DE WOLF, JOHN

DE WOLF, JOHN

MET JEROEN SIEBELINK

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De uitgever heeft ernaar gestreefd de rechten op de foto’s in dit boek te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

© John de Wolf & Jeroen Siebelink 2014

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Pankra

Foto voorplat © Dirk Jan van Dijk

Foto achterplat © Leo Vogelzang

Foto’s binnenwerk collectie John de Wolf (tenzij anders vermeld)

NUR 480

ISBN 978 90 468 1687 5

www.nieuwamsterdam.nl/jeroensiebelink

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met ISBN 978 90 468 1653 0

INHOUD

I OPGANG

II BLOEI

III NEERGANG

IV OPSTAND

Statistieken

Met dank aan

I

OPGANG

Mar

Ik ben nog een poosje met zijn vriend gegaan, maar hem vond ik toen al leuker. Een beetje een bink is het. Zo’n Elvistypetje, met een kuif zwart als schoenpoets.

Hoeveel potten brylcreem er elke week in dat haar van hem gaan, dat wil jij niet weten. Als ik eraan kom, wordt-ie woest. Altijd heeft hij een kammetje in de achterzak. Waar ik bij ben gaat het van voor naar achteren, met zijn vrije hand erboven gespreid. Een beetje angstvallig. Zo van: komt er niet an, meid.

Hij draait ook Elvisplaatjes. Dat vind ik minder. Eindeloos kan-ie daarmee bezig zijn, hij gaat er helemaal in op. Dan vergeet hij dat ik er ben. Ik zit er maar een beetje bij, en hij zet nog een singeltje op. Zijn laatste aanwinst. Well a hard headed woman, a soft hearted man. Been the cause of trouble, ever since the world began. Hij kijkt me aan, zo van onderen, wenkbrauwen geknikt, alsof-ie Elvis zelf is. Smekend en uitdagend.

Hij is Elvis niet. Een verlaten dier, dat is wat-ie is. Met kijkers van het lichtste soort blauw. Altijd is er wat in die ogen. Ze zijn geroerd als het water van zwembad Zuid, het oppervlak rimpelt van het minste briesje. Van ’41 is-ie. Ik ben van ’42. Hij is helemaal de jongen.

Mar (2)

Ik werk alle dagen. Al vanaf mijn veertiende. Eerst in een patatzaak, met een lang wit schort om bakte ik frietjes in een echte frituur. Vis schoonmaken, dat deed ik ook. Nu werk ik in de Hoogstraat, in een winkel voor huishoudelijke artikelen. Messen slijpen, alles doe ik daar. Om zes uur sluit de zaak en spring ik op mijn fiets. Naar huis ga ik niet, ik fiets de andere kant op, richting de Grote Markt. Ik hoop dat hij er is. Ik hoop het maar, want thuis heb ik niks te zoeken.

Thuis zit mijn tweede vader. Ik krijg de rillingen als ik aan hem denk.

Voor hem op tafel staat een biertje. De tafel staat tegenover het oude stadhuis, op een driehoekig stadspleintje, onder groene platanen. Andere binkies hangen om hem heen, vetkuiven met brommers, ze drinken en roken en doen stoer op het terras van het jongerencafé. Ze zwaaien naar me, roepen of ik ook een glas wil. Ik drink niet zoveel. Ik doe de hele avond gerust op een besje.

Met mijn fiets knal ik het terras op. Al rijdend spring ik eraf, gooi hem neer, pak zijn hand en trek hem mee. Naar de voorgevel van het stadhuis.

Hij is lang, knap, hij is rustig. Onder de beeldhouwwerken aan de gevel, op de statige trappen naar het bordes, steekt hij twee sigaretten aan.

Mar (3)

Ik ben kind van een Duitser. Een schande toentertijd. En nog hoor, bij mij thuis wordt er met geen woord over gesproken. In het bezettingsleger was hij een hoge ome, al was hij geen slechterik. Hij deed zijn plicht. Van zijn rang weet ik niks, maar hoog was-ie. Daar viel mijn moeder natuurlijk op. Zo is ze wel.

