Lisa A. Keister, Faith and Money: How Religion Contributes to Wealth and Poverty (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2011), p. 86 en tabel 4.1.

27. slechts 1,7 procent van de volwassen bevolking: Pew Forum on Religion & Public Life, U.S. Religious Landscape Survey – Religious Affiliation: Diverse and Dynamic (Washington, DC: Pew Research Center, 2008) p. 8.

28. Forbes’ top-50: Jacob Berkman, ‘At Least 139 of the Forbes 400 are Jewish’, 5 oktober 2009, http://www.jta.org/2009/10/05/fundermentalist/at-least-139-of-the-forbes-400-are-jewish.

29. protestanten: Max Weber, The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism (Londen en New York: Routledge, 1992), p. 35 [Ned. vert.: De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme (Amsterdam: Boom, 2012)]; Lisa A. Keister, Getting Rich: America’s New Rich and How They Got That Way (New York: Cambridge University Press, 2005), pp. 164-7, 172; zie ook Pew Forum on Religion & Public Life, U.S. Religious Landscape Survey, p. 60 (13 procent van de evangelische protestanten verdient ten minste 100.000 dollar per jaar, tegenover 18 procent van de bevolking als geheel, 15 procent van alle protestantse Amerikanen, 43 procent van de hindoe-Amerikanen en 46 procent van de Joodse Amerikanen).

30. mormonen: Bushman, Contemporary Mormonism, p. 3; Terryl L. Givens, People of Paradox: A History of Mormon Culture (Oxford en New York: Oxford University Press, 2007), pp. xiii, xvi; Jan Shipps, Mormonism: The Story of a New Religious Tradition (Urbana en Chicago: University of Illinois Press, 1985), p. 125.

31. grootste geschiedenis: Zie bijvoorbeeld Kenneth M. Pollack, The Persian Puzzle: The Conflict Between Iran and America (New York: Random House, 2004), p. 3; Robert Graham, Iran: The Illusion of Power (Londen: Croom Helm, 1978), pp. 190-2; John K. Fairbank, ‘China’s Foreign Policy in Historical Perspective’, Foreign Affairs 47, nr. 3 (april 1969), pp. 449, 456; Q. Edward Wang, ‘History, Space, and Ethnicity: The Chinese Worldview’, Journal of World History 10, nr. 2 (najaar 1999), pp. 285, 287-8.

32. brahmanen: Ramesh Bairy T.S., Being Brahmin, Being Modern: Exploring the Lives of Caste Today (Londen, New York en New Delhi: Routledge, 2010), pp. 87, 280-1; Louis Dumont, Homo Hierarchicus: The Caste System and Its Implications (Chicago en Londen: University of Chicago Press, 1980), pp. 79-80; zie ook Narendra Jadhav, Untouchables: My Family’s Triumphant Escape from India’s Caste System (Berkeley en Los Angeles: University of California Press, 2007), pp. 1, 4.

33. Igbo-volk: Chinua Achebe, There Was a Country: A Personal History of Biafra (New York: Penguin Press, 2012), pp. 74-6; Donald L. Horowitz, Ethnic Groups in Conflict (Berkeley, Los Angeles en Londen: University of California Press, 1985), pp. 27-8, 154-5, 164-6, 243-9; Amy Chua, World on Fire: How Exporting Free Market Democracy Breeds Ethnic Hatred and Global Instability (New York: Doubleday, 2003), pp. 108-9.

34. ‘uitverkoren’ volk: Zie in het algemeen Avi Beker, The Chosen: The History of an Idea, and the Anatomy of an Obsession (New York: Palgrave MacMillan 2008); David Novak, The Election of Israel: The Idea of the Chosen People (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1995); Daniel H. Frank (red.), A People Apart: Chosenness and Ritual in Jewish Philosophical Thought (Albany: State University of New York Press, 1993); Arnold M. Eisen, The Chosen People in America: A Study in Jewish Religious Ideology (Bloomington: Indiana University Press, 1983); moreel hoogstaand: Louis Dembitz Brandeis, ‘The Jewish Problem: How to Solve It’ (rede uitgesproken in juni 1915), herdrukt in: Steve Israel en Seth Forman (red.), Great Jewish Speeches Throughout History (Northvale, NJ, en Londen: Jason Aronson, Inc., 1994), pp. 69, 74; Patai, The Jewish Mind, pp. 8-9, 324, 339; Nathan Glazer, American Judaism, 2e editie (Chicago en Londen: The University of Chicago Press, 1972), p. 136-7.

35. Immigranten: Zie bijvoorbeeld Nancy Foner, From Ellis Island to JFK: New York’s Two Great Waves of Immigration (New Haven, CT, en Londen: Yale University Press, 2000), pp. 72, 90; Eleanor J. Murphy, ‘Transnational Ties and Mental Health’, in Ramaswami Mahalingam (red.), Cultural Psychology of Immigrants (Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, 2006), pp. 79, 81; Vivian S. Louie, Compelled to Excel: Immigration, Education, and Opportunity Among Chinese Americans (Stanford, CA: Stanford University Press, 2004), pp. 123-5.

36. erkend element van de diagnose van persoonlijkheidsstoornissen: American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4e editie, Text Revision (Arlington, VA: American Psychiatric Assn., 2000), p. 720.

37. Freud suggereerde: Sigmund Freud, ‘“Civilized” Sexual Morality and Modern Nervous Illness’, in James Strachey (red. en vert.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Londen: Hogarth Press, 1986), deel 9, p. 186 (‘In het algemeen is onze beschaving gebouwd op de onderdrukking van instincten’).

38. jeugdcultuur: Zie Jed Rubenfeld, Freedom and Time: A Theory of Constitutional Self-Government (New Haven, CT, en Londen: Yale University Press, 2001), p. 34; Jon Savage, Teenage: The Creation of Youth Culture (New York: Viking, 2007); zie ook Patricia Cohen, In Our Prime: The Invention of Middle Age (New York: Scribner, 2012), p. 168.

39. marmeren zwijn: Amy Chua, Day of Empire: How Hyperpowers Rise to Global Dominance – and Why They Fall (New York: Doubleday 2007), p. 38 [Ned. vert.: Wereldrijk voor een dag: Over de opkomst en ondergang van hypermachten (Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2009)]; Anthony R. Birley, Hadrian: The Restless Emperor (Londen en New York: Routledge, 1997), p. 276.

40. smerig en gedegenereerd: Irving Howe, World of Our Fathers (New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1976), pp. 51 (‘menselijk vuilnis’), 230 (‘onverzorgd gekleed, luidruchtig van gedrag en grof in de mond’); ‘vechtersmentaliteit’: Stephen Birmingham, ‘The Rest of Us’: The Rise of America’s Eastern European Jews (Boston en Toronto: Little Brown 1984), p. 17; zie ook Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism (New York: Harcourt, Brace & World: 1966), p. 82 (waar ze beschrijft hoe ‘Joodsheid’ in de ogen van Proust in Op zoek naar de verloren tijd ‘zowel een smet op het lichaam’ is als ‘een mysterieus persoonlijk privilege’).