Hagelauer heet mijn vader. Hans Hagelauer, maar zo noemen ze mij niet. Van den Heuvel is mijn naam. Hans ontmoette mijn moeder in Amsterdam. Ze zijn niet getrouwd geweest. Daar zat hij niet op te wachten. Wel heeft hij me laten registreren, als Petronella van den Heuvel, en toen heeft hij me meegenomen naar Nürnberg. Daar heb ik een paar jaar gewoond. Ik weet er niks meer van. Mijn moeder is al die tijd hier gebleven. Ze dacht: laat haar maar lekker daar. Dat was toen zo. Een kind van een Duitser, wat mot je anders?

Na de oorlog wilde mijn oma dat ik terugkwam naar Holland. Met haar zussen en nichten zamelde ze bonnen in, en zo bekostigde ze de zoektocht in Nürnberg. De marechaussee bracht me terug, in zo’n bussie. Nou, dat was wat. Maar verders weet ik er niks meer van. Alles wat ik heb, is een fotootje. Daarop speelt mijn vader accordeon. Zijn brede gezicht gaat erachter schuil.

Hij was lang, blond en kalend.

In Schiedam nam mijn oma me in huis. Ik had het niet moeilijk met wat er was gebeurd. Ben je gek! Mijn tantes woonden nog in, ik werd enorm verwend. Alles mocht, als ik maar om zes uur binnen was. Om zes uur werd er gegeten, en geen minuut later, want dan zwaaide er wat. Oma ging om acht uur al naar bed. Dan ging ik net naar buiten. Als ik tegen twee uur ’s nachts weer thuiskwam, riep ze: meid, hoe laat is het? Zei ik: gaat slapen, oma. Het is pas half elf.

Nu woon ik bij mijn moeder. Ze is hertrouwd, op dit stadhuis. Ik snap niet wat ze in hem ziet. Ze is veels te knap voor die klerevent. Ik kan maar niet met hem accorderen, altijd heb ik ruzie met hem. Een viezerik is het. Laatst nog probeerde hij met zijn poten aan me te zitten. Als ik ga douchen, doe ik de deur op slot. Hans vertel ik dit maar niet. Als ik het Hans vertel, breekt-ie zijn benen.

Mar (4)

Ik heb vaste verkering. Hans tilt balen in de haven. Hij is groot, en verschrikkelijk jaloers. Fluiten mag nog net. Steken ze één vinger uit, stapt-ie erop af en krijgen ze een klap voor hun kop. Maar dan is het ook klaar hoor.

En nu ligt-ie zelf in het ziekenhuis, helemaal in Utrecht. Het is hem naar zijn hoofd gestegen. Ze denken dat het van de prik komt. De pokkenprik.

Hoor ’s, ik weet het ook niet. De hospik snapte er ook niets van. Ze zeggen dat het serum zijn hersenen heeft aangetast. Meteen na de spuit draaide hij helemaal door. Met man en macht hebben ze hem de ziekenauto in geholpen, hij wilde niet worden opgenomen. Een gevaar voor anderen is-ie. Ze hebben hem achter slot en grendel gedouwd. Daarna hebben ze mijn schoonmoeder gebeld, en toen ben ik hem wezen opzoeken daro. Met de trein en de bus en alles. Het was nog geen bezoektijd. Gelukkig had ik een fotootje van me bij me gestoken. Die gaf ik aan de hoofdzuster. Ik zeg: zeg hem dat Mar is geweest.

Mar (5)

Een prachtige dag in april. We lopen door smalle, boomloze straatjes in Schiedam. Ik ben twintig, en ik ben vier maanden zwanger.

Nu moeten we trouwen, nu ik kan het huis uit.

Hans is met verlof uit Venlo. Aan de Duitse grens heeft hij maanden liggen wachten in een putje. De Russen wilden maar niet komen. De knik in zijn bovenlip is scherp, het kuiltje in zijn kin diep. Het blauw van zijn ogen is onwerkelijk ijl. Zijn haar is onveranderlijk, zijn kuif is de grote constante. Als ik hem mijn geheim vertel, slaan onverwachts de zenuwen me op de keel.

Is dit wel wat hij wil? Waar moeten we wonen?