41. New Yorkse intellectuelen: Zie Richard M. Cook, Alfred Kazin: A Biography (New Haven, CT, en Londen: Yale University Press, 2007), pp. 32-3 (waar wordt beschreven wat Kazin de ‘vernedering’ noemt die hij moest verduren van mensen met een ‘in generaties aangekweekt talent om erbij te horen’; dat was iets waar hij nooit overheen kwam en dat hem ‘bitter, bitter’ stemde); Peter Manso, Mailer: His Life and Times (New York: Simon & Schuster, 1985), pp. 340-1 (waar Manso Rhoda Lazare Wolf citeert die zegt dat Norman Mailer ‘de wereld wil veroveren. Hij wil niet die jongen uit Crown Street zijn’); Ross Wetzsteon, Republic of Dreams Greenwich Village: The American Bohemia, 1910-1960 (New York: Simon & Schuster, 2002), p. 491 (waarin hij beschrijft hoe Delmore Schwartz ‘kon omslaan van overdreven zelfbewustzijn naar theatrale zelfhaat’); Greg Bellow, Saul Bellow’s Heart: A Son’s Memoir (New York: Bloomsbury, 2013), p. 54 (waar hij vader Saul Bellow neerzet als ‘onbekende Joodse romanschrijver’ die – ondanks zijn ‘persoonlijke onzekerheden’ ‘de gevestigde Amerikaanse literatuur, verpersoonlijkt in Ernest Hemingway, de handschoen toewerpt’); James Atlas, Bellow (New York: Random House, 2002), pp. 10, 23, 32, 50; Florence Rubenfeld, Clement Greenberg – A Life (New York: Scribner, 1997), p. 83 (‘Hoewel [Greenberg] een zelfverzekerde indruk maakte, school onder zijn arrogantie diepe twijfel aan zichzelf die koste wat kost verborgen moest blijven, vooral voor hemzelf’); Wetzsteon, Republic of Dreams, p. 533 (waar hij Clement Greenberg karakteriseert als ‘arrogant en onzeker’); Norman Podhoretz, Making It (New York: Random House, 1967), p. 5 (‘mijn “nobelste” doelen waren verknoopt met het platvloerse verlangen om uit te stijgen boven de klasse waarin ik geboren was [en] werden in verbazingwekkend hoge mate gevormd en bepaald door de normen en waarden en voorkeuren van de klasse waarvan ik me niet bewust was dat ik ertoe wilde gaan behoren’) en p. 38 (over de ‘minachting’ die hem op Columbia ten deel viel van de kant van ‘diegenen die hun fortuin geërfd hadden’); zie ook Alan M. Wald, The New York Intellectuals: The Rise and Decline of the Anti-Stalinist Left from the 1930s to the 1980s (Chapel Hill, NC, en Londen: University of North Carolina Press, 1987), p. 34 (waar wordt opgemerkt dat Lionel Trilling ‘hypergevoelig was voor de manier waarop de maatschappij Joden trachtte buiten te sluiten’ en dat ‘hij een bijzondere hekel’ had aan ‘deftige Duitse Joden die prat gaan op hun verregaande acculturatie’); zie in het algemeen Alan Bloom, Prodigal Sons: The New York Intellectuals & Their World (Oxford en New York: Oxford University Press, 1986), p. 308 (‘Essentieel’ voor het ‘succes van de New Yorkse intellectuelen was hun verlangen om iets voor te stellen in de samenleving die hun ouders had buitengesloten’) en pp. 17, 21-23, 27, 155.

42. ressentiment: Zie Friedrich Nietzsche, On the Genealogy of Morals and Ecce Homo red. en vert. Walter Kaufmann, (New York: Vintage Books, 1969), pp. 54, 73, 124 (waar hij ‘ressentiment’ omschrijft als ‘onuitputtelijk en onverzadigbaar.’), 126-8; zie ook Robert C. Solomon, ‘Nietzsche and the Emotions’, in Jacob Golumb, Weaver Santaniello en Ronald Lehrer (red.), Nietzsche and Depth Psychology (Albany: State University of New York Press, 1999), pp. 127, 142.

43. stijgen (...) op de sociale ladder (...) verlies van status: Nancy Foner, From Ellis Island to JFK, p. 91; Susan Eva Eckstein, The Immigrant Divide: How Cuban Americans Changed the US and Their Homeland (New Haven, CT, en Londen: Routledge, 2009), p. 83; David Rieff, The Exile: Cuba in the Heart of Miami (New York: Simon & Schuster, 1993), p. 48, 81; Gonzalez-Pando, The Cuban Americans, pp. 34-6; Tara Bahrampour, ‘Persia on the Pacific’, The New Yorker, 10 november 2003.