Hij zegt dat het allemaal goed komt. Hij drukt me met een arm tegen zich aan, zijn lichaam omvat me, ik voel hoe hij op mijn kruin zijn tranen terugduwt. We kunnen bij zijn ouders wonen, zegt hij. In de Gorzen, een oude wijk in Schiedam-Zuid. Het ligt tussen het centrum van Schiedam en de Nieuwe Maas. Daar wonen de arbeiders van de Schiedamse scheepswerven. Wilton-Fijenoord, de Nieuwe Waterweg, Gusto. In kleine, bruine huizen.

Al voor de oorlog trokken zijn vader en diens vijf broers weg uit Velsen. Ze vestigden zich in Vlaardingen en Schiedam. Bij de Rotterdamse Droogdok Maatschappij was volop werk. Schatten van mensen zijn het, Up en Nel de Wolf, ik kan er beter mee opschieten dan met mijn moeder. Ze wonen vlak bij de Heilig-Hartkerk, aan de Nieuwe Maasstraat 97a. Up is net Hans. Als-ie ziek is, kun je een ei op zijn hoofd bakken. O, wat kan die het moeilijk hebben met zichzelf. Dat is iets van De Wolven. Doorgaans zijn het flinkerds, maar ondertussen. Als ze ziek zijn, zijn ze zo ziek als een hond. En als ze je kunnen helpen, dan helpen ze je.

Up ruimt de overloop boven zijn woning leeg. Maandenlang is-ie aan het timmeren en in de weer. Er is genoeg ruimte, zegt hij. Genoeg voor een slaapkamer en een keukentje. We trouwen in juli. Nog die dag trekken we erin.

Mar (6)

Hans ligt in het Nolet. Hij ligt te kronkelen als een worm, een paar afdelingen verderop. Het lijkt wel of hij de weeën heeft. Het is zijn blinde darm, zeggen ze. Hoe of wat, hij maakt zich zorgen. Altijd zorgen. Maar niet om zichzelf.

In het Nolet is hij in handen van de zusters. Op een ellendig koude nacht brachten ze mij er ook heen. Het regent en het waait. Het is 10 december 1962.

Nu kan hij er toch nog een beetje bij zijn.

Buiten buldert windkracht 8 tegen de ruiten van de verloskamer, hierbinnen komen krachten van een ander soort los. Aan de bevalling lijkt geen einde te komen, de arts knipt en doet, de zuster zegt dat ik flink moet zijn.

Dat hoeft ze niet te zeggen tegen mij.

Om tien voor half zes in de morgen klokken ze. ‘Een hele behoorlijke,’ zegt ze, als ik hem nog altijd niet mag vasthouden. ‘3870 gram. Hoe gaat hij heten?’

Ik kijk naar Hans.

‘Hilbrand,’ zegt hij zacht.

Hij stond erop dat hij bij de bevalling aanwezig was, in pyjama en badjas. In de ochtendschemer zie ik hem zitten, doorschijnend, zelfs zijn kuif heeft zijn glans verloren, maar over het blauw van zijn ogen ligt een glans die ik niet ken.

Hilbrand is de naam van zijn vader – al noemen ze hem Up. Up vind ik niks, mijn zoon gaan ze dus geen Up noemen. Johnny dan, stel ik voor. Dat klinkt meer van deze tijd. ‘En dan zetten we jouw naam vooraan, Hans.’

Johannes, Hilbrand, de Wolf. Ik spel de woorden nog eens in de juiste volgorde, ik geef het hem maar mee, in het geval hij dadelijk langs de drukker komt. Hij maakt al aanstalten om te gaan. Hij wil de stad in, nu, er moeten cadeaus komen voor de dokter, zegt hij, de zuster, het Nolet. Hij weet niet hoe hij zijn geluk vorm moet geven. Maar hij gaat niet langs de drukker. Hij gaat helemaal nergens heen. De zusters komen, en hij moet terug zijn bed in.

Mar (7)

Over het tapijt van opa en oma kruipen, dat is wat Johnny wilde. Ook was hij al op het potje gaan zitten. Van poepen op het potje was-ie niet vies, met zijn stevige pootjes richtte hij zich op en wees me trots op weer een grote boodschap. Een makkelijk kind, dat is wat het is. Daar wilde ik er nog wel een van. Wachten, zei de dokter. De boel daar beneden moet eerst tot rust komen van dit gevaarte. Maar vier jaar later is zij er toch ook – en weer is het er een van acht pond. Mijn wensen zijn vervuld. Ik heb een jongen en ik heb een meid. Ik lig ervan bij te komen in het Nolet, en Petra ook, naast me in een wieg.

Hans is al terug naar de zaak. In die zaak verkopen ze witgoed, bruingoed en afzuigkappen. In het assortiment zocht hij de allergrootste afzuigkap uit die ze hadden, speciaal voor de dokter. Dat is wel het minste dat-ie kan terugdoen, vindt Hans, de dokter heeft me zo goed geholpen. Ook wat dat betreft stapt Hans overal op af. Hij leverde het gevaarte persoonlijk af bij het ziekenhuis.

En nu staat dat ding dus beneden bij de receptie, zegt Up.

Ik grijp de telefoon en bel de zuster. Ik zeg: zuster, laat dat spul maar weer ophalen. Nu meteen, ja. Daarna bel ik met Hans zijn baas. Ik zeg: joh, zo en zo is het gelopen, haal dat ding maar weer op. Nu meteen, ja. Hans kan dat ding helemaal niet betalen, want dat bedrag wordt natuurlijk op zijn salarissie ingehouden. ‘Meid, prima. Iemand komt hem zo weer ophalen.’

Tot slot bel ik de dokter. Ik zeg: ‘Dokter, één ding. Hans mag het nooit te weten komen. Komt hij het te weten, brengt hij die doos een tweede keer. Dan is er geen houden meer aan, dan houdt het nooit meer op. Hij duwt die kap door je strot totdat hij boven jouw fornuis hangt. Dus jij houdt je mond, begrepen?’

Mar en Petra

Mar: ‘Ik wilde zo graag even naar de kapper.’

Petra: ‘Maar je moest op John letten.’

Mar: ‘En Hans lag in het ziekenhuis.’

Petra: ‘Waarom nu weer? Blinde darm?’

Mar: ‘Had-ie al gehad. Je kan geen twee blinde darmen hebben. Dat kan niet.’

Petra: ‘Nee, dat kan niet.’

Mar: ‘Opa en oma waren ook weg, een buurmeisje zou op John passen. Die was veertien.’

Petra: ‘En toen?’

Mar: ‘Hij had een driewieler. Daarmee racete hij op de overloop. Heen en weer, de hele dag. Boven aan de trap was een hekkie. Daar beukte hij tegenaan. Van je boem, boem, boem. Het was een dun hekkie. Vroeg of laat moest het gebeuren.’

Petra: ‘En toen?’

Mar: ‘Reed hij erdoorheen. Hij was twee jaar oud en hij donderde twee trappen omlaag. Een muts van bloed had-ie op.’

Petra: ‘Nu zijn haar dunner wordt, kun je het weer zien zitten.’

Mar: ‘Iemand kwam me zoeken. Die zegt: luister, dit en dit is er gebeurd. Ik gauw naar huis, maar ik dacht: o god. Hoe moet ik dit Hans vertellen?’

Petra: ‘En?’

Mar: ‘Gelukkig ging Up met me mee. Beneden in het Nolet werd John verpleegd, ergens boven lag Hans. Ik zeg tegen Up: Up, we zeggen gewoon dat John de mazelen heeft. Dat John daarom niet is meegegaan. Nou, Hans slikte het verhaal, maar toen we vertrokken waren dacht ik: daar komt hij achter. Hans kwam altijd overal achter. Dus ik zeg tegen Up: Up, we moeten terug, ik moet het hem eerlijk vertellen. Dus Up weer met me mee. Hans vond het niet leuk dat-ie was voorgelogen. Hoewel ik schrok van zijn woede, vertelde ik hem toen toch maar het hele verhaal. Dat ik zo nodig naar de kapper moest en zo. Hij was razend, hij lag te tieren in zijn nest. Nou, vervolgens moesten die hechtingen van John er nog uit. Dus ik zeg tegen Up: Up, ga je mee? Tot slot stond ik voor de zuster. Zuster, zei ik, mijn pa blijft erbij. Ze schudde streng van nee. Hij blijft op de gang, zei ze. U gaat mee. Dat was mijn straf. Ik moest bloeden voor slecht moederschap. Ik was nog jong. Doodeng vond ik het, ik durfde niet te kijken. Die enorme wond in dat koppie, de zwarte draad. Maar zo moest het gaan.’