44. exorbitante eisen aan de schoolprestaties: Zie bijvoorbeeld Jin Li, Cultural Foundations of Learning: East and West (New York: Cambridge University Press, 2012), p. 71; Rebecca Y. Kim, God ’s New Whiz Kids? Korean American Evangelicals on Campus (New York en Londen: New York University Press, 2006), p. 79; Zhou, Contemporary Chinese America, pp. 194-5; zie verder Richard R. Pearce, ‘Effects of Cultural and Social Structural Factors on the Achievement of White and Chinese American Students at School Transition Points’, American Educational Research Journal 43, nr. 1 (voorjaar 2006), pp. 75, 94-5; Wenfan Yen en Qiuyun Lin, ‘Parent Involvement and Mathematics Achievement: Contrast Across Racial and Ethnic Groups’, The Journal of Educational Research 99, nr. 2 (2005), pp. 116, 120-1; Bandana Purkayastha, Negotiating Ethnicity: Second-Generation South Asian Americans Traverse a Transnational World (New Brunswick, NJ, en Londen: Rutgers University Press, 2005), p. 91, 93; Clara C. Park, ‘Educational and Occupational Aspirations of Asian American Students’, in Clara C. Park, A. Lin Goodwin en Stacey J. Lee (red.), Asian American Identities, Families, and Schooling (Greenwich, CT: Information Age Publishing, 2003), pp. 135, 149-50.

45. vergelijkingen getrokken met neef X: Zie Li, Cultural Foundations of Learning, p. 207 (opgemerkt wordt dat Chinese ouders ‘goede studenten binnen de gemeenschap’ uitzoeken om die ‘aan hun kinderen in duidelijk vergelijkende termen ten voorbeeld te stellen en er bij hen op aandringen hun voorbeeld te volgen’); Jin Li, Susan D. Holloway, Janine Bempechat en Elaine Loh, ‘Building and Using a Social Network: Nurture for Low-Income Chinese American Adolescents’ Learning’, in Hirokazu Yoshikawa en Niobe Way (red.), Beyond the Family: Contexts of Immigrant Children’s Development, nr. 121 (2008), pp. 9, 18 (bij een onderzoek onder Chinees-Amerikaanse scholieren uit gezinnen met lage inkomens zei 77 procent van de kinderen dat hun ouders hen vaak vergeleken met beter presterende verwanten of leeftijdgenoten); zie ook Lee en Zhou, ‘Frames of Achievement and Opportunity Horizons’, p. 216.

46. bescheiden huishoudens (...) grootverdieners: Louie, Compelled to Excel, pp. 97-8; Lee en Zhou, ‘Frames of Achievement’, p. 216; Li et al., ‘Building and Using a Social Network’, pp. 15, 18-20; Kyle Spencer, ‘For Asians, School Tests Are Vital Steppingstones’, The New York Times, 26 oktober 2012.

47. ‘Binnen Chinese families’: Ruth K. Chao, ‘Chinese and European American Mothers’ Beliefs about the Role of Parenting in Children’s School Success’, Journal of Cross-Cultural Psychology 27, nr. 4 (1996), pp. 403, 412; zie ook Louie, Compelled to Excel, p. 48 (waar staat dat in door het confucianisme beïnvloede culturen ‘de prestaties van het individu stevig ingebed zijn in de verplichtingen en het prestige van de familie’); Peter H. Huang, ‘Tiger Cub Strikes Back: Memoirs of an Ex-Child Prodigy about Legal Education and Parenting’, British Journal of American Legal Studies 1, nr. 2 (2012), pp. 21-3 (‘Mijn moeder reageerde ontstemd (...) Ze zei me dat ik niet alleen mezelf in verlegenheid had gebracht, maar ook haar, mijn hele directe familie, het hele volk der Chinezen, alle Aziaten, de hele wereld en eigenlijk gewoon alle op koolstof gebaseerde vormen van leven’).

48. ‘niet slechts omwille van mijzelf’: Alfred Kazin, A Walker in the City (New York: Harcourt, Brace and Company, 1951), p. 21.

49. ‘zevens of achten’: Cook, Alfred Kazin, p. 13; zie ook Kazin, A Walker in the City, p. 21 (waar hij zich uit zijn jeugd in Brooklyn herinnert hoe ‘alles op school dat de absolute perfectie niet haalde mij altijd het idee gaf dat (...) ik vast voor altijd in de arbeidersklasse zou blijven hangen’).