Petra: ‘Dat was een andere tijd.’

Mar: ‘Een heel andere tijd. Jan Ongeluk, zei ik altijd.’

Petra: ‘Hij had een tienrittenkaart bij het Dijkzigt. Tand door zijn lip, knieën open. Toen hij voor het eerst ging schaatsen, lag-ie op het ijs en gleed er een schaatser met zijn noor zo bij hem naar binnen. Zeventien hechtingen in zijn billen.’

Mar: ‘Een zorgenkind, dat was wat-ie was.’

Petra: ‘Waarom heeft-ie toch zo vaak ongelukken?’

Mar: ‘Dat heb ik nooit begrepen. Misschien had het iets met voetbal te maken. Opa Up voetbalde ook, die is nog profvoetballer geweest, bij VSV in IJmuiden. Je vader voetbalde, neef Cor voetbalde bij SVV – ik kwam in een echte voetbalfamilie terecht. Toen moest dat van John allemaal nog komen.’

Petra: ‘Je hebt er veel verdriet om gehad.’

Mar: ‘Het is toch je vlees en bloed.’

Petra: ‘We hebben wat traantjes gelaten, hè?’

Mar: ‘Ik vond het niet altijd leuk. Hij had altijd van die stomme dingetjes, ook omdat hij zoveel durfde. Dan kwam hij weer terug van de Maasboulevard met een dikke enkel. Zette ik hem onder de kraan en deed ik er spul op. Een mager ventje was het. Later werd-ie wel een aardige flinkerd, net als zijn vader en zijn grootvader. Maar als kind waren het maar scharminkels. Dat is de wolvenbouw.’

Brielsestraat

Ik vouw mijn krantje dicht, mijn moedertje laat ik mijn moedertje. Het liefst zou ik blijven, maar dat gaat niet. Ik ben er te lang niet geweest. De laatste keer was met Ellemieke Vermolen, voor een programma van SBS 6. Opgewonden dans ik de trap af van het flatje, sla rechts af. Ik steek de Nieuwe Maasstraat over, loop de Voornsestraat in. Dat trage loopje zonder bal dat dan volgt, de trotse wijze waarop ik altijd mijn borst vooruitstak, de polsen iets omhooggedraaid, het laatste tussenhupje voordat ik, na een bal op Heus, weer ging wandelen.

Links van me: Tabakshop Natascha. Het vol gekliederde rolluik is naar beneden gelaten – dit is mijn oude sigarenboertje, en ik kan er niet goed naar kijken. Op weg naar school kocht ik hier snoepies. Duimdroppen, salmiakken, van die ronde, bruine. Later kwamen daar de smileys bij, in alle kleuren. Jongen, dat was het walholala, altijd gaf ma me wel centjes mee. Ook voor de laatste Billy en Bessie Turf. Geldzorgen? Waren er op de een of andere manier niet.

Vanaf hier was het één rechte weg naar school, aan het einde van de Nieuwe Maasstraat loop je er zo tegenaan. Maar ik liep binnendoor. Dan kwam ik langs de warme bakker. Kocht ik daar nog een warm vloerkadetje en een zak koekkruimels voor tien cent. Buiten stonden verse donuts. Waren er op de terugweg nog een paar over, zaten ze ineens in mijn zak en trok ik een sprintje.

Deed ik het niet, deed een ander het wel.

Ik sla de hoek om, de boomloze Brielsestraat in. Tuintjes hadden we niet. Pa en ma zetten de stoelen op de stoep – en dan maar kletsen met de buren. Nog altijd groeit hier geen struikie, wel staan er vage, witte bestelbusjes en tweedehands middenklassers. Niemand had een auto, nu heeft iedereen er twee.

De huizen zijn de mensen duidelijk minder waard.

Ik passeer een blinde muur. Aan de overkant van de straat is ook een blinde muur, de twee poorten staan recht tegenover elkaar. Ideale doelmonden voor poortjesvoetbal, een tegen een. Die aan de overkant is dichtgetimmerd, alleen de Enge Poort staat nog open. Stalen messenkammen prijken bovenlangs.

Bij nummer 4 houd ik mijn pas in.

Brielsestraat (2)

Zo klein als het is. Deurtje, raampje, puntdak. De schrootjes langs de gevel, de schrootjes langs de dakrand, de schrootjes langs het kapelletje boven de voordeur. Die heeft hij getimmerd. En bruin gelakt. Dat was je van het toen, we waren de eersten die dat hadden. En de enigen, zo te zien.

Ooit was hij kraanmachinist in de haven. Toen dat pokkengedoe van hem begon, mocht hij alleen nog balen sjouwen. Verder zat hij thuis op de bank. In zijn eerste koophuisje. Tienduizend gulden heeft het gekost.

Ze moesten ervoor naar de bank.

Het was me nooit zo opgevallen, maar de hele voorgevel is bekist, en de bakstenen zijn witgepleisterd. Geen centimeter kon hij laten voor wat het was.

Brielsestraat (3)

Het stalen rolluik voor de deur, in passend bruin. Dat moet een van zijn laatste klusjes zijn geweest – moeder moest veilig zijn. Ooit zat er een gezellige boerderijdeur in, zo een in twee gedeeltes. Had hij bedacht en uitgewerkt. Een weelde, hele dagen stond-ie open. Kinderen van nummer 21 staken hun neus naar binnen, kinderen van nummer 12 waaiden aan. Ook op nummer 6 woonde een jongen. Hij was drie jaar ouder. Hij liep me te zieken. Toen ik huilend onze huiskamer binnenkwam, drukte mijn vader me een stuk hout in de hand.

‘En nou erop, jong.’

‘En dan?’

‘Dan kijken we wel weer.’

Nooit meer heb ik last van hem gehad.

Het zonnescherm, het raamkozijn van wit kunststof. Geld voor een aannemer was er niet. Voordat ze hier kwamen wonen, had hij nog nooit één spijker recht de muur in geslagen. Gewoon blijven proberen, moet hij hebben gedacht. Dan gaat het een keertje fout, nou en? Elke dag opnieuw creëerde hij zijn eigen ellende – altijd weer wist hij het tot een goed einde te brengen.

Kijk nou om je heen, man, niemand pimpte de voorgevel zo opzichtig op als hij. Niet dat hij zich nu zo nodig moest onderscheiden van anderen, wel moesten dingen anders dan anders zijn. Granollen, behangen, plavuizen, geen wandje of vloertje ontkwam aan zijn dadendrang – helemaal zelf gedaan. Vol bewondering zag ik hem bezig. Toch dacht ik niet: dat wil ik ook. Ik zag hem bezig, dat was alles. Het ontging me niet dat hij, tegen het einde van zijn leven, over twee gouwe klauwen beschikte. Handen die nergens voor terugschrokken.

Hij kende zijn beperkingen. Van elektriciteit bleef hij af. Priegelwerk, kon hij niks mee. Je ziet er ook niks van, op het eind, je hebt er minder eer van. Dat liet hij dus aan anderen over, net als loodgieterswerk. In ruil timmerde hij voor hen een schuurtje, of verlaagde hij het plafond. In deze buurt hielpen de mensen elkaar nog echt. Voor hem was dat gewoon. Voor mijn moeder was het nieuw.

Brielsestraat (4)

Ik steek mijn hoofd de Enge Poort in. Oehoe! De donkere brandgang leidt achter de huizen langs, kent diverse vertakkingen dieper het blok in. Hier kwam ik niet graag. Overdag deden we er verstoppertje, ’s avonds meed ik deze plek als de pest. Er was geen licht. Net wat ik zeg, aan elektriciteit deed hij niet.