50. mormoonse tieners: Zie Bushman, Contemporary Mormonism, pp. 20, 47 (citeert uit de vierjaarlijkse National Study of Youth and Religion).

51. 200.000 armen: U.S. Census, American Community Survey, Tabel S0201: Selected Population Profile in the United States (2010 3-year dataset) (population group code 013 – Asian Indian) (aandeel armen bedraagt 8,2 procent op een bevolking van meer dan 2,7 miljoen).

52. ‘Aziatische waarden’: Wesley Yang, ‘Paper Tigers’, New York Magazine, 8 mei 2011.

53. ‘Hij wordt nooit wereldkampioen’: Natalia Pogonina, ‘The Art of Defense’, Chess.com, 22 maart 2011, http://www.chess.com/article/view/art-of-defense.

54. psychologisch pantser: Zie Min Zhou, ‘The Ethnic System of Supplementary Education: Nonprofit and For-Profit Institutions in Los Angeles’ Chinese Immigrant Community’, in Marybeth Shinn en Hirokazu Yoshikara (red.), Toward Positive Youth Development: Transforming Schools and Community Programs (New York: Oxford University Press, 2008), p. 232; John U. Ogbu en Herbert D. Simons, ‘Voluntary and Involuntary Minorities: A Cultural Ecological Theory of School Performance with Some Implications for Education’, Anthropology and Education Quarterly 29, nr. 2 (1998), pp. 155-88.

55. ‘Ja, ik ben Jood’: Geciteerd in Beker, The Chosen, p. 85 (citaat Benjamin Disraeli).

56. veerkracht, uithoudingsvermogen of flinkheid: Zie Roy F. Baumeister en John Tierney, Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength (New York: Penguin Press, 2011) [Ned. vert.: Wilskracht: De herontdekking van de grootste kracht van de mens (Amsterdam: Nieuwezijds, 2012)]; Angela L. Duckworth, ‘The Significance of Self-Control’, Proceedings of the National Academy of Sciences 108, nr. 7 (2011), pp. 2639-40; Angela L. Duckworth, Christopher Peterson, Michael D. Matthews en Dennis R. Kelly, ‘Grit: Perseverance and Passion for Long-Term Goals’, Journal of Personality and Social Psychology 92, nr. 6 (2007), pp. 1087-1101; zie ook Bob Sullivan en Hugh Thompson, The Plateau Effect: Getting from Stuck to Success (New York: Dutton, 2013), pp. 68-74.

57. tegenslagen te verwerken en harder kunnen werken: Zie bijvoorbeeld Louie, Compelled to Excel, pp. 47-8; Grace Wang, ‘Interlopers in the Realm of High Culture: “Music Moms” and the Performance of Asian and Asian American Identities’, American Quarterly 61, nr. 4 (december 2009), pp. 892-4, 896; Purkayastha, Negotiating Ethnicity, p. 89; Maryam Daha, ‘Contextual Factors Contributing to Ethnic Identity Development of Second-Generation Iranian American Adolescents’, Journal of Adolescent Research 26, nr. 5 (2011), pp. 543, 560-1.

58. op zending: Zie Bushman, Contemporary Mormonism, p. 63-4; Keith Parry, ‘The Mormon Missionary Companionship’, in Marie Cornwall, Tim B. Heaton en Lawrence A. Young (red.), Contemporary Mormonism: Social Science Perspectives (Urbana en Chicago: University of Illinois Press, 1994), pp. 182, 183-5; Benedict, The Mormon Way of Doing Business, p. 1-21.

59. zuipcultuur: Volgens een recent landelijk onderzoek zei 37 procent van de Amerikaanse college-studenten dat ze heel veel dronken. Lloyd D. Johnston, Patrick M. O’Malley, Jerald G. Bachman en John E. Schulenberg, Monitoring the Future: National Survey Results on Drug Use, 1975-2012, deel 2 (Ann Arbor: The University of Michigan Institute for Social Research, 2012), p. 27.

60. extra waarde gaan toekennen aan inkomen: Zie bijvoorbeeld Bloom, Prodigal Sons, p. 17 (waar wordt opgemerkt dat in de vroege 20e eeuw bij Joodse immigrantengezinnen ‘materieel bezit als het tastbare bewijs ging gelden van succes op zijn Amerikaans’); Purkayastha, Negotiating Ethnicity, p. 91 (Zuid-Aziatische Amerikanen ‘benadrukken vaak dat ze onder geslaagd zijn een beperkt scala van witteboordenberoepen in de gezondheidszorg, de techniek, rechten en wetenschap verstaan’); Mitra K. Shavarini, Educating Immigrants: Experiences of Second-Generation Iranians (New York: LFB Scholarly 2004), p. 148 (benadrukt het belang dat Iraanse Amerikanen hechten aan ‘symbolische status’ naast economische status); Daha, ‘Contextual Factors Contributing to Ethnic Identity Development of Second-Generation Iranian American Adolescents’, pp. 560-1; Lisa Sun-Hee Park, ‘Ensuring Upward Mobility: Obligations of Children of Immigrant Entrepreneurs’, in Benson Tong (red.), Asian American Children: A Historical Handbook and Guide (Westport, CT: Greenwood Press, 2004), p. 126.

61. ‘hoe we moeten leven’: James Truslow Adams, ‘To “Be” or To “Do”: A Note on American Education’, Forum LXXXI, nr. 6 (juni 1929), pp. 321, 325.

62. hardnekkig met lage inkomens kampen: Zie bijvoorbeeld Thomas J. Sugrue, The Origins of the Urban Crisis: Race and Inequality in Postwar Detroit (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1996), pp. 5-14; Dwight B. Billings en Kathleen M. Blee, The Road to Poverty: The Making of Wealth and Hardship in Appalachia (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2000), pp. 8-24.

63. weinig reden om hun driften te beteugelen: Celeste Kidd, Holly Palmeri and Richard N. Aslin, ‘Rational Snacking: Young Children‘s Decision-Making on the Marshmallow Task is Moderated by Beliefs About Environmental Reliability’, Cognition 126 (2013), pp. 109-14.

64. hugenoten: Zie Jon Butler, The Huguenots in America: A Refugee People in New World Society (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1983), pp. 80-6, 96-100, 122-3, 132.

65. buiten de eigen groep trouwen: Alixa Naff, ‘Lebanese Immigration into the United States: 1880 to the Present’, in Albert Hourani en Nadim Shehadi (red.), The Lebanese in the World: A Century of Emigration (Londen: Centre for Lebanese Studies en I.B. Tauris & Co, 1992), pp. 159-60; Andrzej Kulczycki en Arun Peter Lobo, ‘Patterns, Determinants, and Implications of Intermarriage Among Arab Americans’, Journal of Marriage and Family 64, nr. 1 (2002), pp. 202-10.

66. economisch overwicht (...) van de WASP’s: Zie bijvoorbeeld Jerome Karabel, The Chosen: The Hidden History of Admission and Exclusion at Harvard, Yale, and Princeton (Boston en New York: Houghton MifflinCompany, 2005); Robert C. Christopher, Crashing the Gates: The De-WASPing of America’s Power Elite (New York: Simon & Schuster, 1989), pp. 17-8; Peter Schrag, The Decline of the WASP (New York: Simon & Schuster, 1970); Ronald W. Schatz, ‘The Barons of Middletown and the Decline of the North-Eastern Anglo-Protestant Elite’, Past & Present 219 (2013), pp. 165, 197-200; James D. Davidson et al., ‘Persistence and Change in the Protestant Establishment’, Social Forces 74, nr. 1 (1995), pp. 157-75; E. Digby Baltzell, ‘The Protestant Establishment Revisited’, The American Scholar 45, nr. 4 (1976), pp. 499-518.

67. Nu Joden sterk vertegenwoordigd zijn: Zie bijvoorbeeld Charles E. Silberman, A Certain People: American Jews and Their Lives Today (New York: Summit Books, 1985), p. 23 (‘Amerikaanse Joden leven thans in een vrijere, opener samenleving dan welke diasporagemeenschap waar Joden ooit deel van uitmaakten ook’).