Ik wurm me tussen de twee hoge muren. Verbrokkelde tegels onder mijn voeten, opgeschoten gras, ik loop me zo te verbazen dat ik voorbijloop aan dat wat zijn schuurtje geweest moest zijn. Metselwerk, dakbedekking, glas zetten, alles deed hij zelf, hij moest en zou het allemaal in zijn vingers krijgen. De betimmering is eraf getrokken. Het isoleermateriaal puilt naar buiten.

Het is wel een beetje achteruitgegaan, zo allemaal.

Verderop in de brandgang: een rode kat. Hij zit doodstil, met zijn rug naar me toe. Een blik tot slot op pa’s dakkapel, wat laatste schrootjes hangen aan een spijker. Zo’n kapel was dus een weelde hè, dit was je van het. Links sliep mijn zusje, rechts sliep ik. Te midden van een houten ombouw inclusief bed en kast, algauw kon ik er mijn kont niet in keren. Ik bracht er nauwelijks tijd in door.

Mar (8)

Dat had je toen: ratten. Hadden we weer zo’n dikke vette in het poortje gezien, doken John en Petra meteen in de grote stoel van Hans. Beentjes opgetrokken, de zware, koperen asbak lag al klaar in Johns handje. Moest ik aardappels halen in de schuur – liep er een over het plaatsje achter. Op zijn dooie gemakkie.

Naast ons woonde een jong stel. Wilco zei: ik heb een geweer. Ik zei: Wilco, schiet hem dood. Als jij het raam openhoudt, zei hij. Dus ik dat raam openhouden en hij schieten. Had-ie hem dood, zei ik: en je haalt hem wel weg hoor, want ik gaat die plaats niet op. Toen de kust veilig was, kon ik naar mijn schuur. Want ik moest die aardappels hebben. Nou hadden we ook een zwerfkat. Die sliep daar in een doosje. Elektriciteit hadden we er niet, daar begon Hans niet aan, daar bleef-ie met zijn vingers van af. Ik dus dat schuurtje in, zag ik in de hoek waar de aardappels lagen twee van die grote, glanzende ogen.

Dag kat, zei ik.

Toen ik ze in mijn mandje had liggen, was het binnen wat lichter geworden – staarde die rat me van dichtbij aan. Nou, alsof de dood door me heen trok.

Al snel bleek dat ze ook boven kwamen. Een stuk grondzeil aan mijn mans kant hadden ze al weggevreten. Beneden kwamen ze van onder de kapstok vandaan, van achter zo’n ding om je schoenen op te zetten. Maar Hans kwam er maar niet aan toe om die gaten dicht te maken. Hij had het nu eenmaal veels te druk met zijn siertegels. De woonkamer moest nog worden betimmerd en er moest hoog nodig een dakkapel voor de kinderen komen. Lag ik ’s nachts in bed, hoorde ik ze de trap op springen. Duwde ik hem wakker, draaide hij zich om.

‘Gaat slapen. Ze kennen toch geen kwaad.’

Op dat moment sliepen John en Petra in die kamertjes achter. En ik kon niet bij ze, die klerebeesten bevonden zich op de overloop. Misschien scharrelden ze al door de wieg van Petra, ik moest godverdomme gaan kijken hoe het met ze was. Eerst zou ik dat joch oppakken en daarna… Daar was alweer dat getrippel.

Dun ijs

Mijn trui heeft een Noors breipatroon met ijskristallen, ik draag er vier van over elkaar. Aan jassen heb ik een bloedhekel, een jas krijgt ma me niet aan. Dat gezeur ook over wat ik allemaal moet doen en laten, ik ben al zes. Met twee anderen struinen we de Nieuwe Maasstraat uit, we volgen de Rozenburgsestraat helemaal tot aan de Nieuwe Brug. Beteuterd kijken we naar het water van de Westerhaven. Onze houten doorlopers hangen aan oranje bandjes om onze nek.

We bespeuren nog niet het begin van een laagje ijs. Het vriest dat het kraakt, maar we zien geen kerstverlichting, geen tent met chocolademelk, geen grote jongens die ijshockeyen. Verderop in het water, bij de houthandel in het Spuikanaal, ligt hout. Daar kunnen we op schotsen gaan lopen, stelt iemand voor. In trance loop ik door, geen idee of ze me volgen.

Ik steek de stalen brug over en verlaat de arme Gorzen.